{"id":63496,"date":"2012-11-15T10:37:30","date_gmt":"2012-11-15T15:37:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=63496"},"modified":"2012-11-15T10:38:41","modified_gmt":"2012-11-15T15:38:41","slug":"ukrzyzuj-zydka-czyli-poklosie-j-t-grossa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=63496","title":{"rendered":"„Ukrzy\u017cuj \u017cydka!”, czyli pok\u0142osie… J.T. Grossa"},"content":{"rendered":"

\u201ePok\u0142osie\u201d to film bardzo niebezpieczny. Dlaczego? Bo \u015bwietnie zrobiony, trzymaj\u0105cy w napi\u0119ciu thriller przemyca szereg k\u0142amliwych tre\u015bci. A szkoda, bo jego re\u017cyser, W\u0142adys\u0142aw Pasikowski mia\u0142 szans\u0119 na stworzenie naprawd\u0119 ambitnego kina.<\/strong><\/p>\r\n

\u0179aden polski film od dawna nie wzbudzi\u0142 takich emocji, jak \u201ePok\u0142osie\u201d Pasikowskiego. I nie by\u0142oby w tym w\u0142a\u015bciwie nic z\u0142ego, gdyby nie fakt, \u017ce emocje te podsycaj\u0105 jedynie bazuj\u0105ce na mitach i wyolbrzymionych faktach, stereotypy o polskim panantysemityzmie. Ca\u0142e niebezpiecze\u0144stwo zwi\u0105zane z \u201ePok\u0142osiem\u201d dodatkowo podsyca fakt, \u017ce film ten jest powszechnie chwalony w mediach g\u0142\u00f3wnego nurtu, a salonowi krytycy rozpisuj\u0105 si\u0119 o nim z zachwytem. Jednocze\u015bnie, ju\u017c sama krytyczna uwaga na temat obrazu Pasikowskiego nosi znamiona antysemityzmu, a co najmniej nieumiej\u0119tno\u015bci przyj\u0119cia gorzkiej prawdy o Polakach.<\/p>\r\n

S\u0119k w tym, \u017ce powielane przez Pasikowskiego mity maj\u0105 z prawd\u0105 niewiele wsp\u00f3lnego. Jasne, wcale nie musz\u0105. To przecie\u017c tylko film, wyraz artystycznego smaku re\u017cysera. Niekoniecznie, bo sam Pasikowski kreuje si\u0119 na intelektualist\u0119, i to w dodatku niepokornego, kt\u00f3ry odwa\u017cnie m\u00f3wi prawd\u0119 o Polakach, za\u015b samo \u201ePok\u0142osie\u201d traktowane jest jako przyczynek do debaty nad relacjami polsko-\u017cydowskimi i niechlubnymi epizodami, jakich dopu\u015bcili si\u0119 ci pierwsi. Gdyby \u201ePok\u0142osie\u201d rzeczywi\u015bcie mia\u0142o stanowi\u0107 punkt wyj\u015bcia do takiej dyskusji, to lepiej aby nie by\u0142o jej wcale. Bo film Pasikowskiego to nic wi\u0119cej, ani\u017celi, nomen omen, pok\u0142osie tez J.T. Grossa, a burzliw\u0105 debat\u0119 nad nimi ju\u017c przerabiali\u015bmy.<\/p>\r\n

Polacy – horda nawalonych jabolami \u017culi<\/strong><\/p>\r\n

Zostawiaj\u0105c na chwil\u0119 antysemityzm na boku, zacznijmy od tego, \u017ce spos\u00f3b, w jaki Pasikowski pokazuje Polak\u00f3w jest po prostu \u017cenuj\u0105cy. \u015awietnie uj\u0105\u0142 to P. Zychowicz: \u201eMia\u0142o by\u0107 gro\u017anie, wysz\u0142o groteskowo. Ot\u00f3\u017c Polacy to horda nawalonych jabolami \u017culi w zaplamionych kufajkach i czapach uszankach. Karykaturalna wr\u0119cz fizjonomia. Grube rysy, poro\u015bni\u0119te szczecin\u0105 szcz\u0119ki, zamglone \u015bwi\u0144skie oczka. Do tego t\u0142uste, czerwone \u0142apska zaciskaj\u0105ce si\u0119 w ku\u0142aki. T\u0142uszcza ta zaludnia rozwalaj\u0105ce si\u0119, obdrapane rudery. W ruderach tych zreszt\u0105 i tak rzadko bywa, gdy\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu sp\u0119dza pod wiejskim sklepem monopolowym. Dwie g\u0142\u00f3wne nami\u0119tno\u015bci Polak\u00f3w z \u201ePok\u0142osia\u201d to alkohol i antysemityzm\u201d (Uwa\u017cam Rze, 44\/2012). Pewnie, Pasikowski ukazuje rzeczywisto\u015b\u0107 jakiej\u015b male\u0144kiej wioski na Podlasiu, do kt\u00f3rej dociera jeden zdezelowany autobus, ale na lito\u015b\u0107 bosk\u0105, akcja filmu dzieje si\u0119 w roku 2000!<\/p>\r\n

Jako si\u0119 rzek\u0142o, obraz tw\u00f3rcy kapitalnych \u201ePs\u00f3w\u201d (i chyba tylko ten film re\u017cysera mo\u017cna bez mrugni\u0119cia okiem uzna\u0107 za \u015bwietny) jest antypolski w swojej wymowie. I nie zmieni\u0105 tego nawet podejmowane przez re\u017cysera pr\u00f3by wywa\u017cenia racji, jak cho\u0107by posta\u0107 \u201edobrego\u201d proboszcza, czy nawet g\u0142\u00f3wny bohater, kt\u00f3ry troszczy si\u0119 o \u017cydowskie macewy. Kanw\u0105 dla scenariusza \u201ePok\u0142osia\u201d jest nie tyle sam mord w Jedwabnem, co wsp\u00f3\u0142czesne dochodzenie przez dw\u00f3ch braci do prawdy o zbrodni, jakiej dopu\u015bcili si\u0119 przed laty ich krewni. Prawdy bolesnej, kt\u00f3rej nikt nie zaprzecza. Tak, Polacy dopuszczali si\u0119 mord\u00f3w na \u017bydach. Tak, uczestniczyli w pogromach. Ale nie na tak\u0105 skal\u0119 i nie kieruj\u0105c si\u0119 takimi motywami, jak to przedstawia Pasikowski (a wcze\u015bniej Gross). \u201eJestem przekonany, \u017ce w mordzie w Jedwabnem uczestniczyli Polacy. Ale lektura akt archiwalnych wyra\u017anie wskazuje, \u017ce tymi, kt\u00f3rzy zorganizowali ca\u0142\u0105 zbrodni\u0119, pe\u0142nili w niej funkcj\u0119 kierownicz\u0105, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 Polakami, byli Niemcy\u201d (P. Gontarczyk, \u201eRz\u201d 20.04.2001).<\/p>\r\n

Polacy – na wid\u0142ach wrzucaj\u0105 \u017cydowskie dzieci w ogie\u0144<\/strong><\/p>\r\n

Za\u015b w filmie Pasikowskiego jedynymi uczestnikami makabrycznej zbrodni s\u0105 Polacy. To oni naganiaj\u0105 \u017byd\u00f3w do stodo\u0142y, to oni wrzucaj\u0105 na wid\u0142ach \u017cydowskie dzieci do p\u0142on\u0105cego domu (sic!), to w ko\u0144cu Polacy podpalaj\u0105 stodo\u0142\u0119. W scenie z \u201ePok\u0142osia\u201d wstrz\u0105\u015bni\u0119ci odkrywan\u0105 prawd\u0105 bracia dopytuj\u0105 \u015bwiadk\u00f3w wydarze\u0144, czy aby na pewno nie by\u0142o tam Niemc\u00f3w. Czy aby nie przyjechali dzie\u0144 czy dwa wcze\u015bniej i nie wydali Polakom rozkaz\u00f3w? Czy w ko\u0144cu nie przymusili ich do tej makabrycznej zbrodni? Nie, nie i nie. Ca\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 spada na Polak\u00f3w. Tymczasem, dr Gontarczyk twierdzi zgo\u0142a co\u015b innego. Na podstawie bada\u0144 archiwalnych dokument\u00f3w, wybitny historyk wyr\u00f3\u017cni\u0142 trzy grupy os\u00f3b uczestnicz\u0105cych w mordzie w Jedwabnem. To po pierwsze \u201eNiemcy, kt\u00f3rzy byli inicjatorami i g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105 sprawcz\u0105 jedwabnie\u0144skiej tragedii\u201d, dalej \u201ePolacy, kt\u00f3rzy prawdopodobnie byli poinformowani o maj\u0105cej nast\u0105pi\u0107 zbrodni i wzi\u0119li w niej ochotniczy udzia\u0142\u201d (tu Gontarczyk m\u00f3wi o kilku osobach, kt\u00f3rych motywy trudno wskaza\u0107, a kt\u00f3re wykaza\u0142y si\u0119 w\u0142asn\u0105 inicjatyw\u0105 w zn\u0119caniu nad \u017bydami) oraz \u201eosoby zmuszone przez Niemc\u00f3w\u201d (P. Gontarczyk, \u201e\u0179ycie\u201d 31.03.2001).<\/p>\r\n

Uproszczenia na nies\u0142ychan\u0105 skal\u0119 dopuszcza si\u0119 Pasikowski je\u015bli chodzi o motywy uczestniczenia Polak\u00f3w w s\u0105siadob\u00f3jczej zbrodni. Przedstawiony w \u201ePok\u0142osiu\u201d schemat jest nad wyraz prosty. Polacy mordowali \u017byd\u00f3w bo: a.) chcieli zagrabi\u0107 ich maj\u0105tki, b.) jako kara za zabicie Jezusa (sic!). Prawda jest jednak szalenie bardziej skomplikowana, a jej genezy nale\u017cy szuka\u0107 nie w samym 1941 roku, ale jeszcze znacznie wcze\u015bniej. \u201eUczciw\u0105 opowie\u015b\u0107 o tym, co si\u0119 sta\u0142o w Jedwabnem, nale\u017ca\u0142oby wi\u0119c rozpocz\u0105\u0107 od lat ’30, gdy narasta\u0142 w Polsce konflikt polsko-\u017cydowski wywo\u0142any wielkim kryzysem\u201d – zauwa\u017cy\u0142 P. Zychowicz. To w\u0142a\u015bnie wtedy \u017bydzi zacz\u0119li coraz mocniej sympatyzowa\u0107 z komunistami. \u201eNie ma co ukrywa\u0107, stosunek wielu \u017byd\u00f3w do w\u0142adzy sowieckiej by\u0142, zw\u0142aszcza w pierwszych miesi\u0105cach okupacji, wr\u0119cz entuzjastyczny i entuzjazm ten bole\u015bnie odczuwali Polacy\u201d (P. Gontarczyk, \u201e\u0179ycie\u201d 09.03.1999). \u201eEntuzjazm by\u0142 reakcj\u0105 psychologiczn\u0105 w skali masowej, poszukiwaniem rekompensaty za wcze\u015bniejsze upo\u015bledzenie prawne i ekonomiczne. Odzwierciedla\u0142 uprzedzenia, niech\u0119\u0107, a nawet wrogo\u015b\u0107 wobec Polak\u00f3w i ich pa\u0144stwa oraz wyra\u017ca\u0142 zadowolenie z niedopuszczenia na te tereny Niemc\u00f3w\u201d (A. \u0179bikowski). Anonimowy \u015bwiadek \u017cydowski (jego relacja znajduje si\u0119 w archiwum Emanuela Ringelbluma, przechowywanym w \u017bydowskim Instytucie Historycznym), tak opisuje \u00f3wczesn\u0105 sytuacj\u0119: \u201eJe\u015bli chodzi o \u017byd\u00f3w – to ci odgrywali si\u0119 na Polakach w spos\u00f3b cz\u0119stokro\u0107 bardzo ohydny; wyra\u017cenia \u201eTo ju\u017c nie wasze czasy\u201d bywa\u0142y nie tylko zbyt cz\u0119sto u\u017cywane, ale przewa\u017cnie nadu\u017cywane. Pewnego razu sama by\u0142am \u015bwiadkiem, jak w przepe\u0142nionym wagonie kolejowym stoj\u0105cy \u017byd zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do siedz\u0105cego Polaka z pretensj\u0105, \u017ce ten mu nie ust\u0105pi\u0142 miejsca. Gdy Polak odpowiedzia\u0142, i\u017c nie widzi powodu dlaczego mia\u0142by ust\u0105pi\u0107, zosta\u0142 obrzucony lawin\u0105 inwektyw i obelg, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych jak refren powtarza\u0142o si\u0119 \u201eCo pan my\u015bli, \u017ce to s\u0105 dawne czasy?\u201d.<\/p>\r\n

Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce wkraczaj\u0105c\u0105 Armi\u0119 Czerwon\u0105 wielu \u017byd\u00f3w wita\u0142o stawianiem triumfalnych bram. Wielu z nich tak\u017ce wesz\u0142o w sk\u0142ad komunistycznej milicji i ochoczo wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o z bolszewikami, co nie zmienia faktu, \u017ce r\u00f3wnie\u017c padali ofiarami sowieckich represji, ale \u201e(…) prze\u015bladowani Polacy tego nie dostrzegaj\u0105. Gdy w czerwcu 1941 roku Niemcy atakuj\u0105 Sowiet\u00f3w, nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w eksploduje\u201d – podkre\u015bla Zychowicz, kt\u00f3ry dodaje, \u017ce oczywi\u015bcie najbardziej skompromitowani wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z komunistami \u017cydowscy kolaboranci uciekali wraz z wycofuj\u0105c\u0105 si\u0119 Armi\u0105 Czerwon\u0105, a na miejscu pozostali niewinni, kt\u00f3rzy – w ramach odpowiedzialno\u015bci zbiorowej – ponie\u015bli kar\u0119 za winy swoich braci w wierze. \u201e(…) gdyby tak przedstawi\u0142 to Pasikowski, m\u00f3g\u0142by nakr\u0119ci\u0107 wielki film\u201d – ocenia Zychowicz. Tymczasem mamy do czynienia w wielk\u0105 manipulacj\u0105, kt\u00f3ra\u00a0pars pro toto<\/em>, na przyk\u0142adzie kilku haniebnych incydent\u00f3w robi z Polak\u00f3w antysemickich potwor\u00f3w, jednocze\u015bnie nie m\u00f3wi\u0105c nawet ca\u0142ej prawdy o motywach tych kilku – realnych przecie\u017c – incydent\u00f3w.<\/p>\r\n

Polak\u00f3w antysemityzm wiecznie \u017cywy<\/strong><\/p>\r\n

Film Pasikowskiego to swoiste, nomen omen, pok\u0142osie niemaj\u0105cych praktycznie \u017cadnej warto\u015bci naukowej publikacji Grossa (\u201eStrach\u201d, \u201eS\u0105siedzi\u201d). Szkoda, \u017ce tak wiernie maluj\u0105cy obraz Polak\u00f3w antysemit\u00f3w Pasikowski przeoczy\u0142 cho\u0107by przypominany nawet przez Grossa fakt, \u017ce \u017bydzi przed pogromem nie\u015bli oderwan\u0105 z pomnika g\u0142ow\u0119 Lenina, co wiele m\u00f3wi na temat motywu zbrodni. Pasikowski nie poprzestaje jednak na filmowym rozliczaniu si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Jego obraz nie ko\u0144czy si\u0119 w momencie, kiedy bohaterowie odkrywaj\u0105 makabryczn\u0105 prawd\u0119 o przesz\u0142o\u015bci swoich przodk\u00f3w. I to jest w\u0142a\u015bciwie jego najwi\u0119ksza wina.<\/p>\r\n

Bo oto w \u201ePok\u0142osiu\u201d okazuje si\u0119, \u017ce w Polsce przez te ponad siedemdziesi\u0105t lat od zbrodni w Jedwabnem nic si\u0119 nie zmieni\u0142o, \u017ce antysemickie nastroje s\u0105 tak samo \u017cywe, jak za hitlerowskiej okupacji i wreszcie – \u017ce w Roku Pa\u0144skim 2000 znowu mog\u0105 kogo\u015b pchn\u0105\u0107 do fanatycznej zbrodni. W spisek w obrazie Pasikowskiego wmieszani s\u0105 niemal wszyscy – od rolnika, kt\u00f3ry wypo\u017cycza kombajny, przez policj\u0119 i stra\u017c po\u017carn\u0105, a\u017c po diabolicznego ksi\u0119dza (kreowanego na milcz\u0105cego prowodyra ca\u0142ej akcji), nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o mieszka\u0144cach antysemickiego bastionu na Podlasiu. Nie podoba im si\u0119 wykopywanie macew, kt\u00f3rymi za okupacji niemieckiej wybrukowano dziedziniec ko\u015bcio\u0142a. Pow\u00f3d – wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o – kuriozalny, zw\u0142aszcza je\u015bli po raz kolejny przypomnimy sobie, \u017ce mamy rok 2000 i wy\u0142o\u017cenie ko\u015bcielnego placu czy drogi p\u0142ytami chodnikowymi miast \u017cydowskich nagrobk\u00f3w nie powinno stanowi\u0107 \u017cadnego problemu. Dlatego groteskowo wygl\u0105da spalenie braciom pola, na kt\u00f3rym ustawili oni wykopane macewy, zat\u0142uczenie im psa, czy wymalowanie na domu i p\u0142ocie gwiazd Dawida na szubienicy. Jak si\u0119 okazuje, za irracjonalnym zachowaniem bohater\u00f3w \u201ePok\u0142osia\u201d kryje si\u0119 jednak mroczna tajemnica o zbrodni, jakiej przed laty dopu\u015bcili si\u0119 okoliczni mieszka\u0144cy. Za to rozgrzebywanie dawnych ran g\u0142\u00f3wny bohater zostaje przez \u017c\u0105dnych polskich antysemit\u00f3w – uwaga – ukrzy\u017cowany na drzwiach stodo\u0142y. W roku 2000! \u201eTa scena mog\u0142aby spokojnie znale\u017a\u0107 si\u0119 w filmach Sama Raimiego, albo horrorach Johna Carpentera. Podobnie mo\u017cna traktowa\u0107 wszystkie sceny, w kt\u00f3rych pojawia si\u0119 t\u0142um rozgrzanych od nienawi\u015bci Polak\u00f3w.\u00a0Czerwone od w\u00f3dy i nienawi\u015bci g\u0119by (bo to nie s\u0105 twarze) krzycz\u0105ce, \u017ce \u201e\u017cydki\u201d ukrzy\u017cowa\u0142y Pana Jezusa przypominaj\u0105 nie tylko propagandowe antymurzy\u0144skie filmu w USA, ale ocieraj\u0105 si\u0119 o zombie-movies Georga A. Romero. Antysemityzm Polak\u00f3w zosta\u0142 w \u201ePok\u0142osiu\u201d sprowadzony do poziomu publicystyki skrajnie lewackich gazetek\u201d – skomentowa\u0142 na \u0142amach portalu Wnas.pl m\u00f3j redakcyjny kolega \u0141ukasz Adamski.<\/p>\r\n

W tym kontek\u015bcie, dziwi nie tylko fakt, \u017ce \u201edystrybutor w og\u00f3le zdecydowa\u0142 si\u0119 na wy\u015bwietlanie \u201ePok\u0142osia\u201d w Polsce\u201d (Zychowicz), ale \u017ce PISF wy\u0142o\u017cy\u0142 na obraz Pasikowskiego grub\u0105 kas\u0119 (3,5 mln z\u0142); bo ju\u017c to, \u017ce produkcj\u0119 filmu wspomog\u0142a rosyjska fundacja wspieraj\u0105ca kinematografi\u0119 nie dziwi. Pasikowskiemu trzeba odda\u0107 jedno – uda\u0142o mu si\u0119 na nowo wznieci\u0107 debat\u0119 o polskim antysemityzmie. Z tym, \u017ce dyskusja ta jeszcze bardziej oddala nas od prawdy. Ostatnimi dniami mo\u017cemy \u015bledzi\u0107 poczynania Macieja Stuhra, kt\u00f3ry urz\u0105dzi\u0142 sobie rajd po mainstreamowych mediach. Tomaszowi Lisowi czy \u201eGazecie Wyborczej\u201d rzewnie opowiada o tym, jak to aktorzy nie chcieli gra\u0107 w filmie \u201e\u017cydk\u00f3w\u201d, za\u015b na niego samego wylewaj\u0105 si\u0119 kub\u0142y antysemickich pomyj. Oczywi\u015bcie, szczerze panu Stuhrowi wsp\u00f3\u0142czuj\u0119, ale mo\u017ce gdyby poprzesta\u0142 na byciu aktorem (swoj\u0105 drog\u0105 znakomitym) i nie pr\u00f3bowa\u0142 udawa\u0107 historyka, nie spotka\u0142by si\u0119 z tak\u0105 fal\u0105 krytyki?<\/p>\r\n

Marta Brzezi\u0144ska<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201ePok\u0142osie\u201d to film bardzo niebezpieczny. Dlaczego? Bo \u015bwietnie zrobiony, trzymaj\u0105cy w napi\u0119ciu thriller przemyca szereg k\u0142amliwych tre\u015bci. A szkoda, bo jego re\u017cyser, W\u0142adys\u0142aw Pasikowski mia\u0142 szans\u0119 na stworzenie naprawd\u0119 ambitnego kina. \u0179aden polski film od dawna nie wzbudzi\u0142 takich emocji, jak \u201ePok\u0142osie\u201d Pasikowskiego. I nie by\u0142oby w tym w\u0142a\u015bciwie nic z\u0142ego, gdyby nie fakt, \u017ce […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,22,92,159],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63496"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63496"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63496\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63496"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63496"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63496"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}