{"id":63376,"date":"2012-11-12T21:31:06","date_gmt":"2012-11-13T02:31:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=63376"},"modified":"2012-11-12T21:54:13","modified_gmt":"2012-11-13T02:54:13","slug":"za-parawanem-demokracji-pawel-siergiejczyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=63376","title":{"rendered":"Za parawanem demokracji – Pawe\u0142 Siergiejczyk<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u0179yjemy w kraju, w kt\u00f3rym odpowiedzialno\u015b\u0107 rozmywa si\u0119 w g\u0105szczu instytucji – bardzo cz\u0119sto zupe\u0142nie niepotrzebnych<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Co \u0142\u0105czy ze sob\u0105 katastrof\u0119 smole\u0144sk\u0105, afer\u0119 Amber Gold i nieroz\u0142o\u017cony dach Stadionu Narodowego? We wszystkich tych sprawach trudno wskaza\u0107 winnego, odpowiedzialno\u015b\u0107 bowiem rozmywa si\u0119 mi\u0119dzy wiele instytucji. Ale to nie s\u0105 wyj\u0105tki. To regu\u0142a, wed\u0142ug kt\u00f3rej funkcjonuje nasze pa\u0144stwo.<\/p>\r\n

Katastrof\u0119 z 10 kwietnia 2010 r. bada\u0142y zar\u00f3wno prokuratura wojskowa, jak i cywilna. Ta druga pod koniec czerwca br. umorzy\u0142a \u015bledztwo w sprawie organizacji tragicznego lotu. Przedmiotem tego \u015bledztwa by\u0142o kilka instytucji, m.in. Kancelaria Premiera, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewn\u0119trznych i Administracji. Prokuratorzy wytkn\u0119li urz\u0119dnikom wiele uchybie\u0144, ale zarzuty karne postawili tylko jednemu: wiceszefowi Biura Ochrony Rz\u0105du. Tak jakby to on (nawet nie jego bezpo\u015bredni prze\u0142o\u017cony, szef BOR!) odpowiada\u0142 za ca\u0142\u0105 organizacj\u0119 lot\u00f3w najwa\u017cniejszych os\u00f3b w pa\u0144stwie.<\/p>\r\n

W aferze Amber Gold tak\u017ce pojawi\u0142o si\u0119 wiele instytucji: Komisja Nadzoru Finansowego, Urz\u0105d Ochrony Konkurencji i Konsument\u00f3w, Ministerstwo Gospodarki, Urz\u0105d Lotnictwa Cywilnego, urz\u0119dy skarbowe. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o s\u0105dach i prokuraturach, cho\u0107 tam akurat jak\u0105\u015b odpowiedzialno\u015b\u0107 personaln\u0105 uda\u0142o si\u0119 wyegzekwowa\u0107 – ale to tylko dlatego, \u017ce prokurator generalny i minister sprawiedliwo\u015bci nag\u0142o\u015bnili spraw\u0119, a szef gda\u0144skiego s\u0105du sam skompromitowa\u0142 si\u0119, ulegaj\u0105c prowokacji dziennikarskiej. W Sejmie informacj\u0119 na temat tej afery przedstawiali premier, ministrowie finans\u00f3w i sprawiedliwo\u015bci oraz prokurator generalny, ale przecie\u017c \u017caden z nich nie wyst\u0105pi\u0142 w roli odpowiedzialnego. Jedynie opisali ca\u0142\u0105 spraw\u0119 i\u2026 na tym si\u0119 sko\u0144czy\u0142o.<\/p>\r\n

W niedawnym skandalu z dachem Stadionu Narodowego, kt\u00f3rego nie roz\u0142o\u017cono przed wa\u017cnym meczem z Angli\u0105, tak\u017ce nie ma winnych. Przez kilka dni trwa\u0142o przerzucanie odpowiedzialno\u015bci pomi\u0119dzy Narodowym Centrum Sportu, Polskim Zwi\u0105zkiem Pi\u0142ki No\u017cnej i FIFA, premier gro\u017anie zapowiada\u0142 kontrol\u0119 w Ministerstwie Sportu, a gdy emocje nieco opad\u0142y, zdecydowa\u0142, \u017ce pani minister zachowa stanowisko. Zaraz potem zmieni\u0142 si\u0119 prezes PZPN, za\u015b minister sportu odwo\u0142a\u0142a kolejnego ju\u017c prezesa NCS (instytucji zarz\u0105dzaj\u0105cej stadionem). Ale czy to zamkn\u0119\u0142o spraw\u0119 dachu? Przecie\u017c ten stadion kto\u015b zaprojektowa\u0142, kto\u015b go zam\u00f3wi\u0142 i odebra\u0142, kto\u015b za niego zap\u0142aci\u0142 (i to ogromne pieni\u0105dze).<\/p>\r\n

W\u0142adza puchnie
<\/strong>
Takich afer i skandali, za kt\u00f3re nikt nigdy nie poni\u00f3s\u0142 konsekwencji – albo co najwy\u017cej polecia\u0142y „g\u0142owy\u201d urz\u0119dnik\u00f3w ni\u017cszego szczebla – by\u0142o w historii III RP wiele. W tym te najg\u0142o\u015bniejsze: afera Rywina czy hazardowa. W ka\u017cdej z nich przewija\u0142o si\u0119 mn\u00f3stwo instytucji, ale wskazanie tej jednej, na kt\u00f3rej spoczywa\u0142aby najwi\u0119ksza odpowiedzialno\u015b\u0107, prawie zawsze okazywa\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe. Mo\u017cna zatem powiedzie\u0107, \u017ce rozmywanie odpowiedzialno\u015bci jest jednym z prawdziwych fundament\u00f3w ustroju zbudowanego po 1989 r.
W czasach PRL istnia\u0142a prawdziwa w\u0142adza i jej parawan. Prawdziw\u0105 w\u0142adz\u0105 by\u0142a partia, kt\u00f3rej poszczeg\u00f3lne szczeble (zar\u00f3wno centralne, jak i wojew\u00f3dzkie) mia\u0142y swoje „bran\u017cowe\u201d wydzia\u0142y. A parawanem by\u0142a administracja pa\u0144stwowa (rz\u0105dowa, wojew\u00f3dzka), kt\u00f3ra realizowa\u0142a to, co partia postanowi\u0142a. W latach 70. ambitny premier Jaroszewicz rozpocz\u0105\u0142 proces wzmacniania pozycji rz\u0105du, za\u015b w nast\u0119pnej dekadzie osobnym, jeszcze bardziej ambitnym czynnikiem sta\u0142o si\u0119 wojsko, ale zasadniczy model ustrojowy do ko\u0144ca pozosta\u0142 bez zmian.<\/p>\r\n

Natomiast III RP mia\u0142a by\u0107 krajem demokratycznym, czyli takim, w kt\u00f3rym obywatele wybieraj\u0105 w\u0142adz\u0119 w wyborach. I teoretycznie nim jest. Ale ta w\u0142adza z roku na rok puchnie – zar\u00f3wno wszerz, jak i wzd\u0142u\u017c – bynajmniej jednak nie staje si\u0119 bardziej demokratyczna. Trzeba by\u0107 ju\u017c chyba doktorem prawa administracyjnego, by zrozumie\u0107 wzajemne relacje poszczeg\u00f3lnych urz\u0119d\u00f3w i instytucji. A wraz z liczb\u0105 urz\u0119d\u00f3w ro\u015bnie te\u017c liczba urz\u0119dnik\u00f3w. Tak naprawd\u0119 nie wiadomo nawet, ilu ich jest. Gdy kilka miesi\u0119cy temu pytali\u015bmy o to w Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji, odpowiedziano nam, \u017ce takich danych nie posiadaj\u0105. To tylko na poz\u00f3r \u015bmieszne. Tak naprawd\u0119 \u015bwiadczy to o tym, \u017ce nad ogromnym aparatem w\u0142adzy nikt ju\u017c nie panuje.<\/p>\r\n

Dziedzictwo Buzka
<\/strong>
Momentem, w kt\u00f3rym nast\u0105pi\u0142 najwi\u0119kszy rozrost instytucji pa\u0144stwa, by\u0142y rz\u0105dy Jerzego Buzka (1997-2001). To wtedy wprowadzono w \u017cycie tzw. cztery wielkie reformy, z kt\u00f3rych co najmniej dwie – administracyjna i zdrowotna – znacz\u0105co przyczyni\u0142y si\u0119 do wzrostu biurokracji. Ca\u0142kiem logiczn\u0105 i sp\u00f3jn\u0105 siatk\u0119 49 wojew\u00f3dztw, wprowadzon\u0105 za czas\u00f3w Gierka, zast\u0105piono szesnastoma wielkimi, sztucznie skrojonymi wojew\u00f3dztwami, kt\u00f3re w dodatku otrzyma\u0142y w\u0142asne miniparlamenty (sejmiki) i minirz\u0105dy (marsza\u0142kowie, zarz\u0105dy i urz\u0119dy marsza\u0142kowskie). Pozostawiono przy tym urz\u0119dy wojew\u00f3dzkie podlegaj\u0105ce bezpo\u015brednio premierowi, co sprawi\u0142o, \u017ce kompetencje obu pion\u00f3w administracji zacz\u0119\u0142y si\u0119 dublowa\u0107. Do tego dosz\u0142y jeszcze powiaty, kt\u00f3rych utworzono oko\u0142o 300, w ka\u017cdym powielaj\u0105c struktur\u0119 centralno-wojew\u00f3dzk\u0105 (starosta z zarz\u0105dem oraz rada powiatu).<\/p>\r\n

Skutki tej reformy najlepiej wida\u0107 na przyk\u0142adzie dr\u00f3g. Mamy ich w Polsce a\u017c cztery rodzaje: gminne, powiatowe, wojew\u00f3dzkie i krajowe. W praktyce zwyk\u0142y kierowca nie ma poj\u0119cia, kto odpowiada za dan\u0105 drog\u0119 i nawet nie wie, komu mo\u017ce si\u0119 poskar\u017cy\u0107 na jej stan. To samo dotyczy np. ochrony \u015brodowiska, za kt\u00f3r\u0105 odpowiadaj\u0105 wszystkie szczeble administracji. A w dziedzinie kultury istniej\u0105 teatry, muzea czy filharmonie podleg\u0142e rz\u0105dowi, marsza\u0142kowi wojew\u00f3dztwa lub prezydentowi miasta. Ma\u0142o kto jest w stanie si\u0119 w tym wszystkim po\u0142apa\u0107, za to liczba stanowisk na ka\u017cdym szczeblu ro\u015bnie wraz z ka\u017cd\u0105 zmian\u0105 w\u0142adzy. Bo ka\u017cda kolejna ekipa chce zainstalowa\u0107 jak najwi\u0119cej swoich ludzi, ale poprzednik\u00f3w nie tak \u0142atwo si\u0119 pozby\u0107. Cz\u0119sto wi\u0119c bywa tak, \u017ce w jednym urz\u0119dzie marsza\u0142kowskim pracuj\u0105 nominaci wszystkich wi\u0119kszych partii na danym terenie i nikt nie ma interesu, by ten stan rzeczy zmienia\u0107.<\/p>\r\n

Druga z tzw. wielkich reform Buzka dotyczy\u0142a s\u0142u\u017cby zdrowia. Tutaj wprowadzono system ubezpieczeniowy w miejsce bud\u017cetowego, a ubezpieczycielem zosta\u0142y kasy chorych, kt\u00f3rych mia\u0142o by\u0107 tyle, co wojew\u00f3dztw. W\u0142adze kas zosta\u0142y obsadzone przez nowe w\u0142adze wojew\u00f3dzkie (gdzie dominowa\u0142a AWS), ale ju\u017c po kilku latach, gdy w\u0142adz\u0119 przej\u0105\u0142 SLD, kasy zlikwidowano, tworz\u0105c w ich miejsce Narodowy Fundusz Zdrowia – oczywi\u015bcie z szesnastoma oddzia\u0142ami wojew\u00f3dzkimi. Nie zlikwidowano przy tym Ministerstwa Zdrowia, wprowadzaj\u0105c tym samym trwaj\u0105cy do dzi\u015b chaos kompetencyjny: za s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia og\u00f3lnie odpowiada minister, ale pieni\u0105dze na ni\u0105 trzyma NFZ i to on wycenia wszystkie „us\u0142ugi medyczne\u201d oraz zawiera kontrakty z poszczeg\u00f3lnymi plac\u00f3wkami. Prezesa Funduszu co prawda powo\u0142uje i odwo\u0142uje premier, ale na decyzje NFZ rz\u0105d nie ma \u017cadnego wp\u0142ywu. Dlatego trzeba by\u0142o blisko pi\u0119ciu lat, by poprzedni prezes straci\u0142 stanowisko, cho\u0107 o jego skandalicznych decyzjach s\u0142yszeli\u015bmy od dawna.<\/p>\r\n

Urz\u0119dy obok ministerstw
<\/strong>
Za rz\u0105d\u00f3w Buzka – o czym ma\u0142o kto pami\u0119ta – rozpocz\u0119to te\u017c proces przenoszenia kompetencji z wielu innych resort\u00f3w do instytucji pozornie niezale\u017cnych i znacznie trudniejszych do kontrolowania. Wymown\u0105 tego ilustracj\u0105 jest transport i \u0142\u0105czno\u015b\u0107: resort\u00f3w tych oczywi\u015bcie nie zlikwidowano (p\u00f3\u017aniej po\u0142\u0105czono je w Ministerstwo Infrastruktury), ale obok nich powo\u0142ano do \u017cycia Urz\u0105d Transportu Kolejowego, Urz\u0105d Lotnictwa Cywilnego, Urz\u0105d Komunikacji Elektronicznej, Generaln\u0105 Dyrekcj\u0119 Dr\u00f3g Krajowych i Autostrad, G\u0142\u00f3wny Inspektorat Transportu Drogowego. I teraz, gdy wydarzy si\u0119 katastrofa kolejowa albo pojawi\u0105 si\u0119 problemy z budow\u0105 autostrady, ministerstwo odsy\u0142a do poszczeg\u00f3lnych urz\u0119d\u00f3w, a urz\u0119dy – do ministerstwa. A w sprawach kolei dochodz\u0105 jeszcze w\u0142adze poszczeg\u00f3lnych sp\u00f3\u0142ek z grupy PKP. Ostatecznie jednak odpowiedzialno\u015bci za b\u0142\u0119dy czy zaniechania najcz\u0119\u015bciej nie ponosi nikt.
Wok\u00f3\u0142 niemal ka\u017cdego resortu jest co najmniej kilka podobnych instytucji. Jedne nazywaj\u0105 si\u0119 urz\u0119dami, inne – inspekcjami, jeszcze inne – agencjami. Na zdrowy rozum ich istnienie nie ma sensu, skoro ich kompetencje dubluj\u0105 si\u0119 z ministerialnymi, a w dodatku ich szef\u00f3w – tak samo jak ministr\u00f3w – powo\u0142uje premier. Tyle \u017ce ministra mo\u017cna zwolni\u0107 z dnia na dzie\u0144. A prezes urz\u0119du centralnego ma swoj\u0105 kadencj\u0119 i procedura jego odwo\u0142ania trwa znacznie d\u0142u\u017cej. Przede wszystkim jednak taki prezes zwykle nie jest politykiem, nikt go nie wybiera w wyborach, ba! – wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w nie kojarzy nawet jego nazwiska. Za to w\u0142adza takiego urz\u0119dnika cz\u0119sto jest ogromna. Dobrze pokazuje to przyk\u0142ad Urz\u0119du Regulacji Energetyki, kt\u00f3ry ustala ceny pr\u0105du i gazu, albo Urz\u0119du Ochrony Konkurencji i Konsument\u00f3w, potrafi\u0105cego zablokowa\u0107 rz\u0105dow\u0105 decyzj\u0119 o fuzji dw\u00f3ch wielkich koncern\u00f3w energetycznych. O takich decyzjach od czasu do czasu s\u0142yszymy, ale kto zna nazwiska prezes\u00f3w tych instytucji?<\/p>\r\n

Spychologia III RP
<\/strong>
Mamy zatem do czynienia z podw\u00f3jnie chor\u0105 sytuacj\u0105. Z jednej strony liczba urz\u0119dnik\u00f3w ro\u015bnie: wed\u0142ug oblicze\u0144 Fundacji Republika\u0144skiej, w okresie rz\u0105d\u00f3w PO administracja centralna zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 o blisko 11 proc., czyli prawie 20 tys. os\u00f3b, i wynosi ju\u017c ponad 182 tys. os\u00f3b. Ale z drugiej strony coraz trudniej doj\u015b\u0107, kto za co konkretnie odpowiada. Bo ka\u017cdy urz\u0119dnik ma to do siebie, \u017ce gdy dzieje si\u0119 co\u015b z\u0142ego, za wszelk\u0105 cen\u0119 szuka usprawiedliwienia – aby tylko nie straci\u0107 posady. Dzia\u0142a wi\u0119c znana dobrze z czas\u00f3w PRL „spychologia stosowana\u201d. I nie wida\u0107 szans, by cokolwiek mia\u0142o si\u0119 tutaj zmieni\u0107.<\/p>\r\n

Pawe\u0142 Siergiejczyk<\/em>
<\/strong><\/p>\r\n

Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w najnowszym numerze tygodnika „Nasza Polska” Nr 45 (888) z 6 listopada 2012 r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u0179yjemy w kraju, w kt\u00f3rym odpowiedzialno\u015b\u0107 rozmywa si\u0119 w g\u0105szczu instytucji – bardzo cz\u0119sto zupe\u0142nie niepotrzebnych Co \u0142\u0105czy ze sob\u0105 katastrof\u0119 smole\u0144sk\u0105, afer\u0119 Amber Gold i nieroz\u0142o\u017cony dach Stadionu Narodowego? We wszystkich tych sprawach trudno wskaza\u0107 winnego, odpowiedzialno\u015b\u0107 bowiem rozmywa si\u0119 mi\u0119dzy wiele instytucji. Ale to nie s\u0105 wyj\u0105tki. To regu\u0142a, wed\u0142ug kt\u00f3rej funkcjonuje nasze […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[147,92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63376"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63376"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63376\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63376"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63376"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63376"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}