{"id":63394,"date":"2012-11-12T21:35:55","date_gmt":"2012-11-13T02:35:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=63394"},"modified":"2012-11-12T21:55:05","modified_gmt":"2012-11-13T02:55:05","slug":"o-faszyzmie-i-%e2%80%9eantyfaszyzmie%e2%80%9d-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=63394","title":{"rendered":"O faszyzmie i \u201eantyfaszyzmie” – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105ta rocznica Marszu na Rzym czterech kolumn faszystowskich \u00adsquadristi<\/em>, zako\u0144czonego bez jednego wystrza\u0142u kapitulacj\u0105 i abdykacj\u0105 demoliberalnego (nie)rz\u0105du, sk\u0142ania do refleksji nad fenomenem faszyzmu. Z pewno\u015bci\u0105 \u00adpojawi si\u0119 wiele m\u0105drych i niem\u0105drych komentarzy na ten temat, warto wszelako naprz\u00f3d zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na niemniej interesuj\u0105cy, a co wa\u017cniejsze – wci\u0105\u017c wszechobecny (cho\u0107 po faszyzmie od prawie siedemdziesi\u0119ciu lat nie ma ju\u017c \u015bladu) fenomen prawdziwej \u201ereligii publicznej\u201d naszych czas\u00f3w, jak\u0105 jest \u201eantyfaszyzm\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

\"\"Sw\u0105 zawrotn\u0105 karier\u0119 \u201eantyfaszyzm\u201d zawdzi\u0119cza w\u00a0pierwszym rz\u0119dzie pot\u0119dze aparatu pa\u0144stwowego i\u00a0propagandowego Zwi\u0105zku Sowieckiego oraz jego przed\u0142u\u017cenia w\u00a0postaci \u201enarodowych\u201d sekcji Kominternu. O\u00a0sile oddzia\u0142ywania decydowa\u0142a przy tym niezwyk\u0142a elastyczno\u015b\u0107 w\u00a0pos\u0142ugiwaniu si\u0119 tym has\u0142em, kt\u00f3re w\u00a0zale\u017cno\u015bci od bie\u017c\u0105cych potrzeb i\u00a0interes\u00f3w pa\u0144stwa sowieckiego mog\u0142o b\u0142yskawicznie zmienia\u0107 tre\u015b\u0107 i\u00a0rozszerza\u0107 b\u0105d\u017a zaw\u0119\u017ca\u0107 zakres swoich desygnacji. Trzeba jednak zaznaczy\u0107, \u017ce na samym pocz\u0105tku bolszewicy sami byli nieco zdezorientowani co do natury nowego i\u00a0nieoczekiwanego (nie tylko dla nich) zjawiska, jakim by\u0142 faszyzm, i\u00a0wcale nie od razu zaj\u0119li wobec niego jednoznacznie negatywne stanowisko. Na ka\u017cdym wszak\u017ce etapie dokonywane przez komunist\u00f3w interpretacje faszyzmu by\u0142y splotem kilku czynnik\u00f3w: kurczowego trzymania si\u0119 litery \u201etalmudu\u201d marksistowsko\u201d\u2018leninowskiego, nakazuj\u0105cego postrzega\u0107 wszystko przez pryzmat uk\u0142adu si\u0142 klasowych i\u00a0\u201ebazy\u201d ekonomicznej; irytacji spowodowanej stani\u0119ciem przez faszyst\u00f3w w\u00a0poprzek drogi og\u00f3lnoeuropejskiej rewolucji bolszewickiej; wreszcie pragnienia ukrycia i\u00a0zatarcia wszelkich podobie\u0144stw strukturalnych i\u00a0ideologicznych rewolucyjno\u201d\u2018masowego ruchu faszystowskiego do bolszewickiego.<\/p>\r\n

Ewolucja stanowiska<\/strong><\/p>\r\n

Referent na IV Kongresie Kominternu, obraduj\u0105cego tu\u017c po Marszu na Rzym w\u00a0dniach 5 XI – 5 XII 1922\u00a0roku, Grigorij Zinowiew (w\u0142a\u015bc. Hirsz Apfelbaum) okre\u015bli\u0142 faszyzm mianem zjawiska reakcyjnego i\u00a0kontrrewolucyjnego, wyra\u017caj\u0105c jednakowo\u017c pogl\u0105d, i\u017c w\u00a0ostatecznym rachunku wyjdzie ono na dobre klasie robotniczej, jako \u017ce obalaj\u0105c (co przewidywa\u0142) zar\u00f3wno monarchi\u0119, jak i\u00a0demokracj\u0119 bur\u017cuazyjn\u0105, stworzy sytuacj\u0119 rewolucyjn\u0105. Polemizowa\u0142 z\u00a0nim Karol Radek (w\u0142a\u015bc. Sobelsohn), zdaniem kt\u00f3rego zwyci\u0119stwo faszyst\u00f3w by\u0142o najwi\u0119ksz\u0105 pora\u017ck\u0105 proletariatu od czasu rewolucji pa\u017adziernikowej, sam za\u015b ruch faszystowski okre\u015bli\u0142 jako drobnomieszcza\u0144ski socjalizm ma\u0142ego cz\u0142owieka<\/em>.<\/p>\r\n

Oficjalne stanowisko Kominternu wyra\u017ca\u0142 referat Klary Zetkin na konferencji Komitetu Wykonawczego z\u00a012-13\u00a0czerwca 1923\u00a0roku, gdzie faszyzm oceniono jako szczeg\u00f3lnie niebezpiecznego i\u00a0gro\u017anego wroga proletariatu, przyznaj\u0105c wszelako, i\u017c nosicielem faszyzmu nie jest nieliczna kasta, lecz szerokie warstwy spo\u0142ecze\u0144stwa, wielkie masy, obejmuj\u0105ce r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 samego proletariatu<\/em>, oraz \u017ce zawiera on elementy rewolucyjne<\/em>, tyle tylko, i\u017c zosta\u0142y one zwyci\u0119\u017cone i\u00a0sp\u0119tane przez elementy reakcyjne<\/em>.<\/p>\r\n

W\u00a0przeciwie\u0144stwie do powy\u017cszej rezolucji, podkre\u015blaj\u0105cej, \u017ce faszyzm, cho\u0107 sta\u0142 si\u0119 niebezpieczn\u0105 si\u0142\u0105 kontrrewolucyjn\u0105 w\u00a0s\u0142u\u017cbie bur\u017cuazji<\/em>, to jednak do pewnego stopnia \u00adwykorzystywa\u0142 <\/em>\u017c\u0105dania i\u00a0programy proletariatu, p\u00f3\u017aniejsza o\u00a0rok rezolucja V Kongresu Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Komunistycznej stwierdza\u0142a ju\u017c pryncypialnie, i\u017c faszyzm jest narz\u0119dziem w\u00a0r\u0119ku bur\u017cuazji dla zwalczania proletariatu<\/em>, a\u00a0VII Plenum Komitetu Wykonawczego z\u00a01926\u00a0roku sformu\u0142owa\u0142o r\u00f3wnie\u017c poj\u0119cie socjalfaszyzmu<\/em>, uznaj\u0105c, \u017ce w\u00a0dobie zaostrzania si\u0119 walki klas<\/em> ka\u017cde pa\u0144stwo bur\u017cuazyjne musi przybra\u0107 form\u0119 faszystowsk\u0105.<\/p>\r\n

Przedsmak najbardziej \u201edojrza\u0142ej\u201d retoryki interpretacyjnej epoki stalinowskiej da\u0142 – ju\u017c w\u00a0samym tytule: Faszyzm jako dyktatura rozpadaj\u0105cego si\u0119 kapitalizmu <\/em>(1934) – brytyjski bolszewik Rajani Palme Dutt, pi\u0119tnuj\u0105cy szukanie wyja\u015bnienia zjawiska faszyzmu w\u00a0jakichkolwiek innych kategoriach poza obna\u017ceniem jego podstawy klasowej<\/em>, i\u00a0odkrywaj\u0105cy, i\u017c by\u0142 on od samego pocz\u0105tku karmiony, \u017cywiony, utrzymywany i\u00a0subsydiowany przez wielk\u0105 bur\u017cuazj\u0119, wielkich w\u0142a\u015bcicieli ziemskich, finansist\u00f3w i\u00a0przemys\u0142owc\u00f3w<\/em>.<\/p>\r\n

Przypiecz\u0119towa\u0142 t\u0119 interpretacj\u0119 – ustalaj\u0105c jednocze\u015bnie \u201ekanoniczn\u0105\u201d w\u00a0komunizmie definicj\u0119 faszyzmu – s\u0142ynny referat Georgija Dymitrowa na VII Kongresie Kominternu (25 VII – 20 VIII 1935), gdzie faszyzm zosta\u0142 okre\u015blony jako jawna terrorystyczna dyktatura najbardziej reakcyjnych, najbardziej szowinistycznych i\u00a0najbardziej imperialistycznych element\u00f3w kapita\u0142u finansowego<\/em>. W\u00a0spectrum<\/em> za\u015b samych faszyzm\u00f3w, najbardziej reakcyjn\u0105<\/em> ich odmian\u0105 mianowany zosta\u0142 niemiecki narodowy socjalizm, zidentyfikowany jako \u015bredniowieczne barbarzy\u0144stwo<\/em> i\u00a0szturmowa kolumna mi\u0119dzynarodowej kontrrewolucji<\/em>. Przy okazji, wymienion\u0105 z\u00a0nazwisk triad\u0119 najbardziej w\u015bciek\u0142ych<\/em> faszyst\u00f3w stanowili: Mussolini, Hitler i\u2026 Pi\u0142sudski.<\/p>\r\n

Wczorajsi antyfaszy\u015bci – faszystami jutra<\/strong><\/p>\r\n

W\u00a0okresie zmiany taktyki walki komunizmu z\u00a0cywilizacj\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 na budow\u0119 \u201eFrontu Ludowego\u201d oraz wsp\u00f3\u0142tworzenia w\u00a0latach 1941-1945 tzw. koalicji antyfaszystowskiej, a\u00a0nast\u0119pnie od czasu tzw. destalinizacji, oficjalna wyk\u0142adnia faszyzmu i\u00a0jej terminologia podlega\u0142y znamiennym fluktuacjom. Nowa, \u201ejednolitofrontowa\u201d strategia mia\u0142a u\u0142atwi\u0107 eksport rewolucji i\u00a0podb\u00f3j Europy, przeto ilo\u015b\u0107 faszyst\u00f3w<\/em> musia\u0142a radykalnie si\u0119 zmniejszy\u0107, skoro do grona antyfaszyst\u00f3w<\/em> awansowano i\u00a0zaproszono nie tylko socjaldemokrat\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c mieszcza\u0144skich<\/em> demokrat\u00f3w i\u00a0humanist\u00f3w<\/em>, a\u00a0nawet post\u0119powych <\/em>katolik\u00f3w. Brzemiennym w\u00a0skutki nast\u0119pstwem takiego zaw\u0119\u017cenia by\u0142o jednak trwa\u0142e skojarzenie faszyzmu (ochoczo podj\u0119te przez demolibera\u0142\u00f3w) z\u00a0tradycyjn\u0105, kontrrewolucyjn\u0105 prawic\u0105.<\/p>\r\n

Ze szczeg\u00f3lnym powodzeniem \u00f3w propagandowy eksperyment wypr\u00f3bowano na najwi\u0119kszym poligonie antyfaszyzmu<\/em>, jakim w\u00a0latach trzydziestych XX\u00a0wieku sta\u0142a si\u0119 Hiszpania, skutkiem czego mit faszysty Franco<\/em> zosta\u0142 przyj\u0119ty w\u00a0nie mniejszym stopniu przez liberalne demokracje Zachodu, ni\u017c przez komunistyczn\u0105 i\u00a0niekomunistyczn\u0105 lewic\u0119. Nowa formu\u0142a \u201eantyfaszyzmu\u201d uleg\u0142a jeszcze rozszerzeniu po agresji Hitlera na ZSSR, kiedy zachodnie demokracje zosta\u0142y zaszczycone uznaniem ich za pe\u0142noprawnych \u201eantyfaszyst\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

Po zwyci\u0119stwie nad III Rzesz\u0105 i\u00a0nastaniu \u201ezimnej wojny\u201d wahad\u0142o \u201eantyfaszyzmu\u201d wychyli\u0142o si\u0119 ponownie w\u00a0przeciwn\u0105 stron\u0119, by osi\u0105gn\u0105\u0107 stan por\u00f3wnywalny z\u00a0jego najwcze\u015bniejszym zakresem. \u201eFaszystami\u201d stali si\u0119 automatycznie \u017co\u0142nierze formacji niepodleg\u0142o\u015bciowych w\u00a0krajach podbijanych przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 oraz funkcjonariusze wszystkich szczebli suwerennych przed wojn\u0105 pa\u0144stw (w\u00a0PRL skazywani na podstawie dekretu o\u00a0faszyzacji kraju<\/em>), a\u00a0nadto mi\u0119dzy innymi: niedawni alianci (Truman, Churchill, de Gaulle), papie\u017c Pius\u00a0XII, chadeccy promotorzy zjednoczenia Europy (De Gasperi, Schuman, Adenauer), katoliccy poeci: Paul Claudel i\u00a0T.\u00a0S. Eliot, a\u00a0w\u00a0momentach drobnych nieporozumie\u0144 nawet prosowieccy egzystencjali\u015bci (jak Sartre czy Merleau\u201d\u2018Ponty). R\u00f3wnie\u017c socjalfaszyzm<\/em> powr\u00f3ci\u0142 w\u00a0nieco zmienionej formule, obejmuj\u0105cej teraz wykazuj\u0105cych przejawy niesubordynacji lokalnych kacyk\u00f3w komunistycznych (faszystowska klika Tito<\/em>). Odk\u0105d jednak – czyli od tzw. destalinizacji i\u00a0chruszczowowskiej \u201eodwil\u017cy\u201d – propagandowe nat\u0119\u017cenie antyfaszyzmu<\/em> zacz\u0119\u0142o s\u0142abn\u0105\u0107, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zupe\u0142nie nowy wigor \u201eantyfaszyzm\u201d odzyska\u0142 w\u00a0\u015brodowiskach lewicy niekomunistycznej oraz demoliberalnych.<\/p>\r\n

Antyfaszyzm demolibera\u0142\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Podstawow\u0105 cech\u0105 owego \u201eantyfaszyzmu\u201d nowego typu jest przesuni\u0119cie w\u00a0interpretacji akcentu z\u00a0ekonomicznej \u201ebazy\u201d na ideologiczn\u0105 \u201enadbudow\u0119\u201d, wszelako obficie korzystaj\u0105c z\u00a0takich \u201eustale\u0144\u201d poczynionych przez \u201eklasyk\u00f3w\u201d, jak reakcyjny<\/em> czy skrajnie prawicowy<\/em> charakter faszyzmu. To w\u0142a\u015bnie owa rozmyta w\u00a0og\u00f3lnym sosie post\u0119powo\u015bci interpretacja faszyzmu (uto\u017csamionego nadto z\u00a0niemieckim narodowym socjalizmem jako jego kwintesencj\u0105, oraz zdefiniowanego przez skrajny<\/em> nacjonalizm, rasizm i\u00a0antysemityzm) jako skrajnej prawicy<\/em>, sta\u0142a si\u0119 standardem wbijanym codziennie do milion\u00f3w g\u0142\u00f3w przez massmedia, system publicznej edukacji i\u00a0inne o\u015brodki indoktrynacyjne.<\/p>\r\n

Dlatego je\u015bli nawet komunizm (ch\u0119tniej zreszt\u0105 eufemistycznie zaw\u0119\u017cany do stalinizmu<\/em>) bywa czasami, i\u00a0to nader ostro\u017cnie, por\u00f3wnywany do faszyzmu i\/lub nazizmu, to i\u00a0tak okazuje si\u0119 by\u0107 mniejszym z\u0142em, nie tylko dlatego, \u017ce usprawiedliwia go po cz\u0119\u015bci \u201eszlachetno\u015b\u0107 idei\u201d, ale r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce komunizm, przynajmniej ze swojej istoty, nie jest nacjonalistyczny.<\/p>\r\n

\u00a0Jacek Bartyzel<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Powy\u017cszy tekst jest fragmentem artyku\u0142u prof. Jacka Bartyzela. Ca\u0142o\u015b\u0107 zostala opublikowana w 29 nr.\u00a0dwumiesi\u0119cznika „Polonia Christiana”<\/em>.<\/em>\u00a0Magazyn b\u0119dzie dost\u0119pny w kioskach, dobrych\u00a0salonach prasowych oraz na stronach\u00a0ksiegarnia.piotrskarga.pl<\/a><\/span><\/strong>\u00a0i\u00a0epch.poloniachristiana.pl<\/a><\/span><\/strong>\u00a0od WTORKU, 13 LISTOPADA 2012 r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105ta rocznica Marszu na Rzym czterech kolumn faszystowskich \u00adsquadristi, zako\u0144czonego bez jednego wystrza\u0142u kapitulacj\u0105 i abdykacj\u0105 demoliberalnego (nie)rz\u0105du, sk\u0142ania do refleksji nad fenomenem faszyzmu. Z pewno\u015bci\u0105 \u00adpojawi si\u0119 wiele m\u0105drych i niem\u0105drych komentarzy na ten temat, warto wszelako naprz\u00f3d zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na niemniej interesuj\u0105cy, a co wa\u017cniejsze – wci\u0105\u017c wszechobecny (cho\u0107 po faszyzmie od prawie […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,66,195,207,102,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63394"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63394"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63394\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}