{"id":66285,"date":"2013-01-07T12:12:04","date_gmt":"2013-01-07T17:12:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=66285"},"modified":"2013-01-07T18:30:42","modified_gmt":"2013-01-07T23:30:42","slug":"po-wojnie-w-oswiecimiu-dalej-mordowano-polakow-%e2%80%93-rozmowa-z-mateuszem-wyrwichem-dziennikarzem-i-autorem-ksiazek-reportazowych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=66285","title":{"rendered":"„Po wojnie, w O\u015bwi\u0119cimiu dalej mordowano Polak\u00f3w” \u2013 rozmowa z Mateuszem Wyrwichem, dziennikarzem i autorem ksi\u0105\u017cek reporta\u017cowych<\/em>"},"content":{"rendered":"

– Po wojnie w O\u015bwi\u0119cimiu dalej mordowano Polak\u00f3w – z Mateuszem Wyrwichem, dziennikarzem i autorem ksi\u0105\u017cek reporta\u017cowych rozmawia Mateusz Rawicz.<\/strong><\/em>
<\/strong><\/p>\r\n

Czemu zdecydowa\u0142 si\u0119 Pan na napisanie \u201eW celi \u015bmierci\u201d?<\/strong><\/p>\r\n

Kiedy pisa\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201e\u0141agier Jaworzno\u201d, o obozie w Jaworznie, czyli o filii Auschwitz – wykorzystywanym po 1945 roku przez komunist\u00f3w do wi\u0119zienia Niemc\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w i Polak\u00f3w – pozna\u0142em wielu ludzi skazanych na kar\u0119 \u015bmierci przez komunistyczne s\u0105dy, kt\u00f3rym B\u00f3g pozwoli\u0142 dalej \u017cy\u0107. Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce to, co prze\u017cyli trzeba przekaza\u0107 innym. To, co dzia\u0142o si\u0119 po 1945 r. by\u0142o przecie\u017c straszliw\u0105 eksterminacj\u0105 narodu polskiego. O tym mn\u00f3stwo ludzi nie wie albo\u2026<\/strong> nie chce wiedzie\u0107, bo musieliby co\u015b z t\u0105 trudn\u0105 histori\u0105 zrobi\u0107.<\/p>\r\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 obozu o\u015bwi\u0119cimskiego nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1945 r.?<\/strong><\/p>\r\n

Po wojnie O\u015bwi\u0119cim by\u0142 obozem kierowanym przez NKWD. P\u00f3\u017aniej przez MBP. Do pocz\u0105tku 1948 r. siedzia\u0142o tam ponad 40 tysi\u0119cy ludzi. W\u015br\u00f3d nich \u017co\u0142nierze AK oraz NSZ, kt\u00f3rych komuni\u015bci szczeg\u00f3lnie nienawidzili.<\/p>\r\n

Skazani za dzia\u0142alno\u015b\u0107 antykomunistyczn\u0105 – mimo, \u017ce uchylono im wyroki \u015bmierci – byli do ko\u0144ca PRL prze\u015bladowani\u2026<\/strong><\/p>\r\n

Bez wzgl\u0119du na to czy wyszli z wi\u0119zienia w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, czy sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych nie mogli znale\u017a\u0107 pracy, i\u015b\u0107 na studia, zrobi\u0107 prawa jazdy czy dosta\u0107 mieszkania. Ci ludzie byli zmuszeni do zatajania w \u017cyciorysie swojej dzia\u0142alno\u015bci czy pobytu w wi\u0119zieniu, co p\u00f3\u017aniej SB wykorzystywa\u0142o do szanta\u017cu i ewentualnego werbunku. Prze\u015bladowano dzieci tych ludzi, uniemo\u017cliwiano zdawanie na studia, otrzymanie mieszkania, blokowano awans. W ksi\u0105\u017cce przedstawi\u0142em histori\u0119 J\u00f3zefa Dziemiry, skazanego w 1963 r., kt\u00f3remu zabrano mieszkanie. Przepadek ca\u0142ego mienia by\u0142 zreszt\u0105 dla skazanych za dzia\u0142alno\u015b\u0107 antykomunistyczn\u0105 codzienno\u015bci\u0105.<\/p>\r\n

Co by\u0142o najbardziej bolesne dla tych ludzi?<\/strong><\/p>\r\n

Jeden z moich rozm\u00f3wc\u00f3w powiedzia\u0142, \u017ce katowanie przez Niemc\u00f3w by\u0142o dla niego zrozumia\u0142e, bo to by\u0142 naje\u017ad\u017aca. Lecz b\u00f3l nie do zniesienia sprawia\u0142a mu \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce katowa\u0142 i ubli\u017ca\u0142 mu od faszyst\u00f3w cz\u0142owiek w polskim mundurze. Du\u017cym poni\u017ceniem dla wi\u0119\u017ani\u00f3w by\u0142o przebieranie ich w niemieckie mundury, trzymanie w celi razem z niemieckimi zbrodniarzami wojennymi czy skazywanie za \u201efaszyzacj\u0119\u201d kraju.<\/p>\r\n

Tych ludzi nie uhonorowano w III RP\u2026<\/strong><\/p>\r\n

Pierwsz\u0105 z os\u00f3b, kt\u00f3ra zaj\u0119\u0142a si\u0119 tym by\u0142 prezydent Lech Kaczy\u0144ski. Wcze\u015bniej by\u0142y pojedyncze pr\u00f3by. Dziwna by\u0142a polityka orderowa Kwa\u015bniewskiego, nagradza\u0142 Suproniuka –<\/strong> zbrodniarza, kt\u00f3ry mordowa\u0142 ludzi podziemia, a jednocze\u015bnie chcia\u0142 nagradza\u0107 prze\u015bladowanych przez niego\u2026 Ludzie podziemia antykomunistycznego maj\u0105 uprawnienia kombatanckie, ale s\u0105 one niewielkie. Prze\u015bladowcy za\u015b maj\u0105 si\u0119 do dzisiejszego dnia znakomicie lepiej. Najgorsze, \u017ce III RP nie wykszta\u0142ci\u0142a etosu tych ludzi, ani szacunku, jakim byli w II RP otaczani \u017co\u0142nierze Powstania Styczniowego.<\/p>\r\n

Najbardziej wstrz\u0105saj\u0105cym fragmentem ksi\u0105\u017cki \u201eW celi \u015bmierci\u201d jest wywiad ze Schleyenem. Jak Panu uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do tej osoby i sk\u0142oni\u0107 go do rozmowy?
<\/strong><\/p>\r\n

Nie mog\u0119 ujawni\u0107 os\u00f3b, dzi\u0119ki kt\u00f3rym do niego dotar\u0142em. Spotka\u0142em si\u0119 z nim w 1995 r.<\/p>\r\n

W tym spotkaniu uczestniczyli m\u0142odzi cz\u0142onkowie stowarzyszenia opieki nad ofiarami II wojny \u015bwiatowej. Najprawdziwsi nazi\u015bci. Zreszt\u0105, dzia\u0142ali w tym stowarzyszeniu r\u00f3wnie\u017c ludzie z terenu Opolszczyzny. Dla wielu z nich to by\u0142a \u015bwietna przepustka do zdobycia dobrej pracy czy mieszkania w Niemczech. Natomiast je\u015bli chodzi o Schleyena, to prawdopodobnie do dzi\u015b uwik\u0142any jest w dzia\u0142alno\u015b\u0107 s\u0142u\u017cb specjalnych. Mia\u0142 kontakty z funkcjonariuszami oboz\u00f3w koncentracyjnych, nazistami i komunistami. W obozie w Jaworznie by\u0142 gladiatorem.<\/p>\r\n

Kim?<\/strong><\/p>\r\n

W latach 1945-46 Jaworzno by\u0142o obozem zarz\u0105dzanym przez NKWD, p\u00f3\u017aniej przesz\u0142o pod w\u0142adz\u0119 Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego. Wojew\u00f3dzkim szefem UB na terenie, gdzie le\u017ca\u0142o Jaworzno by\u0142 Jurkowski, cz\u0142owiek o ogromnych uprawnieniach, wyj\u0105tkowo\u00a0 mocno osadzony w strukturach NKWD. Jurkowski, jak i inni funkcjonariusze MBP, a czasem nawet ubecy z Warszawy, urz\u0105dza\u0142 w obozie w Jaworznie popijawy i orgie seksualne z funkcjonariuszkami. Aby \u201eurozmaici\u0107\u201d libacje, wymy\u015blali r\u00f3\u017cne \u201ezabawy\u201d. Jedn\u0105 z nich by\u0142y walki wi\u0119\u017ani\u00f3w z wi\u0119\u017aniami. Najpierw by\u0142y to walki zapa\u015bnicze i bokserskie. P\u00f3\u017aniej dla\u00a0 \u201euatrakcyjnienia\u201d nakazano walcz\u0105cym u\u017cywa\u0107 kij\u00f3w, kilof\u00f3w, siekier. By\u0142y to walki na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. Jednym ze zwyci\u0119skich gladiator\u00f3w by\u0142 Schleyen, kt\u00f3ry dzi\u0119ki temu nawi\u0105za\u0142 liczne kontakty z funkcjonariuszami MBP.<\/p>\r\n

SSman, kt\u00f3ry do Polski trafi\u0142 przed wojn\u0105\u2026<\/strong><\/p>\r\n

Zamieszka\u0142 w wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim w 1937 r., mia\u0142 legend\u0119 prze\u015bladowanego przez hitlerowc\u00f3w. Do wybuchu wojny zajmowa\u0142 si\u0119 inwigilacj\u0105 \u015brodowisk \u017cydowskich. Jakby\u015bmy to dzi\u015b powiedzieli:<\/strong> pracowa\u0142 dla niemieckiego wywiadu \u201epod przykryciem\u201d.<\/p>\r\n

Nawet o\u017ceni\u0142 si\u0119 z \u017byd\u00f3wk\u0105\u2026<\/strong><\/p>\r\n

Tak\u2026<\/strong> a p\u00f3\u017aniej wys\u0142a\u0142 j\u0105 do O\u015bwi\u0119cimia do doktora Mengele. T\u0142umaczy\u0142, \u017ce nie wiedzia\u0142, czym Mengele si\u0119 zajmowa\u0142, ale to nieprawda. <\/strong>Przez dwa lata by\u0142 na uniwersytecie jego s\u0142uchaczem.<\/p>\r\n

Dlaczego w 1945 r. nie wyjecha\u0142 do Niemiec?<\/strong><\/p>\r\n

Niemcy zostawiali po wojnie na terenie \u015al\u0105ska i tzw. Ziemiach Odzyskanych swoich ludzi zwi\u0105zanych ze s\u0142u\u017cbami specjalnymi. Schleyen pracowa\u0142 w Szpitalu Wojew\u00f3dzkim w Katowicach, ale zosta\u0142 szybko rozpoznany, aresztowany przez NKWD i skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Uratowa\u0142 go od stryczka wspomniany Jurkowski, kt\u00f3ry zrobi\u0142 ze Schleyena morderc\u0119 zabijaj\u0105cego wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych w ich celach. Zabija\u0142 zreszt\u0105 nie tylko ludzi skazanych na kar\u0119 \u015bmierci, lecz r\u00f3wnie\u017c wykonywa\u0142 wyroki na ludziach wskazanych przez Jurkowskiego czy innych ubek\u00f3w. Nie wiem, ile os\u00f3b zamordowa\u0142; by\u0107 mo\u017ce kilka, a mo\u017ce nawet kilkana\u015bcie os\u00f3b.<\/p>\r\n

W jakich obozach, opr\u00f3cz Jaworzna, mordowa\u0142 ludzi?<\/strong><\/p>\r\n

W Mys\u0142owicach, prawdopodobnie te\u017c we Wronkach i Rawiczu. Najprawdopodobniej by\u0142 obwo\u017cony po kilku wi\u0119zieniach i zak\u0142adach karnych na terenie \u015al\u0105ska i \u015al\u0105ska Opolskiego, np. w Strzelcach Opolskich.<\/p>\r\n

By\u0142 kiedy\u015b za to \u015bcigany przez polski wymiar sprawiedliwo\u015bci?<\/strong><\/p>\r\n

Polska prokuratura wie kim on jest, ale nigdy go nie \u015bciga\u0142a. Podobnie, zreszt\u0105, jak wielu innych nazist\u00f3w. Warto te\u017c przypomnie\u0107, \u017ce \u015bciganie Szlomo Morela nie odby\u0142o si\u0119 z inicjatywy polskiej prokuratury, ale pod presj\u0105 Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli, \u017ceby Morel odpowiedzia\u0142 za to, co robi\u0142 w obozie w Mys\u0142owicach. A przecie\u017c takich \u201eMorel\u00f3w\u201d w III RP \u017cy\u0142o jeszcze wielu. Nie wszyscy wyjechali w 1968 roku.<\/p>\r\n

W 1992 r. Morel poprosi\u0142 Schleyena o pomoc. Sk\u0105d si\u0119 znali i czego mia\u0142a dotyczy\u0107 pomoc?<\/strong><\/p>\r\n

Scheleyen pocz\u0105tkowo wypiera\u0142 si\u0119 znajomo\u015bci z Morelem. Udawa\u0142, \u017ce nie wie o kogo chodzi. P\u00f3\u017aniej, kiedy przypomnia\u0142em mu fakty, przyzna\u0142, \u017ce mogli si\u0119 zna\u0107. Znali si\u0119 z Mys\u0142owic, albo z Jaworzna. Morel uratowa\u0142 Schleyena przed zastrzeleniem przez ubeka. Spotykali si\u0119, kiedy Morel pracowa\u0142 w katowickim wi\u0119zieniu. P\u00f3\u017aniej, ju\u017c w latach PRL utrzymywali kontakty z lud\u017ami zajmuj\u0105cymi si\u0119 handlem z\u0142otem i walutami. Nie wiem czy to by\u0142a ich inicjatywa, czy komunistycznych s\u0142u\u017cb. W 1992 r. Morel zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce mo\u017ce by\u0107 z nim krucho, zacz\u0105\u0142 wi\u0119c pisa\u0107 listy do ludzi, kt\u00f3rzy siedzieli w jego obozach. Chcia\u0142, \u017ceby bronili go przed s\u0105dem, napisa\u0142\u00a0 m.in. do Schleyena.<\/p>\r\n

Sk\u0105d si\u0119 bra\u0142y dobre kontakty funkcjonariuszy polskich i niemieckich s\u0142u\u017cb komunistycznych? <\/strong><\/p>\r\n

W latach 1940-45 r. niekt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniejsi pracownicy STASI byli w Polsce funkcjonariuszami niemieckich oboz\u00f3w koncentracyjnych. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich skazano, cz\u0119\u015b\u0107 wyjecha\u0142a do Niemiec. S\u0142u\u017cby sowieckie i niemieckie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y ze sob\u0105 w likwidowaniu polskich elit od pocz\u0105tku wojny. Przed operacj\u0105 AB i mordami w Katyniu dosz\u0142o do wsp\u00f3lnych narad obu s\u0142u\u017cb, w listopadzie 1939 r. pod Kr\u00f3lewcem i na pocz\u0105tku 1940 r. w Zakopanem. Akcja AB i akcja Katy\u0144 by\u0142y akcjami powi\u0105zanymi ze sob\u0105, ich celem by\u0142a likwidacja polskich elit. I o paradoksie, mimo niemiecko – sowieckiej wojny, Polacy byli przez obu imperialist\u00f3w likwidowani przez ca\u0142y czas wojny. Co straszne, ale nawet po wojnie. Podczas wojny w Gestapo czy w Wehrmachcie by\u0142y \u201ewtyczki\u201d NKWD. Wielu z nich pracowa\u0142o p\u00f3\u017aniej w peerelowskich s\u0142u\u017cbach. Bardzo aktywnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem niemieckich i sowieckich s\u0142u\u017cb by\u0142 na przyk\u0142ad PRL – owski premier J\u00f3zef Cyrankiewicz.\u00a0 Bardzo intryguj\u0105ce jest, \u017ce tak \u201ebarwna\u201d posta\u0107 opisywana mniej lub bardziej anegdotycznie, nie doczeka\u0142a si\u0119 jeszcze porz\u0105dnej biografii. Tymczasem przypuszczam, i\u017c by\u0142 to klasyczny \u201emorderca zza biurka\u201d. Niewiele te\u017c wiemy, jak\u0105 rol\u0119 tak naprawd\u0119 odgrywa\u0142 w Auschwitz. Mam nadziej\u0119, \u017ce zostan\u0105 kiedy\u015b ujawnione na ten temat sowieckie, czy niemieckie archiwa. Jeden z o\u015bwi\u0119cimskich kapo – Starosta, kt\u00f3ry zosta\u0142 po wojnie stracony – m\u00f3wi\u0142, \u017ce nie rozumie dlaczego zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci, skoro \u201ewykonywa\u0142 t\u0119 sam\u0105 robot\u0119\u201d, co Cyrankiewicz.<\/p>\r\n

Czy to prawda, \u017ce przez donos Cyrankiewicza zgin\u0105\u0142 jeden z tw\u00f3rc\u00f3w obozowej konspiracji, Jan Mosdorf?<\/strong><\/p>\r\n

Nie mo\u017cna tego wykluczy\u0107. Jak bardzo Cyrankiewicz by\u0142 postaci\u0105 niezwykle umocowan\u0105 w sowieckich strukturach, wskazuje na to cho\u0107by fakt, \u017ce przez blisko dwadzie\u015bcia lat sprawowa\u0142 funkcj\u0119 premiera. A zatem z bardzo du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce by\u0142 najwy\u017cej uplasowanym przedstawicielem sowieckich s\u0142u\u017cb w Polsce. Prawdopodobnie Cyrankiewicz zosta\u0142 zwerbowany przez NKWD ju\u017c w latach trzydziestych, by\u0107 mo\u017ce jeszcze zanim zosta\u0142 szefem PPS w Krakowie. W obozie dopu\u015bci\u0142 si\u0119 rzeczy okrutnych. I<\/strong> by\u0107 mo\u017ce dlatego Pilecki musia\u0142 zgin\u0105\u0107, w raportach dostarczanych przez rotmistrza s\u0105 informacje o siatce KPP w O\u015bwi\u0119cimiu i dzia\u0142alno\u015bci Cyrankiewicza.<\/p>\r\n

Pana ostatnia ksi\u0105\u017ck\u0105 \u201eOg\u0142oszono mnie szale\u0144cem\u201d mo\u017cna nazwa\u0107 histori\u0105 PRL <\/strong>\u201ew pigu\u0142ce reporta\u017cu\u201d\u2026<\/strong><\/p>\r\n

Poprzednie moje ksi\u0105\u017cki m\u00f3wi\u0105 o prze\u015bladowaniach ludzi stawiaj\u0105cych op\u00f3r komunistom. W tej ksi\u0105\u017cce pokazuj\u0119 tych, kt\u00f3rzy w jakikolwiek spos\u00f3b starali si\u0119 przeciwstawi\u0107 komunistom. Oczywi\u015bcie, ich r\u00f3wnie\u017c dotkn\u0119\u0142y represje. Przypomn\u0119 mo\u017ce Mariana Pawe\u0142czaka, \u017co\u0142nierza AK oraz WiN; wie\u015b Ok\u00f3\u0142, kt\u00f3ra przeciwstawia\u0142a si\u0119 kolektywizacji; Przemys\u0142awa G\u00f3rnego: lidera Zwi\u0105zku M\u0142odych Demokrat\u00f3w. Opisuj\u0119 zazwyczaj jedn\u0105 osob\u0119, jej \u017cycie, rozmaite przygody, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142a, rzadziej opisuj\u0119 ca\u0142e grupy. Ale przecie\u017c to wszystko by\u0142y symbole oporu, kt\u00f3ry trwa\u0142 w r\u00f3\u017cnych miejscach Polski. Ko\u0144cz\u0119 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 opowie\u015bci\u0105 o powstaniu Wolnych Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych, bo to one w spos\u00f3b zasadniczy przyczyni\u0142y si\u0119 do powstania Solidarno\u015bci i upadku komunizmu.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

Mateusz Wyrwich, politolog, dziennikarz, autor wielu ksi\u0105\u017cek m.in.: \u0141agier Jaworzno, Kapelani Solidarno\u015bci, W celi \u015bmierci, Og\u0142oszono mnie szale\u0144cem.<\/p>\r\n

Tygodnik Nasza Polska, nr 1 (896) z 2 stycznia 2013 r.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"– Po wojnie w O\u015bwi\u0119cimiu dalej mordowano Polak\u00f3w – z Mateuszem Wyrwichem, dziennikarzem i autorem ksi\u0105\u017cek reporta\u017cowych rozmawia Mateusz Rawicz. Czemu zdecydowa\u0142 si\u0119 Pan na napisanie \u201eW celi \u015bmierci\u201d? Kiedy pisa\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201e\u0141agier Jaworzno\u201d, o obozie w Jaworznie, czyli o filii Auschwitz – wykorzystywanym po 1945 roku przez komunist\u00f3w do wi\u0119zienia Niemc\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w i Polak\u00f3w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,197,102,81,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66285"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66285"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66285\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}