{"id":64575,"date":"2012-12-06T21:30:15","date_gmt":"2012-12-07T02:30:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=64575"},"modified":"2012-12-06T21:39:27","modified_gmt":"2012-12-07T02:39:27","slug":"jak-meksykanie-obronili-wiare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=64575","title":{"rendered":"Jak Meksykanie obronili wiar\u0119"},"content":{"rendered":"\r\n

Z prof. dr. hab. Jackiem Bartyzelem,\u00a0 z Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu,\u00a0 rozmawia Adam Kruczek<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Swoj\u0105 najnowsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 dotycz\u0105c\u0105 dziej\u00f3w ruchu narodowo-katolickiego w burzliwej historii Meksyku zatytu\u0142owa\u0142 Pan „Krzy\u017c po\u015brodku Ksi\u0119\u017cyca”. Co oznacza ta symbolika?<\/strong><\/p>\r\n

– En el ombligo de la Luna – po hiszpa\u0144sku dos\u0142ownie „po\u015brodku Ksi\u0119\u017cyca” – to nazwa Meksyku przet\u0142umaczona z nahuatl. Krzy\u017c po\u015brodku Ksi\u0119\u017cyca symbolizuje tu integralno\u015b\u0107 katolicyzmu i Ko\u015bcio\u0142a z Meksykiem. Ponadto krzy\u017c wpisany jest w to\u017csamo\u015b\u0107 meksyka\u0144sk\u0105 od konkwisty, a co najmniej od objawienia, kt\u00f3re \u015bw. Juan Diego mia\u0142 w Guadalupe w grudniu 1531 roku.<\/p>\r\n

W ksi\u0105\u017cce przedstawia Pan szeroki kontekst historyczny wydarze\u0144, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Meksykiem i w XX wieku doprowadzi\u0142y do tego, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zosta\u0142 tam faktycznie zdelegalizowany i stan\u0105\u0142 na kraw\u0119dzi zag\u0142ady. Jak mog\u0142o do tego doj\u015b\u0107 w kraju, gdzie zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci by\u0142a katolikami?<\/strong><\/p>\r\n

– Doprowadzi\u0142 do tego bardzo d\u0142ugi proces, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bciwie trwa\u0142 od pocz\u0105tku niepodleg\u0142o\u015bci Meksyku. Rzeczywi\u015bcie, ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 Meksykan\u00f3w to katolicy, ale \u017cycie polityczne w XIX wieku stanowi\u0142o domen\u0119 tylko elity g\u0142\u0119boko podzielonej na dwa obozy. Jeden z tych oboz\u00f3w broni\u0142 katolickiego charakteru pa\u0144stwa, przewodzi\u0142a mu Partia Konserwatywna, a naprzeciwko stan\u0105\u0142 ob\u00f3z liberalny zwalczaj\u0105cy Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Szale zwyci\u0119stwa przechyla\u0142y si\u0119 raz w jedn\u0105, raz w drug\u0105 stron\u0119. Ob\u00f3z liberalny wspiera\u0142a masoneria, szczeg\u00f3lnie rytu York, zaszczepiona w Meksyku przez wolnomularzy z USA. To w\u0142a\u015bnie przy wydatnym udziale protestanckich Stan\u00f3w Zjednoczonych w drugiej po\u0142owie XIX wieku, w wyniku wojny domowej do w\u0142adzy w Meksyku doszed\u0142 ob\u00f3z liberalno-maso\u0144ski, na kt\u00f3rego czele sta\u0142 Benito Ju\u00e1rez nazywany meksyka\u0144skim Robespierre\u00b4em. Za jego rz\u0105d\u00f3w doprowadzono do formalnej dekatolicyzacji pa\u0144stwa. Tak zwane prawa Reformy wprowadza\u0142y szereg ogranicze\u0144 i represji w funkcjonowaniu Ko\u015bcio\u0142a. Na przyk\u0142ad nast\u0105pi\u0142a przymusowa kasata wszystkich zakon\u00f3w m\u0119skich i prawie wszystkich \u017ce\u0144skich.<\/p>\r\n

Ale najgorsze mia\u0142o dopiero nadej\u015b\u0107…<\/strong><\/p>\r\n

– Tak, ale warto wspomnie\u0107, \u017ce zanim to nast\u0105pi\u0142o, po roku 1877, a wi\u0119c w czasie 40-letniej faktycznej dyktatury prezydenta Porfiria Diaza, kiedy antyko\u015bcielne prawa, cho\u0107 istnia\u0142y nadal, nie by\u0142y egzekwowane, katolicy mieli czas na z\u0142apanie oddechu. W\u00f3wczas Ko\u015bci\u00f3\u0142 szybko odrodzi\u0142 si\u0119, powsta\u0142y bardzo liczne stowarzyszenia, nast\u0105pi\u0142 rozw\u00f3j intelektualny \u015brodowisk katolickich, a tak\u017ce dog\u0142\u0119bna ewangelizacja ludu meksyka\u0144skiego. Gdyby nie to, p\u00f3\u017aniej nie by\u0142aby mo\u017cliwa tak zdecydowana reakcja katolik\u00f3w, kiedy przysz\u0142y czasy totalnych prze\u015bladowa\u0144.<\/p>\r\n

Jak\u0105 form\u0119 przybra\u0142y te prze\u015bladowania?<\/strong><\/p>\r\n

– W 1910 r. wybuch\u0142a rewolucja meksyka\u0144ska, kt\u00f3ra przerodzi\u0142a si\u0119 w niezwykle krwaw\u0105 wojn\u0119 domow\u0105. Wtedy dosz\u0142y do g\u0142osu najbardziej skrajne, jakobi\u0144skie, socjalistyczne, a nawet bolszewickie elementy. Uchwalona w 1917 r. konstytucja odbiera\u0142a w zasadzie osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105 Ko\u015bcio\u0142owi i dekretowa\u0142a walk\u0119 z nim na wielu p\u0142aszczyznach. Kap\u0142ani byli okre\u015blani jako „ministrowie kultu”, posuwano si\u0119 do wydawania tak absurdalnych praw, jak to, \u017ce aby wykonywa\u0107 zaw\u00f3d „ministra kultu”, nale\u017cy by\u0107 \u017conatym. \u0179adna organizacja czy stowarzyszenie nie mog\u0142y mie\u0107 w nazwie nawet \u015bladu wyznaniowego charakteru. Noszenie symboli religijnych, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o stroju duchownym, w przestrzeni publicznej by\u0142o przest\u0119pstwem karanym grzywn\u0105 czy wi\u0119zieniem. Ze szczeg\u00f3ln\u0105 zawzi\u0119to\u015bci\u0105 niszczono konfesjona\u0142y jako narz\u0119dzia przest\u0119pstwa, a sam\u0105 spowied\u017a traktowano jako ur\u0105gaj\u0105c\u0105 wolno\u015bci sumienia. Zabroniono nauczania religii nawet w szkolnictwie prywatnym. Represyjnemu prawu towarzyszy\u0142 faktyczny, cho\u0107 pozaprawny, terror. Mordowano katolickich duchownych i \u015bwieckich, podpalano ko\u015bcio\u0142y, dosz\u0142o do zamachu bombowego na bazylik\u0119 w Guadalupe. Na pewien czas wyp\u0119dzono z Meksyku wszystkich biskup\u00f3w. Apogeum tych prze\u015bladowa\u0144 nast\u0105pi\u0142o w 1926 r., gdy \u00f3wczesny prezydent Meksyku gen. Plutarco El\u00c3\u00adas Calles wprowadzi\u0142 do kodeksu karnego przepisy wykonawcze do konstytucji maj\u0105ce zada\u0107 ostateczny cios Ko\u015bcio\u0142owi katolickiemu.<\/p>\r\n

Reakcj\u0105 na te represje by\u0142o zbrojne powstanie ludowe zwane cristiad\u0105. Poch\u0142on\u0119\u0142o ono prawie 100 tys. ofiar, a powsta\u0144cy kontrolowali ju\u017c prawie po\u0142ow\u0119 terytorium Meksyku. Jednak mimo zawartego w 1929 r. – zdawa\u0142o si\u0119 – korzystnego dla cristeros porozumienia op\u00f3r zbrojny nie przyni\u00f3s\u0142 poprawy sytuacji katolik\u00f3w.<\/strong><\/p>\r\n

– Strona rz\u0105dowa nie respektowa\u0142a zreszt\u0105 bardzo enigmatycznego porozumienia, jakie zawar\u0142a z dwoma biskupami, cz\u0142onkami Episkopatu Meksyku, d\u0105\u017c\u0105cymi do ugody za wszelk\u0105 cen\u0119. Po z\u0142o\u017ceniu broni przez powsta\u0144c\u00f3w w kr\u00f3tkim czasie zamordowano ok. 5 tys. z nich, w tym wi\u0119kszo\u015b\u0107 przyw\u00f3dc\u00f3w. W kolejnych latach wzmog\u0142y si\u0119 administracyjne represje wobec katolik\u00f3w, osi\u0105gaj\u0105c apogeum w latach 30. W\u00f3wczas to do konstytucji wpisano, \u017ce edukacja b\u0119dzie mia\u0142a charakter socjalistyczny, zdefiniowany jako ateistyczny. Odt\u0105d nauczyciele musieli sk\u0142ada\u0107 \u015blubowanie, \u017ce b\u0119d\u0105 zwalcza\u0107 i wykorzenia\u0107 wszelkie przes\u0105dy i zabobony religijne oraz propagowa\u0107 aktywnie \u015bwiatopogl\u0105d naukowy. W niekt\u00f3rych stanach, bo Meksyk jest pa\u0144stwem federalnym, zacz\u0119to wprowadza\u0107 elementy kultu maso\u0144skiego wprost do instytucji pa\u0144stwa. Dochodzi\u0142o do takich kuriozalnych obrz\u0119d\u00f3w jak ceremonie chrzt\u00f3w socjalistycznych, a dzieciom nadawano imiona w rodzaju Trotzkina, od komunisty Trockiego. W niekt\u00f3rych stanach zacz\u0105\u0142 obowi\u0105zywa\u0107 zakaz kultu religijnego. Wprowadzono ustawowy wym\u00f3g, by w 16-milionowym Meksyku mog\u0142o pracowa\u0107 zaledwie ok. 300 kap\u0142an\u00f3w.<\/p>\r\n

W obliczu tych restrykcji jeden z dw\u00f3ch hierarch\u00f3w, kt\u00f3rzy zawierali rozejm z Callesem, napisa\u0142 w li\u015bcie do Piusa XI, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Meksyku umiera. W kolejnej encyklice skierowanej do Ko\u015bcio\u0142a meksyka\u0144skiego „Nos es muy conocida” [„Dobrze jest nam znana”] Papie\u017c stwierdzi\u0142, \u017ce w sytuacji tak okrutnej tyranii op\u00f3r zbrojny jest uprawniony, cho\u0107 wcze\u015bniej dystansowa\u0142 si\u0119 od powstania cristeros. Dosz\u0142o nawet do tzw. drugiej cristiady, ale to powstanie mia\u0142o ju\u017c bardzo ograniczony zakres. Ostatniego cristero zabito w 1941 roku.<\/p>\r\n

Przypomina to troch\u0119 histori\u0119 polskich \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych walcz\u0105cych do ko\u0144ca w beznadziejnej sytuacji politycznej.<\/strong><\/p>\r\n

– Najbli\u017cszym skojarzeniem by\u0142aby tu walka Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, kt\u00f3re podobnie jak cristeros mia\u0142y charakter katolicki i narodowy zarazem.<\/p>\r\n

Katolicyzm meksyka\u0144ski musia\u0142 by\u0107 niezwykle \u017cywotny, skoro ani upadek powsta\u0144, ani nasilenie represyjnego prawa nie za\u0142ama\u0142y ducha jego wyznawc\u00f3w.<\/strong><\/p>\r\n

– Tak, w tej sytuacji rodzi si\u0119 nowa koncepcja przetrwania Ko\u015bcio\u0142a w Meksyku – synarchizm, kt\u00f3ry jest g\u0142\u00f3wnym tematem mojej ksi\u0105\u017cki. Jest to kontynuacja cristiady, ale nie przez walk\u0119 zbrojn\u0105, lecz przez stworzenie ruchu o charakterze obywatelskim. Jego uczestnicy gotowi nawet na m\u0119cze\u0144stwo tworz\u0105 swego rodzaju „Milicj\u0119 Ducha” organizuj\u0105c\u0105 op\u00f3r cywilny. Synarchizm wyr\u00f3s\u0142 z ruchu konspiracyjnego powsta\u0142ego po upadku cristiady w celu organizowania oporu cywilnego katolik\u00f3w przede wszystkim przed ateizuj\u0105c\u0105 edukacj\u0105. Konspiracja ta na zasadzie wyj\u0105tku zosta\u0142a zaaprobowana przez hierarchi\u0119 ko\u015bcieln\u0105, z regu\u0142y niepochwalaj\u0105c\u0105 organizacji tajnych. Zreszt\u0105 konspiratorzy sk\u0142adali przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119d\u0105 pos\u0142uszni tylko tym rozkazom swoich dow\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3re nie stoj\u0105 w sprzeczno\u015bci z wiar\u0105 i moralno\u015bci\u0105 katolick\u0105. Za formalny pocz\u0105tek synarchizmu trzeba uzna\u0107 moment, gdy w maju 1937 r. w jednej z sekcji tajnej katolickiej organizacji o nazwie Baza podj\u0119to decyzj\u0119 o przej\u015bciu do dzia\u0142alno\u015bci jawnej, przyjmuj\u0105c nazw\u0119 Uni\u00f3n Nacional Sinarquista, czyli po polsku Narodowy Zwi\u0105zek Synarchistyczny.<\/p>\r\n

Dzi\u0119ki czemu w do\u015b\u0107 kr\u00f3tkim czasie ten jawny ruch osi\u0105gn\u0105\u0142 wielki sukces?<\/strong><\/p>\r\n

– Z tym wielkim sukcesem sprawa nie jest tak jednoznaczna. Oczywi\u015bcie powstanie tak masowego ruchu – bo on b\u0142yskawicznie w swoim apogeum w 1941 r. osi\u0105gn\u0105\u0142 p\u00f3\u0142 miliona cz\u0142onk\u00f3w – to by\u0142o du\u017ce osi\u0105gni\u0119cie. Ruch ten wykaza\u0142 ogromn\u0105 determinacj\u0119 w obronie ko\u015bcio\u0142\u00f3w i przywracania Mszy \u015awi\u0119tych. Organizowa\u0142 wielotysi\u0119czne, nie \u017cywio\u0142owe, lecz w pe\u0142ni zdyscyplinowane – bo synarchi\u015bci byli umundurowani, ale nie uzbrojeni – demonstracje si\u0142y, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142y na ewolucj\u0119 systemu. Co prawda w sferze instytucjonalnej czy prawnej niewiele si\u0119 zmieni\u0142o, ale pod koniec 1938 r. \u00f3wczesny, skrajnie lewicowy, wr\u0119cz komunizuj\u0105cy, prezydent gen. L\u00e1zaro C\u00e1rdenas del R\u00c3\u00ado nieco z\u0142agodzi\u0142 antykatolicki kurs. Otwarto ko\u015bcio\u0142y, zaprzestano represji za sprawowanie kultu. A za prezydentury Manuela Avili Camacho w 1941 r. z\u0142agodzono ustaw\u0119 edukacyjn\u0105. Wykre\u015blono z niej zapis, \u017ce o\u015bwiata musi by\u0107 socjalistyczna i zwalcza\u0107 zabobony, cho\u0107 pozostawiono, \u017ce ma przedstawia\u0107 \u015bwiatopogl\u0105d oparty na nauce. A wi\u0119c taka elementarna wolno\u015b\u0107 zosta\u0142a przywr\u00f3cona.<\/p>\r\n

Czy to nie sukces?<\/strong><\/p>\r\n

– Mo\u017cna w tym upatrywa\u0107 pewnego sukcesu tej metody samoorganizacji spo\u0142ecze\u0144stwa i pokojowego nacisku na w\u0142adz\u0119. Ale synarchi\u015bci, tak samo jak wcze\u015bniej cristeros, stawiali sobie za cel rekatolizacj\u0119 Meksyku, a nie tylko przywr\u00f3cenie w nim elementarnej wolno\u015bci religijnej. Meksyk nie zosta\u0142 jednak pa\u0144stwem katolickim i kr\u00f3lestwem Chrystusa, wi\u0119c odpowied\u017a na pytanie, czy osi\u0105gn\u0119li wielki sukces czy nie, zale\u017cy od przyj\u0119tego kryterium. Gdyby przyj\u0105\u0107 kryterium minimalistyczne, to naturalnie tak. Pa\u0144stwo meksyka\u0144skie przesta\u0142o by\u0107 tak represyjne wobec katolik\u00f3w, a synarchi\u015bci to ostatni m\u0119czennicy za wiar\u0119 na ziemi meksyka\u0144skiej. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w zgin\u0119\u0142o ich od 100 do 300, wraz z ich za\u0142o\u017cycielem i przyw\u00f3dc\u0105 Jos\u00c3\u00a9 Urquiz\u0105.<\/p>\r\n

Jak mo\u017cna umiejscowi\u0107 ten ruch na tle epoki, w kt\u00f3rej przysz\u0142o mu dzia\u0142a\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

– Synarchizm mie\u015bci si\u0119 w nurcie ruch\u00f3w autorytarnych, narodowych i katolickich, kt\u00f3re powstawa\u0142y w latach 30. nieomal na ca\u0142ym \u015bwiecie. Najbli\u017cej im by\u0142o do hiszpa\u0144skiej Falangi, a ze wzgl\u0119du na wysoki poziom mistycyzmu religijnego i kultu m\u0119cze\u0144stwa do Legionu Micha\u0142a Archanio\u0142a w Rumunii. Z t\u0105 oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce tamten by\u0142 prawos\u0142awny.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Ksi\u0105\u017cka do nabycia w ksi\u0119garniach „Naszego Dziennika” Warszawa: al. Solidarno\u015bci 83\/89; 00-144 Warszawa; tel. (22) 850 60 20; fax (22) 850 60 00; pon.-pt. w godz. 9.00-19.00, sob. w godz. 9.00-14.00; KRAK\u00d3W: ul. Starowi\u015blna 49, 31-038 Krak\u00f3w; tel. (12) 431 02 45; fax (12) 431 06 51; pon.-pt. w godz. 10.00-18.00.<\/p>\r\n

Adam Kruczek<\/em><\/strong><\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z prof. dr. hab. Jackiem Bartyzelem,\u00a0 z Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu,\u00a0 rozmawia Adam Kruczek Swoj\u0105 najnowsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 dotycz\u0105c\u0105 dziej\u00f3w ruchu narodowo-katolickiego w burzliwej historii Meksyku zatytu\u0142owa\u0142 Pan „Krzy\u017c po\u015brodku Ksi\u0119\u017cyca”. Co oznacza ta symbolika? – En el ombligo de la Luna – po hiszpa\u0144sku dos\u0142ownie „po\u015brodku Ksi\u0119\u017cyca” – to nazwa Meksyku przet\u0142umaczona z nahuatl. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,66,235],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64575"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64575"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64575\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}