{"id":64317,"date":"2012-11-30T15:58:06","date_gmt":"2012-11-30T20:58:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=64317"},"modified":"2012-11-30T15:58:06","modified_gmt":"2012-11-30T20:58:06","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=64317","title":{"rendered":"\u201ePok\u0142osie” a Jedwabne. Koszmarna mitologia – Leszek \u0179ebrowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Wszystkie podstawowe w\u0105tki ksi\u0105\u017cki pt. \u201eS\u0105siedzi\u201d, jak te\u017c publicystyki jej autora na temat sprawy Jedwabnego zosta\u0142y zakwestionowane w toku profesjonalnych bada\u0144 przez historyk\u00f3w, kt\u00f3rzy opieraj\u0105c si\u0119 na wszechstronnych \u017ar\u00f3d\u0142ach wykazali Grossowi elementarne b\u0142\u0119dy i pomy\u0142ki. Obecnie nawet historycy pocz\u0105tkowo mu przychylni s\u0105 bardzo krytyczni wobec jego tez.<\/strong><\/strong><\/p>\r\n

Film \u201ePok\u0142osie\u201d zosta\u0142 niezwykle nag\u0142o\u015bniony jeszcze przed premier\u0105, cho\u0107 w og\u00f3le na to nie zas\u0142uguje. W warstwie historycznej jest potwornie zak\u0142amany. Mia\u0142o to by\u0107 jakoby nawi\u0105zanie, z jednej strony do sprawy Jedwabnego (w kt\u00f3rej wcale nie powiedziano wszystkiego), z drugiej za\u015b do sprawy Bra\u0144ska.<\/p>\r\n

W Jedwabnem dosz\u0142o do zbrodni na \u017bydach, kt\u00f3r\u0105 usi\u0142owano kilkakrotnie wyja\u015bni\u0107, z r\u00f3\u017cnym skutkiem, o czym za chwil\u0119. W Bra\u0144sku jeden z m\u0142odych mieszka\u0144c\u00f3w samorzutnie zainteresowa\u0142 si\u0119 przesz\u0142o\u015bci\u0105 miasteczka i gromadzeniem pami\u0105tek po \u017bydach, w tym nagrobnych macew. Ale nikt go za to nie ukrzy\u017cowa\u0142. Te dwa w\u0105tki sta\u0142y si\u0119 inspiracj\u0105 dla W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego, kt\u00f3ry napisa\u0142 scenariusz do \u201ePok\u0142osia\u201d i wyre\u017cyserowa\u0142 film.<\/p>\r\n

W warstwie artystycznej otrzymali\u015bmy toporny obraz – wizj\u0119 artysty, zrealizowan\u0105 za pomoc\u0105 kilku aktor\u00f3w, praktycznie bez dekoracji, ze sztucznymi dialogami i p\u0142askimi postaciami, bez wyrazu i g\u0142\u0119bi psychologicznej. To manekiny w ruchu, i tyle. A\u017c dziw, \u017ce tyle to wszystko kosztowa\u0142o\u2026<\/p>\r\n

Wa\u017cniejsza jest jednak warstwa historyczna, bowiem to o ni\u0105 toczy si\u0119 gra. Film niby zaledwie nawi\u0105zuje do sprawy Jedwabnego, ale wiadomo, ma utrwala\u0107 pewne stereotypy na ten temat. Pocz\u0105tkowo tw\u00f3rcy filmu bez ogr\u00f3dek przyznawali, \u017ce chodzi\u0142o im o Jedwabne. P\u00f3\u017aniej, po fali powszechnej krytyki, rozmywali spraw\u0119 twierdz\u0105c, \u017ce to tylko lu\u017ana wizja, \u201ewestern\u201d itp. Wiadomo jednak, \u017ce stanie si\u0119 dodatkowym or\u0119\u017cem w propagandzie zagranicznej, kt\u00f3ra i tak jest nam Polakom\u00a0skrajnie nieprzychylna. Dlatego trzeba przypomina\u0107, \u017ce w sprawie zbrodni w Jedwabnem nie ustalono i nie zbadano wszystkiego, co by\u0142o mo\u017cliwe.<\/p>\r\n

S\u0105siedzi kolaborantami<\/strong><\/p>\r\n

Ju\u017c 7 wrze\u015bnia 1939 r. miejscowo\u015b\u0107 ta zosta\u0142a opanowana przez wojska niemieckie. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej, po uk\u0142adach sowiecko-niemieckich ta cz\u0119\u015b\u0107 Polski przypad\u0142a Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu. Komuni\u015bci od pocz\u0105tku zacz\u0119li rozprawia\u0107 si\u0119 z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105. Z Jedwabnego i okolic kilkaset os\u00f3b wywieziono na Sybir, natomiast du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci \u017cydowskiej nadzwyczaj przychylnie potraktowa\u0142a okupant\u00f3w. Zachowane relacje i dokumenty s\u0105 bowiem jednoznaczne:<\/p>\r\n

Spisy wyborc\u00f3w odbywa\u0142y si\u0119 [tak] \u017ce pisali ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 jak starych tak i ma\u0142oletnich […] NKWD by\u0142o w ruchu nie dano wprz\u00f3d i\u015b\u0107 do ko\u015bcio\u0142a, a zmuszano odda\u0107 wprz\u00f3d g\u0142os […]. Naganiacze byli miejscowi \u017cydzi i donosiciele, po ulicach chodzi\u0142y patrole z karabinami, ludno\u015b\u0107 pod tak\u0105 gro\u017ab\u0105 by\u0142a bierna<\/em> […]\u201d (Relacja<\/em> Mariana \u0141ojewskiego z Jedwabnego, Archiwum Hoovera, USA);<\/p>\r\n

Armi\u0119 Czerwon\u0105 przyjmowali \u017cydzi, kt\u00f3rzy pobudowali bramy. Zmienili w\u0142adz\u0119 star\u0105, a zaprowadzili now\u0105 z po\u015br\u00f3d ludno\u015bci miejscowej (\u017cydzi i komuni\u015bci). Aresztowano policj\u0119, nauczycielstwo. Na\u0142o\u017cyli podatki, pozabierali ziemi\u0119, byd\u0142o i rozdzielili biedniejszym. Rewizje odbywa\u0142y si\u0119 u zamo\u017cniejszych gospodarzy, zabierali meble, ubranie i rzeczy warto\u015bciowe, a po kilku dniach w nocy cicho aresztowali. Na zebrania zabierali si\u0142\u0105 – opornych uznawali za tzw. wreditiela, aresztowali. […] Komisja sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z wojskowych i \u017cyd\u00f3w i tamtejszych komunist\u00f3w <\/em>(jw. Relacja<\/em> J\u00f3zefa Rybickiego z Jedwabnego);<\/p>\r\n

Zaraz po wkroczeniu Armii Sowieckiej samorzutnie powsta\u0142 komitet miejski, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z komunist\u00f3w polskich (przewodnicz\u0105cy polak Krystowczyk Czes\u0142aw, cz\u0142onkowie byli za\u015b \u017cydzi), milicja sk\u0142ada\u0142a si\u0119 te\u017c z \u017cyd\u00f3w komunist\u00f3w<\/em> (jw. Relacja<\/em> Tadeusza Kie\u0142czewskiego z Jedwabnego);<\/p>\r\n

Przed ka\u017cdem aresztowaniem, kt\u00f3re by\u0142y wy\u0142\u0105cznie noc\u0105, przyje\u017cd\u017ca\u0142o kilku i miejscowa milicja, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 przewa\u017cnie z naszych \u017cydk\u00f3w, otacza\u0142a dom aresztowanego, kilku wchodzi\u0142o do mieszkania, aresztowanemu ka\u017c\u0105 po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na pod\u0142og\u0119; jeden przyk\u0142ada bro\u0144 do g\u0142owy, reszta natomiast przeprowadza szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 rewizj\u0119, zabieraj\u0105 wszystkie dokumenta, fotografie i wszystkie papiery <\/em>[…] (jw. Relacja<\/em> Antoniego Bledziewskiego ze wsi Makowskie, gm. Jedwabne).<\/p>\r\n

W okolicy istnia\u0142a bardzo silna partyzantka polska. Zlikwidowano m.in. Szewielowa, komendanta NKWD w Jedwabnem, Lejba Guzowskiego, wsp\u00f3\u0142pracownika NKWD, dyrektora \u201ejewrejskiej niepe\u0142nej szko\u0142y \u015bredniej\u201d w Jedwabnem oraz oficera NKWD, prowadz\u0105cego \u015bledztwa przeciwko Polakom.<\/strong><\/p>\r\n

Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej 22 VI 1941 r. dosz\u0142o tam do licznych samos\u0105d\u00f3w na szczeg\u00f3lnie gorliwych wsp\u00f3\u0142pracownikach w\u0142adzy sowieckiej. Znamienne, \u017ce mimo zach\u0119t Niemc\u00f3w nie dosz\u0142o jednak do drastycznych wyst\u0105pie\u0144 przeciwko ludno\u015bci \u017cydowskiej, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rej najbardziej gorliwi kolaboranci w\u0142adzy sowieckiej uciekli na wsch\u00f3d razem z Armi\u0105 Czerwon\u0105.<\/p>\r\n

Drastyczne wydarzenia, kt\u00f3re by\u0142y przedmiotem \u015bledztwa i s\u0105 do dzi\u015b przedmiotem licznych kontrowersji, mia\u0142y natomiast miejsce prawie trzy tygodnie p\u00f3\u017aniej, dopiero 10 lipca 1941 r. Wed\u0142ug wersji \u017cydowskich, mia\u0142o doj\u015b\u0107 do spalenia w stodole 1\u00a0600, a nawet 2 800 \u017byd\u00f3w. Sprawcami mieli by\u0107 wy\u0142\u0105cznie Polacy, rola Niemc\u00f3w by\u0142a jakoby ograniczona do filmowania zbrodni, wed\u0142ug innych przekaz\u00f3w – Niemc\u00f3w nie by\u0142o w og\u00f3le.<\/p>\r\n

Szmul konfabuluje<\/strong><\/p>\r\n

Podstaw\u0105 rekonstrukcji tych wydarze\u0144 sta\u0142a si\u0119 relacja Szmula Wasersztejna z 5 IV 1945 r., z\u0142o\u017cona w \u017bydowskiej Komisji Historycznej w Bia\u0142ymstoku w j\u0119zyku \u017cydowskim. Wszystko wskazuje jednak na to, \u017ce nie by\u0142 on bezpo\u015brednim \u015bwiadkiem zbrodni. Nawet z pobie\u017cnej analizy jego relacji wynika, \u017ce zawiera ona bardzo du\u017co informacji nieprawdziwych i podstawowych sprzeczno\u015bci. Ot\u00f3\u017c w ca\u0142ym rejonie jedwabie\u0144skim (w Jedwabnem, Wi\u017anie, Stawiskach i innych miejscowo\u015bciach) podczas okupacji sowieckiej mieszka\u0142o zaledwie 1 400 \u017byd\u00f3w. W samym Jedwabnem by\u0142o ich za\u015b tylko 562. Wiemy, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 z nich uciek\u0142a przed Niemcami do \u0141om\u017cy i innych miasteczek lub dalej na wsch\u00f3d, wielu m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn powo\u0142ano jeszcze przed wybuchem wojny niemiecko-sowieckiej do Armii Czerwonej. Ponadto wiemy, \u017ce do listopada 1942 r. mieszka\u0142o w Jedwabnem ok. 100-200 miejscowych \u017byd\u00f3w (uratowanych 10 lipca 1941 r. przez swych polskich s\u0105siad\u00f3w) i nie byli oni niepokojeni przez Polak\u00f3w. Liczba 1 600 ofiar jest zatem nieprawdziwa – by\u0142a bowiem 4-5 razy ni\u017csza.<\/p>\r\n

Nieprawdziwa jest te\u017c opowie\u015b\u0107 Wasersztejna o \u201enaradzie\u201d gestapowc\u00f3w z w\u0142adzami miasteczka, albowiem takich nie by\u0142o (przedstawiciele polskich w\u0142adz przedwojennych zostali aresztowani przez NKWD i \u015blad po nich zagin\u0105\u0142, w\u0142adze z okresu okupacji sowieckiej uciek\u0142y). Niemcy, b\u0119d\u0105c w\u00f3wczas u szczytu pot\u0119gi, nie odbywali \u017cadnych \u201enarad\u201d z przedstawicielami lokalnych spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3rzy w dodatku mogli kategorycznie sprzeciwia\u0107 si\u0119 ich koncepcjom, co zrobi\u0107 z \u017bydami. Takie opowie\u015bci s\u0105 ca\u0142kowicie niezgodne z \u00f3wczesnymi realiami i wypaczaj\u0105 obraz stosunk\u00f3w panuj\u0105cych podczas II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\r\n

Dodatkowe sprzeczno\u015bci wychodz\u0105 na jaw w konfrontacji z inn\u0105 relacj\u0105 Wasersztejna, w kt\u00f3rej podaje on znacznie mniejsz\u0105 (ale i tak ogromnie zawy\u017con\u0105) liczb\u0119 \u017byd\u00f3w. Wed\u0142ug tej drugiej relacji, \u017byd\u00f3w by\u0142o ju\u017c \u201etylko\u201d 1 200 oraz inne by\u0142y okoliczno\u015bci pope\u0142nienia zbrodni.<\/p>\r\n

Ju\u017c w 1948 r. dosz\u0142o do pierwszego \u015bledztwa w tej sprawie. Przes\u0142uchano w\u00f3wczas kilkadziesi\u0105t os\u00f3b, zarzuty postawiono 22 osobom. Najobszerniejsze zeznania, najbardziej obci\u0105\u017caj\u0105ce miejscowych Polak\u00f3w, z\u0142o\u017cyli: Eliasz Gr\u0105dowski i Abram Boruszczak, kt\u00f3rzy mieli by\u0107 naocznymi \u015bwiadkami zbrodni. Podczas rozprawy w S\u0105dzie Okr\u0119gowym w \u0141om\u017cy w maju 1949 r. wysz\u0142o na jaw, \u017ce tak nie by\u0142o (Gr\u0105dowski w 1940 zosta\u0142 przez Sowiet\u00f3w deportowany na Syberi\u0119 za kradzie\u017c a Boruszczak nigdy nie mieszka\u0142 w Jedwabnem). Tak\u017ce relacji Wasersztejna s\u0105d nie uzna\u0142 w\u00f3wczas za wiarygodn\u0105.<\/p>\r\n

Podczas procesu wysz\u0142y na jaw tak\u017ce inne w\u0105tki, kt\u00f3rych s\u0105d nie wzi\u0105\u0142 w og\u00f3le pod uwag\u0119. \u015awiadek J\u00f3zef (Izrael) Gr\u0105dowski (kt\u00f3ry przed wojn\u0105 by\u0142 prezesem gminy \u017cydowskiej w Jedwabnem) zezna\u0142, \u017ce Eliasz Gr\u0105dowski chcia\u0142 pieni\u0119dzy od oskar\u017conych, oni nie dali mu to on ich tak oskar\u017cy\u0142 a ci ludzi s\u0105 niewinni.<\/em> By\u0142o to zwi\u0105zane z procederem masowego przejmowania maj\u0105tk\u00f3w po \u017bydach zamordowanych podczas wojny. W afery tego typu byli zamieszani m.in. funkcjonariusze Urz\u0119d\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa pochodzenia \u017cydowskiego, w tym Eliasz Trokenheim, szef wydzia\u0142u \u015bledczego PUBP w \u0141om\u017cy (skazany w 1949 r. na 2 lata wi\u0119zienia, wyrok ten zosta\u0142 zmniejszony – jako \u201ezbyt surowy\u201d – przez Najwy\u017cszy S\u0105d Wojskowy do 1 roku wi\u0119zienia).<\/p>\r\n

Gross ma objawienie<\/strong><\/p>\r\n

Po latach do sprawy Jedwabnego wr\u00f3ci\u0142 J. T. Gross w swych publikacjach, uznaj\u0105c, \u017ce istnieje\u2026 konieczno\u015b\u0107 zmiany metodologii historii, je\u015bli chodzi o badanie Holokaustu: Nasza postawa wyj\u015bciowa do ka\u017cdego przekazu pochodz\u0105cego od niedosz\u0142ych ofiar Holokaustu, powinna si\u0119 zmieni\u0107 z w\u0105tpi\u0105cej na afirmuj\u0105c\u0105.<\/em><\/p>\r\n

\u00a0<\/em><\/p>\r\n

Wszystkie podstawowe w\u0105tki ksi\u0105\u017cki Grossa \u201eS\u0105siedzi\u201d (jak te\u017c jego publicystyki z tego zakresu) zosta\u0142y profesjonalnie zakwestionowane w toku bada\u0144 przez historyk\u00f3w, kt\u00f3rzy opierali si\u0119 na wszechstronnych \u017ar\u00f3d\u0142ach i wykazali autorowi elementarne b\u0142\u0119dy i pomy\u0142ki. Ale Gross ju\u017c wcze\u015bniej twierdzi\u0142, \u017ce mia\u0142 \u201eobjawienie\u201d (\u201eNew Yorker\u201d, 12 marca 2001 r.) i jego wizja tej historii jest prawdziwa. Obecnie nawet historycy mu przychylni s\u0105 bardzo krytyczni wobec jego tez i megaloma\u0144stwa.<\/p>\r\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zasadniczych w\u0105tpliwo\u015bci powinna rozstrzygn\u0105\u0107 ekshumacja, prowadzona na potrzeby \u015bledztwa w 2001 r. Jej cz\u0119\u015bciowe wyniki ca\u0142kowicie obali\u0142y relacje zar\u00f3wno Wasersztejna, jak i innych \u201enaocznych\u201d \u015bwiadk\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119 bowiem, \u017ce ofiar by\u0142o wielokrotnie mniej, na miejscu znaleziono \u0142uski karabinowe i co najwa\u017cniejsze – ofiary w og\u00f3le nie by\u0142y obrabowane. Przy cia\u0142ach znaleziono pieni\u0105dze (w tym z\u0142ote pi\u0119cio- i dziesi\u0119ciorubl\u00f3wki i z\u0142ot\u0105 bi\u017cuteri\u0119), zegarki, obr\u0105czki, klucze, przedmioty codziennego u\u017cytku. \u015awiadczy to o tym, \u017ce ofiary mog\u0142y przedtem zabra\u0107 ze sob\u0105 cenne rzeczy osobiste i dobra powszechnego u\u017cytku, czyli nastawione by\u0142y na udanie si\u0119 jakim\u015b transportem poza teren zamieszkania. Ponadto – tak\u017ce wbrew temu, co twierdzi\u0142 Wasersztejn i inni – \u017ce zw\u0142oki nie by\u0142y w og\u00f3le bezczeszczone w celu dokonania rabunku.<\/p>\r\n

Niezwykle wa\u017cnym ustaleniem cz\u0119\u015bciowej ekshumacji jest zanegowanie wszelkich relacji i zezna\u0144 o mordzie pope\u0142nionym na grupie kilkudziesi\u0119ciu \u017byd\u00f3w w innym miejscu. Ich gr\u00f3b znaleziono w obr\u0119bie spalonej stodo\u0142y, a wszelkie szczeg\u00f3\u0142y \u015bwiadcz\u0105, \u017ce zamordowano ich i pochowano tam wcze\u015bniej. Niestety, ekshumacja zosta\u0142a przerwana nagle na samym pocz\u0105tku, nie ustalono wi\u0119c dok\u0142adnie ani liczby ofiar ani sposobu ich zg\u0142adzenia.<\/p>\r\n

Ponadto w grobach znaleziono \u0142uski karabinowe. Nale\u017cy je wi\u0105za\u0107 z wypadkami 10 lipca 1941 r. Le\u017ca\u0142y na g\u0142\u0119boko\u015bci nie mniej ni\u017c 60 cm. Musia\u0142y si\u0119 tam dosta\u0107 wtedy, kiedy powstawa\u0142 gr\u00f3b. Nie mog\u0142y tam zosta\u0107 wci\u015bni\u0119te p\u00f3\u017aniej. […] W grobie zewn\u0119trznym, ponad szcz\u0105tkami w uk\u0142adzie anatomicznym, znale\u017ali\u015bmy odsiewaj\u0105c spalone ko\u015bci od ziemi, pocisk pistoletowy kalibru 9 mm. A w\u0142a\u015bciwie by\u0142 to tylko zewn\u0119trzny p\u0142aszcz pocisku, niezdeformowany. O czym to \u015bwiadczy? \u0179e zosta\u0142 wystrzelony do cz\u0142owieka i uwi\u0105z\u0142 w mi\u0119kkiej tkance. Nast\u0119pnie tkanka ta sp\u0142on\u0119\u0142a, a o\u0142owiany rdze\u0144 pocisku wytopi\u0142 si\u0119. [..] Pewna cz\u0119\u015b\u0107 \u0142usek, tych z mosi\u0105dzu, mia\u0142a na sp\u0142once wybit\u0105 dat\u0119 1939. <\/em>(\u201e\u015alubne obr\u0105czki i n\u00f3\u017c rzezaka. Rozmowa z archeologiem Andrzejem Kol\u0105, kt\u00f3ry kierowa\u0142 pracami ekshumacyjnymi w Jedwabnem\u201d, \u201eRzeczpospolita\u201d, 10 VII 1941).<\/p>\r\n

Oskar i Nobel dla Pasikowskiego?<\/strong><\/p>\r\n

Niemcy odnale\u017ali te\u017c wa\u017cnego \u015bwiadka – by\u0142 nim Hermann Schaper, dow\u00f3dca jednego z komand Gestapo na tym terenie w lipcu 1941 r. Pocz\u0105tkowo zeznawa\u0142 bardzo ch\u0119tnie, ale gdy pad\u0142y pytania o Jedwabne, gestapowiec\u2026 \u017ale si\u0119 poczu\u0142 i przes\u0142uchanie przerwano i ju\u017c do niego nie powr\u00f3cono. Wiemy te\u017c, \u017ce na tym samym terenie dzia\u0142a\u0142o niemieckie \u201eKomando Bia\u0142ystok\u201d, dowodzone przez Wolfganga Birknera z Einsatzgruppe IV, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a na Bia\u0142ostocczy\u017anie.<\/p>\r\n

Adam Michnik w niemieckim wydaniu \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d uzna\u0142, \u017ce sw\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 Gross wpisuje si\u0119 w d\u0142ugi szereg naj\u015bwietniejszych polskich intelektualist\u00f3w, pocz\u0105wszy od Mickiewicza i S\u0142owackiego, a ko\u0144cz\u0105c na Gombrowiczu i Mi\u0142oszu <\/em>[…]. (Rachunek polskiego sumienia,<\/em> \u201eRzeczpospolita\u201d 5 IX 2001).<\/p>\r\n

Notorycznie pomijane s\u0105 wszelkie \u017ar\u00f3d\u0142a, kt\u00f3re podwa\u017caj\u0105 te tezy, jak cho\u0107by relacja Antoniego Wyrzykowskiego, kt\u00f3ry przechowa\u0142 grup\u0119 jedwabie\u0144skich \u017byd\u00f3w do zako\u0144czenia wojny, m.in. Szmula Wasersztejna. Wyrzykowski stwierdzi\u0142, \u017ce zbrodni dokonali \u201eNiemcy przy pomocy niekt\u00f3rych Polak\u00f3w\u201d<\/em> (Zeznanie nr 5825<\/em> z 2 V 1962, A \u0179IH), czy zeznanie (z 1949 r.) wysokiego funkcjonariusza SS w Bia\u0142ymstoku W. Macholla (szefa referatu IV A3), wysoko ocenione przez historyka \u017cydowskiego Sz. Datnera: Dzi\u0119ki wyja\u015bnieniom Macholla mo\u017cna by\u0142o okre\u015bli\u0107 rol\u0119 \u201egrup operacyjnych\u201d w okresie administracji wojskowej (czerwiec-lipiec 1941) jako g\u0142\u00f3wnych wykonawc\u00f3w lub inicjator\u00f3w rzezi ludno\u015bci \u017cydowskiej w miejscowo\u015bciach: Bia\u0142ystok, Radzi\u0142\u00f3w, Jedwabne, W\u0105sosz i in.<\/em> (Sz. Datner, Niemiecki okupacyjny aparat bezpiecze\u0144stwa w okr\u0119gu bia\u0142ostockim (1941-1944) w \u015bwietle materia\u0142\u00f3w niemieckich (opracowania Waldemara Macholla),<\/em> \u201eBiuletyn G\u0142\u00f3wnej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce\u201d, XV, Warszawa 1965).<\/p>\r\n

Antonina Wyrzykowska, kt\u00f3ra wraz z m\u0119\u017cem ukrywa\u0142a Wasersztejna i innych \u017byd\u00f3w, mia\u0142a za to by\u0107 okrutnie pobita przez mieszka\u0144c\u00f3w Jedwabnego. W zupe\u0142nie innym \u015bwietle wygl\u0105da ta sprawa na podstawie niepublikowanej \u201eKroniki wydarze\u0144 na terenie pow. \u0142om\u017cy\u0144skiego w latach 1944-1945\u201d, gdzie jej rola ukazana jest w jednoznacznym \u015bwietle: Pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c osoby, kt\u00f3re „z w\u0142asnej inicjatywy” przekazywa\u0142y informacje aparatowi bezpiecze\u0144stwa. I tak 9 kwietnia tego samego roku do UB w \u0141om\u017cy zg\u0142osi\u0142a si\u0119 Antonina Wy\u017cykowska z Janczewa gm. Jedwabne, kt\u00f3ra poda\u0142a nazwiska os\u00f3b bior\u0105cych udzia\u0142 w pogromie ludno\u015bci \u017cydowskiej na tym terenie w 1941 r. oraz 10 cz\u0142onk\u00f3w AK z Jedwabnego. W wyniku takich w\u0142a\u015bnie dzia\u0142a\u0144 i informacji, wed\u0142ug zestawie\u0144 PUBP w \u0141om\u017cy, do 17 lipca 1945 r. przez jego areszty przewin\u0119\u0142o si\u0119 727 cz\u0142onk\u00f3w AK i 69 NSZ. <\/em>Zatem ch\u0142osta wyznaczona by\u0142a przez podziemie za jej kontakty z UB (kt\u00f3rych prawdziwej skali w\u00f3wczas nie znano).<\/p>\r\n

Do upowszechnienia stereotypu dotycz\u0105cego wydarze\u0144 w Jedwabnem ju\u017c wcze\u015bniej przyczyni\u0142 si\u0119 film dokumentalny Agnieszki Arnold \u201eS\u0105siedzi\u201d, wyemitowany przez Telewizj\u0119 Polsk\u0105 (IV 2001). Wyst\u0119puj\u0105 w nim m.in. \u201e\u015bwiadkowie\u201d wydarze\u0144, o kt\u00f3rych wiemy ju\u017c dzi\u015b na podstawie ustale\u0144 \u015bledztwa, \u017ce takie w og\u00f3le nie mia\u0142y miejsca! Cz\u0119\u015b\u0107 krytyk\u00f3w dostrzeg\u0142a w tym filmie jawn\u0105 manipulacj\u0119 (m.in. przez selektywny dob\u00f3r wypowiedzi i \u015bwiadk\u00f3w), jednak\u017ce nie wp\u0142yn\u0119\u0142o to na og\u00f3ln\u0105 ocen\u0119 filmu. Arnold zosta\u0142a bowiem laureatk\u0105 nagrody Wielkiej Fundacji Kultury za rok 2001. Kapitu\u0142a nagrody uzna\u0142a film za wydarzenie artystyczne, a zarazem donios\u0142e \u015bwiadectwo historyczne kszta\u0142tuj\u0105ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105<\/em> (\u201eGazeta Wyborcza\u201d 25 II 2002).<\/p>\r\n

Co dostanie Pasikowski? Tylko filmowego Oskara, czy jeszcze literackiego Nobla za scenariusz?<\/p>\r\n

Leszek \u017bebrowski<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wszystkie podstawowe w\u0105tki ksi\u0105\u017cki pt. \u201eS\u0105siedzi\u201d, jak te\u017c publicystyki jej autora na temat sprawy Jedwabnego zosta\u0142y zakwestionowane w toku profesjonalnych bada\u0144 przez historyk\u00f3w, kt\u00f3rzy opieraj\u0105c si\u0119 na wszechstronnych \u017ar\u00f3d\u0142ach wykazali Grossowi elementarne b\u0142\u0119dy i pomy\u0142ki. Obecnie nawet historycy pocz\u0105tkowo mu przychylni s\u0105 bardzo krytyczni wobec jego tez. Film \u201ePok\u0142osie\u201d zosta\u0142 niezwykle nag\u0142o\u015bniony jeszcze przed premier\u0105, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,22,159,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64317"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64317"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64317\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}