{"id":65975,"date":"2013-01-01T20:38:02","date_gmt":"2013-01-02T01:38:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=65975"},"modified":"2013-01-01T21:02:00","modified_gmt":"2013-01-02T02:02:00","slug":"panska-polska-zdzislaw-krasnodebski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=65975","title":{"rendered":"Pa\u0144ska Polska – Zdzis\u0142aw Krasnod\u0119bski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Od pewnego czasu zacz\u0119li\u015bmy my\u015ble\u0107 o sobie w kategoriach postkolonialnych. Nie powinni\u015bmy jednak zapomina\u0107, \u017ce Polacy nie byli tylko obiektem kolonizacji. stereotyp \u201epa\u0144skiej Polski<\/em>\u201d i \u201epolskich pan\u00f3w<\/em>\u201d w\u015br\u00f3d Rosjan, Bia\u0142orusin\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w czy Litwin\u00f3w nie bierze si\u0119 przecie\u017c z niczego.<\/strong><\/p>\r\n

Mo\u017cna polsk\u0105 dominacj\u0119 na Kresach traktowa\u0107 negatywnie, jak to czyni\u0142a historiografia marksistowska. Mo\u017cna tak\u017ce rozpatrywa\u0107 w\u00a0 kategoriach moralnych i\u00a0rozbudza\u0107 w\u00a0sobie poczucie winy. Troch\u0119 w\u00a0 tym duchu pisa\u0142 Daniel Beauvois w\u00a0swoim dziele \u201eTr\u00f3jk\u0105t ukrai\u0144ski\u201d<\/em>:\u00a0\u201eKa\u017cdy nar\u00f3d w\u00a0 tym okresie prze\u0142omu winien zdawa\u0107 sobie jasno spraw\u0119 ze swej przesz\u0142o\u015bci. Zatem i\u00a0dla Polak\u00f3w nadszed\u0142 bez w\u0105tpienia czas uznania \u00bbkolonialnego\u00ab charakteru ich obecno\u015bci na Ukrainie, z\u00a0kt\u00f3rej zostali w\u00a0ko\u0144cu wygnani<\/em>\u201d. Mo\u017cna jednak – podobnie jak si\u0119 to\u00a0czyni w\u00a0wypadku Anglik\u00f3w, Francuz\u00f3w i\u00a0w\u00a0og\u00f3le Zachodu – uzna\u0107 to za dow\u00f3d witalno\u015bci, ekspansywno\u015bci polskiej cywilizacji<\/strong>, pot\u0119gi pa\u0144stwa, kt\u00f3re zbudowali nasi przodkowie, bo przecie\u017c dokonywali\u015bmy ekspansji g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki tzw. soft power wyp\u0142ywaj\u0105cej z\u00a0atrakcyjno\u015bci polskiej kultury, a\u00a0nie poprzez przemoc.<\/p>\r\n

Polski charakter Zofia Kossak-Szczucka w\u00a0\u201ePo\u017codze<\/em>\u201d, wskazuj\u0105c na kolonialny charakter Kres\u00f3w, narzeka, \u017ce ich nie doceniano: \u201eDlaczego znowu powtarza si\u0119 historyczny b\u0142\u0105d, wieczna niedocena Kres\u00f3w, ich warto\u015bci i\u00a0znaczenia? Na ca\u0142ym \u015bwiecie kresy czy kolonie, kraj szeroki, rozleg\u0142y – daleki czy bliski – stanowi\u0105cy wolne pole ekspansji, jest dla pa\u0144stwa najwi\u0119kszym bogactwem i\u00a0skarbem<\/strong>. Stamt\u0105d przychodzi do Macierzy nowy \u017cywio\u0142 ludzki, pe\u0142en energii i\u00a0 zdrowia. Tam si\u0119 rodz\u0105 typy zuchwa\u0142e, uparte, umiej\u0105ce chcie\u0107 i\u00a0dzia\u0142a\u0107. Stamt\u0105d przychodz\u0105 surowce i\u00a0szeroki, m\u0142ody oddech<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Co prawda Polacy zostali wyparci z\u00a0Kres\u00f3w podobnie jak Francuzi z\u00a0Afryki P\u00f3\u0142nocnej lub Niemcy z\u00a0Europy \u015arodkowo-Wschodniej. Polska granica etniczna od czas\u00f3w rozbior\u00f3w przesuwa\u0142a si\u0119 coraz bardziej na zach\u00f3d. Jednak mimo rozbior\u00f3w i\u00a0 przegranych powsta\u0144 Polacy wykazywali ogromn\u0105 si\u0142\u0119 cywilizacyjn\u0105. Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz, niemal \u015bwiadek epoki, bo urodzony w\u00a01896 r., pisa\u0142 w\u00a0 swojej \u201eHistorii Polski\u201d:\u00a0 \u201eChocia\u017c konfiskaty maj\u0105tk\u00f3w popowstaniowych zabra\u0142y Polakom kilkadziesi\u0105t maj\u0105tk\u00f3w, chocia\u017c Polacy nie mogli kupowa\u0107 maj\u0105tk\u00f3w na Litwie i\u00a0Rusi, to jednak na pocz\u0105tku XX wieku nie tylko w\u00a0Mi\u0144sku Litewskim, ale i\u00a0 w\u00a0 Kijowie rozbrzmiewa j\u0119zyk polski. Daleko na wsch\u00f3d, a\u017c po granice Polski sprzed pierwszego rozbioru, ziemianin, ekonom i\u00a0\u017byd miasteczkowy m\u00f3wi\u0105 po polsku. Ogromne dobra na Ukrainie nawet lewobrze\u017cnej, dziedziczone\u00a0przez magnat\u00f3w polskich, administrowane przez Polak\u00f3w sprawia\u0142y, \u017ce kraj ten nie traci\u0142\u2026 polskiego charakteru<\/strong><\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Jak pisze Beauvois: \u201ePot\u0119\u017cne i\u00a0uporczywe akcje carskich w\u0142adz wymierzone przeciw polskiej w\u0142asno\u015bci ziemskiej zako\u0144czy\u0142y si\u0119… do\u015b\u0107 miernymi rezultatami. Polscy ziemianie, posiadaj\u0105cy w\u00a0 1863 r. 5\/6 prywatnych maj\u0105tk\u00f3w na prawobrze\u017cnej Ukrainie, w\u00a0roku 1914 posiadali nadal prawie po\u0142ow\u0119 ziemi<\/em>\u201d. Op\u00f3r\u00a0na Bia\u0142orusi i\u00a0 Litwie by\u0142 jeszcze skuteczniejszy.<\/p>\r\n

Presti\u017cowa kultura, nowoczesna cywilizacja<\/strong><\/p>\r\n

Wsp\u00f3\u0142czesna badaczka z\u00a0Ukrainy Walentyna Nadolska potwierdza opis Beauvois: \u201eW\u00a0rzeczywisto\u015bci proces polonizacji na Wo\u0142yniu trwa\u0142 nadal, a\u00a0nawet w\u00a0pewien spos\u00f3b wzm\u00f3g\u0142 si\u0119 po tym, gdy region ten zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do pa\u0144stwa rosyjskiego<\/em>\u201d. I\u00a0dodaje: \u201eUrz\u0119dnicy w\u00a0 miastach i\u00a0miasteczkach, ziemianie i\u00a0 szlachta, a\u00a0 nawet cz\u0119\u015b\u0107 duchowie\u0144stwa prawos\u0142awnego na wsiach m\u00f3wi\u0142a po polsku.\u00a0<\/em>Miejskie posp\u00f3lstwo ukrai\u0144skiego pochodzenia r\u00f3wnie\u017c identyfikowa\u0142o si\u0119 w\u00a0znacznym stopniu z\u00a0 polsk\u0105 kultur\u0105<\/em>\u201d. J\u0119zyk polski by\u0142 \u201ej\u0119zykiem presti\u017cowej kultury i\u00a0 najnowszej cywilizacji<\/em><\/strong>\u201d.<\/p>\r\n

Jej zdaniem po powstaniach wp\u0142yw j\u0119zyka i\u00a0kultury polskiej zosta\u0142 ograniczony. Carska polityka depolonizacji powodowa\u0142a, \u017ce Rusini coraz cz\u0119\u015bciej wybierali j\u0119zyk rosyjski i\u00a0rosyjsk\u0105 kultur\u0119, nie rozwijaj\u0105c w\u0142asnej \u015bwiadomo\u015bci etnicznej lub narodowej. Badaczka ta cytuje jednak raport gubernatora tych ziem do cara Miko\u0142aja II, ostrzegaj\u0105cy, \u017ce Polacy, szczeg\u00f3lnie w\u00a0wielkich maj\u0105tkach i\u00a0 polskich cukrowniach, trwaj\u0105 przy obyczajach i\u00a0j\u0119zyku i\u00a0staraj\u0105 si\u0119 szerzy\u0107 polsko\u015b\u0107<\/strong>.<\/p>\r\n

Daniel Beauvois, krytykuj\u0105c stosunek ziemia\u0144stwa do drobnej, ruszcz\u0105cej si\u0119 szlachty, maluje jednak ca\u0142kiem pozytywny jego wizerunek z\u00a0pocz\u0105tku XX w. \u201ePolskie ziemia\u0144stwo, prawie wy\u0142\u0105cznie szlacheckiego pochodzenia, umocnione kapita\u0142em i\u00a0moc\u0105 pieni\u0105dza na Ukrainie… prze\u017cywa\u0142o w\u00a0tym okresie – paradoksalnie – niespotykany do tej pory rozkwit. Pi\u0119kno, luksus i\u00a0dostatek panuj\u0105cy w\u00a0wi\u0119kszo\u015bci rezydencji, liczna s\u0142u\u017cba, \u015bwiatowy tryb \u017cycia umacnia\u0142y polskie ziemia\u0144stwo w\u00a0poczuciu wy\u017cszo\u015bci, rozpowszechnionym jeszcze przed wybuchem powstania styczniowego. Ubo\u017csi wiedli\u00a0\u017cywot gentelmen farmers na marginesie spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego, szczyc\u0105c si\u0119 mniej lub bardziej rzeczywistymi cnotami, a\u00a0 najbogatsi pr\u00f3bowali zapomnie\u0107 o\u00a0parali\u017cu \u017cycia spo\u0142ecznego i\u00a0obywatelskiego, wynosz\u0105c ponad miar\u0119 sw\u00f3j udzia\u0142 w\u00a0pracach kijowskiego Towarzystwa Rolniczego i\u00a0interes czysto ekonomiczny ubieraj\u0105c w\u00a0kostium \u00bbpatriotyczny\u00ab<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Uczuciowy tor<\/strong><\/p>\r\n

W\u00a0powie\u015bciach Rodziewicz\u00f3wny, na przyk\u0142ad w\u00a0\u201eByli, b\u0119d\u0105<\/em>\u201d, struktura spo\u0142eczna przedstawiona jest podobnie, ale pisarka inaczej widzia\u0142a kulturow\u0105 rol\u0119 poszczeg\u00f3lnych warstw. Obro\u0144cy polsko\u015bci to szlachta za\u015bciankowa i\u00a0\u015brednio zamo\u017cni ziemianie. Pochwale cn\u00f3t gospodarskich i\u00a0pracy towarzyszy u niej pot\u0119pienie pr\u00f3\u017cniactwa i\u00a0salon\u00f3w.<\/p>\r\n

Te powie\u015bci zawieraj\u0105 cenne socjologiczne obserwacje. Jak pisa\u0142 Mi\u0142osz w\u00a0\u201eSzukaniu ojczyzny<\/em>\u201d: \u201eU\u00a0nikogo z\u00a0powie\u015bciopisarzy nie znajduj\u0119 tylu reali\u00f3w dotycz\u0105cych wschodnich ziem dawnej Rzeczypospolitej w\u00a0drugiej po\u0142owie dziewi\u0119tnastego wieku czy na pocz\u0105tku dwudziestego wieku<\/em>\u201d. Ale\u00a0jego zdaniem: \u201eCzytanie Rodziewicz\u00f3wny jest zaj\u0119ciem bolesnym, rani\u0105cym, tak jakby czyta\u0107 kronik\u0119 rodzinn\u0105, w\u00a0 kt\u00f3rej wyst\u0119puj\u0105 nieszcz\u0119\u015bliwi, okaleczeni przodkowie<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Rodziewicz\u00f3wna to, jak twierdzi Mi\u0142osz, \u201episarka nieszcz\u0119\u015bliwego spo\u0142ecze\u0144stwa szlacheckiego, kt\u00f3re nie tylko zastyg\u0142o w\u00a0 swoich obyczajach, ale jeszcze cofn\u0119\u0142o si\u0119 w\u00a0por\u00f3wnaniu z\u00a0szybko post\u0119puj\u0105cym gdzie indziej dziewi\u0119tnastym wiekiem. Marzenia imperialne trwaj\u0105 w\u00a0 nim jako oczekiwanie Wielkiej Chwili, w\u00a0kt\u00f3rej Matka powr\u00f3ci do granic z\u00a01772 roku<\/strong>, nios\u0105c swoj\u0105 misj\u0119 ludom, niekoniecznie zreszt\u0105 przekonanym, \u017ce ich szcz\u0119\u015bcie zale\u017cy od istnienia polskich maj\u0105tk\u00f3w. Romantyczne wizje szczeg\u00f3lnego powo\u0142ania, tym mocniejsze, \u017ce kl\u0119ska 1863 roku otoczy\u0142a je nimbem bezinteresownej ofiary i\u00a0cierpie\u0144 na Sybirze, karmi\u0105 si\u0119 obserwacj\u0105 mrok\u00f3w i\u00a0dziko\u015bci u\u00a0rosyjskiego s\u0105siada. Opieraj\u0105c si\u0119 tym mrokom i\u00a0dziko\u015bci, Polska dworu i\u00a0za\u015bcianka uleg\u0142a zapeklowaniu \u017cywcem<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Na czym jednak mia\u0142oby polega\u0107 owo \u201ezapeklowanie \u017cywcem\u201d, o\u00a0kt\u00f3rym tak cz\u0119sto w\u00a0odniesieniu do Polski pisa\u0142 Mi\u0142osz? Zdaje si\u0119, \u017ce dla Mi\u0142osza polska tradycja mia\u0142a szczeg\u00f3lnie pekluj\u0105ce w\u0142a\u015bciwo\u015bci. T\u0142umaczy on popularno\u015b\u0107 powie\u015bci o\u00a0kresowej szlachcie \u201edobrze wytartym uczuciowym torem<\/em>\u201d, kt\u00f3rego nie potrafi\u0142y w\u00a0spo\u0142ecze\u0144stwie polskim zatrze\u0107 ani wojny, ani przemiany spo\u0142eczne, ani przewroty polityczne. Ale nie jest to \u017caden wyj\u0105tek – kultura, warto\u015bci wytworzone w\u00a0jakim\u015b spo\u0142ecze\u0144stwie mog\u0105 trwa\u0107 <\/strong>nawet, je\u015bli ono si\u0119 fundamentalnie zmienia lub\u00a0w og\u00f3le przestaje istnie\u0107.<\/p>\r\n

Kultura polska, wytworzona przez warstw\u0119 szlacheck\u0105, przetrwa\u0142a – przetworzona i\u00a0zmieniona – i\u00a0sta\u0142a si\u0119 kultur\u0105 narodow\u0105, cho\u0107\u00a0wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce wraz z\u00a0zanikiem tej warstwy i\u00a0ona zostanie zapomniana. Dopiero komunizm upora\u0142 si\u0119 z\u00a0pozosta\u0142o\u015bci\u0105 polskiej szlachty\u00a0i\u00a0ziemia\u0144stwa, gdy rozszerza\u0142 si\u0119 na ziemie zamieszkane przez Polak\u00f3w w\u00a01918, 1939 i\u00a0 1945 r. Ten koniec dzisiaj wydaje si\u0119 ostateczny<\/strong>, ale to od nas zale\u017cy, czy b\u0119dziemy nawi\u0105zywali raczej do tradycji pokornego polskiego fornala (najemnego robotnika rolnego), czy dumnego, \u015bwiadomego warto\u015bci swojej kultury, pewnego siebie polskiego \u201epana<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Polecamy:\u00a0<\/p>\r\n

Zdzis\u0142aw Krasnod\u0119bski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Gazeta Polska Codziennie<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od pewnego czasu zacz\u0119li\u015bmy my\u015ble\u0107 o sobie w kategoriach postkolonialnych. Nie powinni\u015bmy jednak zapomina\u0107, \u017ce Polacy nie byli tylko obiektem kolonizacji. stereotyp \u201epa\u0144skiej Polski\u201d i \u201epolskich pan\u00f3w\u201d w\u015br\u00f3d Rosjan, Bia\u0142orusin\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w czy Litwin\u00f3w nie bierze si\u0119 przecie\u017c z niczego. Mo\u017cna polsk\u0105 dominacj\u0119 na Kresach traktowa\u0107 negatywnie, jak to czyni\u0142a historiografia marksistowska. Mo\u017cna tak\u017ce rozpatrywa\u0107 w\u00a0 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92,188],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65975"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65975"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65975\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65975"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65975"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65975"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}