{"id":66675,"date":"2013-01-16T23:21:13","date_gmt":"2013-01-17T04:21:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=66675"},"modified":"2013-01-16T23:21:13","modified_gmt":"2013-01-17T04:21:13","slug":"jaka-przyszlosc-polskiej-wsi-prof-piotr-jaroszynski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=66675","title":{"rendered":"Jaka przysz\u0142o\u015b\u0107 polskiej wsi? – prof. Piotr Jaroszy\u0144ski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Polska wie\u015b jest ewenementem na skal\u0119 nie tylko europejsk\u0105, ale nawet \u015bwiatow\u0105. Gdy przekroczymy nasz\u0105 wschodni\u0105 granic\u0119, to rzadko kiedy natkniemy si\u0119 na wiosk\u0119, a je\u015bli tak, to najcz\u0119\u015bciej opustosza\u0142\u0105 lub zamieszka\u0142\u0105 wy\u0142\u0105cznie przez ludzi starszych. Nie ma te\u017c wsi w zachodniej Europie, co najwy\u017cej ma\u0142e miejscowo\u015bci, w kt\u00f3rych osiadaj\u0105 osoby chc\u0105ce za\u017cywa\u0107 wi\u0119kszego spokoju. W obu przypadkach nie ma wsi jako \u015brodowisk osiad\u0142ych od pokole\u0144 na w\u0142asnej ziemi, kt\u00f3ra ci\u0105gle pozostaje matk\u0105 \u017cywicielk\u0105. W Polsce taka wie\u015b istnieje, cho\u0107 na wschodzie, w tym na naszych dawnych terenach, a tak\u017ce na bli\u017cszym zachodzie (NRD) zosta\u0142a zniszczona przez ko\u0142chozy, natomiast dalej na zach\u00f3d i w Stanach Zjednoczonych musia\u0142a znikn\u0105\u0107 pod naporem wielkich farm. W sumie w Polsce mieszka\u0144cy wsi to ok. 40 proc. ludno\u015bci, czyli ponad 15 milion\u00f3w, a gospodarstw rolnych jest oko\u0142o 2 milion\u00f3w. To wci\u0105\u017c du\u017co, bardzo du\u017co.<\/p>\r\n

Unikatowa enklawa<\/strong><\/p>\r\n

W Polsce wioska ma charakter zabudowy zwartej albo te\u017c rozrzuconej pod postaci\u0105 tzw. kolonii. Rodziny na wsi s\u0105 najcz\u0119\u015bciej wielodzietne i wielopokoleniowe. W sumie \u015brodowisko polskiej wsi jest ci\u0105gle unikatow\u0105 enklaw\u0105, kt\u00f3ra jako jedyna w bloku sowieckim, czyli za komuny, nie da\u0142a si\u0119 skolektywizowa\u0107, a dzi\u015b, jak to ch\u0142opi m\u00f3wi\u0105, \u201eza demokracji\u201d, walczy o to, by nie da\u0107 si\u0119 sprzeda\u0107.<\/p>\r\n

W naszych obecnych realiach opozycja wie\u015b – miasto jest do pewnego stopnia sztuczna, a nawet myl\u0105ca. Przecie\u017c zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w miast pochodzi z wiosek. \u201eMiastowy\u201d to jest ten, kt\u00f3ry jeszcze do niedawna, on albo jego rodzice, by\u0142 \u201ewioskowy\u201d.<\/p>\r\n

Gdy my\u015blimy o tej opozycji, nie mo\u017cemy zapomnie\u0107, jakim procesom – zaplanowanym odg\u00f3rnie! – poddana by\u0142a zar\u00f3wno w czasie okupacji, jak i w czasach PRL struktura spo\u0142eczna Polski. Znik\u0142a warstwa ziemia\u0144stwa i drobnej szlachty (w tym za\u015bcianki) zar\u00f3wno jako \u015brodowisko ludzkie, jak i \u015brodowisko gospodarcze oraz kulturotw\u00f3rcze. Znik\u0142a, to znaczy zosta\u0142a wyw\u0142aszczona, uwi\u0119ziona, zes\u0142ana, zabita z motyw\u00f3w politycznych lub ideologicznych. Tego zapomnie\u0107 nie wolno, bo to nie by\u0142 ani proces naturalny, ani konieczny, lecz z g\u00f3ry arbitralnie zaplanowany przeciwko Narodowi Polskiemu, by nas os\u0142abi\u0107. Operacja ta si\u0119 uda\u0142a, w polskim pejza\u017cu i w polskiej kulturze zosta\u0142a wyrwa, niezabli\u017aniona i ci\u0105gle niezast\u0105piona. Wsp\u00f3\u0142czesna wie\u015b polska to tylko cz\u0105stka historycznej polskiej wsi.<\/p>\r\n

Tradycja a nowoczesno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

W realiach wsp\u00f3\u0142czesnej wsi zderzaj\u0105 si\u0119 dzi\u015b co najmniej dwa trendy. Z jednej strony jest to tradycja, kt\u00f3ra si\u0119ga w przesz\u0142o\u015b\u0107, obejmuj\u0105c r\u00f3\u017cnorodne, najcz\u0119\u015bciej lokalne, obyczaje i zwyczaje, z drugiej za\u015b nap\u00f3r nowoczesno\u015bci, kt\u00f3rej pasem transmisyjnym jest wszechw\u0142adny telewizor, ale tak\u017ce pod\u0142\u0105czony do internetu komputer. Ta nowoczesno\u015b\u0107, zw\u0142aszcza gdy chodzi o m\u0142odsze pokolenia, zdecydowanie bierze g\u00f3r\u0119. Wobec tego zasadniczy problem, przed jakim staje dzi\u015b spo\u0142eczno\u015b\u0107 wiejska, to ocalenie tradycji. Jest to zadanie wyj\u0105tkowo trudne, poniewa\u017c kultura masowa, jaka przep\u0142ywa przez media, jest w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci pozalokalna i ponadnarodowa, dzia\u0142a wi\u0119c na mikro\u015brodowiska destrukcyjnie, poniewa\u017c je pomija, bagatelizuje albo wr\u0119cz wy\u015bmiewa. Tymczasem trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce kultura lokalna bez parasola kultury narodowej, w tym kultury wysokiej, w konfrontacji z masow\u0105 kultur\u0105 medialn\u0105, agresywn\u0105 i bezwzgl\u0119dn\u0105, nie obroni si\u0119 i przestanie istnie\u0107. To rykoszetem uderzy r\u00f3wnie\u017c w kultur\u0119 narodow\u0105, bo to w\u0142a\u015bnie kultura narodowa potrzebuje inspiracji, wr\u0119cz \u017cywych sok\u00f3w od tych, kt\u00f3rzy tak bardzo poprzez prac\u0119 i rodzinno\u015b\u0107 wtopieni s\u0105 od wiek\u00f3w w rytmy i tajemnice ziemi i wiary. Nie bez powodu m\u0142ody Chopin przys\u0142uchiwa\u0142 si\u0119 grajkom ludowym, by z ich prostych melodii wyczarowywa\u0107 bajeczne pa\u0142ace swoich dzie\u0142.<\/p>\r\n

Kultura narodowa chroni kultur\u0119 ludow\u0105 jak \u017arenicy oka, tak\u0105 rol\u0119 powinno odgrywa\u0107 te\u017c w\u0142asne pa\u0144stwo. Z kolei dzi\u0119ki obecno\u015bci i sile kultury narodowej ju\u017c nie tyle kultura ludowa, co utalentowana m\u0142odzie\u017c ze wsi mo\u017ce pi\u0105\u0107 si\u0119 w g\u00f3r\u0119, mo\u017ce rozwija\u0107 swoje zdolno\u015bci. Gdy jednak kultury wysokiej brak, gdy kultura narodowa przestaje by\u0107 kompasem ukazuj\u0105cym poziom kultury danego spo\u0142ecze\u0144stwa, ginie r\u00f3wnie\u017c kultura ludowa. W efekcie spo\u0142ecze\u0144stwo, czy to z miast, czy z wiosek, ulega homogenizacji, zatraca swoj\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107, swoje bogactwo, swoj\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 na rzecz mia\u0142kich typ\u00f3w (bo przecie\u017c nie archetyp\u00f3w) kleconych i lansowanych przez globalne media.<\/p>\r\n

Ocali\u0107 kultur\u0119 ludow\u0105<\/strong><\/p>\r\n

Czy mo\u017cna co\u015b zrobi\u0107, \u017ceby ocali\u0107 kultur\u0119 ludow\u0105, \u017ceby ocali\u0107 kultur\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w wsi? W Polsce s\u0105 jeszcze regiony pr\u0119\u017cne, takie jak cho\u0107by Podhale czy \u0141owicz, gdzie pulsuje potrzeba artystycznego wyra\u017cania siebie poprzez muzyk\u0119, \u015bpiew, str\u00f3j, taniec, rze\u017ab\u0119, wiersz. Ale s\u0105 i takie, gdzie nie dzieje si\u0119 dos\u0142ownie nic, a w domach od rana do nocy gra telewizor, serwuj\u0105c bezwarto\u015bciowe programy i og\u0142upiaj\u0105ce reklamy, za\u015b spojrzenie na \u017cycie jest wy\u0142\u0105cznie konsumpcyjne. Ma\u0142o kto o tym m\u00f3wi, aby nie porusza\u0107 tego bolesnego tematu i by nikomu si\u0119 nie narazi\u0107. A przecie\u017c tak bywa w wioskach: \u017cycie na poziomie wegetacji, bez mi\u0142o\u015bci do przyrody, bez ambicji kulturowych, \u017cycie z dnia na dzie\u0144. Dlaczego tak si\u0119 dzieje?<\/p>\r\n

Odpowied\u017a nie jest trudna. Ka\u017cdy rozw\u00f3j wymaga nie tylko ch\u0119ci i zdolno\u015bci, ale i odpowiednich wzor\u00f3w. Gdy nie ma wzor\u00f3w i zach\u0119ty ze strony najbli\u017cszego otoczenia, cz\u0142owiek przyzwyczaja si\u0119 do tego, \u017ce mo\u017cna poprzesta\u0107 na ma\u0142ym. Dochodzi do tego dewaluacja wykszta\u0142cenia. Nie wiadomo, czym zach\u0119ci\u0107 m\u0142odzie\u017c wiejsk\u0105, \u017ceby chcia\u0142a si\u0119 solidnie uczy\u0107, najpierw dla siebie, \u017ceby si\u0119 po prostu rozwija\u0107, a nie zosta\u0107 na poziomie mentalno\u015bci nastolatka, potem dla mo\u017cliwo\u015bci, wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej, zdobycia jakiego\u015b ambitnego zawodu, a dopiero na ko\u0144cu dla dyplomu. T\u0119 hierarchi\u0119 m\u0142odzie\u017c ze wsi zagubi\u0142a i, chc\u0105c nie chc\u0105c, staje si\u0119 ofiar\u0105 globalizmu, kt\u00f3ry potrzebuje wielkich mas ludzkich jako wy\u0142\u0105cznie taniej si\u0142y roboczej.<\/p>\r\n

S\u0142yszy si\u0119 czasem, \u017ce ludzie w miastach maj\u0105 wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci kulturalnego sp\u0119dzania czasu ni\u017c mieszka\u0144cy wsi czy tzw. prowincji, bo tym pierwszym bli\u017cej jest do teatru, do opery, do muzeum. Niby to prawda, ale problem tkwi w czym innym. Po pierwsze, czy wielu z nas ma takie potrzeby, \u017ceby chodzi\u0107 do teatru, do opery i do muzeum, czy te\u017c wi\u0119kszo\u015bci wystarczaj\u0105 media jako \u017ar\u00f3d\u0142o kultury i supermarket jako miejsce spo\u0142ecznej integracji? Po drugie, czy jest co w tych teatrach i operach ogl\u0105da\u0107, co\u015b, co by\u0142oby wyrazem wy\u017cszych ambicji kulturalnych i mi\u0142o\u015bci do kultury narodowej? W Warszawie jest ok. 30 teatr\u00f3w, ale w kt\u00f3rym mo\u017cna obejrze\u0107 polsk\u0105 klasyk\u0119, i to wystawion\u0105 zgodnie z intencjami autora, a nie jako dowoln\u0105 przer\u00f3bk\u0119 czy wr\u0119cz karykatur\u0119? W \u017cadnym. S\u0105 te\u017c dwie sceny operowe, ale tu r\u00f3wnie\u017c brak polskiej klasyki. Wi\u0119c gdzie my \u017cyjemy? Mamy stolic\u0119, kt\u00f3ra odci\u0119\u0142a si\u0119 od w\u0142asnej kultury narodowej, od tradycji, od odpowiedzialno\u015bci za w\u0142\u0105czanie kolejnych pokole\u0144 w ci\u0105g zachowania takiej tradycji. Gdyby miasta polskie dba\u0142y o instytucje kulturalne, takie jak filharmonia, opera, teatr, to czy z miasta, czy ze wsi ludzie garn\u0119liby si\u0119 do tych instytucji, powstawa\u0142oby ich coraz wi\u0119cej.<\/p>\r\n

Dzi\u015b w ka\u017cdej bez ma\u0142a rodzinie jest jeden albo kilka samochod\u00f3w, wi\u0119c co to za problem cho\u0107by raz w miesi\u0105cu wybra\u0107 si\u0119 na przedstawienie. \u0179aden. Musz\u0105 by\u0107 jednak spe\u0142nione dwa warunki: po pierwsze, w cz\u0142owieku musi by\u0107 taka potrzeba, po drugie, plac\u00f3wki kulturalne musz\u0105 mie\u0107 co\u015b warto\u015bciowego do zaoferowania. Niestety, z jednym i z drugim jest coraz gorzej.<\/p>\r\n

Rezerwuar si\u0142 narodowych<\/strong><\/p>\r\n

Mimo wszystko wie\u015b polska stanowi ci\u0105gle rezerwuar si\u0142 narodowych. Pozostaje tylko kwestia dotarcia do \u015bwiadomo\u015bci, jakiego\u015b poruszenia, uwra\u017cliwienia na polskie warto\u015bci kulturowe w wymiarze zar\u00f3wno lokalnym, jak i narodowym. Tutaj kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa nie tylko atmosfera domowa i umiej\u0119tno\u015b\u0107 zaprowadzenia porz\u0105dku i estetyki w domowym gospodarstwie, ale r\u00f3wnie\u017c szko\u0142a. Szko\u0142y wiejskie s\u0105 stosunkowo niewielkie, a spo\u0142eczno\u015b\u0107 dzieci, nauczycieli i rodzic\u00f3w nawzajem si\u0119 zna, co powinno sprzyja\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy, nie tylko o\u015bwiatowej, ale i wychowawczej. Dzieci powinny by\u0107 wprowadzane w tajniki pi\u0119knej polskiej kultury i przyrody zar\u00f3wno w oparciu o techniki multimedialne, jak i bezpo\u015bredni kontakt w trakcie organizowanych wycieczek krajoznawczych, kt\u00f3re s\u0105 koniecznym elementem formacji m\u0142odego cz\u0142owieka. Pierwsze wra\u017cenia zostaj\u0105 na ca\u0142e \u017cycie, trzeba wi\u0119c w dzieciach i m\u0142odzie\u017cy zaszczepia\u0107 jak najwi\u0119cej pi\u0119knych wzor\u00f3w i przyk\u0142ad\u00f3w. M\u0142ody cz\u0142owiek nie mo\u017ce nie by\u0107 w Krakowie, w Warszawie czy w Toruniu, ale nie po to, by zwiedza\u0107 supermarkety, lecz by na w\u0142asne oczy zobaczy\u0107 obrazy Matejki lub Che\u0142mo\u0144skiego, by przekroczy\u0107 pr\u00f3g bazyliki Mariackiej, by pos\u0142ucha\u0107 muzyki Chopina w \u0179elazowej Woli. To w nim zostanie, nawet je\u015bli w danym momencie nie wszystko zrozumie i nie wszystko potrafi w\u0142a\u015bciwie doceni\u0107.<\/p>\r\n

Przysz\u0142o\u015b\u0107 polskiej wsi b\u0119dzie taka, jaka b\u0119dzie m\u0142odzie\u017c. Je\u017celi nie zostanie uformowana wedle wy\u017cszych wzor\u00f3w i nie zostanie zara\u017cona wy\u017cszymi potrzebami, to odejdzie od kultury lokalnej i nie dojrzeje do kultury narodowej, zostanie poch\u0142oni\u0119ta przez pseudokultur\u0119, jak\u0105 jest kultura masowo-medialna. Od rodzic\u00f3w, nauczycieli i katechet\u00f3w zale\u017cy, jaki kierunek nadadz\u0105 swojej pracy. Zale\u017cy wi\u0119cej ni\u017c dawniej, bo \u015bwiat zmienia si\u0119 bardzo szybko, szybko te\u017c gin\u0105 najcenniejsze enklawy, przyrodnicze i ludzkie. Wie\u015b polsk\u0105 warto i jeszcze mo\u017cna uratowa\u0107.<\/p>\r\n

Prof. Piotr Jaroszy\u0144ski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Autor jest kierownikiem Katedry Filozofii Kultury KUL.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Polska wie\u015b jest ewenementem na skal\u0119 nie tylko europejsk\u0105, ale nawet \u015bwiatow\u0105. Gdy przekroczymy nasz\u0105 wschodni\u0105 granic\u0119, to rzadko kiedy natkniemy si\u0119 na wiosk\u0119, a je\u015bli tak, to najcz\u0119\u015bciej opustosza\u0142\u0105 lub zamieszka\u0142\u0105 wy\u0142\u0105cznie przez ludzi starszych. Nie ma te\u017c wsi w zachodniej Europie, co najwy\u017cej ma\u0142e miejscowo\u015bci, w kt\u00f3rych osiadaj\u0105 osoby chc\u0105ce za\u017cywa\u0107 wi\u0119kszego spokoju. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66675"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66675"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66675\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66675"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66675"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66675"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}