{"id":65251,"date":"2013-01-11T20:26:27","date_gmt":"2013-01-12T01:26:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=65251"},"modified":"2013-01-11T20:26:27","modified_gmt":"2013-01-12T01:26:27","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=65251","title":{"rendered":"\u017bydzi w kierownictwie UB"},"content":{"rendered":"

\u017bydzi w kierownictwie UB. Stereotyp czy rzeczywisto\u015b\u0107?<\/strong><\/h4>\r\n

Problem udzia\u0142u os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego w kierownictwie komunistycznego aparatu represji, w tym zw\u0142aszcza w Ministerstwie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego i jego terenowych organach, nale\u017cy do szczeg\u00f3lnie dra\u017cliwych i skomplikowanych obszar\u00f3w badawczych. W tocz\u0105cej si\u0119 od kilkunastu ju\u017c lat dyskusji na ten temat dominuj\u0105 skrajne, wzajemnie wykluczaj\u0105ce si\u0119 pogl\u0105dy, a u\u017cywane w nich argumenty rzadko wspierane s\u0105 danymi statystycznymi, opartymi na analizie akt osobowych funkcjonariuszy UB.<\/p>\r\n

W opinii wielu Polak\u00f3w gros kadry oficerskiej tajnej policji politycznej w powojennej Polsce stanowili \u017bydzi. Nie wnikaj\u0105c w przyczyny nadreprezentacji \u017byd\u00f3w i os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego w kierownictwie aparatu bezpiecze\u0144stwa w Polsce ani w ich indywidualne motywacje decyduj\u0105ce o podj\u0119ciu takiej s\u0142u\u017cby, warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce po wojnie stanowili oni niespe\u0142na 1 proc. ludno\u015bci Polski. Raporty podziemia antykomunistycznego z lat 1945 -1946 prezentowa\u0142y katastroficzny wizerunek zniewolonego kraju, w kt\u00f3rym w\u0142adz\u0119 mieli przej\u0105\u0107 \u017bydzi: „NKWD przy pomocy pozosta\u0142ych \u017byd\u00f3w urz\u0105dza krwawe orgie”. […] „Na ka\u017cdym kroku daje si\u0119 odczu\u0107 ich [\u017byd\u00f3w – K.S.] serdeczny stosunek do Sowiet\u00f3w i odwrotnie oraz popieranie ich tak przez Sowiet\u00f3w i PPR, jak i przez w\u0142adze administracyjne i Bezpiecze\u0144stwa” […] „Najwa\u017cniejsze i materialnie najwi\u0119cej pop\u0142atne plac\u00f3wki pa\u0144stwowe s\u0105 obsadzone \u017bydami. W administracji pa\u0144stwowej, w szkolnictwie \u015brednim i wy\u017cszym, w s\u0105downictwie i w wojsku tkwi\u0105 \u017bydzi na nadrz\u0119dnych stanowiskach” […] „Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski – \u017bydzi-komuni\u015bci, oddaj\u0105c si\u0119 w zupe\u0142no\u015bci jako znawcy stosunk\u00f3w i terenu, na us\u0142ugi NKWD byli […] czynnikiem, kt\u00f3ry najwi\u0119cej przyczyni\u0142 si\u0119 do masowych aresztowa\u0144, rozstrzeliwa\u0144, deportacji, zw\u0142aszcza cz\u0142onk\u00f3w polskiego ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowego”.<\/p>\r\n

Podobne przekonanie o wyj\u0105tkowej pozycji \u017byd\u00f3w w tworzeniu systemu komunistycznego w Polsce artyku\u0142owano tak\u017ce ju\u017c po jego upadku: „[…] po roku 1944 rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w Polsce krwawe rz\u0105dy \u017cydokomuny, wdra\u017cane przy pomocy radzieckich czo\u0142g\u00f3w i bagnet\u00f3w”, a \u017bydzi byli „pomocnikami rewolucji” ukrywaj\u0105cymi si\u0119 pod „dobrymi, s\u0142owia\u0144skimi nazwiskami” i UB, w kt\u00f3rym: „[…] kluczowe stanowiska zawsze okupywali \u017bydzi”.<\/p>\r\n

Po 1989 r. historiografia wzbogaci\u0142a si\u0119 o szereg tekst\u00f3w, w kt\u00f3rych zagadnienie to sta\u0142o si\u0119 przedmiotem naukowych analiz na podstawie wiedzy z nieznanych wcze\u015bniej i niedost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142 archiwalnych. Szczeg\u00f3lne miejsce w dyskusji zaj\u0105\u0142 og\u0142oszony w 1992 r. artyku\u0142 Krystyny Kersten \u017bydzi – w\u0142adza komunist\u00f3w<\/em>. Podstaw\u0105 argumentacji autorki postuluj\u0105cej, by „rozsta\u0107 si\u0119 z mitem g\u0142osz\u0105cym, \u017ce UB to \u017bydzi”, by\u0142a tre\u015b\u0107 notatki Bieruta z 21 listopada 1945 r., z kt\u00f3rej wynika\u0107 mia\u0142o, \u017ce „[…] jesieni\u0105 1945 r. na 500 stanowisk kierowniczych w Ministerstwie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego \u017bydzi zajmowa\u0107 mieli 67, czyli ponad 13 proc.”, stanowi\u0105c 1,7 proc. og\u00f3\u0142u pracownik\u00f3w MBP (438 na 25,6 tys. os\u00f3b).<\/p>\r\n

Kra\u0144cowo odmienne dane liczbowe przedstawi\u0142 jesieni\u0105 1945 r. sowiecki doradca przy MBP p\u0142k Niko\u0142aj Sieliwanowski, kt\u00f3ry w raporcie do Ludowego Komisarza Spraw Wewn\u0119trznych \u0141awrientija Berii z 20 pa\u017adziernika 1945 r. informowa\u0142: „[…] W Ministerstwie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego pracuje 18,7 proc. \u017byd\u00f3w, 50 proc. stanowisk kierowniczych zajmuj\u0105 \u017bydzi. W I Departamencie tego Ministerstwa pracuje 27 proc. \u017byd\u00f3w. Zajmuj\u0105 oni wszystkie stanowiska kierownicze. W Wydziale Personalnym – 23 proc. \u017byd\u00f3w, na stanowiskach kierowniczych – 7 os\u00f3b. W Wydziale ds. Funkcjonariuszy (inspekcja specjalna) – 33,3 proc. \u017byd\u00f3w, wszyscy zajmuj\u0105 odpowiedzialne stanowiska. W Wydziale Sanitarnym MBP – 49,1 proc. \u017byd\u00f3w, w Wydziale Finansowym – 29,9 proc. \u017byd\u00f3w”.<\/p>\r\n

Jeszcze dalej w swoich ocenach posun\u0105\u0142 si\u0119 w 1949 r. ambasador ZSRS w Polsce Wiktor Lebiediew, pisz\u0105c: „[…] w MBP poczynaj\u0105c od wiceministr\u00f3w, poprzez dyrektor\u00f3w departament\u00f3w, nie ma ani jednego Polaka, wszyscy s\u0105 \u017bydami”.<\/p>\r\n

Tre\u015bci raport\u00f3w Sieliwanowskiego i Lebiediewa sta\u0142y si\u0119 tak\u017ce podstaw\u0105 opublikowanego w 2001 r. tekstu Andrzeja Paczkowskiego \u017bydzi w UB. Pr\u00f3ba weryfikacji stereotypu<\/em>. Trzecim, poza wymienionymi, elementem jego rozwa\u017ca\u0144 by\u0142a zawarto\u015b\u0107 opracowanego w 1978 r. do u\u017cytku wewn\u0119trznego Informatora MSW o kadrach bezpieki, wydanego w 2000 r. przez Klub Inteligencji Katolickiej w Lublinie, z przedmow\u0105 Miros\u0142awa Piotrowskiego.<\/p>\r\n

Sumuj\u0105c zawarte w Informatorze dane o narodowo\u015bci funkcjonariuszy centrali MBP, A. Paczkowski obliczy\u0142, \u017ce na 447 kierowniczych stanowisk (bez wojew\u00f3dzkich UBP) 131 (29,6 proc.) zajmowa\u0142y osoby, kt\u00f3rym w rubryce narodowo\u015b\u0107 wpisano „\u017cydowska”.<\/p>\r\n

Jednym z ostatnich g\u0142os\u00f3w w dyskusji nad narodowo\u015bci\u0105 kadr aparatu bezpiecze\u0144stwa by\u0142 tekst pi\u00f3ra Augusta Grabskiego podwa\u017caj\u0105cego nie tylko sens prowadzenia takich bada\u0144, ale i przypisuj\u0105cego osobom bior\u0105cym w nich udzia\u0142 fobie narodowo\u015bciowe: „[…] w\u015br\u00f3d (neo)endeckich tropicieli pochodzenia etnicznego funkcjonariuszy pa\u0144stwowych i partyjnych pierwszych lat Polski Ludowej szczeg\u00f3lne zainteresowanie budzi resort bezpiecze\u0144stwa. Jest on […] te\u017c najmocniej osadzony w wyobra\u017ceniach spo\u0142ecznych jako zdominowany przez \u017byd\u00f3w”. Zdaniem autora: „Akcentowanie przez niekt\u00f3rych prawicowych publicyst\u00f3w i historyk\u00f3w obcego etnicznie pochodzenia cz\u0119\u015bci os\u00f3b w aparacie Polski Ludowej w sytuacji braku odmienno\u015bci ich polityki od og\u00f3lnej polityki PPR prowadzi do wniosku, \u017ce zabieg taki jest jedynie funkcj\u0105 ich rasistowskich uprzedze\u0144”.<\/p>\r\n

Cel i kryteria bada\u0144<\/strong><\/p>\r\n

Dla ustalenia danych liczbowych m\u00f3wi\u0105cych o narodowo\u015bci kierownictwa aparatu bezpiecze\u0144stwa w Polsce w latach 1944-1956 niezb\u0119dne jest okre\u015blenie celu prowadzenia bada\u0144 oraz ustalenie kryteri\u00f3w, na kt\u00f3rych podstawie analiz\u0119 tak\u0105 mo\u017cna przeprowadzi\u0107. Celem za\u015b jest ustalenie, jak\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kierowniczej kadry stanowili \u017bydzi i osoby pochodzenia \u017cydowskiego, zajmuj\u0105cy obok Bia\u0142orusin\u00f3w, Polak\u00f3w, Rosjan i Ukrai\u0144c\u00f3w najwy\u017csze stanowiska w tej instytucji. Wbrew twierdzeniom o braku mo\u017cliwo\u015bci dokonania takiej statystyki samo podj\u0119cie pr\u00f3by, z naukowego punktu widzenia, staje si\u0119 niezb\u0119dne. Bez niej trudno bowiem wyobrazi\u0107 sobie powstanie „portretu zbiorowego” \u015brodowiska MBPUB, z wszelkimi daj\u0105cymi si\u0119 zidentyfikowa\u0107 jego charakterystycznymi cechami, takimi jak pochodzenie spo\u0142eczne, wiek, wykszta\u0142cenie, przynale\u017cno\u015b\u0107 partyjna, przesz\u0142o\u015b\u0107 okupacyjna czy narodowo\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Wydaje si\u0119, \u017ce jednym z zasadniczych powod\u00f3w wyst\u0119powania odmiennych ocen zagadnienia jest stosowanie r\u00f3\u017cnych kryteri\u00f3w przynale\u017cno\u015bci narodowo\u015bciowej. Jego wyznacznikami – w zale\u017cno\u015bci od indywidualnych wybor\u00f3w badacza – bywaj\u0105 wi\u0119c (traktowane \u0142\u0105cznie lub wybi\u00f3rczo): brzmienie imienia i nazwiska, imiona rodzic\u00f3w, wyznanie czy te\u017c niekiedy wpis dokonany w ankiecie personalnej w rubryce „narodowo\u015b\u0107”.<\/p>\r\n

Sporo komplikacji wprowadza konieczno\u015b\u0107 okre\u015blenia narodowo\u015bci \u017byd\u00f3w-komunist\u00f3w. Tomasz Gross twierdzi nawet, \u017ce „Komuni\u015bci pochodzenia \u017cydowskiego […] pracowali w bezpiecze\u0144stwie jako komuni\u015bci, a nie jako \u017bydzi czy Polacy albo na przyk\u0142ad Gruzini, i na uwadze mieli nie \u017cydowskie interesy, ale interesy w\u0142adzy ludowej”. Konkluduj\u0105c – cz\u0142owiek staj\u0105cy si\u0119 komunist\u0105 mia\u0142by automatycznie traci\u0107 sw\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 narodowo\u015bciow\u0105. Takie kryterium budzi jednak pytania, czy traci j\u0105 bezpowrotnie, czy te\u017c z chwil\u0105 zmiany swych pogl\u0105d\u00f3w zyskuje szans\u0119 na jej odzyskanie? Pytania o tyle zasadne, \u017ce niema\u0142a liczba pracuj\u0105cych w UB komunist\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego w czasie kolejnych fal emigracji lat 1956-1957 i 1968-1969 gruntowanie zrewidowa\u0142a swoje dotychczasowe pogl\u0105dy polityczne, porzucaj\u0105c komunizm i jego ideologi\u0119.<\/p>\r\n

R\u00f3wnie trudny – o ile nie nierozwi\u0105zywalny – jest problem samoidentyfikacji narodowej. Cz\u0119\u015b\u0107 oficer\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego zerwa\u0142a zwi\u0105zki z korzeniami rodzinnymi na d\u0142ugo przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Samych siebie uznawali za \u015bwieckich Polak\u00f3w o liberalnych pogl\u0105dach, prezentuj\u0105c przy tym niejednokrotnie silne zwi\u0105zki emocjonalne z Polsk\u0105. Ci te\u017c najcz\u0119\u015bciej i najch\u0119tniej decydowali si\u0119 na zmian\u0119 imion i nazwisk, uznaj\u0105c ten krok za naturalne nast\u0119pstwo dokonanego ju\u017c wyboru. Szczeg\u00f3lnie bolesnym do\u015bwiadczeniem dla tej grupy by\u0142y wydarzenia lat 1967-1968, gdy w wyniku rozp\u0119tanej antysemickiej nagonki usilnie doszukiwano si\u0119 pochodzenia \u017cydowskiego nawet u tych, kt\u00f3rzy nie znali s\u0142owa w j\u0119zyku swoich przodk\u00f3w.<\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142a<\/strong><\/p>\r\n

Podstaw\u0105 analizy s\u0105 dane zawarte w opracowanym w 1978 r. Informatorze MSW o kadrach bezpieki oraz wcze\u015bniejsze zapisy znajduj\u0105ce si\u0119 w aktach osobowych pracownik\u00f3w aparatu, pochodz\u0105ce g\u0142\u00f3wnie z w\u0142asnor\u0119cznie wype\u0142nianych ankiet specjalnych i \u017cyciorys\u00f3w. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce powstaj\u0105cy w latach siedemdziesi\u0105tych Informator opracowany zosta\u0142 na podstawie zawarto\u015bci akt osobowych funkcjonariuszy i jest zbiorczym podsumowaniem zawartych w nich tre\u015bci. Do\u015b\u0107 liczne r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy oboma \u017ar\u00f3d\u0142ami pozwalaj\u0105 przypuszcza\u0107, \u017ce w pracach nad pierwszym z nich, przynajmniej w zakresie okre\u015blenia narodowo\u015bci, korzystano z innych, nieznanych dot\u0105d materia\u0142\u00f3w. W ka\u017cdym razie dane umieszczone w aktach osobowych w rubrykach „narodowo\u015b\u0107” nie zawsze by\u0142y to\u017csame z narodowo\u015bci\u0105 uwidocznion\u0105 w Informatorze. By\u0107 mo\u017ce, ostateczna decyzja w tej delikatnej z natury kwestii wynika\u0142a z otrzymanych przez pracownik\u00f3w Biura „C” wytycznych politycznych.<\/p>\r\n

Narodowo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 przypisano na przyk\u0142ad Aleksandrowi Dyszko-Wolskiemu, b\u0119d\u0105cemu wprawdzie synem Abrahama i Baszewy z d. Goldwasser (oboje wyznania moj\u017ceszowego), lecz posiadaj\u0105cemu w aktach osobowych wpis: narodowo\u015b\u0107: polska, wyznanie ewangelicko- reformowane. Za \u017byda uznano r\u00f3wnie\u017c by\u0142ego dyrektora Departamentu Wi\u0119ziennictwa MBP Dagoberta \u0141a\u0144cuta, syna Maksymiliana, wyznania rzymskokatolickiego, i Sabiny z d. \u0141ap\u00f3wkier.<\/p>\r\n

Akta osobowe z regu\u0142y informuj\u0105 o polskiej narodowo\u015bci funkcjonariuszy „bezpieki”, nawet gdy oficerowie nosili typowo \u017cydowskie imiona i nazwiska, np. w aktach J\u00f3zefa Arskiego (Mordechaja Flaksmana), Mieczys\u0142awa (Moj\u017cesza) Baumaca, Micha\u0142a Drzewieckiego (Maurycego-Arona Holzera), Artura Nowaka (Abrahama Lernera), Henryka Piaseckiego (Izraela-Chaima Pessesa) czy Czes\u0142awa (Chaskiela) Ringera.<\/p>\r\n

Jedynie w nielicznych przypadkach kieruj\u0105cy aparatem przyznawali si\u0119 do narodowo\u015bci \u017cydowskiej; przyk\u0142ady: Adama Bienia, Leona Fojera, Micha\u0142a Hakmana, Edwarda Kaleckiego, Mieczys\u0142awa Mietkowskiego, Zygmunta Okr\u0119ta, Leona Rubinsteina, J\u00f3zefa \u015awiat\u0142y, Micha\u0142a Taboryskiego.<\/p>\r\n

Poza Tadeuszem Diat\u0142owieckim i Bernardem Koniecznym, ujawniaj\u0105cymi wyznanie moj\u017ceszowe, wszyscy inni w rubryce wyznanie wpisywali „bezwyznaniowy”.<\/p>\r\n

Statystyka<\/strong><\/p>\r\n

Przyk\u0142ady interpretacji przynale\u017cno\u015bci narodowo\u015bciowej opartych na g\u0142oszonych przekonaniach politycznych lub osobistych deklaracjach funkcjonariuszy stanowi\u0105 istotn\u0105 przes\u0142ank\u0119 do wyra\u017cenia w\u0105tpliwo\u015bci w mo\u017cliwo\u015b\u0107 sformu\u0142owania obiektywnego stwierdzenia – kto jest (by\u0142) lub kto nie jest (by\u0142) \u017bydem. Konstatacja ta nie oznacza wszak\u017ce, \u017ce nie istniej\u0105 tak\u017ce kryteria pozwalaj\u0105ce na identyfikacj\u0119 os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego. Bez wzgl\u0119du na brzmienie imienia i nazwiska, \u015bwiatopogl\u0105d i obran\u0105 drog\u0119 \u017cyciow\u0105, b\u0119d\u0105 nimi oficerowie, kt\u00f3rych rodzice byli narodowo\u015bci \u017cydowskiej.<\/p>\r\n

Analizie poddano zawarto\u015b\u0107 Informatora MSW oraz akt osobowych 450 os\u00f3b zajmuj\u0105cych kierownicze stanowiska w Ministerstwie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego oraz 249 z Komitetu do spraw Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, uzupe\u0142nion\u0105 o dane zaczerpni\u0119te z innych \u017ar\u00f3de\u0142. Jak pokazuj\u0105 jej wyniki, w latach 1944-1954 na 450 os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych najwy\u017csze funkcje w MBP (od naczelnika wydzia\u0142u wzwy\u017c) 167 by\u0142o pochodzenia \u017cydowskiego (37,1 proc.). Po likwidacji MBP w 1954 r. w powsta\u0142ym na jego miejsce Kds.BP liczba ta zmala\u0142a do 86 kierowniczych stanowisk (34,5 proc.). W tym czasie (1944-1956) w\u015br\u00f3d 107 szef\u00f3w i zast\u0119pc\u00f3w szef\u00f3w wojew\u00f3dzkich UB\/UdsBP pochodzenie takie mia\u0142o 22 oficer\u00f3w (20,5 proc.). Po uwzgl\u0119dnieniu innych wysokich stanowisk wojew\u00f3dzkich UB\/UdsBP: naczelnik\u00f3w i zast\u0119pc\u00f3w naczelnik\u00f3w wydzia\u0142\u00f3w wynika, \u017ce najwi\u0119cej os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego znalaz\u0142o si\u0119 w strukturach aparatu bezpiecze\u0144stwa w wojew\u00f3dztwach: szczeci\u0144skim (18,7 proc.), wroc\u0142awskim (18,7 proc.), katowickim (14,6 proc.), \u0142\u00f3dzkim (14,2 proc.), warszawskim (13,6 proc.), gda\u0144skim (12,0 proc.) i lubelskim (10,1 proc.). W pozosta\u0142ych wojew\u00f3dztwach odsetek ten wynosi\u0142 \u015brednio ok. 7 proc., osi\u0105gaj\u0105c najni\u017cszy poziom w woj. zielonog\u00f3rskim (3,5 proc.).<\/p>\r\n

W \u015bwietle zaprezentowanych danych statystycznych teza o du\u017cym udziale \u017byd\u00f3w i os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego w kierownictwie UB sformu\u0142owana zosta\u0142a na podstawie prawdziwych przes\u0142anek i jako taka odzwierciedla fakt historyczny. Wyniki bada\u0144 nie przynosz\u0105 jednak odpowiedzi na pytanie: w jakim stopniu liczby mog\u0105 stanowi\u0107 argument w tocz\u0105cej si\u0119 ju\u017c od wielu lat silnie emocjonalnej dyskusji?<\/p>\r\n

Krzysztof Szwagrzyk,<\/strong> OBEP Wroc\u0142aw<\/p>\r\n

Biuletyn IPN – 11\/2005<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u017bydzi w kierownictwie UB. Stereotyp czy rzeczywisto\u015b\u0107? Problem udzia\u0142u os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego w kierownictwie komunistycznego aparatu represji, w tym zw\u0142aszcza w Ministerstwie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego i jego terenowych organach, nale\u017cy do szczeg\u00f3lnie dra\u017cliwych i skomplikowanych obszar\u00f3w badawczych. W tocz\u0105cej si\u0119 od kilkunastu ju\u017c lat dyskusji na ten temat dominuj\u0105 skrajne, wzajemnie wykluczaj\u0105ce si\u0119 pogl\u0105dy, a u\u017cywane […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,197,18,81,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65251"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65251"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65251\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}