{"id":63650,"date":"2012-11-19T15:18:12","date_gmt":"2012-11-19T20:18:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=63650"},"modified":"2012-11-19T15:18:12","modified_gmt":"2012-11-19T20:18:12","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=63650","title":{"rendered":"Nauka uwik\u0142ana – Tomasz Gabi\u015b<\/em>"},"content":{"rendered":"

Problem uwik\u0142ania nauki w uk\u0142ady i konteksty pozanaukowe – polityczne, ideologiczne, gospodarcze – jest stary jak \u015bwiat, powiedziano i napisano na ten temat bardzo du\u017co, ale wci\u0105\u017c z niezmiennym zdumieniem dowiadujemy si\u0119 o nowych konkretnych przejawach zale\u017cno\u015bci nauki, a \u015bci\u015blej rzecz bior\u0105c naukowc\u00f3w, od rozmaitych czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych i o ewentualnym wp\u0142ywie owych czynnik\u00f3w na przebieg bada\u0144 naukowych i ich wyniki. Przyjrzyjmy si\u0119 temu zjawisku na dw\u00f3ch przyk\u0142adach.<\/p>\r\n

Imigrantka przeciw imigrantologom<\/strong><\/p>\r\n

W Niemczech bujnie rozwija si\u0119 w ostatnich latach ga\u0142\u0105\u017a nauki nazywana: \u201ebadania nad migracj\u0105\u201d – sama nazwa nieco wprowadza w b\u0142\u0105d, poniewa\u017c chodzi g\u0142\u00f3wnie o \u201ebadania nad imigracj\u0105\u201d. Korzysta ona z owoc\u00f3w bada\u0144 socjologicznych, ekonomicznych, etnologicznych i innych, aby opisywa\u0107 coraz istotniejszy wycinek \u017cycia spo\u0142ecznego w Niemczech. Na spos\u00f3b, w jaki funkcjonuje ta dziedzina, skierowa\u0142a sw\u00f3j bystry wzrok socjolo\u017cka, publicystka, autorka ksi\u0105\u017cek na temat islamu Necla Kelek.\u00a0 Urodzi\u0142a si\u0119 w 1957 roku w Stambule a kiedy mia\u0142a 9 lat jej rodzina przenios\u0142a\u00a0 si\u0119 do Niemiec.<\/p>\r\n

Kelek wzi\u0119\u0142a pod lup\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 niemieck\u0105 instytucj\u0119 w dziedzinie bada\u0144 nad migracj\u0105, nosz\u0105c\u0105 nazw\u0119 Rada Ekspert\u00f3w Niemieckich Fundacji ds. Integracji i Migracji (Sachverst\u00c3\u00a4ndigenrat deutscher Stiftungen f\u00fcr Integration und Migration), powo\u0142an\u0105 do \u017cycia i finansowan\u0105 przez osiem wielkich fundacji m.in. Fundacj\u0119 Volkswagena i Fundacj\u0119 Bertelsmanna. Tworzy j\u0105 dziewi\u0119\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re r\u00f3wnocze\u015bnie kieruj\u0105, zajmuj\u0105cymi si\u0119 migracj\u0105, instytutami lub katedrami w szko\u0142ach wy\u017cszych. Rada dysponuje personelem urz\u0119dniczym, publikuje studia i raporty odr\u0119bnie finansowane przez fundacje. Wsp\u00f3\u0142pracuje \u015bci\u015ble z establishmentem politycznym, doradza politykom na szczeblu federalnym i lokalnym, sporz\u0105dza dla nich ekspertyzy i zalecenia, innymi s\u0142owy dostarcza naukowej podbudowy dla polityki imigracyjnej rz\u0105dz\u0105cych. Cz\u0142onkowie Rady, b\u0119d\u0105cy r\u00f3wnocze\u015bnie cz\u0142onkami establishmentu akademickiego, tworz\u0105 zamkni\u0119ty kr\u0105g os\u00f3b i instytucji, w kt\u00f3rym ocenia si\u0119 projekty i przedsi\u0119wzi\u0119cia badawcze, koordynuje przep\u0142yw pieni\u0119dzy na badania, opiniuje kandydatury do stypendi\u00f3w, decyduje o podziale stanowisk i posad, rozstrzyga o naukowych karierach.<\/p>\r\n

Wed\u0142ug Necli Kelek osoby, kt\u00f3re nie ciesz\u0105 si\u0119 \u017cyczliwo\u015bci\u0105 tej instytucji tzn. jej cz\u0142onk\u00f3w, nie maj\u0105 najmniejszych szans na granty lub karier\u0119 w zinstytucjonalizowanych badaniach nad migracj\u0105. Mamy do czynienia ze swoistym organem kontrolnym, kt\u00f3ry nieuchronnie eliminuje wszelkie krytyczne pytania i zagadnienia, wycisza g\u0142osy dysydent\u00f3w, tabuizuje tematy, osoby, ksi\u0105\u017cki, zak\u0142\u00f3caj\u0105ce czy naruszaj\u0105ce przyj\u0119ty przeze\u0144 konsensus w badaniach nad imigracj\u0105, czyli zgod\u0119 w kwestii co i jak ma by\u0107 badane. Tym samym instytucjonalny \u201euk\u0142ad\u201d w znacz\u0105cy spos\u00f3b wp\u0142ywa na postrzeganie rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej, zakre\u015blaj\u0105c granice pola badawczego, zezwalaj\u0105c na stawianie tylko takich a nie innych pyta\u0144, dopuszczaj\u0105c tylko pewne odpowiedzi na nie itd.<\/p>\r\n

Nie jest wi\u0119c te\u017c niczym dziwnym to, \u017ce wobec swoich krytyk\u00f3w takich jak Necla Kelek ludzie \u201euk\u0142adu\u201d u\u017cywaj\u0105 terminologii politycznej, np. szef Rady Klaus Bade nazwa\u0142 ich \u201epodpalaczami\u201d i \u201ewichrzycielami\u201d. Najwidoczniej nie mamy do czynienia ze sporem pomi\u0119dzy reprezentuj\u0105cymi r\u00f3\u017cne stanowiska i hipotezy naukowcami, maj\u0105cymi takie samo prawo do udzia\u0142u w debacie; jedna ze stron (Bade) przemawia niczym w\u0142adza, dokonuj\u0105ca ideologiczno-politycznej oceny adwersarza i wykluczaj\u0105ca go z debaty naukowej, to znaczy z debaty tocz\u0105cej si\u0119 w ramach instytucji powszechnie uznawanych za naukowe. Dlatego te\u017c – zdaniem Kelek – wszystkie autentyczne dyskusje na temat imigracji w Niemczech wysz\u0142y nie od badaczy z tych wysoko dotowanych \u201ebrain trusts\u201d zajmuj\u0105cych si\u0119 badaniami nad migracj\u0105, lecz zainicjowane zosta\u0142y przez outsider\u00f3w, i toczy\u0142y si\u0119 wbrew oporowi tych ludzi. Ich zamiarem by\u0142o raczej zablokowanie dyskusji, co raczej nie jest postaw\u0105, jaka przystoi badaczowi d\u0105\u017c\u0105cemu – jak deklaruj\u0105 wszyscy badacze – do prawdy.<\/p>\r\n

Bank Rezerwy Federalnej dba o rozw\u00f3j nauk ekonomicznych<\/strong><\/p>\r\n

Z Niemiec przenie\u015bmy si\u0119 do USA, od bada\u0144 nad migracj\u0105 przejd\u017amy do nauk ekonomicznych. Niekt\u00f3rzy przedstawiciele tych\u017ce nauk (raczej outsiderzy) dowodz\u0105, i\u017c po upadku Zwi\u0105zku Sowieckiego gospodarka planowa wcale nie znik\u0142a, trwa sobie w najlepsze pod postaci\u0105 monetarnego socjalizmu; zamiast urz\u0119d\u00f3w planowania ustalaj\u0105cych ile pieluszek dla dzieci nale\u017cy wyprodukowa\u0107, mamy banki centralne, kt\u00f3re decyduj\u0105 o wysoko\u015bci st\u00f3p procentowych i ilo\u015bci pieni\u0105dza w obiegu, a zatem o zasadniczych parametrach gospodarki. Jak ka\u017cdy dobrze wie, najpot\u0119\u017cniejszym bankiem centralnym \u015bwiata jest ameryka\u0144ski Bank Rezerw Federalnych( w skr\u00f3cie Fed) , kt\u00f3ry – wyznaczaj\u0105c stopy procentowe i ustalaj\u0105c ilo\u015b\u0107 dolar\u00f3w w \u015bwiatowym obiegu pieni\u0119\u017cnym – w pewnym sensie jest Globalnym Urz\u0119dem Planowania.<\/p>\r\n

Dwa lata temu zesp\u00f3\u0142 kierowany przez Ryana Grima przeprowadzi\u0142 dla ameryka\u0144skiego portalu \u201eHuffington Post\u201d badania nad zwi\u0105zkami \u0142\u0105cz\u0105cymi Fed z naukami ekonomicznymi w Stanach Zjednoczonych. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Fed (wraz ze swoimi 12 bankami regionalnymi) ma na li\u015bcie p\u0142ac kilkuset ekonomist\u00f3w, zar\u00f3wno jako doradc\u00f3w i konsultant\u00f3w, jak i na stanowiskach pomocniczych. Bank wydaje miliony dolar\u00f3w na umowy z ekonomistami za ekspertyzy, konsultacje, prezentacje, artyku\u0142y, analizy, badania, gromadzenie danych, studia o strukturze rynku, prace naukowe, warsztaty, go\u015bcinne wyk\u0142ady itd. W 2008 roku wyda\u0142 na ekonomist\u00f3w 389 milion\u00f3w dolar\u00f3w, w 2009 roku przeznaczy\u0142 na nich 433 miliony dolar\u00f3w. Szacuje si\u0119, \u017ce w USA jest od 1000 do 1500 ekonomist\u00f3w specjalizuj\u0105cych si\u0119 w polityce monetarnej, bankowo\u015bci centralnej, poda\u017cy pieni\u0105dza i kredytu, makroekonomicznych aspektach finans\u00f3w publicznych, a zatem przedmiotem ich bada\u0144 jest – co oczywiste r\u00f3wnie\u017c , a mo\u017ce przede wszystkim Fed i jego polityka. W\u015br\u00f3d nich znacz\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowi\u0105 ci, kt\u00f3rzy ju\u017c pracowali dla Fedu lub pracuj\u0105 obecnie (ci kt\u00f3rzy jeszcze nie pracowali zapewne czekaj\u0105 na propozycje).<\/p>\r\n

Wiadom\u0105 rzecz\u0105 jest jak wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu naukowym (i \u017cyciu naukowc\u00f3w) odgrywaj\u0105 najbardziej renomowane w danej dziedzinie czasopisma naukowe; ich redaktorzy s\u0105 swego rodzaju \u201eod\u017awiernymi\u201d, kt\u00f3rzy decyduj\u0105, kogo wpu\u015bci\u0107 do \u015brodka a kogo nie, a tym samym decyduj\u0105 o karierach, poniewa\u017c szans\u0119 na uzyskanie uniwersyteckiej posady ma tylko ten, kto w nich publikowa\u0142. To oni okre\u015blaj\u0105 jakie koncepcje i idee s\u0105 \u201epowa\u017cne\u201d i \u201eakceptowalne\u201d, a jakie nie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w siedmiu czo\u0142owych czasopismach ekonomicznych na 190 cz\u0142onk\u00f3w redakcji 84 by\u0142o w ten czy inny spos\u00f3b powi\u0105zanych z Fedem. W najwa\u017cniejszym pi\u015bmie po\u015bwi\u0119conym polityce monetarnej \u201eJournal of Monetary Economics\u201d ( kogo nie ma na jego \u0142amach, to tak jakby nie istnia\u0142 w bran\u017cy)\u00a0 wszyscy cz\u0142onkowie redakcji s\u0105 lub byli powi\u0105zani z Fedem;\u00a0 obecnie 14 z 26 cz\u0142onk\u00f3w redakcji jest na li\u015bcie p\u0142ac Fedu.<\/p>\r\n

Mamy wi\u0119c do\u015b\u0107 niezwyk\u0142\u0105 sytuacj\u0119: bank centralny b\u0119d\u0105cy g\u0142\u00f3wnym podmiotem polityki monetarnej i kredytowej skupia wok\u00f3\u0142 siebie, wi\u0105\u017ce ze sob\u0105 r\u00f3\u017cnorakimi ni\u0107mi \u201ewsp\u00f3lnot\u0119 uczonych\u201d, dla kt\u00f3rej on sam jest przedmiotem bada\u0144. Ta \u201ewsp\u00f3lnota\u201d to w rzeczywisto\u015bci zamkni\u0119ty klub, do kt\u00f3rego nale\u017c\u0105 ci, kt\u00f3rym Fed zapewnia presti\u017c, pozycj\u0119 i pieni\u0105dze, a oni, co naturalne, odwdzi\u0119czaj\u0105 mu si\u0119 w taki spos\u00f3b, \u017ce nie poddaj\u0105 go takim wnikliwym analizom, na jakie zas\u0142uguje, ba, wi\u0119cej nawet: poniewa\u017c s\u0105 w pewnym sensie cz\u0119\u015bci\u0105 Fedu, dlatego nigdy nie analizuj\u0105 go z perspektywy zewn\u0119trznej, gdy\u017c taka perspektywa mog\u0142aby cho\u0107by tylko na czysto intelektualnej p\u0142aszczy\u017anie podwa\u017cy\u0107 racje nie tylko jego polityki, ale wr\u0119cz racj\u0119 jego istnienia (s\u0105 przecie\u017c ekonomi\u015bci- outsiderzy projektuj\u0105cy system bankowy bez banku centralnego). Dostarczaj\u0105 mu de facto naukowej legitymizacji, s\u0105 jego – by u\u017cy\u0107 z\u0142o\u015bliwego terminu Hansa-Hermanna Hoppego – \u201eintelektualnymi ochroniarzami\u201d.<\/p>\r\n

Skutki takiego stanu rzeczy s\u0105 \u0142atwe do przewidzenia: skupiona wok\u00f3\u0142 Fedu \u201ewsp\u00f3lnota uczonych\u201d nie wychodzi z \u017cadnymi nowymi koncepcjami i ideami, wszystkie koncepcje musz\u0105 by\u0107 dopasowane do obowi\u0105zuj\u0105cej ideologii ekonomicznej Fedu. Utrzymywana przez bank centralny \u201escientific community\u201d promuje to, co niekontrowersyjne i bezpieczne, co ma charakter techniczny i przyczynkarski, wi\u0119c nie grozi wywo\u0142aniem dyskusji. Fedowska \u201ewsp\u00f3lnota uczonych\u201d jest wi\u0119c odwrotno\u015bci\u0105 owej idealnej \u201ewsp\u00f3lnoty uczonych\u201d, kt\u00f3ra – jak sobie, mo\u017ce nieco naiwnie, wyobra\u017camy – \u017cyje debat\u0105, \u015bcieraniem si\u0119 pogl\u0105d\u00f3w , dochodzeniem do prawdy.<\/p>\r\n

Kiedy cztery lata temu wybuch\u0142 w USA kryzys finansowy, wielu ludzi zadawa\u0142o sobie pytanie, dlaczego Fed tego nie przewidzia\u0142, dlaczego ameryka\u0144scy ekonomi\u015bci tego nie przewidzieli. Jak jednak ekonomi\u015bci, kt\u00f3rzy nale\u017c\u0105 do Fedu, mieli to zrobi\u0107, skoro musieliby cho\u0107by jako hipotez\u0119 za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce to sam Fed i jego polityka odpowiadaj\u0105 za kryzys, a tym samym musieliby wskaza\u0107 na samych siebie jako wsp\u00f3\u0142winnych. Trudno przecie\u017c wymaga\u0107 od nich takiego heroizmu.<\/p>\r\n

Przypomnijmy tutaj, \u017ce w 1971 roku rz\u0105d Stan\u00f3w Zjednoczonych zdecydowa\u0142, i\u017c ameryka\u0144ski bank centralny przestanie wymienia\u0107 dolary na z\u0142oto po sta\u0142ym kursie. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 era wy\u0142\u0105cznie papierowego dolara bez pokrycia, a tym samym nowa era dla Fedu -g\u0142\u00f3wnego producenta zielonego papieru. Nie maj\u0105c ju\u017c zewn\u0119trznego hamulca w postaci (cz\u0119\u015bciowego) pokrycia waluty w z\u0142ocie, zyska\u0142 pozycj\u0119 – jak z brutaln\u0105 szczero\u015bci\u0105 outsidera okre\u015bli\u0142 j\u0105 Hans-Hermann Hoppe – \u201eautonomicznego fa\u0142szerza ostatniej instancji dla ca\u0142ego mi\u0119dzynarodowego systemu bankowego\u201d. Dlatego pilniej ni\u017c w latach poprzednich potrzebowa\u0142 dla siebie i swojej dzia\u0142alno\u015bci ideologiczno-propagandowej os\u0142ony. I w\u0142a\u015bnie na po\u0142ow\u0119 lat 70. zesz\u0142ego wieku datuje si\u0119 pocz\u0105tek owej \u201ekultury konsultacji\u201d, czyli op\u0142acania ekonomist\u00f3w poprzez zamawianie u nich ekspertyz i analiz. To w\u00f3wczas Fed rozpocz\u0105\u0142 budowanie ideologiczno-intelektualno-naukowej infrastruktury, maj\u0105cej mu s\u0142u\u017cy\u0107. W ci\u0105gu kilku dziesi\u0119cioleci rozros\u0142a si\u0119 ona do dzisiejszych, do\u015b\u0107 monstrualnych rozmiar\u00f3w.<\/p>\r\n

Potrzeba Utopii<\/strong><\/p>\r\n

Dwa przyk\u0142ady zaczerpni\u0119te z dw\u00f3ch kraj\u00f3w, z dw\u00f3ch dziedzin nauki – oba pozwalaj\u0105 domniemywa\u0107, \u017ce podobnym mechanizmom podlegaj\u0105 inne jej dziedziny, w innych krajach \u015bwiata. Ka\u017ce to powt\u00f3rzy\u0107 pytanie, jakie Nowa Debata zada\u0142a Gra\u017cynie Cichosz, czy w takiej sytuacji w og\u00f3le jest mo\u017cliwa czysto naukowa debata, w kt\u00f3rej przedstawiciele r\u00f3\u017cnych stanowisk maj\u0105 -generalnie rzecz bior\u0105c – \u201etyle samo czasu\u201d na ich przedstawienie i obron\u0119? Czy jest mo\u017cliwa spokojna, rzeczowa dyskusja pomi\u0119dzy Necl\u0105 Kelek, a Klausem Bade? Czy ekonomista znajduj\u0105cy si\u0119 na li\u015bcie p\u0142ac Fedu mo\u017ce wymienia\u0107 racjonalne argumenty np. z Hansem-Hermannem Hoppe, kt\u00f3ry dowodzi szkodliwo\u015bci istnienia tej instytucji? Czy mo\u017cliwe s\u0105 warunki debaty sformu\u0142owane przez\u00a0 J\u00fcrgena Habermasa: r\u00f3wna dystrybucja praw i obowi\u0105zk\u00f3w argumentacyjnych to znaczy wszystkie stanowiska s\u0105 prezentowane, wymieniane i oceniane w formie argument\u00f3w, uczestnicy sytuacji komunikacyjnej nie podlegaj\u0105 jakimkolwiek zewn\u0119trznym przymusom w\u0142adzy i pieni\u0105dza, \u017caden z uczestnik\u00f3w debaty nie panuje nad innymi uczestnikami za pomoc\u0105 takich czy innych instrument\u00f3w w\u0142adzy? Wielu odpowie, \u017ce to niemo\u017cliwe, \u017ce to utopia. I pewnie b\u0119d\u0105 mieli racj\u0119. Ale dlaczego nie mieliby\u015bmy si\u0119 kierowa\u0107 star\u0105, dobr\u0105 rad\u0105: \u201eB\u0105d\u017acie realistami, \u017c\u0105dajcie niemo\u017cliwego!\u201d<\/p>\r\n

Tomasz Gabi\u015b<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Problem uwik\u0142ania nauki w uk\u0142ady i konteksty pozanaukowe – polityczne, ideologiczne, gospodarcze – jest stary jak \u015bwiat, powiedziano i napisano na ten temat bardzo du\u017co, ale wci\u0105\u017c z niezmiennym zdumieniem dowiadujemy si\u0119 o nowych konkretnych przejawach zale\u017cno\u015bci nauki, a \u015bci\u015blej rzecz bior\u0105c naukowc\u00f3w, od rozmaitych czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych i o ewentualnym wp\u0142ywie owych czynnik\u00f3w na przebieg […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[16,166,76,52,116,20,221],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63650"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63650"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63650\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}