{"id":66163,"date":"2013-01-04T22:28:40","date_gmt":"2013-01-05T03:28:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=66163"},"modified":"2013-01-14T22:02:41","modified_gmt":"2013-01-15T03:02:41","slug":"zolnierze-zniewolenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=66163","title":{"rendered":"\u0179o\u0142nierze zniewolenia"},"content":{"rendered":"

Dziennikarze III RP nie stoj\u0105 w obliczu gu\u0142agu ani pluton\u00f3w egzekucyjnych NKWD. Stoj\u0105 tylko w obliczu swoich schemat\u00f3w my\u015blowych, swoich pokus i s\u0142abo\u015bci. W obliczu nawyk\u00f3w, kt\u00f3re kieruj\u0105 ich poznawczymi i emocjonalnymi odruchami. W obliczu presji \u015brodowiska, kt\u00f3re my\u015bli podobnie jak oni.<\/strong><\/p>\r\n

W ostatnim ubieg\u0142orocznym numerze \u201eGazety Polskiej\u201d opisa\u0142em przypadek obecnego medialnego przemys\u0142u nagonkowo-przykrywkowego. Pokaza\u0142em, jak dziesi\u0105tki, mo\u017ce setki dziennikarzy, polityk\u00f3w, komentator\u00f3w i tysi\u0105ce internaut\u00f3w anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w odwracanie uwagi naszego spo\u0142ecze\u0144stwa od kwestii wa\u017cnych. Jak skupiaj\u0105c si\u0119 na drugorz\u0119dnych sensacyjkach, pozbawiaj\u0105 obywateli naszego kraju zdolno\u015bci do rozpoznawania wa\u017cnych mechanizm\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego. Jak \u0142atwo tej technice<\/a> ulega wiele sk\u0105din\u0105d inteligentnych os\u00f3b.<\/p>\r\n

W tamtym tek\u015bcie opisa\u0142em zjawisko. Dzi\u015b – zgodnie z zapowiedzi\u0105 – spr\u00f3buj\u0119 przybli\u017cy\u0107 si\u0119 do uchwycenia sposobu my\u015blenia, wiedzy, motyw\u00f3w uczestnik\u00f3w dzisiejszego frontu medialnego.<\/p>\r\n

J\u0119zyk m\u00f3wi nami<\/strong><\/p>\r\n

Dawno temu, gdzie\u015b w latach 60. ubieg\u0142ego wieku my\u015bliciele zwani strukturalistami sformu\u0142owali tez\u0119: \u201eto nie my m\u00f3wimy j\u0119zykiem, to j\u0119zyk m\u00f3wi nami\u201d.<\/em> Gdy b\u0119d\u0105c studentem, us\u0142ysza\u0142em tez\u0119 t\u0119, zabrzmia\u0142a absurdalnie. Jak to – czym\u017ce jest j\u0119zyk, by m\u00f3wi\u0107 przy pomocy ludzi? Przecie\u017c to my swobodnie dobieramy s\u0142owa, kt\u00f3rymi chcemy co\u015b powiedzie\u0107! A jednak dzi\u015b, po latach do\u015bwiadcze\u0144 i lektur, teza strukturalist\u00f3w jawi mi si\u0119 jako oczywista. O co chodzi i dlaczego warto t\u0119 tez\u0119 przypomnie\u0107?<\/p>\r\n

J\u0119zyk jest narz\u0119dziem nie tylko naszej komunikacji z innymi, ale tak\u017ce narz\u0119dziem naszego my\u015blenia. Ba, jest futera\u0142em my\u015blenia. Nasze postrzeganie, ocenianie i rozumienie (a cz\u0119sto nierozumienie) \u015bwiata rozgrywa si\u0119 w ramach takiego zestawu poj\u0119\u0107, jaki jest nam dost\u0119pny. A j\u0119zyk jest z\u0142o\u017con\u0105 sieci\u0105 znacze\u0144, nawyk\u00f3w, reakcji, kt\u00f3rej ogarniamy tylko fragmenty.<\/p>\r\n

Bez pewnych poj\u0119\u0107 nie jeste\u015bmy w stanie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 niekt\u00f3rymi schematami my\u015blowymi. Nie maj\u0105c pewnych schemat\u00f3w (a bez schemat\u00f3w g\u0142\u00f3wkowa\u0107 nie spos\u00f3b), pewnych rzeczy nie tylko nie pojmujemy, ale nawet ich nie dostrzegamy.<\/p>\r\n

Je\u015bli to j\u0119zyk m\u00f3wi nami, to cz\u0119sto nie wiemy, co faktycznie m\u00f3wimy, jaki jest sens tego, co spo\u0142ecznie komunikujemy. Nie wiemy, co czynimy. Mamy tylko z\u0142udzenie swojej podmiotowo\u015bci. W \u015bwietle dzisiejszej naukowej wiedzy to oczywisto\u015b\u0107.<\/p>\r\n

To wszystko przypomnia\u0142o mi si\u0119 w poci\u0105gu.<\/p>\r\n

\u0179o\u0142nierze Stalina<\/strong><\/p>\r\n

Poci\u0105giem wraca\u0142em z Gorzowa Wielkopolskiego, gdzie by\u0142em na zaproszenie portalu \u201ePrzewietrzy\u0107 Gorz\u00f3w\u201d i klubu \u201eGazety Polskiej\u201d. Po wyk\u0142adzie dosta\u0142em czasopismo \u201eActum. Warsztaty<\/a> Idei\u201d. W poci\u0105gu do Torunia podczytuj\u0119 tu i tam. Trafiam na wspomnienia Adama Szymela, Polaka od dawna mieszkaj\u0105cego za oceanem. Skupiam si\u0119 na fragmencie opisuj\u0105cym wyw\u00f3zk\u0119 ca\u0142ej rodziny na Syberi\u0119. Opis jasny, poruszaj\u0105cy. Zw\u0142aszcza miejsca ukazuj\u0105ce kompletn\u0105 bezradno\u015b\u0107 wobec z\u0142a. Z\u0142a z trudem daj\u0105cego si\u0119 zrozumie\u0107. Czytaj\u0105c, niemal odczuwa\u0142em tamt\u0105 bezradno\u015b\u0107 wobec przemocy. Zanurzam si\u0119 w odczuciach los\u00f3w okrutnych, niemal zostaj\u0119 poch\u0142oni\u0119ty przez wsp\u00f3\u0142czucie. Nagle\u2026<\/p>\r\n

Nagle, uruchamia si\u0119 m\u00f3j badawczy instynkt socjologa. Potrzeba dojrzenia tego, co niewidoczne, uchwycenia i zrozumienia tak\u017ce postaci drugoplanowych, s\u0142abo obecnych w tej opowie\u015bci. Postaci bezosobowych<\/a>, bez kt\u00f3rych jednak wszystko, co opisane, wydarzy\u0107 by si\u0119 nie mog\u0142o. To \u017co\u0142nierze Stalina: \u201eWojsko sowieckie wygl\u0105da\u0142o \u017ca\u0142o\u015bnie – \u017co\u0142nierze w zaniedbanych mundurach, kawaleria na szkapach. (\u2026) Od chwili wkroczenia Rosjan zacz\u0105\u0142 si\u0119 terror: aresztowania policjant\u00f3w, wojskowych, urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych. Naje\u017ad\u017acy stosowali podobne metody: wyt\u0119pi\u0107 inteligencj\u0119, przyw\u00f3dc\u00f3w, a reszt\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa potem b\u0119dzie \u0142atwiej rz\u0105dzi\u0107 i manipulowa\u0107\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Niebawem do dom\u00f3w przychodz\u0105 \u201ez bagnetami na karabinach\u201d – \u201e10 lutego 1940 r. w bardzo zimn\u0105 noc, gdy szykowali\u015bmy si\u0119 ju\u017c do snu, za\u0142omotali kolbami karabin\u00f3w do drzwi. (\u2026) Kilku rosyjskich \u017co\u0142nierzy z oficerem na czele wtargn\u0119\u0142o do \u015brodka i dali rozkaz wysiedlenia\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Ze wspomnie\u0144 12-letniego w\u00f3wczas Adama nie poznajemy twarzy tych \u017co\u0142nierzy. Nie poznajemy ich imion. Ani ich motywacji. Oni s\u0105. W tle. Dzia\u0142aj\u0105. Zamieniaj\u0105 \u017cycie innych ludzi w piek\u0142o.<\/p>\r\n

\u0179o\u0142nierze – trybiki maszynerii, kt\u00f3rej dzia\u0142ania w ca\u0142o\u015bci nie ogarniaj\u0105. Nie s\u0105 w stanie. Ani zrozumie\u0107, ani si\u0119 przeciwstawi\u0107. Ale wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 z\u0142y \u015bwiat. Cz\u0119sto nie\u015bwiadomie. Pakuj\u0105 ludzi do bydl\u0119cych wagon\u00f3w i wysy\u0142aj\u0105 na Syberi\u0119.<\/p>\r\n

Niekt\u00f3rzy \u017co\u0142nierze, oficerowie, nie tylko ni\u017csi stopniem, pewnie my\u015bl\u0105, i\u017c to, co robi\u0105, jest wa\u017cne i potrzebne. W sumie dobre i sprawiedliwe. W stalinizmie nikt przecie\u017c nie o\u015bmiela si\u0119 im powiedzie\u0107 ani publicznie, ani prywatnie, \u017ce wyw\u00f3zki na Sybir s\u0105 z\u0142e. \u0179e uczestnicz\u0105 w chorym, antyludzkim projekcie. W jaki spos\u00f3b w \u015bwiecie kontrolowanych przez parti\u0119 medi\u00f3w mieliby uzyska\u0107 szerszy obraz? Niekt\u00f3rzy mog\u0105 sobie zdawa\u0107 spraw\u0119, \u017ce uczestnicz\u0105 w czym\u015b z gruntu niesprawiedliwym, ale cz\u0119sto nie maj\u0105 z kim pogada\u0107, by si\u0119 upewni\u0107, \u017ce ich intuicje, odczucia s\u0105 w\u0142a\u015bciwe. My\u015bl\u0105 zatem, \u017ce tak trzeba.<\/p>\r\n

Czy 19-letniego \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry pilnuje poci\u0105gu z Polakami w drodze<\/a> na Sybir, \u017co\u0142nierza, bez kt\u00f3rego maszyneria totalitarnego pa\u0144stwa nie mog\u0142aby jednak dzia\u0142a\u0107, mamy wini\u0107 za zbrodnie Stalinizmu? A oficera, kt\u00f3ry wydaje mu rozkazy? A genera\u0142a NKWD? A cz\u0142onka Biura Politycznego Komunistycznej Partii Zwi\u0105zku Sowieckiego?<\/p>\r\n

\u0179o\u0142nierze III RP?<\/strong><\/p>\r\n

Inne czasy, inny ustr\u00f3j. Inny poziom \u017cycia. Inne techniki obiegu informacji. Inny poziom bezprawia. Ale mechanizm zak\u0142amania, zastraszenia, s\u0142u\u017calczo\u015bci dzia\u0142a poprzez te same neuronalne struktury m\u00f3zgowe. Mechanizm uczestniczenia w kampaniach medialnych, kt\u00f3rych celem jest nagonka na opozycj\u0119, by przykrywa\u0107 zaniedbania rz\u0105dz\u0105cych wytwarza podobnie automatyczne, bezrefleksyjne reakcje. W mniejszym stopniu odcz\u0142owiecza, ale og\u00f3lny mechanizm pozbawiania podmiotowo\u015bci jest ten sam.<\/p>\r\n

Czy mo\u017cna wini\u0107 dziennikarza telewizyjnego, kt\u00f3ry przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do niedawno modnej nagonki na agenta Tomka\/pos\u0142a Kaczmarka? A redaktora naczelnego, kt\u00f3ry do tego zach\u0119ca\u0142? Przecie\u017c zdj\u0119cia agenta by\u0142y prawdziwe. I przecie\u017c to aktualnie wa\u017cny temat. Czy\u017c nie chodzi o obron\u0119 demokracji przed nadu\u017cyciami ze strony tajnych s\u0142u\u017cb tej strasznej IV RP?<\/p>\r\n

Tak jak m\u0142odzi \u017co\u0142nierze Stalina zazwyczaj nie mieli poj\u0119cia, jak\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 ich jednostkowe dzia\u0142ania, tak i dziennikarze III RP nierzadko nie u\u015bwiadamiaj\u0105 sobie, \u017ce s\u0105 jedynie trybikami przemys\u0142u nagonkowo-przykrywkowego. Te\u017c czasem pewnie my\u015bl\u0105, i\u017c czyni\u0105 co\u015b dobrego.<\/p>\r\n

Por\u00f3wnanie takie mo\u017ce by\u0107 odebrane jako bolesne. Jednak systemy spo\u0142eczne cz\u0119sto dzia\u0142aj\u0105 wed\u0142ug tych samych mechanizm\u00f3w odpodmiotowienia, a r\u00f3\u017cnica dotyczy jedynie stopnia z\u0142a, jakie przynosz\u0105. Ale poza stopniem z\u0142a istnieje jeszcze inna, wa\u017cna r\u00f3\u017cnica.<\/p>\r\n

\u0179o\u0142nierze stalinowscy nie mogli nic zrobi\u0107 poza tym, co im kazano. Nie byli si\u0119 w stanie przeciwstawi\u0107. Nie mieli \u017cadnego pola manewru. Zostali zepchni\u0119ci przez \u00f3wczesny system na poletko przetrwania i cz\u0119sto ryzykowne dla nich okaza\u0107 si\u0119 mog\u0142y elementarne odruchy ludzkiej solidarno\u015bci.<\/p>\r\n

Dziennikarze III RP nie stoj\u0105 w obliczu gu\u0142agu ani pluton\u00f3w egzekucyjnych NKWD. Stoj\u0105 tylko w obliczu swoich schemat\u00f3w my\u015blowych, swoich pokus i s\u0142abo\u015bci. W obliczu nawyk\u00f3w, kt\u00f3re kieruj\u0105 ich poznawczymi i emocjonalnymi odruchami. W obliczu presji \u015brodowiska, kt\u00f3re my\u015bli podobnie do nich. Ale nie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwiata, z kt\u00f3rego nie ma – jak w stalinizmie – \u017cadnej drogi ucieczki.<\/p>\r\n

Dziennikarze III RP nie musz\u0105 sta\u0107 po stronie manipulacji, nie musz\u0105 odwraca\u0107 oczu od z\u0142a. Mog\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107 po dost\u0119pne alternatywne \u017ar\u00f3d\u0142a informacji. W odr\u00f3\u017cnieniu od stalinowskich \u017co\u0142nierzy mog\u0105 zbudowa\u0107 sobie szerszy obraz sytuacji, w jakiej funkcjonuj\u0105 oni sami i ich prze\u0142o\u017ceni. Mog\u0105\u2026<\/p>\r\n

Uwaga<\/strong><\/p>\r\n

M\u00f3wi\u0105 tak\u017ce o nas. To, co powy\u017cej pisz\u0119 o uleganiu nie w pe\u0142ni ogarnianym schematom my\u015blowym w odniesieniu do dziennikarzy lub\/i funkcjonariuszy systemu III RP, w niema\u0142ej cz\u0119\u015bci odnosi si\u0119 tak\u017ce do \u015brodowiska, z kt\u00f3rym si\u0119 identyfikuj\u0119 – do obozu patriotycznego. Tak\u017ce i my podlegamy prawom j\u0119zyka, kt\u00f3ry m\u00f3wi nami. Niekiedy m\u00f3wi agresywnie, wbrew naszym chrze\u015bcija\u0144skim warto\u015bciom. J\u0119zyka, kt\u00f3ry za nas my\u015bli. Cz\u0119sto \u201emy\u015bli\u201d szybciej,. ni\u017c jest to potrzebne. Cz\u0119sto dzia\u0142amy nie jako suwerenne podmioty, lecz reaguje w nas to, co grupowe, ideologiczne.<\/p>\r\n

A ze wszystkich \u017cycze\u0144, jakie otrzyma\u0142em na \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia, najbardziej podoba mi si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce: \u201eOby ludzie, kt\u00f3rym zale\u017cy na Polsce, potrafili ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Andrzej Zybertowicz<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Gazeta Polska<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dziennikarze III RP nie stoj\u0105 w obliczu gu\u0142agu ani pluton\u00f3w egzekucyjnych NKWD. Stoj\u0105 tylko w obliczu swoich schemat\u00f3w my\u015blowych, swoich pokus i s\u0142abo\u015bci. W obliczu nawyk\u00f3w, kt\u00f3re kieruj\u0105 ich poznawczymi i emocjonalnymi odruchami. W obliczu presji \u015brodowiska, kt\u00f3re my\u015bli podobnie jak oni. W ostatnim ubieg\u0142orocznym numerze \u201eGazety Polskiej\u201d opisa\u0142em przypadek obecnego medialnego przemys\u0142u nagonkowo-przykrywkowego. Pokaza\u0142em, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92,159,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66163"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66163"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66163\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}