{"id":64868,"date":"2012-12-11T22:51:46","date_gmt":"2012-12-12T03:51:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=64868"},"modified":"2012-12-11T22:51:46","modified_gmt":"2012-12-12T03:51:46","slug":"niepozadani-swiadkowie-polskiej-historii-wilna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=64868","title":{"rendered":"Niepo\u017c\u0105dani \u015bwiadkowie polskiej historii Wilna"},"content":{"rendered":"

Jecha\u0142em sobie ostatnio ulic\u0105 Pylimo. Gdybym jecha\u0142 ni\u0105 wcze\u015bniej – tak lat z siedemdziesi\u0105t – to powiedzia\u0142bym, \u017ce Zawaln\u0105. Nudzi\u0142em si\u0119 jazd\u0105 przykorkowan\u0105 jak zwykle ulic\u0105, dlatego z nudy zerka\u0142em jednym okiem na boki, w pewnym momencie dostrzeg\u0142em na kamienicy (r\u00f3g Pylimo i Kalinausko) wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 spod tynku tu\u017c nad oknem napis „spo\u017cywczy”…<\/strong><\/p>\r\n

Dw\u00f3ch ostatnich pisanych czarn\u0105 klasyczn\u0105 czcionk\u0105 liter wida\u0107 nie by\u0142o, bo tynk tam jeszcze trzyma\u0142 si\u0119, ale ca\u0142o\u015bci wyrazu domy\u015bli\u0107 si\u0119 by\u0142o nietrudno. W dzisiejszej cukierni przed wojn\u0105 by\u0142 sklep spo\u017cywczy, ods\u0142oni\u0142o sw\u0105 histori\u0119 Mi\u0142e Miasto. Zadzwoni\u0142em niezw\u0142ocznie do znajomej z redakcji, by uwieczni\u0142a na zdj\u0119ciu to, co – by\u0107 mo\u017ce – nied\u0142ugo zniknie ju\u017c na zawsze.<\/p>\r\n

D\u0142utem i wiertark\u0105<\/strong><\/p>\r\n

Polskie przedwojenne napisy, kt\u00f3re tu i \u00f3wdzie wy\u0142a\u017c\u0105 przy r\u00f3\u017cnych okazjach na wile\u0144skich kamienicach, nie s\u0105 mile widziane we wsp\u00f3\u0142czesnym Wilnie. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 wi\u0119c bezwzgl\u0119dnie niszczone jako niepo\u017c\u0105dani \u015bwiadkowie historii. Tylko przy mojej pami\u0119ci takich historii przydarzy\u0142o si\u0119 nie jedna i nie dwie. Jedna z nich mia\u0142a miejsce minionego lata, gdy remontowano fasad\u0119 historycznego pa\u0142acu wybudowanego ze sk\u0142adek spo\u0142eczno\u015bci polskiej na rondzie przy Zielonym Mo\u015bcie. Przy odkuwaniu starego tynku na przedniej elewacji wy\u0142oni\u0142 si\u0119 napis \u201eTowarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk\u201d. Napis wysoce niepo\u017c\u0105dany dla aktualnych w\u0142a\u015bcicieli pa\u0142acyku. Kto zna ca\u0142\u0105 histori\u0119 tego budynku, wie o co chodzi. Potraktowano go wi\u0119c d\u0142utem i wiertark\u0105, by na zawsze zatrze\u0107 \u015blady prawowitych w\u0142a\u015bcicieli, kt\u00f3rym budynek wydarto w majestacie prawa ju\u017c w niepodleg\u0142ej Litwie.<\/p>\r\n

Afront w MSW<\/strong><\/p>\r\n

By\u0142 lat kilka temu te\u017c remont w kamienicy przy ulicy \u00c5\u00a0ventaragio 2, gdzie aktualnie mie\u015bci si\u0119 urz\u0105d litewskiego MSW. Przy czyszczeniu \u015bcian w holu dotarto do warstwy tynku przedwojennego. A tu niespodzianka. Bomba wr\u0119cz. Orze\u0142 w koronie i napis Rzeczpospolita Polska. Takiego afrontu po zupe\u0142nie niewinnie wygl\u0105daj\u0105cej \u015bcianie w litewskim MSW nikt si\u0119 nie spodziewa\u0142. Z zaskoczenia pono\u0107 nawet na pocz\u0105tku rozwa\u017cano, czy mozaiki z polskim or\u0142em nie potraktowa\u0107 jako zabytku \u015bwiadcz\u0105cego o zmiennych losach miasta. Zaskoczenie jednak szybko min\u0119\u0142o i u nowych w\u0142a\u015bcicieli kamienicy ostatecznie g\u00f3r\u0119 wzi\u0119\u0142a natura Hun\u00f3w i Wandali z bardzo przykrymi dla orze\u0142ka konsekwencjami…<\/p>\r\n

Niepolityczny napis<\/strong><\/p>\r\n

Z or\u0142em to by\u0142a te\u017c jeszcze inna historia. Zdarzy\u0142a si\u0119 ona lat 10 wcze\u015bniej. Maszerowa\u0142em wtedy sobie alej\u0105 Giedymina i na styku z ulic\u0105 Wile\u0144sk\u0105, vis-a-vis siedziby rz\u0105du, spotka\u0142em znajomego. Znajomy by\u0142 policjantem i dzielnie tkwi\u0142 na posterunku, wi\u0119c za\u017cartowa\u0142em sobie, kogo tak pilnie strze\u017ce w centrum miasta. On si\u0119 na \u017carcie pozna\u0142 i zrewan\u017cowa\u0142 mi si\u0119 tym samym pokazuj\u0105c palcem na pancerne drzwi siedziby \u201eVilniaus bankas\u201d. Drzwi by\u0142y stare, bardzo masywne, kute z \u017celaza i starannie wymalowane czarn\u0105 farb\u0105, spod kt\u00f3rej jednak i tak wybija\u0142y si\u0119 kontury wygrawerowanego orze\u0142ka z napisem PKO Bank Polski. Dzi\u015b siedziby \u201eVilniaus bankas\u201d chroni\u0105 ju\u017c inne, nowoczesne, szklane drzwi. Stare masywne z orze\u0142kiem trafi\u0142y najpewniej na z\u0142om. Napis niepolityczny przes\u0105dzi\u0142 o ich losie.<\/p>\r\n

Uratowa\u0142 hebrajski?<\/strong><\/p>\r\n

Ale czasami los dla polskich napis\u00f3w na wile\u0144skich kamienicach bywa\u0142 mniej okrutny. Na star\u00f3wce przy ulicy \u00c5\u00bdemaitijos remontowano jedn\u0105 z kamienic i znanym ju\u017c sposobem trafiono na przedwojenny napis \u201enafta, myd\u0142o, \u017celazo\u201d, czy co\u015b podobnego, bo dok\u0142adnie ju\u017c nie pami\u0119tam. Przedwojenny szyld nie tylko nie zosta\u0142 zd\u0142ubany, ale nawet go zakonserwowano. Mo\u017ce dlatego, \u017ce obok zachowa\u0142 si\u0119 te\u017c jego odpowiednik w j\u0119zyku hebrajskim? Tak czy owak jest to pi\u0119kny i jak na razie jedyny wyj\u0105tek, w kt\u00f3rym nie zniszczono \u015blad\u00f3w by\u0142ej wielokulturowo\u015bci Wilna.<\/p>\r\n

By\u0107 troch\u0119 Francuzami<\/strong><\/p>\r\n

We Francji, s\u0142ysza\u0142em, jest zwyczaj nadawa\u0107 ulicom nazw, kt\u00f3re w \u015bwiadomo\u015bci Francuz\u00f3w kojarz\u0105 si\u0119 z najwi\u0119kszymi kl\u0119skami dziejowymi, np. ulica Waterloo, gdzie – jak wiadomo – Napoleon dosta\u0142 t\u0119gie lanie od sprzymierzonych przeciwko Francji narod\u00f3w. Pomy\u015bla\u0142em sobie. Gdyby\u015bmy czasami mogli tak by\u0107 troch\u0119 Francuzami. Wtedy historyczne napisy na wile\u0144skich kamienicach, nawet je\u017celi kojarzy\u0142yby si\u0119 nam z kl\u0119skami dziejowymi, i tak przetrwa\u0142yby…<\/p>\r\n

Tadeusz Andrzejewski<\/strong><\/em><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Tygodnik Wile\u0144szczyzny<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jecha\u0142em sobie ostatnio ulic\u0105 Pylimo. Gdybym jecha\u0142 ni\u0105 wcze\u015bniej – tak lat z siedemdziesi\u0105t – to powiedzia\u0142bym, \u017ce Zawaln\u0105. Nudzi\u0142em si\u0119 jazd\u0105 przykorkowan\u0105 jak zwykle ulic\u0105, dlatego z nudy zerka\u0142em jednym okiem na boki, w pewnym momencie dostrzeg\u0142em na kamienicy (r\u00f3g Pylimo i Kalinausko) wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 spod tynku tu\u017c nad oknem napis „spo\u017cywczy”… Dw\u00f3ch ostatnich […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[188],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64868"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64868"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64868\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64868"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64868"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64868"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}