{"id":64523,"date":"2019-01-08T21:38:10","date_gmt":"2019-01-09T02:38:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=64523"},"modified":"2019-01-08T22:17:43","modified_gmt":"2019-01-09T03:17:43","slug":"modernizm-o-prof-j-p-m-van-der-ploeg-op","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=64523","title":{"rendered":"Modernizm – o. prof. J.P.M. van der Ploeg OP<\/em>"},"content":{"rendered":"

Dodano: 2012-12-6 9:38 pm<\/small><\/p>\r\n

Gdy studiowali\u015bmy teologi\u0119 mi\u0119dzy 1927 a 1934 rokiem, uczyli\u015bmy si\u0119 o herezji modernizmu, kt\u00f3ra w czasach Leona XIII podnios\u0142a g\u0142ow\u0119, a przez \u015bwi\u0119tego papie\u017ca Piusa X zosta\u0142a os\u0105dzona i wykl\u0119ta. Nie by\u0142a to herezja jak inne, odrzucaj\u0105ca tylko jedn\u0105 prawd\u0119 wiary, ale \u2018zbi\u00f3r wszystkich herezji\u2019, jak to nazwa\u0142 Pius X w 1907 roku („omnium haereseon collectum\u201d, encyklika Pascendi Dominici Gregis, nr 86). \u2018Gdyby kto\u015b zada\u0142 sobie trud zebrania wszystkich b\u0142\u0119dnych twierdze\u0144, wymierzonych przeciw wierze, i wyci\u015bni\u0119cie z nich niejako sok\u00f3w i krwi – zapewne nie mog\u0142y tego dok\u0142adniej uczyni\u0107, ni\u017c moderni\u015bci. Owszem oni dalej jeszcze poszli: nie tylko religii katolickiej gro\u017c\u0105 ruin\u0105, lecz, jak to ju\u017c zaznaczyli\u015bmy, gro\u017c\u0105 ruin\u0105 wszelkiej religii.\u2019 (Pascendi, numery 86 i 87). Jest to negatywna ocena wyra\u017cona w spos\u00f3b bardzo jasny.<\/p>\r\n

\u015aw. Pius X pierwszy raz u\u017cy\u0142 s\u0142owa modernizm w zdaniu, gdzie pot\u0119pia t\u0119 herezj\u0119. Samo w sobie s\u0142owo to jest neutralne: modernizm = co\u015b, co jest nowe. W kontek\u015bcie nurtu filozoficznego znaczy to: nowoczesny, to znaczy dzisiejszy, z naszych czas\u00f3w. Wiadomo, \u017ce Luter u\u017cywa\u0142 ju\u017c tego s\u0142owa na okre\u015blenie filozofii nominalizmu, b\u0119d\u0105cej prekursork\u0105 wielu nowoczesnych system\u00f3w. S\u0142owo \u2018modernizm\u2019 u\u017cywane na okre\u015blenie pogl\u0105d\u00f3w, u\u017cyte w kontek\u015bcie chrze\u015bcija\u0144stwa z jego niezmienn\u0105 wiar\u0105, instytucjami i warto\u015bciami, brzmi dla wierz\u0105cego niepokoj\u0105co. W 1871 34-letni w\u00f3wczas Abraham Kuyper nazwa\u0142 tym s\u0142owem liberalny holenderski protestantyzm ( Modernizm\u2026. Na gruncie chrze\u015bcija\u0144skim, 1871). Belgijski ekonomista P\u00c3\u00a9rin napisa\u0142 w 1881 roku o modernizmie w Ko\u015bciele, i od tego czasu termin ten by\u0142 u\u017cywany coraz cz\u0119\u015bciej na okre\u015blenie b\u0142\u0119dnego kierunku my\u015bli w Ko\u015bciele. Biskupi p\u00f3\u0142nocnych W\u0142och u\u017cywali tego s\u0142owa we wsp\u00f3lnych pismach pasterskich od 1905 roku, a papie\u017c Pius X w 1907 roku oficjalnie wprowadzi\u0142 ten termin do s\u0142ownictwa ko\u015bcielnego.<\/p>\r\n

Historia modernizmu<\/strong><\/p>\r\n

Historia modernizmu jest d\u0142uga i w\u0142a\u015bciwie nie wiadomo gdzie si\u0119 zaczyna. Niekt\u00f3rzy s\u0105dz\u0105, \u017ce nale\u017cy cofn\u0105\u0107 si\u0119 do humanizmu czas\u00f3w renesansu, rozpocz\u0119tego w XIV wieku, a przede wszystkim zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na przedstawicieli XV i XVI wieku. Humanizm ten uwa\u017ca\u0142, \u017ce dot\u0105d nie nadano odpowiedniego znaczenia \u201ecz\u0142owiekowi\u201d i \u201etemu co ludzkie\u201d nawet w nauczaniu Jezusa Chrystusa. Humanizm chcia\u0142 odrodzi\u0107 szacunek dla sfery tego, co ludzkie szczeg\u00f3lnie poprzez studia nad staro\u017cytno\u015bci\u0105, nie wypieraj\u0105c si\u0119 przy tym prawd chrze\u015bcija\u0144skich. Na naszym podw\u00f3rku takim humanist\u0105, by\u0107 mo\u017ce najbardziej znanym ze wszystkich, by\u0142 Erazm.<\/p>\r\n

Ko\u0142o fortuny steruje ludzkim \u017cyciem. Przyw\u00f3dcy renesansu pr\u00f3bowali odrodzi\u0107 kultur\u0119 staro\u017cytnych Grek\u00f3w i Rzymian i wys\u0142awiali idee klasyczne, jako idee Fortuny obracaj\u0105cej swoje ko\u0142o z zawi\u0105zanymi oczami. Wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Petrarki klasycy zawieraj\u0105 \u2018ca\u0142\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 i zasady post\u0119powania\u2019, jakie s\u0105 potrzebne cz\u0142owiekowi.<\/p>\r\n

W XVIII wieku mieli\u015bmy do czynienia z pisarzami i uczonymi, kt\u00f3rzy starali si\u0119 akcentowa\u0107 \u2018ludzkie\u2019 warto\u015bci kosztem tradycyjnie chrze\u015bcija\u0144skich, a nawet cz\u0119\u015bciowo lub ca\u0142kowicie zniszczy\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwo. W j\u0119zyku niemieckim nazywa si\u0119 to Aufkl\u00c3\u00a4rung (w naszym j\u0119zyku O\u015bwiecenie). We Francji ten kierunek filozoficzny, w kt\u00f3rym ludzki rozum sta\u0142 si\u0119 absolutn\u0105 norm\u0105 ponad religi\u0105 i wiar\u0105, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 przeciw Ko\u015bcio\u0142owi katolickiemu doprowadzaj\u0105c do Rewolucji Francuskiej. W Anglii, O\u015bwiecenie mia\u0142o wp\u0142yw na powstanie l\u00f3\u017c maso\u0144skich, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 na ca\u0142\u0105 Europ\u0119. W Niemczech w tym okresie \u017cyli filozofowie, z kt\u00f3rych znamy szczeg\u00f3lnie Emmanuela Kanta (1724-1804), kt\u00f3ry uczy\u0142 mi\u0119dzy innymi, \u017ce czas i przestrze\u0144 to jedyne zjawiska poznawalne ludzkim rozumem, czyli \u017ce nie jest mo\u017cliwe poznanie rozumem Boga lub rzeczy ponadnaturalnych. Istoty znajduj\u0105ce si\u0119 poza tymi dwoma p\u0142aszczyznami istniej\u0105 tylko w naszej duszy.<\/p>\r\n

Wizja raju na ziemi: chrze\u015bcija\u0144ska czy laicka? <\/strong><\/p>\r\n

Na znanym obrazie z 1848 roku europejskie narody maszeruj\u0105 zgodnie przed pomnikiem praw cz\u0142owieka, gdy Chrystus przypatruje si\u0119 im z nieba. Niekt\u00f3rzy chrze\u015bcijanie widzieli liberalizm polityczny, a nawet rewolucj\u0119, jako walk\u0119 dla sprawiedliwo\u015bci. Katolicy widzieli w tym bezsensown\u0105 pr\u00f3b\u0119 stworzenia laickiego raju na ziemi, aby odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 od tego prawdziwego.<\/p>\r\n

Rewolucja francuska, b\u0119d\u0105ca powstaniem przeciwko dotychczasowemu modelowi spo\u0142ecze\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142owi, dos\u0142ownie wynios\u0142a rozum ludzki na tron. 10 listopada 1793 \u0142adna aktorka zaj\u0119\u0142a miejsce w \u201e\u015bwi\u0105tyni rozumu\u201d, stworzonej w samym \u015brodku wielkiego paryskiego ko\u015bcio\u0142a katedralnego Notre Dame, i odbiera\u0142a tam cze\u015b\u0107 jako bogini. Sta\u0142o tam tak\u017ce popiersie Voltaire\u2019a, a ludzie \u015bpiewali pie\u015bni, w kt\u00f3rych nazywano j\u0105 (bogini\u0119 Rozum): \u201eO, \u015bwi\u0119ta Wolno\u015bci, zamieszkuj t\u0119 \u015bwi\u0105tyni\u0119, b\u0105d\u017a b\u00f3stwem Francuz\u00f3w!\u201d Uczestnicy tego blu\u017anierczego kultu zebrali si\u0119 po po\u0142udniu na obradach Zgromadzenia Narodowego i, zgodnie z propozycj\u0105 ojca Chabot, by\u0142ego Kapucyna, ustalono, \u017ce odt\u0105d katedra Notre Dame b\u0119dzie uwa\u017cana za \u015bwi\u0105tyni\u0119 Rozumu. Podobne przedstawienia mia\u0142y miejsce w katedrach Reims, Metz, Strasburg, Chartres. Wiaro\u0142omni ksi\u0119\u017ca brali udzia\u0142 w tym pseudo-kulcie co zakrawa\u0142o na ob\u0142\u0119d. Ob\u0142\u0119d czy nie, my\u015bl o absolutnej wy\u017cszo\u015bci cz\u0142owieka i jego rozumu zosta\u0142a szeroko rozpowszechniona.<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 reaguje<\/strong><\/p>\r\n

Rewolucja francuska si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, ale jej idee wci\u0105\u017c \u017cy\u0142y. Sta\u0142o si\u0119 to widoczne dla Ko\u015bcio\u0142a w XIX wieku, gdy rozpocz\u0105\u0142 walk\u0119 z tak zwanym indyferentyzmem, i z tym co nazywano racjonalizmem. Papie\u017c Grzegorz XVI (1836-1846) zwalcza\u0142 przede wszystkim ten pierwszy b\u0142\u0105d m\u00f3wi\u0105cy, \u017ce aby si\u0119 zbawi\u0107 nie trzeba nale\u017ce\u0107 do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, lecz wystarczy dobrze \u017cy\u0107. Jego nast\u0119pca, niedawno og\u0142oszony b\u0142ogos\u0142awionym, papie\u017c Pius IX (1846-1878) po\u015bwi\u0119ci\u0142 bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej pracy zwalczaniu niewiary w formie \u201eracjonalizmu\u201d – pogl\u0105dowi uznaj\u0105cemu wy\u017cszo\u015b\u0107 rozumu ludzkiego, kt\u00f3ry przenika\u0142 tak\u017ce do wn\u0119trza Ko\u015bcio\u0142a nie po to aby go zdoby\u0107 lecz aby go zniszczy\u0107. 8 grudnia 1864 zosta\u0142 og\u0142oszony s\u0142ynny Syllabus, czyli lista 80 b\u0142\u0119dnych nauk o Bogu, Ko\u015bciele, stosunku do Ko\u015bcio\u0142a, pa\u0144stwie i spo\u0142ecze\u0144stwie, moralno\u015bci, ma\u0142\u017ce\u0144stwie, liberalizmie i indyferentyzmie. Lista ta zosta\u0142a sporz\u0105dzona na podstawie nie mniej ni\u017c 32 dokument\u00f3w i przem\u00f3w papieskich z lat 1846-1864. Pius IX ukoronowa\u0142 sw\u0105 prac\u0119 I Soborem Watyka\u0144skim, kt\u00f3ry wyda\u0142 24 kwietnia 1870 roku Konstytucj\u0119 Dogmatyczn\u0105 o wierze Dei Filius.<\/p>\r\n

Papie\u017c Leon XIII i amerykanizm<\/strong><\/p>\r\n

Pontyfikat Leona XIII by\u0142 inny ni\u017c jego poprzednik\u00f3w. Wiara Ko\u015bcio\u0142a zdawa\u0142a si\u0119 by\u0107 siln\u0105. Oczywi\u015bcie sam Leon XIII tak\u017ce przyczyni\u0142 si\u0119 do tego stanu, lecz w spos\u00f3b zgo\u0142a inny ni\u017c jego poprzednicy co spowodowa\u0142o, \u017ce by\u0142 postrzegany jako \u2018liberalny\u2019 papie\u017c. Chcia\u0142 wspiera\u0107 nauk\u0119, a \u017ceby zwalcza\u0107 b\u0142\u0119dy filozoficzne nie u\u017cywa\u0142 pot\u0119pie\u0144 – tych by\u0142o ju\u017c wystarczaj\u0105co – ale wspiera\u0142 nauk\u0119 \u015bwi\u0119tego Tomasza z Akwinu. By\u0142 wielkim cz\u0142owiekiem i godnym nast\u0119pc\u0105 \u015bw. Piotra. Pod koniec \u017cycia Leon XIII musia\u0142 zwalcza\u0107 pr\u0105d filozoficzny, maj\u0105cy zwolennik\u00f3w przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych, sk\u0105d przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 \u2018amerykanizmu\u2019 i uwa\u017cany by\u0142 za bezpo\u015bredniego poprzednika modernizmu, z kt\u00f3rym walczy\u0142 b\u0119dzie \u015bwi\u0119ty Pius X. Pod wp\u0142ywem Redemptorysty (studiowa\u0142 mi\u0119dzy innymi w Wittem) i p\u00f3\u017aniejszego za\u0142o\u017cyciela kongregacji Paulist\u00f3w Izaaka Tomasza Hecker\u2019a (1819-1888), Amerykanina niemieckiego pochodzenia chc\u0105cego uczyni\u0107 przej\u015bcie do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego dla niekatolik\u00f3w \u0142atwiejszym i atrakcyjniejszym, rozprzestrzeniane by\u0142y w Stanach Zjednoczonych idee, przeciwko kt\u00f3rym opiera\u0142 si\u0119 Leon XIII. Zosta\u0142y one kr\u00f3tko streszczone w li\u015bcie, kt\u00f3ry papie\u017c napisa\u0142 do Jakuba Kardyna\u0142a Gibbons\u2019a, arcybiskupa Baltimore (1834-1921), powa\u017canego w Ameryce i nastawionego post\u0119powo cz\u0142owieka.<\/p>\r\n

Papie\u017c Leon XIII: \u2018Sumienie \u015bwiata\u2019<\/strong><\/p>\r\n

W li\u015bcie wyja\u015bniono, \u017ce nie jest zgodne z wiar\u0105 objawion\u0105 okrawanie nauki katolickiej z cz\u0119\u015bci wygl\u0105daj\u0105cych na mniej wa\u017cne, opuszczanie lub os\u0142abianie znaczenia jakichkolwiek artyku\u0142\u00f3w wiary. Odno\u015bnie ostatniego punktu Leon XIII przypomnia\u0142, za Soborem Watyka\u0144skim I, \u017ce nauka katolicka zawsze zostaje taka sama i nigdy nie mo\u017ce si\u0119 zmieni\u0107. Nie mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 nakaz\u00f3w urz\u0119du nauczycielskiego za nadmierne lub mniej potrzebne tam, gdzie maj\u0105 na celu d\u0105\u017cenie do chrze\u015bcija\u0144skiej pe\u0142ni i powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 na dary Ducha \u015awi\u0119tego. Nie powinno si\u0119 tak\u017ce przecenia\u0107 i stawia\u0107 cn\u00f3t naturalnych ponad nadprzyrodzonymi. Nie mo\u017cna te\u017c dzieli\u0107 ich na aktywne i pasywne i uwa\u017ca\u0107, \u017ce te ostatnie (np. pos\u0142usze\u0144stwo czy pokora) znacz\u0105 w naszych czasach mniej. To w\u0142a\u015bnie si\u0119 sta\u0142o i mo\u017cna w zwi\u0105zku z tym zauwa\u017cy\u0107 pogard\u0119 dla religijnego \u017cycia zgodnie z radami ewangelicznymi; papie\u017c pot\u0119pi\u0142 ten stan.<\/p>\r\n

List Leona XIII wywo\u0142a\u0142 oczywi\u015bcie wielki wstrz\u0105s, ale dyscyplina w Ko\u015bciele by\u0142a jeszcze w tych czasach na tyle silna, \u017ce napomnienia papieskie brano sobie do serca w wyniku czego ruch amerykanizmu znikn\u0105\u0142 z Ko\u015bcio\u0142a. Ta sytuacja pokazuje jak wielka by\u0142a pokusa odrzucenia nauki Ko\u015bcio\u0142a dla pogl\u0105d\u00f3w pochodz\u0105cych z zewn\u0105trz. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nadwyr\u0119\u017canie nauki wiary pr\u00f3bowano zatuszowa\u0107 powo\u0142ywaniem si\u0119 na dary Ducha \u015awi\u0119tego i Jego wp\u0142yw na ka\u017cdego wierz\u0105cego, zjawisko znane tak\u017ce naszym czasom. Da si\u0119 te\u017c zauwa\u017cy\u0107 wp\u0142yw protestantyzmu, zrozumia\u0142y w krajach gdzie katolicy stanowili mniejszo\u015b\u0107 i przez to bywali lekcewa\u017ceni przez rodak\u00f3w.<\/p>\r\n

Papie\u017c Pius X<\/strong><\/p>\r\n

Po tym wst\u0119pie przechodzimy do modernizmu pot\u0119pionego przez papie\u017ca Piusa X. Zwi\u0119z\u0142y obraz sytuacji daje encyklika Pascendi Dominici Gregis wydana przez \u015bwi\u0119tego papie\u017ca 8 wrze\u015bnia 1907 roku, w kt\u00f3rej to rozprawia si\u0119 on z modernizmem. Okre\u015blenie \u201erozprawia\u0107 si\u0119\u201d nie jest tu zbyt mocnym. Pius X uwa\u017ca\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest tak zagro\u017cony przez modernizm, \u017ce \u017cadne dzia\u0142ania nie wydaj\u0105 si\u0119 zbyt radykalne \u017ceby zapobiec temu zagro\u017ceniu. W ocenie wielko\u015bci zagro\u017cenia wykazywa\u0142 przenikliwo\u015b\u0107 jakiej brakowa\u0142o wielu jemu wsp\u00f3\u0142czesnym.<\/p>\r\n

Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce opisywanie modernizmu na podstawie dokumentu, kt\u00f3ry przedstawia go negatywnie i pot\u0119pia, jest niew\u0142a\u015bciwe i je\u015bli chce si\u0119 skarg\u0119 sprawiedliwie oceni\u0107 nale\u017cy wys\u0142ucha\u0107 i drugiej strony. To prawda, ale tu nie chodzi o osoby – one nie zosta\u0142y wymienione w encyklice – ale o pogl\u0105dy. I to w\u0142a\u015bnie o takie pogl\u0105dy, jakie Ko\u015bci\u00f3\u0142 pot\u0119pi\u0142. Encyklika zosta\u0142a przygotowana bardzo starannie jako mistrzowskie streszczenie nauki modernist\u00f3w, co te\u017c sami przyznaj\u0105. Pascendi jest dokumentem Magisterium Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry nie walczy\u0142 z wiatrakami. Przed pojawieniem si\u0119 encykliki Pascendi, Kongregacja \u015awi\u0119tego Oficjum wyda\u0142a dekret Lamentabili (3 czerwca 1907), kt\u00f3ry streszcza\u0142 herezje modernistyczne w 65 zdaniach, a ko\u0144czy\u0142 si\u0119 s\u0142owami: \u2018Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 zatwierdzi\u0142 dekret kardynalski i nakaza\u0142 ka\u017cdemu wy\u017cej wymienione tezy wszystkie razem i ka\u017cd\u0105 z osobna odrzuci\u0107 i uwa\u017ca\u0107 za pot\u0119pione.\u2019(DS. 3466).<\/p>\r\n

Modernizm pot\u0119piony przez Piusa X by\u0142 opracowany i rozprzestrzeniany g\u0142\u00f3wnie przez duchowie\u0144stwo, zajmuj\u0105ce czo\u0142owe pozycje w\u015br\u00f3d wyk\u0142adowc\u00f3w akademickich wydzia\u0142\u00f3w teologicznych. Okupowa\u0142 przede wszystkim obszary nauk biblijnych i dogmatyk\u0119. Nie zapuszcza\u0142 si\u0119 na grunt spo\u0142ecznej i moralnej nauki Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

Okazj\u0105 do powstania modernizmu by\u0142 z jednej strony wp\u0142yw nowej filozofii, kt\u00f3ra od czas\u00f3w Kanta uwa\u017ca\u0142a za niemo\u017cliwe poznanie Boga i \u015bwiata ponadnaturalnego, a z drugiej strony studia nad histori\u0105, przede wszystkim histori\u0105 biblijn\u0105, kt\u00f3re w protestantyzmie zrodzi\u0142y radykaln\u0105 i wolnomy\u015blicielsk\u0105 krytyk\u0119 biblijn\u0105.<\/p>\r\n

Przodownicy modernizmu<\/strong><\/p>\r\n

Centrum modernizmu by\u0142a Francja; najbardziej znany modernista Alfred Loisy (1861 – 1940) by\u0142 francuskim ksi\u0119dzem i profesorem. Zosta\u0142 on pot\u0119piony i ekskomunikowany przez Rzym, ale sam nie chcia\u0142 opu\u015bci\u0107 Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry chcia\u0142 przeformowa\u0107 wed\u0142ug zasad modernizmu.<\/p>\r\n

W Wielkiej Brytanii przoduj\u0105cym modernist\u0105 by\u0142 Jezuita G. Tyrrell (1861 – 1909). Pisa\u0142 pod niezliczonymi pseudonimami, ale gdy w 1906 roku zosta\u0142 zdemaskowany jako autor pism modernistycznych Praepositus Generalis Towarzystwa Jezusowego wydali\u0142 go z zakonu. W 1909 roku zosta\u0142 ekskomunikowany przez Rzym. W tym samym roku nieoczekiwanie zmar\u0142 maj\u0105c 48 lat. W Niemczech nie by\u0142o wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 modernist\u00f3w, ale austriacki baron Friedrich von H\u00fcgel (1852 – 1925) mieszkaj\u0105cy z matk\u0105 – Szkotk\u0105 w Wielkiej Brytanii utrzymywa\u0142 \u017cywe stosunki z tamtejszymi modernistami samemu nie przyjmuj\u0105c ich pogl\u0105d\u00f3w. Najbardziej znanym w\u0142oskim modernist\u0105 by\u0142 ksi\u0105dz Ernesto Bonaiuti (1881 – 1946). Czasopismo, kt\u00f3re prowadzi\u0142, Rivista storico critica delle scienze teologiche zosta\u0142o w 1910 umieszczone na Indeksie. W 1926 zosta\u0142 on ekskomunikowany, a w 1944 \u201ewszystkie jego prace i pisma\u201d zosta\u0142y umieszczone na Indeksie. W latach 1915 – 31 by\u0142 profesorem uniwersyteckim wyk\u0142adaj\u0105cym histori\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa. Nazwiska mo\u017cna by wymienia\u0107 dalej, ale nale\u017c\u0105 one ju\u017c do historii. Uderzaj\u0105ce jest to, \u017ce niekt\u00f3rzy poszli mocno do przodu i ruch modernistyczny zdaje si\u0119 by\u0107 reprezentowanym w ich osobach.<\/p>\r\n

Agnostycyzm<\/strong><\/p>\r\n

Najwa\u017cniejszy zarzut, kt\u00f3ry encyklika stawia modernistom to popieranie jednej z form agnostycyzmu (braku mo\u017cliwo\u015bci poznania), pogl\u0105du filozoficznego, wed\u0142ug kt\u00f3rego mo\u017cemy poznawa\u0107 jedynie zjawiska obecne w czasie i przestrzeni, a nie g\u0142\u0119bszych (zwanych metafizycznymi) rzeczywisto\u015bci z nimi zwi\u0105zanych. Dlatego istnienie Boga nie mo\u017ce by\u0107 wyprowadzone czy udowodnione przy pomocy \u015bwiata widzialnego. B\u00f3g nie mo\u017ce by\u0107 bezpo\u015brednim podmiotem naszych my\u015bli i nie ma tak\u017ce mo\u017cliwo\u015bci wskazania Jego roli w historii. Nast\u0119pstwem tych znanych ju\u017c, i proponowanych przez Kanta , pogl\u0105d\u00f3w jest to, \u017ce nie mo\u017cna poda\u0107 \u017cadnej naturalnej, wartej uwagi, filozofii Boga ani wiarygodnie udowodni\u0107 prawdziwo\u015bci naszej wiary na drodze rozumowej. Wed\u0142ug nauki katolickiej nie mo\u017cemy zrozumie\u0107 ponadnaturalnych prawd naszej wiary, ale mo\u017cemy udowodni\u0107, \u017ce s\u0105 one w zupe\u0142no\u015bci zgodne z rozumem. Vaticanum I uczy, \u017ce przede wszystkim cuda i proroctwa s\u0105 dowodami na boskie pochodzenie wiary chrze\u015bcija\u0144skiej (DS. 3034). Ich istnienia nie przyjmuj\u0105 moderni\u015bci. Twierdz\u0105, \u017ce pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 rozumem pozostajemy ca\u0142kowicie \u015blepi na rzeczywisto\u015b\u0107 ponadnaturaln\u0105, Bo\u017c\u0105. Nie chc\u0105 jednak znikni\u0119cia religii. Jak mo\u017cna to pogodzi\u0107?<\/p>\r\n

Religijne uczucie<\/strong><\/p>\r\n

Religia i religijno\u015b\u0107 pochodz\u0105 wed\u0142ug modernist\u00f3w z uczucia religijnego (dzi\u015b okre\u015bla si\u0119 to raczej jako \u201edo\u015bwiadczenie religijne\u201d). Jak m\u00f3wi\u0105, w pod\u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owieka le\u017cy potrzeba wiary w co\u015b, posiadania jakiego\u015b po\u0142\u0105czenia z Bogiem, ch\u0119\u0107 zrozumienia nieznanego Najwy\u017cszego Bytu. To co m\u00f3wi cz\u0142owiekowi owo uczucie, mo\u017cna te\u017c nazwa\u0107 \u201eobjawieniem\u201d. Przyczyn\u0105 tego ostatniego pogl\u0105du jest brak mo\u017cliwo\u015bci usuni\u0119cia poj\u0119cia \u201eobjawienia\u201d, kt\u00f3re tak mocno ugruntowane jest tak w Starym, jaki Nowym Testamencie, bez natychmiastowego postawienia si\u0119 poza Ko\u015bcio\u0142em, a nawet poza tradycyjnym chrze\u015bcija\u0144stwem. Dla modernist\u00f3w poj\u0119cie ponadnaturalnego, z innego \u015bwiata ( Bo\u017cego) objawienia k\u0142\u00f3ci\u0142o si\u0119 z ich za\u0142o\u017ceniami i uprzedzeniami filozoficznymi. Nauczyli si\u0119 od Kanta, \u017ce spoza zjawisk zewn\u0119trznych nie mo\u017ce przenika\u0107 bosko\u015b\u0107. Nie istnieje wi\u0119c \u017cadne \u201eobjawienie\u201d w tradycyjnym znaczeniu tego s\u0142owa.<\/p>\r\n

Papie\u017c podaje przyk\u0142ad nauki modernist\u00f3w. W osobie Chrystusa, jak m\u00f3wi\u0105, historia nie znajduje nic wi\u0119cej ni\u017c cz\u0142owieka; ich agnostycyzm nie pozwala im znale\u017a\u0107 Boga. Przez t\u0119 \u201ewiar\u0119\u201d i w tej \u201ewierze\u201d historyczna osoba Chrystusa zosta\u0142a przeformowana (zostaje On boskim cudotw\u00f3rc\u0105 i Synem Boga) i zdeformowana (przypisuje si\u0119 mu nies\u0142usznie pogl\u0105dy nie daj\u0105ce si\u0119 utrzyma\u0107). Radykalna krytyka Ewangelii jest tego nast\u0119pstwem; nie pozostawia si\u0119 zbyt wiele Jezusowi historycznemu.<\/p>\r\n

Powstanie dogmatu<\/strong><\/p>\r\n

W Ko\u015bciele, jak m\u00f3wi\u0105 moderni\u015bci, wierny wypracowuje pobo\u017cne uczucia w my\u015blach; tak powstawa\u0142 dogmat. Te dogmaty s\u0105 jedynie formu\u0142ami podatnymi na zmiany. Aby pozosta\u0107 \u017cywymi musz\u0105 by\u0107 dopasowywane (pod wp\u0142ywem czasu i miejsca) do zmieniaj\u0105cych si\u0119 religijnych uczu\u0107. Co do tych ostatnich: s\u0105 one \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z do\u015bwiadczeniem religijnym, kt\u00f3re czyni cz\u0142owieka wierz\u0105cym par excellence. Encyklika u\u017cywa tego s\u0142owa, kt\u00f3re w naszych czasach spotyka si\u0119 z takim uznaniem.<\/p>\r\n

Wiara i nauka<\/strong><\/p>\r\n

Jako nast\u0119pstwo wymienionych pogl\u0105d\u00f3w wprowadzaj\u0105 moderni\u015bci ca\u0142kowity rozdzia\u0142 mi\u0119dzy wiar\u0105 i nauk\u0105 jako nie maj\u0105ce ze sob\u0105 nic wsp\u00f3lnego i zajmuj\u0105ce w\u0142asne, ca\u0142kowicie odmienne miejsca. Wiara jest jednak podporz\u0105dkowana nauce tak, \u017ce ta ostatnia wskazuje ewentualne nie\u015bcis\u0142o\u015bci naukowe w nauce wiary.<\/p>\r\n

I tak dochodzimy do sytuacji, m\u00f3wi papie\u017c, gdzie w pracach modernist\u00f3w znajdujemy wywody, pod kt\u00f3rymi katolik mo\u017ce si\u0119 podpisa\u0107 lecz ju\u017c o stron\u0119 dalej nale\u017cy si\u0119 zastanowi\u0107 czy nie pisze tego cz\u0142owiek zaprzeczaj\u0105cy wierze katolickiej. Raz pisz\u0105 wi\u0119c jako \u201ewierz\u0105cy\u201d, a chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej ju\u017c jako ludzie nauki. W ich uczonych pismach nie zwa\u017caj\u0105 na nauk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a czy Sobor\u00f3w. Gdy si\u0119 im to wyrzuca, odpowiadaj\u0105, \u017ce to atak na ich wolno\u015b\u0107 jako uczonych.<\/p>\r\n

Filozofia Boga<\/strong><\/p>\r\n

Moderni\u015bci ucz\u0105, \u017ce pojmowanie Boga zale\u017cy w ca\u0142o\u015bci od religijnych uczu\u0107 cz\u0142owieka. Ubieramy w s\u0142owa i sformu\u0142owania bosk\u0105 i ponadnaturaln\u0105 prawd\u0119 ca\u0142kowicie dla nas niepoznawaln\u0105. Te formu\u0142y s\u0105 niczym wi\u0119cej ni\u017c symbolicznymi wyra\u017ceniami. M\u00f3wi\u0105c o Bogu, niekt\u00f3rzy moderni\u015bci interpretuj\u0105 Jego rol\u0119 jako identyczn\u0105 z rol\u0105 natury, w kt\u00f3rej B\u00f3g wyst\u0119puje jako pierwsza Przyczyna. Tutaj papie\u017c pokazuje r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy porz\u0105dkiem naturalnym i ponadnaturalnym (Pascendi, nr 34). Inni wyja\u015bniaj\u0105 aktywno\u015b\u0107 Boga tak, \u017ce przypomina ona interpretacj\u0119 panteistyczn\u0105 i t\u0119 Pius X uwa\u017ca za najlepiej wsp\u00f3\u0142graj\u0105c\u0105 z reszt\u0105 pogl\u0105d\u00f3w modernist\u00f3w (Pascendi, nr 92).<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142, sakramenty i Pismo \u015awi\u0119te wed\u0142ug modernist\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 i jego sakramenty nie zosta\u0142y, wed\u0142ug modernist\u00f3w, ustalone bezpo\u015brednio i osobi\u015bcie przez Chrystusa. Powsta\u0142y dzi\u0119ki przyj\u015bciu Chrystusa, ale troch\u0119 p\u00f3\u017aniej. Co do Pisma \u015awi\u0119tego, nie jest ono inspirowane przez Boga i zawiera sporo b\u0142\u0119d\u00f3w i nie\u015bcis\u0142o\u015bci. Nale\u017cy je wyk\u0142ada\u0107 z pomoc\u0105 nowoczesnej nauki, przede wszystkim historii, licz\u0105c si\u0119 tak\u017ce z prawami ewolucji religii i cywilizacji.<\/p>\r\n

Immanentyzm<\/strong><\/p>\r\n

Moderni\u015bci s\u0105 przekonani, \u017ce ka\u017cda religia – tak\u017ce katolicka – musi by\u0107 wyja\u015bniana poprzez cz\u0142owieka z odrzuceniem wszystkich argument\u00f3w, a nawet wy\u0142\u0105czeniem Objawienia. Poniewa\u017c religia jest form\u0105 \u017cycia, musi by\u0107 tylko w \u017cyciu poszukiwana i znajduje sw\u00f3j pocz\u0105tek w wewn\u0119trznej potrzebie ludzkiego serca i uczuciu. Wiara powstaje w wewn\u0119trznym przeczuciu, powstaj\u0105cym z potrzeby \u201eboskiego\u201d, kt\u00f3re le\u017cy ukryte w pod\u015bwiadomo\u015bci. Ta nauka zosta\u0142a przez Piusa X pot\u0119piona i odrzucona w encyklice Pascendi (DS. 2074).<\/p>\r\n

\u201ePrzysi\u0119ga antymodernistyczna\u201d<\/strong><\/p>\r\n

Powy\u017cej wymieniono tylko kilka pogl\u0105d\u00f3w modernist\u00f3w, o kt\u00f3rych m\u00f3wi Pascendi. Mo\u017cna je tak\u017ce odnale\u017a\u0107 w wydanej 1 wrze\u015bnia 1910 roku przez \u015bwi\u0119tego papie\u017ca Piusa X Przysi\u0119dze antymodernistycznej przeznaczonej dla wszystkich ksi\u0119\u017cy i posiadaj\u0105cych wy\u017csze \u015bwi\u0119cenia os\u00f3b oraz wszystkich maj\u0105cych sk\u0142ada\u0107 w Ko\u015bciele wyznanie wiary. Znajdziemy tam nast\u0119puj\u0105ce, odrzucane przez modernist\u00f3w, prawdy wiary:<\/p>\r\n

\u201e(\u2026) wyznaj\u0119, \u017ce Boga, pocz\u0105tek i koniec wszechrzeczy, przyrodzonym \u015bwiat\u0142em rozumu mo\u017cemy z pewno\u015bci\u0105 pozna\u0107 (\u2026)\u201d<\/p>\r\n

\u201ePrzyjmuj\u0119, cuda i proroctwa, jako najpewniejsze znaki Boskiego pochodzenia religii chrze\u015bcija\u0144skiej.\u201d<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest przez Jezusa Chrystusa osobi\u015bcie i bezpo\u015brednio za\u0142o\u017cony; \u017ce jest on str\u00f3\u017cem i nauczycielem objawionej prawdy i zbudowany jest na Piotrze i jego nast\u0119pcach. Przyjmuj\u0119 nauk\u0119 wiary w tym samym znaczeniu, w jakim zosta\u0142a podana przez Aposto\u0142\u00f3w i prawowiernych Ojc\u00f3w. Jako herezj\u0119 odrzucam nauk\u0119 o ewolucji dogmat\u00f3w, wed\u0142ug kt\u00f3rej zmieniaj\u0105 one z czasem swoje znaczenie. Odrzucam tak\u017ce stawianie w miejsce nauki Ko\u015bcio\u0142a wci\u0105\u017c rzekomo polepszanych system\u00f3w filozoficznych. Wyznaj\u0119, \u017ce wiara nie jest tylko \u015blepym uczuciem pochodz\u0105cym z pod\u015bwiadomo\u015bci, ale przyj\u0119ciem rozumem \u201eze s\u0142uchania\u201d (Rzym. 10, 17) otrzymanej prawdy, ze wzgl\u0119du na osobowego Boga, naszego Stw\u00f3rc\u0119 i Pana i pe\u0142ni Prawdy, przyjmuj\u0105c wszystko co On objawi\u0142.<\/p>\r\n

Po wyznaniu tych 5 fundamentalnych prawd wiary nast\u0119puje w formule przysi\u0119gi stanowcze odrzucenie b\u0142\u0119d\u00f3w modernistycznych, z kt\u00f3rych najgorsze zostaj\u0105 jeszcze wymienione. Przysi\u0119ga zwraca szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na znaczenie i spos\u00f3b interpretacji Pisma \u015awi\u0119tego; nast\u0119pnie na znaczenie boskiego przekazu. Co do tego ostatniego, zostaje odrzucony b\u0142\u0105d m\u00f3wi\u0105cy o nieposiadaniu przez \u00f3w przekaz niczego boskiego i o tym, \u017ce nale\u017cy to rozumie\u0107 w sensie panteistycznym.<\/p>\r\n

Z tego wynika jasno, \u017ce racj\u0119 mia\u0142 Pius X nazywaj\u0105c modernizm \u201ezbiorem wszystkich herezji\u201d. Gdy wcze\u015bniejsze herezje atakowa\u0142y jedn\u0105 lub kilka prawd wiary katolickiej, przez co heretycy opuszczali Ko\u015bci\u00f3\u0142, aby za\u0142o\u017cy\u0107 sw\u00f3j w\u0142asny, modernizm odrzuca\u0142 praktycznie ca\u0142o\u015b\u0107 nauk Ko\u015bcio\u0142a; poddawa\u0142 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 osobowego Boga lub zwyczajnie Go ignorowa\u0142.<\/p>\r\n

Jak modernizm oddzia\u0142ywa\u0142 mo\u017cemy si\u0119 przekona\u0107, wykonuj\u0105c ma\u0142y skok w czasie, z ankiety przeprowadzonej przez Kaski oko\u0142o 1970 roku w\u015br\u00f3d ksi\u0119\u017cy z haskiego \u015br\u00f3dmie\u015bcia. Okazuje si\u0119, \u017ce dla prawie ka\u017cdego (wyj\u0105tki by\u0142y tak rzadkie, \u017ce nie zosta\u0142y uwzgl\u0119dnione) B\u00f3g zachowa\u0142 jeszcze znaczenie w ich \u017cyciu; sta\u0142 si\u0119 jednak tylko s\u0142owem b\u0142\u0105kaj\u0105cym si\u0119 gdzie\u015b daleko na horyzoncie. Jest takie stare \u0142aci\u0144skie przys\u0142owie: Omne male a clero, to znaczy ca\u0142e z\u0142o pochodzi od kleru. To z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna powiedzie\u0107 o modernizmie, kt\u00f3ry zosta\u0142 w Ko\u015bciele rozprzestrzeniony w\u0142a\u015bnie przez ksi\u0119\u017cy. Ksi\u0119\u017ca maj\u0105 za zadanie podawanie prawdziwej nauki; nie rzadko byli tak\u017ce g\u0142osicielami herezji, tak jak w przypadku modernizmu.<\/p>\r\n

o. prof. J.P.M. van der Ploeg OP<\/em><\/strong><\/p>\r\n

T\u0142umaczy\u0142 z niderlandzkiego<\/a><\/span> Karol Kilijanek<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dodano: 2012-12-6 9:38 pm Gdy studiowali\u015bmy teologi\u0119 mi\u0119dzy 1927 a 1934 rokiem, uczyli\u015bmy si\u0119 o herezji modernizmu, kt\u00f3ra w czasach Leona XIII podnios\u0142a g\u0142ow\u0119, a przez \u015bwi\u0119tego papie\u017ca Piusa X zosta\u0142a os\u0105dzona i wykl\u0119ta. Nie by\u0142a to herezja jak inne, odrzucaj\u0105ca tylko jedn\u0105 prawd\u0119 wiary, ale \u2018zbi\u00f3r wszystkich herezji\u2019, jak to nazwa\u0142 Pius X w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[14],"tags":[119],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64523"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64523"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64523\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}