{"id":64169,"date":"2012-11-27T21:39:06","date_gmt":"2012-11-28T02:39:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=64169"},"modified":"2012-11-27T21:57:10","modified_gmt":"2012-11-28T02:57:10","slug":"emocje-nie-tlumacza-bledow-rozmowa-z-ks-henrykiem-blaszczakiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=64169","title":{"rendered":"Emocje nie t\u0142umacz\u0105 b\u0142\u0119d\u00f3w – rozmowa z ks. Henrykiem B\u0142aszczakiem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Z ks. pra\u0142atem Henrykiem B\u0142aszczykiem, kap\u0142anem, kt\u00f3ry po katastrofie z 10 kwietnia 2010 roku pe\u0142ni\u0142 pos\u0142ug\u0119 duszpastersk\u0105 w Moskwie, rozmawia Marta Ziarnik<\/strong><\/p>\r\n

Kiedy i na czyje polecenie polecia\u0142 Ksi\u0105dz do Moskwy?<\/h4>\r\n

– Jako pierwszy zadzwoni\u0142 do mnie pan Krzysztof Suszek, jeden z dyrektor\u00f3w w resorcie zdrowia, z informacj\u0105, \u017ce \u00f3wczesna minister zdrowia za jego po\u015brednictwem prosi, abym do\u0142\u0105czy\u0142 do grupy wsparcia, kt\u00f3ra ma lecie\u0107 na miejsce tragedii. Niewiele p\u00f3\u017aniej zadzwoni\u0142 dyrektor LPR. Powiedzia\u0142: „Potrzebujemy duszpasterza, kt\u00f3ry by\u0142by na miejscu obecny z modlitw\u0105, a tak\u017ce wsparciem duchowym”. Zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 w\u00f3wczas telefonicznie z pro\u015bb\u0105 o zgod\u0119 na wyjazd do kurii metropolitalnej naszej archidiecezji i tak\u0105 zgod\u0119 otrzyma\u0142em.<\/p>\r\n

Z kim Ksi\u0105dz polecia\u0142?<\/h4>\r\n

– Przede wszystkim z rodzinami oraz z niewielkim zespo\u0142em ekspert\u00f3w, patolog\u00f3w, psycholog\u00f3w, lekarzy oraz ratownik\u00f3w LPR. Razem z nami polecia\u0142 te\u017c ks. p\u0142k Marek Weso\u0142owski, kapelan BOR. Od samego pocz\u0105tku ca\u0142y ten zesp\u00f3\u0142 stara\u0142 si\u0119 okazywa\u0107, na miar\u0119 swych mo\u017cliwo\u015bci, pomoc w zakresie swych kompetencji.<\/p>\r\n

Do czego konkretnie zosta\u0142 Ksi\u0105dz oddelegowany na miejscu?<\/h4>\r\n

– Poproszono mnie o modlitw\u0119 nad cia\u0142ami zmar\u0142ych oraz zorganizowanie opieki duszpasterskiej dla cz\u0142onk\u00f3w rodzin i zespo\u0142u wsparcia.<\/p>\r\n

A ile czasu Ksi\u0105dz tam sp\u0119dzi\u0142?<\/h4>\r\n

– W Moskwie by\u0142em dwukrotnie. Za pierwszym razem wr\u00f3ci\u0142em ostatnim samolotem, kiedy ju\u017c wszystkie cia\u0142a z pierwszej grupy by\u0142y w Polsce. Po kr\u00f3tkim jednak czasie polecia\u0142em ponownie z grup\u0105 ekspert\u00f3w, aby tak\u017ce w\u00f3wczas spe\u0142ni\u0107 pos\u0142ug\u0119 religijn\u0105 wobec zmar\u0142ych.<\/p>\r\n

Wr\u00f3\u0107my do momentu, kiedy przest\u0105pi\u0142 Ksi\u0105dz pr\u00f3g moskiewskiego instytutu. Jak wygl\u0105da\u0142y procedury?<\/h4>\r\n

– Trudno rozezna\u0107, co by\u0142o procedur\u0105, a co wynika\u0142o z organizacji naszego pobytu. Jestem przekonany, \u017ce w tego typu przypadkach by\u0142y realizowane procedury polegaj\u0105ce na przes\u0142uchaniach, kt\u00f3re prowadzili rosyjscy prokuratorzy, a potem na poszukiwaniach polegaj\u0105cych na przedstawianiu przedmiot\u00f3w i ubra\u0144 nale\u017c\u0105cych do ofiar, zdj\u0119\u0107 obrazuj\u0105cych cia\u0142a, a ostatecznie na okazaniu cia\u0142.<\/p>\r\n

Ale dla rodzin wcale nie by\u0142o takie oczywiste, \u017ce b\u0119d\u0105 przes\u0142uchiwane, i to w taki spos\u00f3b, wielokrotnie skar\u017cy\u0142y si\u0119 na to.<\/h4>\r\n

– Jestem przekonany, \u017ce te przes\u0142uchania nie by\u0142y \u0142atwe – maj\u0105c na uwadze spos\u00f3b, w jaki by\u0142y prowadzone. Ale to i tak nie by\u0142 najtrudniejszy moment w tym dramatycznym okresie pobytu bliskich ofiar w Moskwie.<\/p>\r\n

I po tych czynno\u015bciach prowadzonych przez Rosjan nast\u0119powa\u0142a kolej na przekazanie zrozpaczonych rodzin pod opiek\u0119 polskiego kap\u0142ana?<\/h4>\r\n

– Moim zadaniem by\u0142a opieka duszpasterska i wsparcie duchowe, i z tego stara\u0142em si\u0119 jak najlepiej wywi\u0105za\u0107. Trzeba te\u017c tutaj powiedzie\u0107, \u017ce nie by\u0142em tam jedynym duszpasterzem. Do\u015b\u0107 szybko dotarli do nas kapelani wojskowi – dw\u00f3ch z ordynariatu polowego w rangach oficer\u00f3w wy\u017cszych oraz dw\u00f3ch z ordynariatu prawos\u0142awnego. Ci ostatni tak\u017ce byli w wysokiej randze oficerskiej.<\/p>\r\n

Oni r\u00f3wnie\u017c zostali poproszeni o podobn\u0105 pos\u0142ug\u0119?<\/h4>\r\n

– Przede wszystkim przylecieli po cia\u0142a swoich biskup\u00f3w ordynariuszy. Jednocze\u015bnie b\u0119d\u0105c tam, na miejscu, okazywali ogrom pomocy i wykonywali bardzo wiele czynno\u015bci duszpasterskich. Kapelani wojskowi z ordynariatu rzymskokatolickiego do bardzo p\u00f3\u017anych godzin przebywali na miejscu identyfikacji, a potem okazywania cia\u0142. Uczestniczyli te\u017c wraz z rodzinami w modlitwach nad odnalezionymi cia\u0142ami bliskich. Zapami\u0119ta\u0142em ich jako bardzo serdecznych i niezwykle pomocnych kap\u0142an\u00f3w. W cz\u0119stym kontakcie telefonicznym byli z nami tak\u017ce kap\u0142ani Kurii Polowej Wojska Polskiego. Pami\u0119tam tutaj ks. p\u0142k. S\u0142awomira \u0179arskiego i ks. p\u0142k. Marka Kemp\u0119. Ponadto musz\u0119 doda\u0107, \u017ce by\u0142em bardzo zbudowany tak\u017ce obecno\u015bci\u0105 polskich ksi\u0119\u017cy pracuj\u0105cych w Moskwie i polskich si\u00f3str pracuj\u0105cych przy katedrze moskiewskiej. To siostry przynios\u0142y obraz Jezusa Mi\u0142osiernego i razem ze swoimi duszpasterzami zorganizowa\u0142y w instytucie kaplic\u0119 adoracji Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu, a nast\u0119pnie podobn\u0105 kaplic\u0119 zorganizowali wsp\u00f3lnie tak\u017ce w hotelu. Tym siostrom i kap\u0142anom nale\u017c\u0105 si\u0119 wyrazy zas\u0142u\u017conej wdzi\u0119czno\u015bci.<\/p>\r\n

Ksi\u0105dz te\u017c by\u0142 przes\u0142uchiwany?<\/h4>\r\n

– Owszem. Dwukrotnie po powrocie do kraju w Prokuraturze Wojskowej w Warszawie oraz w Prokuraturze Wojskowej w Olsztynie. Dostrzegam w dzia\u0142aniach prokuratury wojskowej wiele aktywno\u015bci w kierunku wyja\u015bnienia przyczyn katastrofy smole\u0144skiej oraz zdefiniowania zakresu niedope\u0142nionych obowi\u0105zk\u00f3w funkcjonariuszy i urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwa polskiego. Jednak\u017ce jestem przekonany, \u017ce mo\u017cna by by\u0142o w tej sprawie zrobi\u0107 du\u017co wi\u0119cej, a tak\u017ce cz\u0119\u015bciej przekazywa\u0107 komunikaty z toku prowadzonego \u015bledztwa dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Prosz\u0119 te\u017c prokurator\u00f3w o rzetelno\u015b\u0107 w ich pracy oraz bezstronno\u015b\u0107. \u0179adna inna sprawa w historii prawa polskiego nie b\u0119dzie tak dok\u0142adnie oceniana jak to \u015bledztwo.<\/p>\r\n

Nazwisko Ksi\u0119dza sta\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bne g\u0142\u00f3wnie po tym, jak zacz\u0119\u0142y wychodzi\u0107 na jaw informacje o b\u0142\u0119dach przy identyfikacji, bo by\u0142 Ksi\u0105dz przy zamykaniu trumien ofiar. Czy wszystkich?<\/h4>\r\n

– Bardzo cz\u0119sto w mediach, m\u00f3wi\u0105c o zamykaniu trumien, m\u00f3wi si\u0119 o dw\u00f3ch momentach. Pierwszy to rozpoznanie cia\u0142 – po ich opisaniu oraz wype\u0142nieniu dokument\u00f3w oddawano to cia\u0142o pracownikom prosektorium, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych nie by\u0142o Polak\u00f3w. W tym momencie nast\u0119powa\u0142o po\u017cegnanie rodziny z osob\u0105 zmar\u0142\u0105. Uczestniczyli w tym rodzina i kapelan, o ile zosta\u0142 o to poproszony. W tych kwestiach jako duszpasterze byli\u015bmy bardzo delikatni. I kiedy w moich wcze\u015bniejszych wypowiedziach m\u00f3wi\u0142em, \u017ce nie by\u0142o mi dane by\u0107 przy ka\u017cdym ciele, to w\u0142a\u015bnie m\u00f3wi\u0142em o tym momencie. Natomiast stara\u0142em si\u0119 by\u0107 przy ka\u017cdej trumnie przed jej zamkni\u0119ciem z modlitw\u0105 pierwszej stacji z rytua\u0142u pogrzebu chrze\u015bcija\u0144skiego, tzn. w momencie z\u0142o\u017cenia cia\u0142a, kt\u00f3re ju\u017c znajdowa\u0142o si\u0119 w foliowym worku.<\/p>\r\n

Jak Rosjanie t\u0142umaczyli fakt, i\u017c nie dopuszczali do tej procedury rodzin?<\/h4>\r\n

– Je\u017celi chodzi o niedopuszczanie rodzin, to jestem przekonany, \u017ce ta decyzja by\u0142a spowodowana przede wszystkim faktem, \u017ce trumny zamykano bardzo p\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105, mniej wi\u0119cej mi\u0119dzy jedenast\u0105 a trzeci\u0105 nad ranem.<\/p>\r\n

Ale przecie\u017c rodziny w\u0142a\u015bnie po to przyjecha\u0142y do Moskwy, aby w tej czynno\u015bci uczestniczy\u0107 – niezale\u017cnie od godziny, czy\u017c nie?<\/h4>\r\n

– Prawda.<\/p>\r\n

Dlaczego w takim razie zamykanie trumien odbywa\u0142o si\u0119 w tak p\u00f3\u017anych godzinach, \u017ce rodziny nie mog\u0142y przy tym by\u0107?<\/h4>\r\n

– Do p\u00f3\u017anych godzin trwa\u0142y identyfikacje cia\u0142. I cz\u0119\u015b\u0107 zespo\u0142u rosyjskiego obs\u0142uguj\u0105cego prosektorium uczestniczy\u0142a w obydwu czynno\u015bciach, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b by\u0142o wykonywa\u0107 jednocze\u015bnie. By\u0142o te\u017c niewiele rodzin, kt\u00f3re uczestniczy\u0142y do samego ko\u0144ca. Nie chc\u0119 wymienia\u0107 ich nazwisk, bo mog\u0105 sobie tego nie \u017cyczy\u0107, a maj\u0105 prawo do dyskrecji. I kiedy m\u00f3wi\u0142em wcze\u015bniej, \u017ce by\u0142em przy ka\u017cdej trumnie, to dok\u0142adnie w tym kolejnym i ostatnim etapie przed ich zamkni\u0119ciem.<\/p>\r\n

Czy \u017co\u0142nierzy pochowano w mundurach i z honorami, jak to powinno mie\u0107 miejsce?<\/h4>\r\n

– Niestety, ze wzgl\u0119du na do\u015b\u0107 znaczny stopie\u0144 zniszczenia tych cia\u0142 mundury k\u0142adziono na cia\u0142a opakowane w czarne worki. Przy trumnach wojskowych wykonano te\u017c ceremonia\u0142 pogrzebu wojskowego z udzia\u0142em \u017co\u0142nierzy kompanii honorowej oraz kapelan\u00f3w wojskowych.<\/p>\r\n

Na pewno wobec wszystkich?<\/h4>\r\n

– Czy wobec wszystkich, tego nie jestem pewien, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce tak, gdy\u017c od pocz\u0105tku do ko\u0144ca wykonywali to \u017co\u0142nierze polscy wraz z kapelanami Wojska Polskiego.<\/p>\r\n

Dlaczego strona polska nie dopilnowa\u0142a nawet tego, by pochowa\u0107 wszystkie ofiary w ubraniach?<\/h4>\r\n

– A jak pani rozumie dopilnowanie? Czy ubranie tych cia\u0142 w garnitury i w garsonki? Jak sobie z tym poradzi\u0107, kiedy wiele cia\u0142 jest mocno zniszczonych? Dlatego, o ile pami\u0119tam, to polscy konsulowie podj\u0119li decyzj\u0119 o po\u0142o\u017ceniu kompletnego ubrania na ciele zamkni\u0119tym w worku (rodziny zosta\u0142y o tym poinformowane na spotkaniu). Niewiele cia\u0142 zosta\u0142o ubranych. Wiem, \u017ce rodziny, kt\u00f3re znalaz\u0142y swoich bliskich z niewielkimi obra\u017ceniami, zg\u0142asza\u0142y postulat ubrania takiego cia\u0142a. I kilka takich cia\u0142 widzia\u0142em, ale niewiele. Cia\u0142o zakrywano bia\u0142ym welonem wykonanym z materia\u0142u podobnego do jedwabiu. Na tak przygotowane do transportu cia\u0142o k\u0142ad\u0142em r\u00f3\u017caniec. Niekiedy te\u017c wk\u0142ada\u0142em przedmioty osobiste przys\u0142ane przez rodzin\u0119, kt\u00f3re wcze\u015bniej przekazano stronie rosyjskiej. Przedmioty te przywo\u017cono z odr\u0119bnego pomieszczenia razem z cia\u0142em, kt\u00f3re mia\u0142o by\u0107 w\u0142o\u017cone do trumny. Ka\u017cde cia\u0142o zosta\u0142o te\u017c sfotografowane przez fotografa, kt\u00f3ry by\u0142 Polakiem i – o ile pami\u0119tam – by\u0142 funkcjonariuszem polskiej policji pa\u0144stwowej.<\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 z nim Ksi\u0105dz?<\/h4>\r\n

– Tak.<\/p>\r\n

I nie wiedzia\u0142 Ksi\u0105dz, \u017ce Rosjanie nie pozwalali wk\u0142ada\u0107 do trumien \u017cadnych przedmiot\u00f3w osobistych, r\u00f3\u017ca\u0144c\u00f3w ani \u015bwi\u0119tych obrazk\u00f3w?<\/h4>\r\n

– O takim zakazie nic nie wiedzia\u0142em, gdy\u017c w spos\u00f3b przez nikogo nieograniczony umieszcza\u0142em w trumnach przekazane mi rzeczy osobiste – takie jak chocia\u017cby obr\u0105czki \u015blubne, listy po\u017cegnalne, wsp\u00f3lne zdj\u0119cia, obrazki \u015bwi\u0119tych, a tak\u017ce wspomniane r\u00f3\u017ca\u0144ce. Po\u015bwiadczenie tego rodziny mog\u0105 znale\u017a\u0107 na zdj\u0119ciach wykonanych przed zamkni\u0119ciem trumny.<\/p>\r\n

Lekarz z LPR m\u00f3wi\u0142 jednak, \u017ce Rosjanie na to nie pozwalali. Przy ciele Anny Walentynowicz nie by\u0142o r\u00f3\u017ca\u0144ca, cho\u0107 rodzina tak chcia\u0142a.<\/h4>\r\n

– Je\u017celi rodzina osobi\u015bcie w\u0142o\u017cy\u0142a r\u00f3\u017caniec, kt\u00f3ry by\u0142 darem b\u0142ogos\u0142awionego Jana Paw\u0142a II dla rodziny, to jego brak w trumnie jest bardzo zastanawiaj\u0105cy. Ponadto powinien by\u0107 tak\u017ce r\u00f3\u017caniec po\u0142o\u017cony na ciele przed zamkni\u0119ciem trumny. Te r\u00f3\u017ca\u0144ce w pierwszym okresie dostarczy\u0142y siostry zakonne z Moskwy. W drugim etapie przygotowania cia\u0142 umieszcza\u0142em r\u00f3\u017ca\u0144ce, kt\u00f3re przekaza\u0142 mi w Polsce ks. p\u0142k Marek Kempa.<\/p>\r\n

Dlaczego przez dwa lata uwiarygodnia\u0142 Ksi\u0105dz – r\u00f3wnie\u017c przed rodzinami – przekaz Ewy Kopacz o idealnej wsp\u00f3\u0142pracy z Rosjanami?<\/h4>\r\n

– Tam, na miejscu, w moskiewskim instytucie, by\u0142o bardzo wielu Rosjan zaanga\u017cowanych w czynno\u015bci pomocnicze zar\u00f3wno w prosektorium, jak te\u017c w obs\u0142udze do\u015b\u0107 licznej grupy polskiej. Niewielu z nas zdawa\u0142o sobie spraw\u0119, \u017ce w licznej grupie rosyjskiej byli zapewne funkcjonariusze s\u0142u\u017cb specjalnych i urz\u0119dnicy administracji rosyjskiej, podobnie tak\u017ce i z polskiej strony. Co prawda zauwa\u017calna by\u0142a nasza izolacja od \u015bwiata zewn\u0119trznego zorganizowana przez s\u0142u\u017cby rosyjskie. Gdy m\u00f3wi\u0142em dwa i p\u00f3\u0142 roku temu o \u017cyczliwo\u015bci Rosjan, to przez pami\u0119\u0107 tej grzeczno\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia tych z nich, kt\u00f3rzy – jak s\u0105dz\u0119 – szczerze chcieli pom\u00f3c. Tam, w Moskwie, rodziny zmar\u0142ych spotyka\u0142y si\u0119 z wieloma przejawami \u017cyczliwo\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia ze strony Rosjan. Nikt te\u017c nie w\u0105tpi\u0142 w t\u0119 spontaniczn\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107. Dzisiaj z perspektywy czasu widz\u0119, jak od samego pocz\u0105tku nie wykazano nale\u017cnej sumienno\u015bci w wielu sprawach, zw\u0142aszcza w rzetelnym opisie wynik\u00f3w sekcji, a tak\u017ce staranno\u015bci o zachowanie to\u017csamo\u015bci cia\u0142.<\/p>\r\n

Wiedzia\u0142 Ksi\u0105dz, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 rodzin nie dosta\u0142a nawet t\u0142umacza, a pomoc psychologiczna w wielu przypadkach by\u0142a \u017cadna?<\/h4>\r\n

– Tak, to prawda. By\u0142y ogromne problemy z t\u0142umaczeniem z uwagi na niewystarczaj\u0105c\u0105 liczb\u0119 t\u0142umaczy. Dzisiaj my\u015bl\u0119 sobie, \u017ce na tym etapie i w tej sytuacji powinni zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 polscy konsulowie pracuj\u0105cy na terenie Rosji. W drugim dniu procedury identyfikacji przyby\u0142o do instytutu kilka polskich si\u00f3str zakonnych. Widzia\u0142em, jak wielk\u0105 pomoc\u0105 by\u0142y w tym traumatycznym momencie. Byli psychologowie rosyjscy, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105c j\u0119zyka polskiego, byli zapewne fragmentem procedury po stronie rosyjskiej. A nasi psychologowie, jak to generalnie z psychologami bywa, byli bardzo pomocni i umiej\u0119tni. Prawd\u0105 jest jednak, \u017ce by\u0142y te\u017c i bardzo m\u0142ode panie psycholog, do\u015b\u0107 nieporadne, kt\u00f3re same wymaga\u0142y wsparcia i wielokrotnie otrzyma\u0142y je od samych rodzin. Wiem, \u017ce niekt\u00f3rzy psychologowie wyjechali wcze\u015bniej, nie radz\u0105c sobie ze skal\u0105 problem\u00f3w.<\/p>\r\n

By\u0142 Ksi\u0105dz \u015bwiadkiem komunikowania jakich\u015b problem\u00f3w przez rodziny b\u0105d\u017a polskich ekspert\u00f3w?<\/h4>\r\n

– Miejscem zg\u0142aszania problem\u00f3w by\u0142y spotkania rodzin z przedstawicielami polskich w\u0142adz. Wiem te\u017c, \u017ce niekt\u00f3re rodziny zg\u0142asza\u0142y swoje problemy urz\u0119dnikom Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Wielokrotnie proszono konsul\u00f3w, \u017ceby byli obecni do ko\u0144ca przy cia\u0142ach, czyli do momentu zamkni\u0119cia trumny. Pami\u0119tam te\u017c pro\u015bb\u0119 rodzin o obmycie cia\u0142 z b\u0142ota oraz resztek paliwa przed ich w\u0142o\u017ceniem do trumien. Zasadniczo problem\u00f3w by\u0142o wiele i by\u0142y one bardzo nawarstwione, co dawa\u0142o wra\u017cenie sytuacji trudnej do opanowania.<\/p>\r\n

A czy by\u0142 Ksi\u0105dz \u015bwiadkiem zniech\u0119cania rodzin do bezpo\u015bredniej identyfikacji cia\u0142?<\/h4>\r\n

– Jak s\u0142ysza\u0142em z opowie\u015bci niekt\u00f3rych rodzin, mia\u0142o to miejsce przed ich wylotem do Moskwy. I by\u0142o to absolutnie niepotrzebne. \u00d3w niekompetentny w tym zakresie urz\u0119dnik nie zdawa\u0142 sobie sprawy z tego, jak wa\u017cnym etapem dla rodziny jest odnalezienie cia\u0142a osoby bliskiej i jej godne po\u017cegnanie. Wiem te\u017c ze \u015bwiadectwa rodzin, z kt\u00f3rymi si\u0119 do dzisiaj spotykam, jak wiele \u017calu maj\u0105 do tego urz\u0119dnika, bo w dobrej wierze jemu zaufa\u0142y i zosta\u0142y w Polsce. I dzi\u015b tego bardzo \u017ca\u0142uj\u0105.<\/p>\r\n

Bra\u0142 Ksi\u0105dz udzia\u0142 w rozmowach Ewy Kopacz z rosyjskimi urz\u0119dnikami, np. Tatian\u0105 Golikow\u0105?<\/h4>\r\n

– Nie by\u0142em cz\u0142onkiem zespo\u0142u rz\u0105dowego i nie uczestniczy\u0142em w spotkaniach polskich urz\u0119dnik\u00f3w z w\u0142adzami rosyjskimi. Nie taka by\u0142a moja rola. Natomiast wiem, \u017ce rozmowy tego typu by\u0142y prowadzone, co by\u0142o konieczno\u015bci\u0105 w tamtej sytuacji. Przygodnie by\u0142em te\u017c \u015bwiadkiem jednej rozmowy, w kt\u00f3rej s\u0142ysza\u0142em apel pani Ewy Kopacz o wi\u0119kszy wysi\u0142ek strony rosyjskiej w procedurze identyfikacji cia\u0142a, tak by rodziny mog\u0142y znale\u017a\u0107 swoich bliskich i wr\u00f3ci\u0107 do kraju.<\/p>\r\n

B\u0119d\u0105c w Moskwie, wiedzia\u0142 Ksi\u0105dz, \u017ce polscy prokuratorzy, lekarze s\u0105dowi, genetycy i technicy nie zostali dopuszczeni do sekcji?<\/h4>\r\n

– W identyfikacjach polegaj\u0105cych zar\u00f3wno na poszukiwaniu cia\u0142, jak te\u017c ich rozpoznawaniu polscy eksperci uczestniczyli. O ile pami\u0119tam, faktycznie nast\u0105pi\u0142o to z pewnym op\u00f3\u017anieniem i bodaj\u017ce by\u0142o wynikiem prowadzonych rozm\u00f3w naszych w\u0142adz ze stron\u0105 rosyjsk\u0105. Natomiast nic nie wiem o uczestnictwie polskich specjalist\u00f3w w sekcjach zw\u0142ok.<\/p>\r\n

Skoro zajmowa\u0142 si\u0119 Ksi\u0105dz tylko opiek\u0105 duszpastersk\u0105, to sk\u0105d ta pewno\u015b\u0107, kiedy Ksi\u0105dz, wielokrotnie broni\u0105c minister Kopacz, twierdzi\u0142, \u017ce ka\u017cda cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142 ofiar zosta\u0142a poddana badaniom DNA?<\/h4>\r\n

– Pos\u0142uga duszpasterska nie by\u0142a wyizolowana od pozosta\u0142ych kontekst\u00f3w tego wszystkiego, co si\u0119 w Moskwie dzia\u0142o. Pyta\u0142em polskich i rosyjskich specjalist\u00f3w, dlaczego ma\u0142e fragmenty cia\u0142 s\u0105 opakowane odr\u0119bnie i oznaczone numerami. Wtedy udzielono mi odpowiedzi, \u017ce z tych fragment\u00f3w cia\u0142 zosta\u0142 pobrany materia\u0142 do bada\u0144 DNA.<\/p>\r\n

W jaki spos\u00f3b mog\u0142o doj\u015b\u0107 do zamiany cia\u0142 Anny Walentynowicz i Teresy Walewskiej-Przyja\u0142kowskiej?<\/h4>\r\n

– Na to pytanie bardzo trudno jest mi odpowiedzie\u0107. Wiem, \u017ce cia\u0142o pani Anny Walentynowicz rodzina rozpozna\u0142a i zosta\u0142o oddane stronie rosyjskiej. Jaki jest ostateczny efekt, wszyscy wiemy. I doznajemy wstrz\u0105su po odkryciu drog\u0105 ekshumacji tej tragicznej zamiany cia\u0142. W ostatnich dniach dowiedzia\u0142em si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z medi\u00f3w o zamianie cia\u0142 dw\u00f3ch kap\u0142an\u00f3w uczestnicz\u0105cych w tym locie. Ponad rok temu spotka\u0142em si\u0119 z rodzin\u0105 ks. prof. Ryszarda Rumianka, rektora UKSW w Warszawie. Powiedzia\u0142em w\u00f3wczas o tym, jak razem z kap\u0142anami w Moskwie przygotowali\u015bmy cia\u0142o ksi\u0119dza rektora do transportu do Polski. Cia\u0142a te by\u0142y ju\u017c szczelnie owini\u0119te czarn\u0105 foli\u0105. Na tak zakryte cia\u0142o na\u0142o\u017cyli\u015bmy str\u00f3j kap\u0142a\u0144ski. W\u00f3wczas wszyscy mieli\u015bmy przekonanie, \u017ce w tych workach Rosjanie przekazuj\u0105 nam te cia\u0142a, kt\u00f3re rozpoznano uprzednio w procedurze identyfikacji. Kiedy na dole w instytucie pokazano mi cia\u0142o, informuj\u0105c, \u017ce jest to ksi\u0105dz rektor, a potem te\u017c cia\u0142o ksi\u0119dza pra\u0142ata Zdzis\u0142awa Kr\u00f3la, to do dzisiaj pami\u0119tam znaczny stopie\u0144 destrukcji jednego z nich.<\/p>\r\n

Nad ka\u017cdym z nich pochyla\u0142em si\u0119 jak nad cia\u0142em kap\u0142ana, z kt\u00f3rym czu\u0142em szczeg\u00f3ln\u0105 jedno\u015b\u0107 przez dar kap\u0142a\u0144skiej pos\u0142ugi. W\u00f3wczas te\u017c podano mi do wiadomo\u015bci informacj\u0119 o to\u017csamo\u015bci cia\u0142, kt\u00f3r\u0105 przyj\u0105\u0142em jako prawdziw\u0105, nie maj\u0105c \u017cadnej mo\u017cliwo\u015bci osobistej weryfikacji. Pozosta\u0142a tylko modlitwa i poczucie wsp\u00f3lnoty.<\/p>\r\n

Jak Ksi\u0105dz odbiera pr\u00f3b\u0119 obci\u0105\u017cenia przez prokuratora Andrzeja Seremeta win\u0105 za ten stan rzeczy rodzin?<\/h4>\r\n

– Nie rozumiem tej wypowiedzi i jestem przekonany, \u017ce nie powinna ona si\u0119 zdarzy\u0107. A skoro si\u0119 zdarzy\u0142a, powinni\u015bmy otrzyma\u0107 ca\u0142kowite wyja\u015bnienie takiej postawy. W czasie g\u0142\u0119bokich dozna\u0144 traumy spowodowanej faktem \u015bmierci osoby bliskiej i konieczno\u015bci jej identyfikacji mo\u017cna mie\u0107 trudno\u015b\u0107 w znalezieniu w\u015br\u00f3d tak wielu cia\u0142 tego jednego. I dlatego byli obecni tam polscy eksperci, psychologowie oraz personel konsularny, aby w tym czasie rodziny otrzyma\u0142y jak najpe\u0142niejsze wsparcie. Jest co\u015b zuchwa\u0142ego w tym obarczeniu rodzin odpowiedzialno\u015bci\u0105 za pomylenie cia\u0142. Potrzebny jest tutaj jasny przekaz ze strony prokuratury.<\/p>\r\n

Podobny problem mamy z pani\u0105 Kopacz, kt\u00f3ra w wielu kwestiach zwyczajnie k\u0142ama\u0142a.<\/h4>\r\n

– W ci\u0105gu tych dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 roku od naszej obecno\u015bci w Moskwie dozna\u0142em wiele przykro\u015bci za moje \u015bwiadectwo o zaanga\u017cowaniu pani Ewy Kopacz w proces poszukiwania cia\u0142, ich identyfikacji, wspierania rodzin oraz ponaglania Rosjan, aby cia\u0142a jak najszybciej mog\u0142y znale\u017a\u0107 si\u0119 w Polsce. Pani Kopacz tam, w prosektorium, wykaza\u0142a si\u0119 niezwyk\u0142ym zaanga\u017cowaniem. I to trzeba zauwa\u017cy\u0107. Natomiast jako polityk oraz minister konstytucyjny polskiego rz\u0105du pope\u0142ni\u0142a dramatyczny w skutkach b\u0142\u0105d – m\u00f3wi\u0105c sekcja, my\u015bl\u0105c identyfikacja. To s\u0105 dwie inne rzeczywisto\u015bci.<\/p>\r\n

Przepraszam, ale „nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107” polegaj\u0105ca na pomyleniu podstawowych termin\u00f3w medycznych mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 laikowi, a nie lekarzowi z zawodu.<\/h4>\r\n

– To ju\u017c pytanie do pani Kopacz, nie do mnie.<\/p>\r\n

Pani Kopacz mia\u0142a jednak dwa lata na naprawienie tego b\u0142\u0119du, zrobi\u0142a to, gdy fakty wysz\u0142y ju\u017c na jaw. B\u0119d\u0105c lekarzem, nie mia\u0142a prawa wierzy\u0107, \u017ce mo\u017cna przeprowadzi\u0107 95 sekcji w jedn\u0105 noc.<\/h4>\r\n

– Ma pani racj\u0119, ale podobnie jak w powy\u017cszym przypadku to pytanie te\u017c nale\u017ca\u0142oby zada\u0107 pani Kopacz.<\/p>\r\n

Mo\u017ce by\u0142o tak, \u017ce Rosjanie widzieli dezorientacj\u0119 Ewy Kopacz i wykorzystywali to?<\/h4>\r\n

– Nie wiem.<\/p>\r\n

Za co przeprasza\u0142 Ksi\u0105dz rodziny? Co ma Ksi\u0105dz sobie do zarzucenia?<\/h4>\r\n

– Przeprosi\u0142em za dwie rzeczy. Za stwierdzenie wypowiedziane ponad p\u00f3\u0142tora roku temu, \u017ce ekshumacja (totalna) jest szale\u0144stwem. W tym okresie dociera\u0142y do nas pierwsze informacje o nie\u015bcis\u0142o\u015bciach w dokumentacji medycznej opisuj\u0105cej wyniki przeprowadzonych sekcji zw\u0142ok ofiar katastrofy. To zawarte w tych dokumentach nie\u015bcis\u0142o\u015bci – niekiedy tak daleko posuni\u0119te, \u017ce budzi\u0142y naturalne oburzenie bliskich – wykszta\u0142ci\u0142y wol\u0119 poszukiwania prawdy. W kilku przypadkach jedyn\u0105, cho\u0107 najdramatyczniejsz\u0105 dla rodzin zmar\u0142ych drog\u0105 do niej by\u0142a ekshumacja cia\u0142. Ta pewno\u015b\u0107 co do to\u017csamo\u015bci zmar\u0142ego jest warto\u015bci\u0105 tak wysok\u0105, \u017ce warto\u015b\u0107 spokoju nale\u017cnego zmar\u0142ym musia\u0142a ust\u0105pi\u0107 miejsca nale\u017cnej wszystkim, a zw\u0142aszcza bliskim, prawdzie. Przeprosi\u0142em tak\u017ce za fakt, i\u017c przez nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107 mojej wypowiedzi co do obecno\u015bci przy trumnach zmar\u0142ych bliscy oraz s\u0142uchacze mogli nabra\u0107 s\u0142usznego przekonania, \u017ce wydaj\u0119 \u015bwiadectwo pewno\u015bci o to\u017csamo\u015bci zmar\u0142ych z\u0142o\u017conych do trumny. Od samego pocz\u0105tku wyra\u017ca\u0142em przekonanie, \u017ce bliscy pochowali tych, kt\u00f3rych kochaj\u0105. Zrodzi\u0142o si\u0119 ono we mnie z tych moment\u00f3w ogl\u0105dania cia\u0142 zmar\u0142ych razem z ich bliskimi, kiedy okre\u015blono to\u017csamo\u015b\u0107 zmar\u0142ych. T\u0119 pewno\u015b\u0107 przenios\u0142em na ten ostatni moment, w kt\u00f3rym stara\u0142em si\u0119 by\u0107 przy ka\u017cdej trumnie, gdy modli\u0142em si\u0119 nad cia\u0142em os\u0142oni\u0119tym czarnym workiem tu\u017c przed zamkni\u0119ciem wieka trumny. Takie w\u00f3wczas mia\u0142em szczere przekonanie. Wyniki ekshumacji oraz wcze\u015bniejsze k\u0142amliwe raporty sekcyjne u\u015bwiadomi\u0142y mi, \u017ce by\u0142em w b\u0142\u0119dzie. Ale chc\u0119 mie\u0107 tak\u0105 nadziej\u0119, \u017ce jest to ju\u017c koniec pomy\u0142ek, bo z tego niedbalstwa Rosjan powsta\u0142o tak wiele w\u0105tpliwo\u015bci, obaw i pora\u017caj\u0105cego cierpienia, kt\u00f3re tylko pomna\u017ca i tak bezmiar tej tragedii.<\/p>\r\n

Dlaczego te raporty zosta\u0142y sfa\u0142szowane?<\/h4>\r\n

– Trudno jest mi przenikn\u0105\u0107 motywy dzia\u0142ania Rosjan. Jakiekolwiek by nie by\u0142y, to nie potrafi\u0119 zaakceptowa\u0107 ich ostatecznego efektu, kt\u00f3rym jest niezgodno\u015b\u0107 z prawd\u0105 i b\u00f3l bliskich.<\/p>\r\n

Samo s\u0142owo „przepraszam” w tej sytuacji wystarczy?<\/h4>\r\n

– O m\u00f3wieniu nieprawdy, kt\u00f3ra jest k\u0142amstwem, m\u00f3wimy w\u00f3wczas, gdy mamy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce informacje, kt\u00f3re podaj\u0119, s\u0105 k\u0142amliwe. Tak \u0142atwo si\u0119 oskar\u017ca, gdy jest si\u0119 wolnym od \u0142udz\u0105cych kontekst\u00f3w. Czy pani lub kogo\u015b z Czytelnik\u00f3w nie wprowadzono nigdy w b\u0142\u0105d? Czy wasze szczere zaufanie komu\u015b nie zosta\u0142o nigdy nadu\u017cyte? Zosta\u0142em ju\u017c publicznie oddany pod s\u0105d Bo\u017cy, w apelacji, aby B\u00f3g mi wybaczy\u0142. Z powodu tak \u0142atwego, jak w pani pytaniu, zarzucania k\u0142amstwa wielu \u017cyczy\u0142o mi rych\u0142ej \u015bmierci, odziera\u0142o z godno\u015bci kap\u0142a\u0144skiej i ludzkiej przyzwoito\u015bci. Pyta pani, czy wystarczy „przepraszam”? Nie wiem, ale uczciwie przepraszam.<\/p>\r\n

A pami\u0119ta Ksi\u0105dz, jak odzierano z godno\u015bci rodziny ofiar i tak ju\u017c dotkni\u0119te cierpieniem? Pami\u0119ta Ksi\u0105dz, jak zniszczono honor gen. Andrzeja B\u0142asika i za\u0142ogi tupolewa? Dlaczego nie broni\u0142 Ksi\u0105dz Ewy B\u0142asik z r\u00f3wnym zapa\u0142em co Ewy Kopacz?<\/h4>\r\n

– Prosz\u0119 mnie nie stawia\u0107 po tej stronie.<\/p>\r\n

Nie uwa\u017ca Ksi\u0105dz, \u017ce premier powinien wreszcie publicznie przeprosi\u0107 Ew\u0119 B\u0142asik?<\/h4>\r\n

– Pan genera\u0142 B\u0142asik zas\u0142uguje na nasz szacunek i wdzi\u0119czno\u015b\u0107 pa\u0144stwa polskiego za jego wiern\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 Ojczy\u017anie. Powielanie nieprawdziwej informacji o postawie pana genera\u0142a w czasie lotu jest niegodne i uderza w honor polskiego \u017co\u0142nierza.<\/p>\r\n

Wiedzia\u0142 Ksi\u0105dz, \u017ce rodzinom zakazano otwierania trumien w Polsce? Mo\u017ce by\u0142 Ksi\u0105dz \u015bwiadkiem tego, jak im to og\u0142aszano?<\/h4>\r\n

– Niestety, nie by\u0142o mi dane by\u0107 \u015bwiadkiem takiej wypowiedzi. Natomiast pami\u0119tam, \u017ce rodzinom bardzo zale\u017ca\u0142o na po\u017cegnaniu ze zmar\u0142ymi, bowiem – jak m\u00f3wi\u0142y – w Polsce b\u0119dzie to ju\u017c niemo\u017cliwe.<\/p>\r\n

Nie zastanawia\u0142o nigdy Ksi\u0119dza, jak to mo\u017cliwe, by w ci\u0105gu jednej nocy Rosjanie przeprowadzili rzetelnie niemal sto sekcji zw\u0142ok?<\/h4>\r\n

– Tak, ma pani racj\u0119, dla mnie widok ran po wykonaniu sekcji by\u0142 komunikatem o przeprowadzeniu procedury sekcyjnej. Ilo\u015b\u0107 tych ran \u015bwiadczy\u0142a o du\u017cej skali tych prac, a jednocze\u015bnie \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce to mog\u0142o si\u0119 wydarzy\u0107 w tak kr\u00f3tkim czasie, budzi\u0142a moje zdumienie, a w\u0105tpliwo\u015bci na ten temat przekaza\u0142em polskim specjalistom z zakresu medycyny s\u0105dowej.<\/p>\r\n

Komu konkretnie, jaka by\u0142a reakcja?<\/h4>\r\n

– Nie pami\u0119tam nazwisk tych os\u00f3b.<\/p>\r\n

By\u0142y jakie\u015b sytuacje, kt\u00f3re porusza\u0142y wra\u017cliwo\u015b\u0107 Ksi\u0119dza, zw\u0142aszcza jako kap\u0142ana?<\/h4>\r\n

– Wszystko. Od pocz\u0105tku tej pos\u0142ugi do ko\u0144ca. Tak\u017ce i teraz. Sama pani rozumie, \u017ce tak postawione pytanie otwiera rozleg\u0142e zakresy wspomnie\u0144, prze\u017cy\u0107 i refleksji nad t\u0105 tragedi\u0105. Nie oczekuj\u0119 te\u017c wsp\u00f3\u0142czucia ani nagrody. Nie po to tam pojechali\u015bmy.<\/p>\r\n

Lekarz LPR Dymitr Ksi\u0105\u017cek twierdzi, \u017ce Rosjanie nie traktowali cia\u0142 z szacunkiem.<\/h4>\r\n

– Znam Dymitra jako cenionego specjalist\u0119 w zakresie medycyny ratunkowej. Zapozna\u0142em si\u0119 te\u017c z jego wywiadem opublikowanym w jednym z tygodnik\u00f3w, do kt\u00f3rego pani nawi\u0105zuje. Sam spos\u00f3b publikacji tego wywiadu przez redakcj\u0119 jest wybitnie nieprofesjonalny. Umiejscowienie go pomi\u0119dzy ok\u0142adk\u0105 zapowiadaj\u0105c\u0105 refleksj\u0119 nad banalno\u015bci\u0105 popularnych program\u00f3w telewizyjnych a reklam\u0105 obuwia, bez przygotowania czytelnika do poruszanego tematu, \u015bwiadczy o poszukiwaniu sensacyjnego klimatu tej dramatycznej – zw\u0142aszcza dla bliskich – opowie\u015bci. Nie jestem specjalist\u0105 od mentalno\u015bci rosyjskiej, a zw\u0142aszcza pracownik\u00f3w zatrudnionych w prosektoriach, kt\u00f3rych dr Dymitr nazywa pakowaczami. Ani ja, ani Dymitr nie mieli\u015bmy dost\u0119pu do pomieszczenia, w kt\u00f3rym Rosjanie przygotowywali cia\u0142a do w\u0142o\u017cenia do trumny. Nie ode mnie te\u017c zale\u017ca\u0142o, czy na tym etapie i w tamtym miejscu m\u00f3g\u0142by by\u0107 przedstawiciel lub obserwator ze strony polskiej. Ani ekipa medyczna LPR, ani duszpasterze nie mieli na to wp\u0142ywu. Wydaje mi si\u0119, \u017ce by\u0142o to osi\u0105galne dla posiadaj\u0105cych odpowiednie uprawnienia konsul\u00f3w. Czy tam byli? Nie wiem.<\/p>\r\n

B\u0119d\u0105c w Moskwie, by\u0142 Ksi\u0105dz \u015bwiadkiem urz\u0119dniczego chaosu. Dlaczego nie m\u00f3wi\u0142 Ksi\u0105dz wcze\u015bniej o tym, nie ujmowa\u0142 si\u0119 za rodzinami, gdy politycy i dziennikarze obrzucali je b\u0142otem?<\/h4>\r\n

– W moich wcze\u015bniejszych wypowiedziach z ca\u0142\u0105 stanowczo\u015bci\u0105 i wielokrotnie zwraca\u0142em si\u0119 do odbiorc\u00f3w – w tym tak\u017ce do polityk\u00f3w – m\u00f3wi\u0105c, \u017ce rodziny i spo\u0142eczno\u015b\u0107 narodowa maj\u0105 prawo do pe\u0142nej prawdy na temat przyczyn katastrofy, rzetelnego \u015bledztwa, poszanowania prze\u017cywanej \u017ca\u0142oby, szacunku dla zmar\u0142ych, a tak\u017ce o koniecznej wsp\u00f3\u0142pracy w\u0142adz z obywatelami, by m\u00f3g\u0142 powsta\u0107 w Warszawie pomnik ofiar katastrofy smole\u0144skiej.<\/p>\r\n

Ma Ksi\u0105dz na my\u015bli konkretnych polityk\u00f3w PO, kt\u00f3rzy publicznie che\u0142pili si\u0119 tym, \u017ce brzydz\u0105 si\u0119 tematem katastrofy?<\/h4>\r\n

– Przypomnienie tych temat\u00f3w adresowa\u0142em do wszystkich, a zw\u0142aszcza do tych, kt\u00f3rym powierzono mandat zaufania spo\u0142ecznego, powo\u0142uj\u0105c ich w demokratycznych wyborach do sprawowania w\u0142adzy, z kt\u00f3rego to sprawowania trzeba b\u0119dzie zda\u0107 spraw\u0119 przed suwerenem, kt\u00f3rym jest Nar\u00f3d. I tutaj chc\u0119 mocno zaznaczy\u0107: Nar\u00f3d, a nie pa\u0144stwo. To fundamentalne rozumienie roli Narodu powinno porz\u0105dkowa\u0107 charakter postaw, w tym tak\u017ce porz\u0105dek s\u0142u\u017cby urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwa.<\/p>\r\n

Zosta\u0142 Ksi\u0105dz poinformowany w Moskwie, \u017ce Rosjanie planuj\u0105 pokaza\u0107 dziennikarzom cia\u0142o \u015bp. Marii Kaczy\u0144skiej?<\/h4>\r\n

– Po raz pierwszy s\u0142ysz\u0119 o tym od pani. Gdyby dosz\u0142o do tego, to na pewno by\u0142oby to wstrz\u0105saj\u0105ce, podobnie jak wstrz\u0105saj\u0105ca jest opowie\u015b\u0107 doktora Dymitra o tym, jak Rosjanin pracuj\u0105cy przy identyfikacji cia\u0142, w obecno\u015bci Polak\u00f3w, podnosi twarz pani prezydentowej za nos. Dla nas wszystkich wstrz\u0105saj\u0105ce by\u0142y te\u017c zdj\u0119cia ofiar katastrofy smole\u0144skiej pokazane w internecie. Czym\u015b niemo\u017cliwym do wyt\u0142umaczenia jest zaniechanie ochrony cia\u0142a prezydenta Lecha Kaczy\u0144skiego po jego \u015bmierci. W konsekwencji, szargaj\u0105c godno\u015b\u0107 prezydenta Polski, przez publikacj\u0119 tych zdj\u0119\u0107 zszargano te\u017c godno\u015b\u0107 pa\u0144stwa i Narodu Polskiego.<\/p>\r\n

Planuje Ksi\u0105dz jakie\u015b publiczne wyst\u0105pienie do polityk\u00f3w Platformy z takim przes\u0142aniem?<\/h4>\r\n

– Czy kto\u015b mnie jeszcze s\u0142ucha? Ten wywiad niech b\u0119dzie moj\u0105 ostatni\u0105 wypowiedzi\u0105 w temacie katastrofy smole\u0144skiej. I tak spodziewam si\u0119 po jego publikacji wielu nieprzychylnych komentarzy. Ale jak d\u0142ugo potrafi\u0119 si\u0119 jeszcze modli\u0107, tak d\u0142ugo wiele mog\u0119 znie\u015b\u0107. Wszystko mog\u0119 w Tym, kt\u00f3ry mnie umacnia.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/h4>\r\n

Marta Ziarnik<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z ks. pra\u0142atem Henrykiem B\u0142aszczykiem, kap\u0142anem, kt\u00f3ry po katastrofie z 10 kwietnia 2010 roku pe\u0142ni\u0142 pos\u0142ug\u0119 duszpastersk\u0105 w Moskwie, rozmawia Marta Ziarnik Kiedy i na czyje polecenie polecia\u0142 Ksi\u0105dz do Moskwy? – Jako pierwszy zadzwoni\u0142 do mnie pan Krzysztof Suszek, jeden z dyrektor\u00f3w w resorcie zdrowia, z informacj\u0105, \u017ce \u00f3wczesna minister zdrowia za jego po\u015brednictwem […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[139],"tags":[137],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64169"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64169"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64169\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}