{"id":64981,"date":"2012-12-13T22:55:51","date_gmt":"2012-12-14T03:55:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=64981"},"modified":"2012-12-13T22:55:51","modified_gmt":"2012-12-14T03:55:51","slug":"duch-czasu-nie-jest-dzieckiem-kosciola-rozmowa-z-prof-jackiem-bartyzelem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=64981","title":{"rendered":"Duch czasu nie jest dzieckiem Ko\u015bcio\u0142a – rozmowa z prof. Jackiem Bartyzelem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest ostatni\u0105 ostoj\u0105 tradycji i starego porz\u0105dku we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie?<\/strong><\/p>\r\n

Trudno odpowiedzie\u0107 jednoznacznie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 z natury rzeczy jest ostoj\u0105 tradycji, bo jest jej jedynym upe\u0142nomocnionym depozytariuszem. W praktyce natomiast sprawa nie wygl\u0105da tak prosto. W samym Ko\u015bciele od dziesi\u0105tk\u00f3w lat tradycja jest nadw\u0105tlana przez r\u00f3\u017cne pr\u0105dy modernistyczne. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w samym Ko\u015bciele toczy si\u0119 duchowa walka, by tradycja zosta\u0142a zachowana i przekazana \u015bwiatu.<\/p>\r\n

Co pan rozumie przez nadw\u0105tlanie tradycji?<\/strong><\/p>\r\n

Nie da si\u0119 tego jednoznacznie skonkretyzowa\u0107. Ju\u017c w XIX wieku w\u015br\u00f3d laikatu, ale tak\u017ce i duchownych, powsta\u0142 pr\u0105d, kt\u00f3ry nazywano liberalizmem katolickim, kontynuowany p\u00f3\u017aniej przez ruch chrze\u015bcija\u0144sko-demokratyczny. Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 pogodzi\u0107 si\u0119 z rewolucj\u0105, kt\u00f3ra dokonywa\u0142a si\u0119 w \u015bwiecie. Te pr\u0105dy zosta\u0142y w\u00f3wczas pot\u0119pione przez Magisterium Ko\u015bcio\u0142a. Szczytowym wyrazem tego pot\u0119pienia by\u0142 tzw. Syllabus B\u0142\u0119d\u00f3w wydany przez papie\u017ca Piusa IX w 1864 roku. Ojciec \u015awi\u0119ty wymieni\u0142 w nim najwa\u017cniejsze b\u0142\u0119dy nowoczesnego \u015bwiata. Jednym z nich jest opinia, \u017ce \u201epapie\u017c rzymski mo\u017ce i powinien pojedna\u0107 si\u0119 z post\u0119pem, liberalizmem i cywilizacj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105\u201d.<\/p>\r\n

W tej sprawie do dzi\u015b nic si\u0119 nie zmieni\u0142o.<\/strong><\/p>\r\n

Nie do ko\u0144ca, bo tendencje modernistyczne z czasem zdobywa\u0142y sobie coraz wi\u0119ksze wp\u0142ywy i na Soborze Watyka\u0144skim II nurt ugodowy wobec liberalizmu, a tak\u017ce sekularyzmu odni\u00f3s\u0142 wielkie sukcesy. Chodzi tutaj przede wszystkim o deklaracj\u0119 o wolno\u015bci religijnej \u201eDignitatis humanae\u201d, a tak\u017ce konstytucj\u0119 duszpastersk\u0105 \u201eGaudium et spes\u201d. Jest to milcz\u0105ce odej\u015bcie od stawiania \u015bwiatu i wsp\u00f3lnocie politycznej wymogu, by respektowa\u0142y panowanie spo\u0142eczne Chrystusa, a co za tym idzie, odej\u015bcie od konfesjonalizacji pa\u0144stwa. Nie m\u00f3wi\u0105c tego wprost, Ko\u015bci\u00f3\u0142 na dobr\u0105 spraw\u0119 przesta\u0142 wymaga\u0107 od pa\u0144stwa, by post\u0119powa\u0142o zgodnie z jego nauczaniem.<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 idzie z duchem czasu, tyle \u017ce znacznie wolniej ni\u017c otaczaj\u0105cy go \u015bwiat.<\/strong><\/p>\r\n

Duch czasu nie jest dzieckiem Ko\u015bcio\u0142a. Ko\u015bcielni zwolennicy modernizacji staraj\u0105 si\u0119 za nimi nad\u0105\u017cy\u0107, ale je\u015bli powoli pod\u0105\u017ca si\u0119 za kim\u015b, kto szybko ucieka, to i tak zawsze zostaje si\u0119 w tyle. Ko\u015bci\u00f3\u0142 niepotrzebnie podj\u0105\u0142 ten po\u015bcig. Teraz, skoro ju\u017c raz si\u0119 ugi\u0105\u0142 i zacz\u0105\u0142 goni\u0107 uciekaj\u0105cy mu \u015bwiat, to musi pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce b\u0119dzie karcony za ci\u0105g\u0142e niedotrzymywanie kroku.<\/p>\r\n

Czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mo\u017ce zatrzyma\u0107 si\u0119, albo wr\u0119cz cofn\u0105\u0107 zmian, kt\u00f3re ju\u017c zasz\u0142y? Czy rzeczywi\u015bcie nie ma ju\u017c odwrotu od modernizacji?<\/strong><\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie, \u017ce jest. Nie ma tu \u017cadnej nieuchronno\u015bci. Takie deterministyczne podej\u015bcie by\u0142oby zreszt\u0105 sprzeczne z wiar\u0105 w Opatrzno\u015b\u0107 Bosk\u0105 i w to, \u017ce Duch \u015awi\u0119ty nigdy nie opu\u015bci\u0142 i nie opu\u015bci Ko\u015bcio\u0142a. To, czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 b\u0119dzie si\u0119 ugina\u0142 przed \u017c\u0105daniami, kt\u00f3re s\u0105 wobec niego wysuwane, zale\u017cy tylko od wiary ludzi Ko\u015bcio\u0142a i si\u0142y ich ducha.<\/p>\r\n

Za\u0142\u00f3\u017cmy jednak, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 b\u0119dzie si\u0119 nadal modernizowa\u0142, zniesie celibat i pozwoli na kap\u0142a\u0144stwo kobiet. Czym mog\u0142oby si\u0119 to sko\u0144czy\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

Przede wszystkim trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 bez w\u0105tpienia przetrwa, bo obieca\u0142 to sam B\u00f3g. Je\u015bli chodzi o kap\u0142a\u0144stwo kobiet, to jest ono absolutnie wykluczone. W 1994 roku Jan Pawe\u0142 II wyda\u0142 w tej sprawie dogmatyczne o\u015bwiadczenie najwy\u017cszej rangi z powo\u0142aniem si\u0119 na nieomylno\u015b\u0107 papiesk\u0105. Zmiana jest wi\u0119c niemo\u017cliwa. Gdyby kt\u00f3ry\u015b z papie\u017cy zmieni\u0142 t\u0119 decyzj\u0119 i ustanowi\u0142 kap\u0142a\u0144stwo kobiet, to by\u0142by to jasny dow\u00f3d, \u017ce jest to fa\u0142szywy papie\u017c. Ta decyzja zatem nie by\u0142aby prawomocna. Celibat natomiast nie jest dogmatem, tylko norm\u0105 dyscyplinarn\u0105, wi\u0119c mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 jego zniesienie, albo rozlu\u017anienie wymog\u00f3w. Nie przynios\u0142oby to zapewne tragicznych skutk\u00f3w, ale by\u0142oby niedobrze, gdyby w tej sprawie Ko\u015bci\u00f3\u0142 si\u0119 ugi\u0105\u0142.<\/p>\r\n

Obok postulat\u00f3w modernizacji Ko\u015bcio\u0142a wci\u0105\u017c s\u0142yszy si\u0119 te\u017c, \u017ce nie powinien si\u0119 on anga\u017cowa\u0107 w polityk\u0119. Co pan s\u0105dzi o tym \u017c\u0105daniu? Czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzeczywi\u015bcie jest zbyt upolityczniony?<\/strong><\/p>\r\n

Jest to wy\u015bwiechtany frazes, kt\u00f3ry na dobr\u0105 spraw\u0119 nie wiadomo co oznacza. Ko\u015bci\u00f3\u0142 zawsze rozdziela\u0142 dwa porz\u0105dki: doczesny i nadprzyrodzony. W\u0142adza Ko\u015bcio\u0142a ma charakter duchowy. Z rzeczywistym problemem mieliby\u015bmy do czynienia, gdyby Ko\u015bci\u00f3\u0142 sprawowa\u0142 w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 czy administracyjn\u0105. Taka sytuacja jest jednak nie do pomy\u015blenia, bo wyklucza j\u0105, i to od zawsze, nauka spo\u0142eczna Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

Jeszcze w mi\u0119dzywojniu mieli\u015bmy duchownych w parlamencie.<\/strong><\/p>\r\n

Papie\u017c by\u0142 temu przeciwny. Wszystkie tego rodzaju przypadki powinni\u015bmy rozpatrywa\u0107 indywidualnie, bo na przyk\u0142ad dzia\u0142alno\u015b\u0107 takich pos\u0142\u00f3w jak ksi\u0105dz Kazimierz Lutos\u0142awski mo\u017cna oceni\u0107 pozytywnie. To natomiast co robi\u0142 ksi\u0105dz-radyka\u0142 Eugeniusz Oko\u0144, sia\u0142o zgorszenie. Co do zasady, to dobrze si\u0119 sta\u0142o, \u017ce prawo ko\u015bcielne nie pozwala ju\u017c ksi\u0119\u017com na sprawowanie wybieralnych urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych. Gdyby natomiast Senat mia\u0142 tradycyjny charakter, czyli senatorowie byliby z urz\u0119du albo mianowani, to biskupi powinni w nim zasiada\u0107. Nie musieliby si\u0119 wtedy wi\u0105za\u0107 z ugrupowaniami politycznymi.<\/p>\r\n

Dzi\u015b Ko\u015bci\u00f3\u0142 krytykuje si\u0119 za wypowiadanie opinii w kwestiach spo\u0142ecznych i \u015bwiatopogl\u0105dowych.<\/strong><\/p>\r\n

Cz\u0142onkowie Ko\u015bcio\u0142a s\u0105 jednocze\u015bnie cz\u0142onkami wsp\u00f3lnoty politycznej, obywatelami. Nie mo\u017cna rozdzieli\u0107 ich jestestwa na cz\u0119\u015b\u0107 ko\u015bcieln\u0105 i pa\u0144stwow\u0105. A\u017c do Soboru Watyka\u0144skiego II Ko\u015bci\u00f3\u0142 g\u0142osi\u0142 przez wieki niezmiennie, \u017ce on i pa\u0144stwo s\u0105 jak dusza i cia\u0142o, r\u00f3\u017cne co do swej natury i funkcji, ale nie mog\u0105 by\u0107 roz\u0142\u0105czone, bo oznacza\u0142oby to \u015bmier\u0107. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma tak zwan\u0105 w\u0142adz\u0119 niebezpo\u015bredni\u0105, kt\u00f3r\u0105 powinien sprawowa\u0107. Uzasadnieniem i celem tej w\u0142adzy jest zbawienie dusz. Polega ona na upominaniu ludzi sprawuj\u0105cych w\u0142adz\u0119 doczesn\u0105, by post\u0119powali zgodnie z nauk\u0105 Ko\u015bcio\u0142a. Dzia\u0142anie pa\u0144stwa bowiem nie mo\u017ce sta\u0107 w sprzeczno\u015bci z ostatecznym celem cz\u0142owieka, jakim jest zbawienie. Nie mo\u017ce ono prowadzi\u0107 obywateli do grzechu. Dlatego napominanie jest obowi\u0105zkiem Ko\u015bcio\u0142a i je\u015bli mo\u017cna sformu\u0142owa\u0107 tu jaki\u015b zarzut, to raczej taki, \u017ce zbyt cz\u0119sto si\u0119 on od tego obowi\u0105zku uchyla.<\/p>\r\n

Czy istnieje wsp\u00f3lnota losu Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa? Niemiecki poeta romantyczny Novalis pisa\u0142, \u017ce \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 i pa\u0144stwo trzymaj\u0105 si\u0119 razem i upadaj\u0105 razem\u201d. Czy ta diagnoza jest wci\u0105\u017c na czasie?<\/strong><\/p>\r\n

Jest to bardzo aktualna my\u015bl. Instytucja pa\u0144stwa znajduje si\u0119 dzi\u015b w jeszcze g\u0142\u0119bszym kryzysie ni\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142. Pocz\u0105wszy od rewolucji francuskiej przesta\u0142o ono mie\u0107 charakter zwierzchniczy, nast\u0119pnie ulega\u0142o coraz wi\u0119kszej demokratyzacji. Dzi\u015b wi\u0119c mamy do czynienia z czym\u015b, co jest ju\u017c tylko fasad\u0105 dla r\u00f3\u017cnych ponadnarodowych grup interesu. Prezydenci, premierzy i, tam gdzie si\u0119 jeszcze uchowali, kr\u00f3lowie, symuluj\u0105 ju\u017c jedynie przyw\u00f3dztwo polityczne. Prawdziwe pa\u0144stwo ju\u017c w\u0142a\u015bciwie nie istnieje. Znikn\u0119\u0142a podstawowa zasada legitymizacji w\u0142adzy politycznej, kt\u00f3ra w tradycyjnej koncepcji pochodzi z g\u00f3ry, od Boga.<\/p>\r\n

Jaki wp\u0142yw wywar\u0142o to na Ko\u015bci\u00f3\u0142?<\/strong><\/p>\r\n

Kryzys pa\u0144stwa zaka\u017ca Ko\u015bci\u00f3\u0142. Niemiecki filozof i teoretyk pa\u0144stwa Carl Schmitt w eseju \u201eRzymski katolicyzm a forma polityczna\u201d pisa\u0142, \u017ce normalna sytuacja by\u0142a wtedy, gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 i pa\u0144stwo pojmowa\u0142y swoj\u0105 rol\u0119 tak, \u017ce reprezentuj\u0105 wobec wiernych, wzgl\u0119dnie poddanych to, co nadprzyrodzone, niezmienne i dobre. Pa\u0144stwo pierwsze z tego zrezygnowa\u0142o. Dzi\u015b Ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 osamotniony w \u015bwiecie ca\u0142kowicie zdominowanym przez pogl\u0105d, \u017ce w\u0142adza powinna pochodzi\u0107 nie od Boga, lecz od ludu.<\/p>\r\n

Wydaje si\u0119, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 mimo wszystko odnajduje si\u0119 w demokratycznym pa\u0144stwie.<\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o aberracji tkwi w naturze demokratycznego systemu politycznego, kt\u00f3ry dzieli ludzi wedle klucza partyjnego. Dlatego duchowni, kt\u00f3ry te\u017c s\u0105 przecie\u017c \u201ez ludu wzi\u0119ci\u2019, przejmuj\u0105 spos\u00f3b my\u015blenia charakterystyczny dla partyjnych podzia\u0142\u00f3w. Jest to przeciwie\u0144stwo tradycyjnej roli Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry przez wieki naucza\u0142 wiernych, \u017ce powinni by\u0107 pos\u0142uszni doczesnej w\u0142adzy politycznej, w\u0142adzy monarchy, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142a, a nie dzieli\u0142a. Ten stary porz\u0105dek si\u0119 rozpad\u0142, a nieuchronnym skutkiem tego rozpadu jest dzisiejsza sytuacja, w kt\u00f3rej r\u00f3\u017cni duchowni popieraj\u0105 r\u00f3\u017cne ugrupowania polityczne. Jest to zatem niedobra sytuacja, ale jej \u017ar\u00f3de\u0142 nale\u017cy szuka\u0107 du\u017co g\u0142\u0119biej ni\u017c zazwyczaj si\u0119 to robi.<\/p>\r\n

Skoro jednak Ko\u015bci\u00f3\u0142 musi funkcjonowa\u0107 w takich warunkach, to czy nie nale\u017ca\u0142oby si\u0119 z tym pogodzi\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

Idealnie by\u0142oby w\u00f3wczas, gdyby duchowni mogli ograniczy\u0107 si\u0119 do g\u0142oszenia zasad, kt\u00f3rymi politycy powinni si\u0119 kierowa\u0107, nie wspieraj\u0105c wprost \u017cadnego z nich. Tylko w bardzo dramatycznej sytuacji jakiego\u015b wielkiego zagro\u017cenia dla Ko\u015bcio\u0142a i wsp\u00f3lnoty politycznej Ko\u015bci\u00f3\u0142 m\u00f3g\u0142by poprze\u0107 kogo\u015b, kto potrafi\u0142by powstrzyma\u0107 rozpad. Ale i w obecnej sytuacji trudno oczekiwa\u0107, \u017ce duchowni nie b\u0119d\u0105 pi\u0119tnowali konkretnych przejaw\u00f3w z\u0142a w polityce.<\/p>\r\n

Czy polski Ko\u015bci\u00f3\u0142 zachowuje powag\u0119 odpowiedni\u0105 dla tej instytucji?<\/strong><\/p>\r\n

W Polsce nie ma jeszcze tak dramatycznej sytuacji, jak w bardzo wielu innych, zachodnich episkopatach, w kt\u00f3rych gorsz\u0105ce, sprzeczne z nauczaniem Ko\u015bcio\u0142a wypowiedzi hierarch\u00f3w s\u0105 niemal na porz\u0105dku dziennym. Takich przypadk\u00f3w jeszcze nie mamy. Zdarzaj\u0105 si\u0119 wybryki poszczeg\u00f3lnych ksi\u0119\u017cy czy zakonnik\u00f3w. Ale charakterystyczne jest to, \u017ce zaczynaj\u0105 oni od ekstrawagancji jako osoby duchowne, ale szybko porzucaj\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 i stan kap\u0142a\u0144ski, jak to mia\u0142o miejsce w przypadku ojca Bartosia, czy ksi\u0119dza Obirka. To s\u0105 jednak wyj\u0105tkowe sytuacje, na pewno nie nale\u017c\u0105 do normy.<\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 Adam Tycner<\/em><\/h3>\r\n
\r\n

Profesor Jacek Bartyzel<\/strong> jest pracownikiem naukowym Wydzia\u0142u Politologii i Studi\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu, publicyst\u0105, wsp\u00f3\u0142pracownikiem \u201eEncyklopedii Katolickiej\u201d i \u201eEncyklopedii Bia\u0142ych Plam\u201d oraz autorem wielu ksi\u0105\u017cek z zakresu historii my\u015bli politycznej.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

Pierwodruk: \u201eRzeczpospolita\u201d, Plus Minus, nr 287, 8-9 XII 2012.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest ostatni\u0105 ostoj\u0105 tradycji i starego porz\u0105dku we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie? Trudno odpowiedzie\u0107 jednoznacznie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 z natury rzeczy jest ostoj\u0105 tradycji, bo jest jej jedynym upe\u0142nomocnionym depozytariuszem. W praktyce natomiast sprawa nie wygl\u0105da tak prosto. W samym Ko\u015bciele od dziesi\u0105tk\u00f3w lat tradycja jest nadw\u0105tlana przez r\u00f3\u017cne pr\u0105dy modernistyczne. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w samym Ko\u015bciele […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64981"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64981"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64981\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}