{"id":65843,"date":"2012-12-29T20:21:57","date_gmt":"2012-12-30T01:21:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=65843"},"modified":"2013-01-04T22:56:22","modified_gmt":"2013-01-05T03:56:22","slug":"reportaz-z-wyjazdu-na-kresy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=65843","title":{"rendered":"Reporta\u017c z wyjazdu na Kresy"},"content":{"rendered":"

Nades\u0142ane z Wo\u0142owa.<\/em><\/p>\r\n

Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy na Kresy<\/strong><\/p>\r\n

publikowany w wo\u0142owskim Tygodniku Kurier Gmin 23 grudnia 2012 r.<\/p>\r\n

Tam, gdzie mogi\u0142y ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 kilometrami<\/strong><\/p>\r\n

Granic\u0119 polsko-ukrai\u0144sk\u0105 przekraczamy w p\u00f3\u0142 godziny, cudem. Pokazujemy legitymacje dziennikarskie, m\u00f3wimy, \u017ce jedziemy zapali\u0107 znicze na polskich i ukrai\u0144skich cmentarzach, wieziemy ma\u0142e podarunki na \u015bwi\u0119ta. B\u0119dzie z tego pi\u0119kny reporta\u017c o wsp\u00f3\u0142pracy polsko-ukrai\u0144skiej. Celnicy puszczaj\u0105 nas. Widzimy kilometrowe korki po obu stronach i leniwie chodz\u0105cych celnik\u00f3w. Jedni wyci\u0105gaj\u0105 ukryte papierosy, kt\u00f3re Ukrai\u0144cy przemycaj\u0105 na nasz\u0105 stron\u0119, spuszczaj\u0105 paliwo z podw\u00f3jnego baku, a jeszcze dalej, ka\u017c\u0105 zje\u017cd\u017ca\u0107 na boczny bas, bo kierowca chcia\u0142 przejecha\u0107 na podw\u00f3jnych blachach. Tu nic nikogo nie dziwi. My jedziemy dalej, a\u017c pod Ko\u0142omyj\u0119, gdzie spory \u0142agodzi bimber p\u0119dzony w ka\u017cdym domu.<\/p>\r\n

Lw\u00f3w – Zimna Woda<\/strong><\/p>\r\n

Ok. 23 w nocy, jeste\u015bmy na obrze\u017cach Lwowa, w dzielnicy – Zimna Woda. Wje\u017cd\u017camy na zamkni\u0119te osiedle, kt\u00f3rego pilnuje ochrona. Mijamy wille, \u017ceby nie powiedzie\u0107 pa\u0142ace, ogrodzone wysokimi murami i kutymi bramami. Nocujemy w jednym z takich dom\u00f3w. Gospodarz jest urz\u0119dnikiem, a \u017cona – lekark\u0105. Oboje s\u0105 Ukrai\u0144cami. To przyjaciele jednego z naszych znajomych z Polski, z kt\u00f3rym jedziemy. Pozna\u0142 ich remontuj\u0105c tutaj Polski cmentarz. Wo\u0142odja du\u017co pom\u00f3g\u0142 polskiej ekipie, pilnuje cmentarza, dba, aby nie niszczono nagrobk\u00f3w.<\/p>\r\n

-Du\u017co jeszcze tu roboty – m\u00f3wi, kiedy nast\u0119pnego dnia rano odwiedzamy miejscowy cmentarz. Za bram\u0105 rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 odnowione polskie nagrobki. Ukrai\u0144cy widz\u0105c, \u017ce my zacz\u0119li\u015bmy dba\u0107 o nasze groby, te\u017c w\u0142\u0105czyli si\u0119 do akcji, sprz\u0105taj\u0105, remontuj\u0105. Po przej\u015bciu kilkunastu metr\u00f3w dochodzimy do chaszczy. Ta cz\u0119\u015b\u0107 cmentarza wymaga jeszcze wielu prac, w trawie nie wida\u0107 nagrobk\u00f3w. Umawiamy si\u0119 na kolejne prace, zapalamy znicze na nagrobkach, \u017cegnamy si\u0119 i jedziemy dalej.\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Lw\u00f3w – grudzie\u0144 2012. <\/em><\/p>\r\n

Huta, Podkamie\u0144 i Palikrowy<\/strong><\/p>\r\n

Te miejscowo\u015bci odwiedzamy tradycyjnie od kilku lat. Mamy tu swoich przyjaci\u00f3\u0142, znajomych, \u017cyj\u0105cych \u015bwiadk\u00f3w ludob\u00f3jstwa w tych miejscowo\u015bci.<\/p>\r\n

– Ojej co wy tu robicie, trzeba by\u0142o da\u0107 zna\u0107, obiad bym ugotowa\u0142a – krzyczy witaj\u0105c nas w progu pani Olena. Polka, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a mord w Podkamieniu w 1943 roku. Jej rodzina w tym domu, w kt\u00f3rym dzi\u015b siedzimy, w piwnicy ukry\u0142a kilku Polak\u00f3w. Uratowa\u0142a im \u017cycie.\u00a0<\/p>\r\n

Dajemy jej podarunki od Polak\u00f3w z Wo\u0142owa, kt\u00f3re zbierali\u015bmy w akcji \u201ePaczka na Kresy\u201d. Cho\u0107 w domu ma skromnie, nigdy nie wypuszcza nas bez obiadu. Tym razem da\u0142a nam suszone jab\u0142ka, mleko i ser. To, co mog\u0142a, od serca.<\/p>\r\n

Jedziemy te\u017c zapali\u0107 znicze pod pomnikiem na cmentarzu w Podkamieniu. Rok temu postawiono go ku czci pomordowanych Polak\u00f3w przez bandy UPA. Odwiedzamy klasztor w Podkamieniu, w kt\u00f3rym podczas rzezi ukrywali si\u0119 Polacy. To miejsce ma sw\u00f3j urok. Przedziwna cisza otacza klasztor, widok z g\u00f3ry, na kt\u00f3rej stoi, raz po raz zak\u0142\u00f3caj\u0105 krzyki dochodz\u0105ce ze szpitala psychiatrycznego, kt\u00f3ry urz\u0105dzono w cz\u0119\u015bci obiektu. Tak jakby te g\u0142osy wydobywa\u0142y si\u0119 ze studni, do kt\u00f3rej \u017cywcem wrzucano setki Polak\u00f3w – por\u00f3wnuje jedna z naszych znajomych, kt\u00f3rej tu zgin\u0119\u0142o wielu krewnych.\u00a0<\/p>\r\n

Kolejna wie\u015b to Palikrowy. Tu te\u017c rozdajemy paczki Polakom, spotykamy si\u0119 ze \u015bwiadkami mord\u00f3w w tej wiosce z 1943 roku.\u00a0<\/p>\r\n

– Ca\u0142\u0105 wie\u015b wygnano na polan\u0119, opowiada pani Ksenia Rozdzielono. Polak\u00f3w rozstrzelano, polana zala\u0142a si\u0119 morzem krwi. Nie szcz\u0119dzono, ani dzieci, ani kobiet. Ksenia ocala\u0142a, bo ciotka Ukrainka powiedzia\u0142a, \u017ce jest jej rodzin\u0105.<\/p>\r\n

– Zw\u0142oki, pochowali\u015bmy na okolicznym cmentarzu – opowiada. – Na polanie stoi stary pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy to wydarzenie. Na wiosn\u0119, dzi\u0119ki staraniom mieszka\u0144c\u00f3w r\u00f3wnie\u017c naszego powiatu, powstanie tu pomnik ku czci pomordowanych.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\r\n

Dzie\u0144 ko\u0144czymy w R\u00f3wnem, ju\u017c na Wo\u0142yniu. \u015apimy w parafii u polskiego ksi\u0119dza. Jest godzina 22, ksi\u0105dz dopiero wr\u00f3ci\u0142, jak m\u00f3wi, ze swojej kol\u0119dy. Chodzi\u0142em od drzwi do drzwi nios\u0105c ewangeli\u0119. W\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w religi\u0105 przoduj\u0105c\u0105 jest prawos\u0142awie, st\u0105d polski ksi\u0105dz nie zawsze jest mi\u0142o witany. -Niekt\u00f3rzy rozmawiaj\u0105, inni zamykaj\u0105 drzwi przed nosem, ale nie poddajemy si\u0119 – opowiada.\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Palikrowy – wie\u015b k. Brod\u00f3w, w kt\u00f3rej Ukrai\u0144cy z SS Galizien wymordowali kilkuset Polak\u00f3w.<\/em><\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\u015awiadek ludob\u00f3jstwa w Palikrowach<\/em><\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Opowie\u015b\u0107 o mordach. <\/em><\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

.
\"\"<\/p>\r\n

Bere\u017ane. <\/em><\/p>\r\n

Cmentarz, bimber, czyli samo \u017cycie<\/strong><\/p>\r\n

Rudnia i Potasznia, gmina Ludwipol, pow. Kostopol, wojew\u00f3dztwo wo\u0142y\u0144skie. Kolejna Polska wioska ca\u0142kowicie wymordowana i zniszczona przez swoich ukrai\u0144skich s\u0105siad\u00f3w w 1943 roku. Miejscowi wspominaj\u0105 histori\u0119 o tym, jak sowieci napadli i zabili w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tku. Uciekaj\u0105ce z dworku c\u00f3rki w\u0142a\u015bciciela, zgwa\u0142cone, utopi\u0142y si\u0119 w stawie, kt\u00f3ry jest tu do dzisiaj. Groby zabitych dziewcz\u0105t znajduj\u0105 si\u0119 w pobli\u017cu stawu, kt\u00f3ry oddziela\u0142 niegdy\u015b ukrai\u0144sk\u0105 i polsk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wioski.\u00a0
Aby dojecha\u0107 do polskiego cmentarza, kt\u00f3ry jest w lesie, o tej porze trzeba przesia\u0107 si\u0119 z auta do wozu z koniem. Wsiadamy i jedziemy. Wiezie nas miejscowy Ukrainiec, Le\u0142ko, zaprzyja\u017aniony z kolejn\u0105 polsk\u0105 rodzin\u0105, kt\u00f3rej rodzin\u0119 zabito i pochowano na cmentarzu. Dzi\u015b wygl\u0105da on imponuj\u0105co, kilka lat temu, le\u017ca\u0142y poprzewracane krzy\u017ce, mogi\u0142y by\u0142y zaro\u015bni\u0119te trawami.<\/p>\r\n

Le\u0142ko pilnuje cmentarza, pomaga remontowa\u0107 groby. Opowiada nam o tym, co si\u0119 dzieje po wyborach na Ukrainie.<\/p>\r\n

– Nic si\u0119 nie zmieni\u0142o, jak by\u0142o, to tak i jest teraz – m\u00f3wi. -Tylko mniej pieni\u0119dzy. Zostali\u015bmy ukarani, \u017ce g\u0142osowali\u015bmy na tego, kt\u00f3ry przegra\u0142. Chcemy do unii, mo\u017ce b\u0119dzie lepiej.<\/p>\r\n

\u0179yj\u0105 z tego, co sami sobie zorganizuj\u0105, zasadz\u0105 na polu. Za domem stoi najwa\u017cniejsza maszyna, dzi\u0119ki kt\u00f3rej \u017cyje si\u0119 weselej. To aparatura do produkcji bimbru.<\/p>\r\n

– Dobre! Pijcie! Z burak\u00f3w robimy, ta ze sklepu to chemia, nie da si\u0119 tego pi\u0107 – namawia Le\u0142ko. Na przek\u0105sk\u0119 podaje marynowane pomidory i mi\u0119so z koguta. Nalali, pi\u0107 trzeba, bo si\u0119 obra\u017c\u0105\u2026\u00a0<\/p>\r\n

Przed nami: Moczulanka, Lewacze, Niemila, Jackowicze, gdzie ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci wymordowali polskich s\u0105siad\u00f3w dzia\u0142aj\u0105c cz\u0119sto w porozumieniu z niemieckim okupantem. <\/strong>W tej okolicy zosta\u0142o jeszcze sze\u015b\u0107 polskich wsi, kt\u00f3re ocala\u0142y przed zniszczeniem przez Ukrai\u0144c\u00f3w, tzw. banderowc\u00f3w. Pozosta\u0142e zosta\u0142y spalone, a ich mieszka\u0144cy wymordowani. Mogi\u0142y ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 kilometrami.\u00a0<\/p>\r\n

W Niemili wszyscy zostali pochowani we wsp\u00f3lnej mogile ko\u0142o posesji Franciszka \u0179ygad\u0142y. Ofiarami zbrodni by\u0142o126 Polak\u00f3w. O \u015bwicie 26 lub 27 maja 1943 r. kilka uzbrojonych grup wtargn\u0119\u0142o do wsi. W\u015br\u00f3d napastnik\u00f3w rozpoznano wielu mieszka\u0144c\u00f3w z okolicznych wsi z gminy Ludwipol<\/strong><\/a>. Napastnicy wdzierali si\u0119 do dom\u00f3w zabijaj\u0105c swe ofiary siekierami, no\u017cami i wid\u0142ami. Pr\u00f3buj\u0105cych ucieka\u0107 lub broni\u0107 si\u0119 zabijano z broni palnej. Po masakrze wie\u015b ograbiono z dobytku i spalono oko\u0142o 51 zagr\u00f3d. Zaskoczona samoobrona nie stawi\u0142a \u017cadnego zorganizowanego oporu. Wi\u0119kszo\u015bci ofiar, ze wzgl\u0119du na stopie\u0144 zmasakrowania zw\u0142ok, nie da\u0142o si\u0119 zidentyfikowa\u0107.<\/p>\r\n

A genera\u0142 b\u0119dzie?<\/strong><\/p>\r\n

Doje\u017cd\u017camy w ko\u0144cu do Bereznego. Tu w przysz\u0142ym roku powstanie lapidarium, na polskim cmentarzu, kt\u00f3ry teraz jest \u00a0jeszcze zwyk\u0142ym parkiem. \u00a0<\/p>\r\n

\u00a0– Cho\u0107 mamy projekt rewitalizacji parku, zmienimy go, aby to lapidarium tu powsta\u0142o – m\u00f3wi nam mer.\u00a0<\/p>\r\n

– A genera\u0142 b\u0119dzie? -pyta. \u00a0– Zapraszamy go, obieca\u0142, \u017ce przyjedzie – zapewniamy. Pyta o kosmonaut\u0119, Miros\u0142awa Hermaszewskiego, kt\u00f3ry pochodzi z Wo\u0142owa, a kt\u00f3rego rodzina pochowana jest na tym cmentarzu. Dla mera to wielkie wydarzenie, o randze mi\u0119dzynarodowej. Dlatego osobi\u015bcie dogl\u0105da wszystkiego. Na cmentarzu zosta\u0142 tylko jeden pomnik i kilka le\u017c\u0105cych krzy\u017cy. Najprawdopodobniej materia\u0142 z grobowc\u00f3w trafi\u0142 do stoj\u0105cej obok szko\u0142y.<\/p>\r\n

Podr\u00f3\u017c ko\u0144czymy w Ko\u0142omyji. Na polskim cmentarzu, odrestaurowanym przez nasz\u0105 kolejn\u0105 grup\u0119 zapale\u0144c\u00f3w. Zapalamy znicze.\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Ko\u0142omyja – polski cmentarz z or\u0142em w koronie.<\/em><\/p>\r\n

– Kiedy zaczynali\u015bmy prace, wszystko by\u0142o zaro\u015bni\u0119te, cho\u0107 cmentarz stoi w centrum miasta – opowiada znajomy. – Dzi\u015b wygl\u0105da imponuj\u0105co, a polskie napisy na nagrobkach \u015bwiadcz\u0105, \u017ce \u017cyli tu i mieszkali Polacy zasiadaj\u0105cy w radach, byli pos\u0142ami, arystokratami. Brama cmentarza ozdobiona jest, jak przed wojn\u0105, or\u0142em w koronie, kt\u00f3ry jest obecnie herbem miasta. Druga cz\u0119\u015b\u0107 cmentarza zosta\u0142a zagospodarowana przez Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy czcz\u0105 tu banderowc\u00f3w. Ot takie dzieje losu.<\/p>\r\n

W Ko\u0142omyi \u015bpimy u kolejnej ukrai\u0144skiej rodziny. Ona jest piel\u0119gniark\u0105, on nauczycielem.<\/p>\r\n

– Trudno tu \u017cy\u0107, kiedy pomaga si\u0119 Polakom – m\u00f3wi. Pok\u0142\u00f3cili si\u0119 z s\u0105siadami, kt\u00f3rzy mieli swoj\u0105 wizj\u0119 na ratowanie cmentarza. Ale trzeba \u017cy\u0107 dalej i pomaga\u0107 wam b\u0119dziemy. Tylko wy nie zapomnijcie o nas.<\/p>\r\n

Marta Ringart-Or\u0142owska<\/strong>
<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Moczulanka na Wo\u0142yniu – polski cmentarz\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Rudnia – pocz\u0119stunek. <\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Nades\u0142ane z Wo\u0142owa. Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy na Kresy publikowany w wo\u0142owskim Tygodniku Kurier Gmin 23 grudnia 2012 r. Tam, gdzie mogi\u0142y ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 kilometrami Granic\u0119 polsko-ukrai\u0144sk\u0105 przekraczamy w p\u00f3\u0142 godziny, cudem. Pokazujemy legitymacje dziennikarskie, m\u00f3wimy, \u017ce jedziemy zapali\u0107 znicze na polskich i ukrai\u0144skich cmentarzach, wieziemy ma\u0142e podarunki na \u015bwi\u0119ta. B\u0119dzie z tego pi\u0119kny reporta\u017c o […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[188],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65843"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65843"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65843\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65843"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}