To pytanie pada po raz kolejny, bo przecie\u017c wszyscy mamy w pami\u0119ci fakt, \u017ce Krzysztof Wyszkowski przegra\u0142 proces z Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105 wytoczony w\u0142a\u015bnie za to, \u017ce nazwa\u0142 go TW Bolkiem.<\/strong><\/p>\r\n Tak, ale proces Wa\u0142\u0119sy przeciwko Wyszkowskiemu tylko pozornie dotyczy\u0142 tego, czy Wa\u0142\u0119sa by\u0142 agentem SB czy nie. To nie by\u0142 g\u0142\u00f3wny problem, przed kt\u00f3rym stan\u0105\u0142 s\u0105d. S\u0105d analizowa\u0142 s\u0142owa Wyszkowskiego wypowiedziane na temat Lecha Wa\u0142\u0119sy w kontek\u015bcie tego, czy one by\u0142y obraz\u0105, czy nie. W tym sensie tylko jakby posi\u0142kowa\u0142 si\u0119 informacjami, kt\u00f3re dotyczy\u0142y kwestii tego, czy Wa\u0142\u0119sa by\u0142 wsp\u00f3\u0142pracownikiem SB czy nie, ale nie by\u0142 to proces lustracyjny. On m\u00f3g\u0142by si\u0119 takim procesem w pewnym sensie sta\u0107 tylko wtedy, gdyby s\u0105d przyj\u0105\u0142 wnioski dowodowe Krzysztofa Wyszkowskiego, kt\u00f3re ten w toku procesu, na r\u00f3\u017cnych etapach zg\u0142asza\u0142. Jednak s\u0105d przyj\u0105\u0142 tylko kilka z tych wniosk\u00f3w, jednym z nich by\u0142o przes\u0142uchanie mnie. I ja rzeczywi\u015bcie przed jednym z s\u0105d\u00f3w przez ponad cztery godziny zeznawa\u0142em. Ale s\u0105d nie dopu\u015bci\u0142 ju\u017c mo\u017cliwo\u015bci przes\u0142uchania Edwarda Graczyka, kt\u00f3ry zwerbowa\u0142 i prowadzi\u0142 Wa\u0142\u0119s\u0119 jako TW ps. Bolek w Gda\u0144sku w okresie bezpo\u015brednio po Grudniu ’70.<\/p>\r\n Pan ma jak\u0105\u015b hipotez\u0119 na temat tego, dlaczego Graczyk nie zosta\u0142 przes\u0142uchany?<\/strong><\/p>\r\n Trudno interpretowa\u0107 zachowanie s\u0105du. S\u0105d jest niezawis\u0142y. Przypomn\u0119 tylko, \u017ce Graczyk nigdy nie zeznawa\u0142 przed s\u0105dem. Na okoliczno\u015b\u0107 procesu lustracyjnego Wa\u0142\u0119sy w sierpniu 2000 r. MSW przekaza\u0142o s\u0105dowi informacj\u0119, \u017ce Graczyk nie \u017cyje. Dzi\u015b my\u015bl\u0119 o tamtych grach w kontek\u015bcie strachu przed jego zeznaniami, kt\u00f3re mog\u0142y w\u00f3wczas pogr\u0105\u017cy\u0107 Wa\u0142\u0119s\u0119. Z tego, co pami\u0119tam, w procesie Wa\u0142\u0119sa-Wyszkowski by\u0142o ponad 90 wniosk\u00f3w dowodowych, kt\u00f3re zg\u0142osi\u0142 Krzysztof Wyszkowski. Tylko kilka zosta\u0142o dopuszczonych. M\u00f3wi\u0142em o przes\u0142uchaniu mnie, ale powinienem te\u017c powiedzie\u0107 o dopuszczeniu wniosku dotycz\u0105cego przes\u0142uchania Janusza Stachowiaka. To by\u0142y funkcjonariusz SB w stopniu majora, kt\u00f3ry zak\u0142ada\u0142 teczk\u0119 personaln\u0105 TW Bolka w Gda\u0144sku w ko\u0144c\u00f3wce grudnia 1970 roku czy na prze\u0142omie grudnia 1970 i stycznia 1971. Zetkn\u0105\u0142 si\u0119 wi\u0119c z tym problemem bezpo\u015brednio. To s\u0105 bardzo wa\u017cne zeznania, zreszt\u0105 zosta\u0142y one opublikowane na stronie Krzysztofa Wyszkowskiego.<\/p>\r\n Pan otwartym tekstem m\u00f3wi, \u017ce Lech Wa\u0142\u0119sa to TW Bolek. Nie boi si\u0119 Pan, \u017ce Pana tak\u017ce mog\u0105 w zwi\u0105zku z tym spotka\u0107 jakie\u015b procesy?<\/strong><\/p>\r\n Lech Wa\u0142\u0119sa od wielu lat werbalnie grozi mi procesami. Cz\u0119sto m\u00f3wi o tym w mediach ordynarnie mnie przy okazji obra\u017caj\u0105c. Ale procesu \u017cadnego nie wytoczy\u0142. Ja natomiast mam obowi\u0105zek stan\u0105\u0107 w obronie Krzysztofa Wyszkowskiego, bo musz\u0119 broni\u0107 przede wszystkim prawdy historycznej, kt\u00f3r\u0105 jako autor i wsp\u00f3\u0142autor dw\u00f3ch ksi\u0105\u017cek o Lechu Wa\u0142\u0119sie po prostu zg\u0142\u0119bi\u0142em i pozna\u0142em jak ma\u0142o kto. Nie mog\u0119 biernie przys\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 w k\u00f3\u0142ko kolejnym gro\u017abom Wa\u0142\u0119sy i jego klakier\u00f3w, \u017ce kto\u015b b\u0119dzie \u015bcigany za stwierdzenie zwyk\u0142ego faktu historycznego, \u017ce Wa\u0142\u0119sa by\u0142 w latach 1970-1976 zarejestrowanym tajnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem o pseudonimie Bolek. To jest tak oczywiste dla ka\u017cdego historyka, \u017ce a\u017c powoduje pewn\u0105 niezgod\u0119 na to, \u017ce w przestrzeni publicznej ta kwestia wci\u0105\u017c staje si\u0119 jak\u0105\u015b maczug\u0105 na tych, kt\u00f3rzy powtarzaj\u0105 jedynie to, co jest w ksi\u0105\u017cce Gontarczyka i Cenckiewicza napisane. Dlatego tak cz\u0119sto zabieram g\u0142os w tej sprawie. Moim zdaniem Krzysztof Wyszkowski zosta\u0142 skrzywdzony wyrokiem s\u0105dowym, st\u0105d moja postawa.<\/p>\r\n Co si\u0119 musi w Polsce sta\u0107, \u017ceby mimo wielkiej legendy Lecha Wa\u0142\u0119sy do ludzi zacz\u0119\u0142y dociera\u0107 tak\u017ce inne fakty na temat tej postaci? Przecie\u017c tych dowod\u00f3w, o kt\u00f3rych m.in. pan doktor m\u00f3wi znamy ju\u017c sporo, a mimo to wiele os\u00f3b wci\u0105\u017c poddaje je w w\u0105tpliwo\u015b\u0107. W imi\u0119 politycznej poprawno\u015bci?<\/strong><\/p>\r\n Przede wszystkim chcia\u0142bym podkre\u015bli\u0107 to, \u017ce zadaniem historyka, w tym moim, nie jest to, aby obala\u0107 jakie\u015b legendy. To jest problem jakby ponad prac\u0105 historyk\u00f3w. W og\u00f3le nie przy\u015bwieca mi cel jakiej\u015b walki z legend\u0105 Lecha Wa\u0142\u0119sy, z czyj\u0105kolwiek legend\u0105. Nie walcz\u0119 o to, aby zeskroba\u0107 z gda\u0144skiego lotniska napis, \u017ce to lotnisko im. Lecha Wa\u0142\u0119sy. Rozumiem natomiast wra\u017cliwo\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy po lekturze ksi\u0105\u017cki \u201eSB a Lech Wa\u0142\u0119sa\u201d chcieliby to zrobi\u0107. Ale historyk w og\u00f3le si\u0119 tym nie zajmuje. Nie wiele interesuj\u0119 mnie legenda Wa\u0142\u0119sy. Albo b\u0119dzie, albo nie b\u0119dzie. To nie jest moje zadanie. Moim zadaniem jest ods\u0142anianie prawdy. I ja to robi\u0142em i b\u0119d\u0119 robi\u0142. I zawsze kiedy dotr\u0119 do nowych materia\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych Wa\u0142\u0119sy, a to jest nieko\u0144cz\u0105ca si\u0119 opowie\u015b\u0107 archiwalna, to b\u0119d\u0119 o tym m\u00f3wi\u0142. Co jaki\u015b czas, ja albo inny koledzy historycy, odnajduj\u0105 w archiwach jakie\u015b materia\u0142y dotycz\u0105ce Wa\u0142\u0119sy. To nie jest tak, \u017ce to jest historia zamkni\u0119ta, \u017ce to, co opublikowali\u015bmy w ksi\u0105\u017cce \u201eSB a Lech Wa\u0142\u0119sa\u201d to jest wszystko, co na ten temat mo\u017cna powiedzie\u0107 i napisa\u0107. Ta historia b\u0119dzie wraca\u0142a i nie zamkn\u0105 jej ani pohukiwania Wa\u0142\u0119sy, ani nowy kurs obecnego kierownictwa IPN wspieranego przez niezast\u0105pionego i wyj\u0105tkowego nie tylko w kwestii Wa\u0142\u0119sy prof. Friszke, ani te\u017c gro\u017aby premiera Tuska pod adresem historyk\u00f3w i IPN. I mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce b\u0119dzie wraca\u0142a ze zdwojon\u0105 si\u0142\u0105 w sytuacji, w kt\u00f3rej instrumentami pa\u0144stwowymi, przymusem i intelektualn\u0105 przemoc\u0105 ta legenda b\u0119dzie broniona. Je\u015bli tego typu naciski b\u0119d\u0105 stosowane, tak jak si\u0119 to robi po 2008 roku, kiedy ksi\u0105\u017cka \u201eSB a Lech Wa\u0142\u0119sa\u201d trafi\u0142a do ksi\u0119gar\u0144, to tym gorzej dla tej legendy. Tym silniejsze znaczenie, w moim przekonaniu, b\u0119d\u0105 mia\u0142y odkrywane na nowo materia\u0142y. Musimy o jednym pami\u0119ta\u0107 – materia\u0142y dotycz\u0105ce agenturalnej przesz\u0142o\u015bci Lecha Wa\u0142\u0119sy nie spoczywaj\u0105 tylko w archiwach nad Wis\u0142\u0105. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c w zasobach archiwalnych r\u00f3\u017cnych tajnych s\u0142u\u017cb, r\u00f3\u017cnych instytucji archiwalnych i naukowych w \u015bwiecie. Przyk\u0142adem tego jest moja ostatnia wizyta w Instytucie Studi\u00f3w nad Totalitarnymi Re\u017cimami<\/strong>w Czechach, gdzie tamtejsi historycy po moim wyk\u0142adzie, przekazali mi bardzo wa\u017cny dokument dotycz\u0105cy Wa\u0142\u0119sy z 1981 r., w kt\u00f3rym jest mowa o jego wsp\u00f3\u0142pracy SB, pobieraniu za to pieni\u0119dzy i kwitowaniu tego w\u0142asnor\u0119cznymi podpisami.<\/p>\r\n Planuje Pan kolejn\u0105 du\u017c\u0105 publikacj\u0119 w zwi\u0105zku z tymi, wci\u0105\u017c pojawiaj\u0105cymi si\u0119, nowymi dokumentami?<\/strong><\/p>\r\n W przedostatnim numerze \u201eArcan\u00f3w\u201d opublikowa\u0142em du\u017cy tekst \u201eAgenturalne puzzle Lecha Wa\u0142\u0119sy\u201d, gdzie dokona\u0142em pewnego przegl\u0105du nowych materia\u0142\u00f3w na ten temat – nowych w stosunku do ksi\u0105\u017cki \u201eSB a Lech Wa\u0142\u0119sa\u201d. Opublikowa\u0142em tak\u017ce pe\u0142ne t\u0142umaczenie dokumentu, o kt\u00f3rym ju\u017c wspomnia\u0142em – dokumentu czechos\u0142owackiego MSW z marca 1981 roku. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, mam ju\u017c do\u015b\u0107 tematyki zwi\u0105zanej z Wa\u0142\u0119s\u0105. Ale do zabierania g\u0142osu zmusza mnie co jaki\u015b czas sytuacja, w tym przede wszystkim ta, w jakiej znalaz\u0142 si\u0119 Krzysztof Wyszkowski. To jest stan, na kt\u00f3ry nie mog\u0119 si\u0119 po prostu zgodzi\u0107 jako badacz i historyk. Ona dotyczy nie tylko wspania\u0142ego cz\u0142owieka, bohatera walki z komunizmem, Krzysztofa Wyszkowskiego, ale jest \u017cywym dowodem s\u0105dowego gwa\u0142tu na prawdzie historycznej. Jako historyk, kt\u00f3ry chocia\u017cby przy okazji obrony pracy doktorskiej sk\u0142ada\u0142 przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119dzie zawsze broni\u0142 prawdy i tym kierowa\u0142 si\u0119 w pracy naukowej, nie mog\u0119 po prostu na to pozwoli\u0107.<\/p>\r\n Rozmawia\u0142a Marta Brzezi\u0144ska<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"– Nie mog\u0119 biernie przys\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 w k\u00f3\u0142ko kolejnym gro\u017abom Wa\u0142\u0119sy i jego klakier\u00f3w, \u017ce kto\u015b b\u0119dzie \u015bcigany za stwierdzenie zwyk\u0142ego faktu historycznego, \u017ce Wa\u0142\u0119sa by\u0142 w latach 1970-1976 zarejestrowanym tajnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem o pseudonimie Bolek. To jest tak oczywiste dla ka\u017cdego historyka – m\u00f3wi w rozmowie z Mart\u0105 Brzezi\u0144sk\u0105 dr hab. S\u0142awomir Cenckiewicz. Marta Brzezi\u0144ska: […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[8],"tags":[92,36,73],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65179"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65179"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65179\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/www.fronda.pl\/site_media\/media\/uploads\/cenckiewicz.jpg\")
Dr hab. S\u0142awomir Cenckiewicz:<\/strong> Przyznam, \u017ce takie pytania s\u0105 ju\u017c troch\u0119 m\u0119cz\u0105ce. Po kilku latach, kt\u00f3re dziel\u0105 nas od wydania ksi\u0105\u017cki \u201eSB a Lech Wa\u0142\u0119sa\u201d, tego typu pytanie w og\u00f3le nie powinno pada\u0107. Ale odpowied\u017a na nie jest prosta. Oczywi\u015bcie, \u017ce tak – Lech Wa\u0142\u0119sa by\u0142 tajnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem SB o psedonimie Bolek.<\/p>\r\n