{"id":64840,"date":"2013-07-03T21:54:17","date_gmt":"2013-07-04T02:54:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=64840"},"modified":"2012-12-11T15:17:12","modified_gmt":"2012-12-11T20:17:12","slug":"kluszyn-a-grunwald","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=64840","title":{"rendered":"K\u0142uszyn a Grunwald"},"content":{"rendered":"

200 lat po znanej ka\u017cdemu Polakowi bitwie grunwaldzkiej 1410 roku, dosz\u0142o do batalii, kt\u00f3ra przewy\u017csza\u0142a j\u0105 pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem. Mimo to, nie jest ona a\u017c tak znana jak Grunwald.<\/strong><\/p>\r\n

Bitwa pod K\u0142uszynem stoczona oko\u0142o 160 kilometr\u00f3w na zach\u00f3d od Moskwy, 4 lipca 1610 roku, z po\u0142\u0105czon\u0105 armi\u0105 szwedzko – rosyjsk\u0105, stanowi szczytowe osi\u0105gni\u0119cie staropolskiej sztuki wojennej. Jej stopie\u0144 trudno\u015bci daleko przewy\u017csza\u0142 to, z czym mia\u0142o do czynienia polskie rycerstwo pod Grunwaldem.<\/p>\r\n

Si\u0142y walcz\u0105cych stron<\/strong><\/p>\r\n

Sp\u00f3jrzmy na pocz\u0105tek na dysproporcj\u0119 si\u0142. Pod Grunwaldem, mniej wi\u0119cej 30 000 Polak\u00f3w, Litwin\u00f3w i Tatar\u00f3w, pobi\u0142o o po\u0142ow\u0119 mniejsz\u0105 (oko\u0142o 15 000) armi\u0119 Zakonu. Tymczasem pod K\u0142uszynem, armia polska by\u0142a oko\u0142o 11 razy mniej liczna ni\u017c ta spod Grunwaldu (hetman Stanis\u0142aw \u0179\u00f3\u0142kiewski dowodzi\u0142 zaledwie 2700 \u017co\u0142nierzami), a przeciwnik by\u0142 liczniejszy (oko\u0142o 18 300 \u017co\u0142nierzy) ni\u017c pod Grunwaldem. Nie do\u015b\u0107 tego. Je\u015bli uwzgl\u0119dni\u0107 wszystkich ludzi po stronie nieprzyjaciela, czyli tak\u017ce uzbrojonych ch\u0142op\u00f3w i czelad\u017a, to jego si\u0142y mo\u017cna szacowa\u0107 na a\u017c 38 000 – 48 000! W tym przypadku, na 1 Polaka, przypada\u0142o nawet do 18 nieprzyjaci\u00f3\u0142!<\/p>\r\n

Przepa\u015b\u0107 technologiczno – taktyczna<\/strong><\/p>\r\n

Rycerze polscy pod K\u0142uszynem, mieli o wiele trudniejsze zadanie, nie tylko dlatego, \u017ce na ka\u017cdego z nich przypada\u0142o znacznie wi\u0119cej nieprzyjaci\u00f3\u0142, ni\u017c na ich przodk\u00f3w walcz\u0105cych pod Grunwaldem. Obie bitwy dziel\u0105 2 stulecia. Dwa stulecia rozwoju sztuki i techniki wojennej. Pod Grunwaldem kawaleria szar\u017cowa\u0142a na kawaleri\u0119. B\u0119d\u0105ca w powijakach artyleria, nie odegra\u0142a \u017cadnej roli. Od tego czasu, przez 200 nast\u0119pnych lat, bro\u0144 palna bardzo si\u0119 rozwin\u0119\u0142a. A piechota, tak dzi\u0119ki niej, jak i pikom, nauczy\u0142a si\u0119 stawia\u0107 czo\u0142a nosz\u0105cym zbroje je\u017ad\u017acom. Husaria pod K\u0142uszynem musia\u0142a wi\u0119c nie tylko szar\u017cowa\u0107 na odzianych w zbroje kirasjer\u00f3w, ale tak\u017ce naciera\u0107 na piechot\u0119, kt\u00f3ra chroni\u0105c si\u0119 za przeszkodami (p\u0142oty i kobylice), dysponowa\u0142a i d\u0142ugimi spisami, i r\u0119czn\u0105 broni\u0105 paln\u0105, z bliskiej odleg\u0142o\u015bci zdoln\u0105 przebi\u0107 ka\u017cd\u0105 zbroj\u0119. Opr\u00f3cz tego, armia rosyjsko-szwedzka pod K\u0142uszynem mia\u0142a \u0142\u0105cznie 15 dzia\u0142, kt\u00f3re w stosunku do grunwaldzkich bombard by\u0142y, jak mercedesy przy \u201emaluchach\u201d.<\/p>\r\n

\u0141amanie p\u0142ot\u00f3w i pik<\/strong><\/p>\r\n

Jak wielk\u0105 determinacj\u0119 wykaza\u0142a husaria pod K\u0142uszynem obrazuje to, w jaki spos\u00f3b naciera\u0142a na piechot\u0119. W zachodniej Europie uwa\u017cano, \u017ce pika jest broni\u0105, na kt\u00f3r\u0105 ko\u0144 nie jest w stanie natrze\u0107. Naturalny strach rumaka przed nadzianiem si\u0119 na ostry przedmiot, mia\u0142 by\u0107 wi\u0119kszy ni\u017c wola jego je\u017ad\u017aca, kt\u00f3ry go na t\u0119 pik\u0119 kierowa\u0142. W tych te\u017c czasach zalecano piechocie, aby stawa\u0142a za r\u00f3\u017cnymi przeszkodami, by szanse na zwyci\u0119stwo kawalerii zredukowa\u0107 do zera. Tak te\u017c post\u0105pi\u0142a piechota pikiniersko-muszkieterska pod K\u0142uszynem. Zdawa\u0142oby si\u0119, \u017ce rycerstwo polskie nie ma \u017cadnych szans. Tymczasem husarze, piersiami swych rumak\u00f3w nacierali na p\u0142oty, obalali je i szar\u017cuj\u0105c dalej, uderzali na piechot\u0119. Cz\u0119\u015b\u0107 koni nadziewa\u0142a si\u0119 na piki, \u0142ami\u0105c je. A to wszystko w obliczu nieprzyjaciela, kt\u00f3ry strzela\u0142 z tak bliskiego dystansu, \u017ce \u201eledwo nie w bok muszkiety naszym [husarzom] k\u0142ad\u0142\u201d.<\/p>\r\n

Skrzydlata jazda<\/strong><\/p>\r\n

Trzon armii polskiej pod K\u0142uszynem, bo a\u017c 3 na 4 \u017co\u0142nierzy, stanowili husarze. Tak, jak ich przodkowie spod Grunwaldu, tak i oni nazywali si\u0119 rycerzami. Tak, jak i rycerze z XV wieku, tak i husarze byli odzianymi w zbroje kopijnikami. By\u0142o jednak sporo r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy nimi. Husarze\u00a0 u\u017cywali kopii znacznie d\u0142u\u017cszych (do 6,2 metra) ni\u017c pi\u0119tnastowieczni rycerze. To pozwala\u0142o naciera\u0107 nawet na pikinier\u00f3w z ich d\u0142ugimi (do 6 metr\u00f3w) spisami. W przeciwie\u0144stwie do swych przodk\u00f3w, husarze troczyli przy siod\u0142ach skrzyd\u0142a, a na plecy zarzucali sk\u00f3ry drapie\u017cnik\u00f3w. Wszystko po to, aby p\u0142oszy\u0107 nieprzyzwyczajone do takiego widoku konie nieprzyjaciela. Skrzydlata jazda wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 czym\u015b jeszcze na tle pi\u0119tnastowiecznego rycerstwa. Cz\u0119\u015b\u0107 husarzy malowa\u0142a swoje konie. Zwyczaj ten, nazywano \u201efarbowaniem w br\u00f3d\u201d. A u\u017cywano do tego wywaru brezylii czerwonej z a\u0142unem.<\/p>\r\n

Husaria by\u0142a bez w\u0105tpienia najlepsz\u0105 jazd\u0105 \u00f3wczesnego \u015bwiata. W Europie nie mia\u0142a sobie r\u00f3wnych, o czym \u015bwiadczy szereg star\u0107 z r\u00f3\u017cnorodnym przeciwnikiem – tak ze wschodu, jak i z zachodu, tak z p\u00f3\u0142nocy, jak i z po\u0142udnia, tak z piechot\u0105, jak i z jazd\u0105. A na \u015bwiecie? Zaprawiona w bojach kawaleria samuraj\u00f3w, w bitwie pod Nagashino 1575 roku, postawiona w analogicznej sytuacji (konieczno\u015b\u0107 szar\u017cowania na nieprzyjaciela u\u017cywaj\u0105cego broni palnej i d\u0142ugich pik, chronionego przez bambusowe p\u0142oty) skapitulowa\u0142a. I to, mimo \u017ce dysproporcja si\u0142 by\u0142a znacznie korzystniejsza dla niej, ni\u017c dla husarzy pod K\u0142uszynem. Nie bez powodu husarze byli nies\u0142ychanie pewni siebie. Z XVII wieku pochodzi pewna anegdota, przekazana nam przez francuskiego dworzanina Jana III Sobieskiego. Pisa\u0142 on:<\/p>\r\n

\u201eHistoria Polski obejmuje szczeg\u00f3\u0142, \u017ce gdy pewien kr\u00f3l pragn\u0105\u0142 si\u0119 cofn\u0105\u0107 przed nieprzyjacielem, nast\u0119puj\u0105cym na\u0144 z przemagaj\u0105c\u0105 si\u0142\u0105, husarze przeszkodzili temu, o\u015bwiadczywszy wynio\u015ble, \u017ce nie ma powodu obawia\u0107 si\u0119, kiedy jest pod ich os\u0142on\u0105, gdy\u017c je\u017celiby niebiosa zapa\u015b\u0107 si\u0119 mia\u0142y, toby je podtrzymano na ostrzach kopii.\u201d<\/p>\r\n

Z takimi to lud\u017ami ruszy\u0142 Stanis\u0142aw \u0179\u00f3\u0142kiewski na nieprzyjaciela, o kt\u00f3rym s\u0105dzono, \u017ce jest 13-krotnie liczniejszy od si\u0142 w\u0142asnych. I decyzja ta nie wywo\u0142a\u0142a \u017cadnego sprzeciwu jego rycerzy.<\/p>\r\n

Samospe\u0142niaj\u0105ca si\u0119 przepowiednia?<\/strong><\/p>\r\n

Nie tylko jako\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rymi dysponowa\u0142 hetman, sk\u0142oni\u0142a go do tak ryzykownej decyzji. Jego prawnuk (Jan III Sobieski), po latach pisa\u0142 o swoim pradziadku:<\/p>\r\n

\u201e[…] jeszcze w m\u0142odym wieku przeje\u017cd\u017caj\u0105c wie\u015b pewn\u0105, \u015awi\u0144cz\u0105 zwan\u0105, pod Rzeszowem, [\u2026] tam mu jaka\u015b stara bia\u0142og\u0142owa, odwi\u00f3d\u0142szy go na stron\u0119, a przypatruj\u0105c mu si\u0119 pilnie – wszystkie jego szcz\u0119\u015bcia i \u015bmier\u0107 opowiedzie\u0107 mia\u0142a. S\u0142yszeli\u015bmy to nieraz z ust tych, kt\u00f3rzy pod ten czas \u017cyli, a byli domowymi i familiares jego.\u201d<\/p>\r\n

Wydaje si\u0119, \u017ce przepowiednia staruszki mog\u0142a wp\u0142yn\u0105\u0107 na decyzj\u0119 hetmana o zaatakowaniu nieprzyjaciela, pomimo tak kolosalnej dysproporcji si\u0142.<\/p>\r\n

S\u0142aby op\u00f3r Moskali<\/strong><\/p>\r\n

Uczciwie trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce nie ca\u0142a armia przeciwnika by\u0142a tak wysokiej jako\u015bci, jak armia szwedzka, kt\u00f3ra z\u0142o\u017cona by\u0142a z \u017co\u0142nierzy r\u00f3\u017cnorodnych nacji (Fin\u00f3w, Szwed\u00f3w, Anglik\u00f3w, Szkot\u00f3w, Francuz\u00f3w, Flamand\u00f3w, Hiszpan\u00f3w, Niemc\u00f3w). Armia rosyjska nie stanowi\u0142a na\u00f3wczas wielkiego wyzwania dla Polak\u00f3w. Cho\u0107 ceniono j\u0105 za nies\u0142ychanie twardy op\u00f3r, stawiany w obronie umocnie\u0144, o tyle w otwartym polu, w obliczu husarii, nie mia\u0142a wielkich szans. Mimo wi\u0119c olbrzymiej przewagi liczebnej, kt\u00f3r\u0105 dysponowa\u0142a:<\/p>\r\n

\u201eNaszym, kt\u00f3rzy na moskiewskie hufy przyszli, \u0142acniejsza by\u0142a sprawa, bo Moskwa [tak zwano Rosjan] nie strzyma\u0142a razu [uderzenia], j\u0119li ucieka\u0107, nasi goni\u0107.\u201d<\/p>\r\n

Rosjanie uciekli do swojego obozu, pozostawiaj\u0105c na pastw\u0119 losu sojusznik\u00f3w, kt\u00f3rzy dzielnie stawiali op\u00f3r Polakom. To w\u0142a\u015bnie przeciwko nim, a nie jak do tej pory uwa\u017cano przeciwko Moskalom, musia\u0142a husaria szar\u017cowa\u0107 a\u017c po 8 a nawet 10 razy.<\/p>\r\n

Morderczy wysi\u0142ek<\/strong><\/p>\r\n

Zanim rycerstwo polskie pod Grunwaldem ruszy\u0142o do boju, mia\u0142o okazj\u0119 przez kilka godzin odpocz\u0105\u0107 w przyjemnym cieniu drzew. W tym samym czasie, lipcowe s\u0142o\u0144ce dokucza\u0142o stoj\u0105cym w polu Krzy\u017cakom.\u00a0<\/p>\r\n

Rycerze \u0179\u00f3\u0142kiewskiego, opu\u015bcili sw\u00f3j ob\u00f3z i wyruszyli na K\u0142uszyn jeszcze przed zmrokiem 3 lipca. Maszerowali ca\u0142\u0105 noc, przybywaj\u0105c na pole bitwy o \u015bwicie 4 lipca. W kilkugodzinnej bitwie z wypocz\u0119tym przeciwnikiem (Szwedzi i Rosjanie nocowali w obozach, pod kt\u00f3re podesz\u0142o wojsko koronne) musia\u0142o szar\u017cowa\u0107 a\u017c po 8 – 10 razy. Bra\u0142o te\u017c udzia\u0142 w po\u015bcigach za rozbitym nieprzyjacielem. W ich trakcie, niekt\u00f3re chor\u0105gwie zap\u0119dza\u0142y si\u0119 a\u017c 20 km od pola bitwy. Po czym, jeszcze tego samego dnia, Polacy powr\u00f3cili do w\u0142asnego obozu, oddalonego w linii prostej o oko\u0142o 27 km od pola bitwy. \u0141\u0105cznie, niekt\u00f3re roty w tym dniu, przeby\u0142y nawet 120 km! I dokona\u0142a tego kawaleria nosz\u0105ca na karku zbroje, w lipcowy dzie\u0144 (i noc). Zaiste morderczy wysi\u0142ek tak dla ludzi, jak i koni. Nic dziwnego, \u017ce jeden z husarzy napisa\u0142 p\u00f3\u017aniej:<\/p>\r\n

\u201esi\u0142y ustawa\u0142y [\u2026] konie te\u017c ju\u017c na po\u0142y zemdlone maj\u0105c, bo od \u015bwitania dnia letniego, a\u017ce po obiad godzin 5 pewn\u0105 z nimi bez przystanku czyni\u0105c, ju\u017c i si\u0142\u0119, z ochot\u0105 zegnali, nad natur\u0119 ludzk\u0105 robi\u0105c.\u201d<\/p>\r\n

Znaczenie bitew<\/strong><\/p>\r\n

Bitwa pod Grunwaldem z\u0142ama\u0142a kr\u0119gos\u0142up pa\u0144stwa zakonnego. Zmieni\u0142a balans si\u0142 w regionie. Po\u0142\u0105czone uni\u0105 pa\u0144stwo polsko – litewskie wesz\u0142o na \u015bcie\u017ck\u0119 prowadz\u0105c\u0105 do dominacji w tej cz\u0119\u015bci Europy.<\/p>\r\n

Bitwa pod K\u0142uszynem otworzy\u0142a wojskom polskim drog\u0119 na Kreml. Rzeczpospolita Kr\u00f3lestwa Polskiego i Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego by\u0142a u szczytu powodzenia. Kr\u00f3lewicz polski W\u0142adys\u0142aw Waza, zosta\u0142 obrany carem Rosji. Z tytu\u0142u tego zrezygnowa\u0142 dopiero po 25 latach. Wojska Rzeczypospolitej wkroczy\u0142y do Moskwy i pozosta\u0142y tam przez dwa kolejne lata. Warto wi\u0119c, aby w zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w, bitwa k\u0142uszy\u0144ska zaj\u0119\u0142a w pe\u0142ni zas\u0142u\u017cone miejsce – obok Grunwaldu i Wiednia.<\/p>\r\n

dr Rados\u0142aw Sikora<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"200 lat po znanej ka\u017cdemu Polakowi bitwie grunwaldzkiej 1410 roku, dosz\u0142o do batalii, kt\u00f3ra przewy\u017csza\u0142a j\u0105 pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem. Mimo to, nie jest ona a\u017c tak znana jak Grunwald. Bitwa pod K\u0142uszynem stoczona oko\u0142o 160 kilometr\u00f3w na zach\u00f3d od Moskwy, 4 lipca 1610 roku, z po\u0142\u0105czon\u0105 armi\u0105 szwedzko – rosyjsk\u0105, stanowi szczytowe osi\u0105gni\u0119cie staropolskiej sztuki […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[195,141],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64840"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64840"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64840\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}