Za\u0142\u00f3\u017cmy – na potrzeby niniejszego artyku\u0142u – i\u017c 10.04 dochodzi do lotniczego wypadku \u201eprezydenckiego tupolewa\u201d i ulega on ca\u0142kowitemu zniszczeniu na wojskowym smole\u0144skim lotnisku, za\u015b lec\u0105cy nim ludzie gin\u0105 na miejscu podczas takiej katastrofy. Czy nawet w takiej sytuacji dziennikarze mogliby jednoznacznie (w pierwszych godzinach po takiej tragedii) okre\u015bli\u0107, co si\u0119 sta\u0142o? Jasne, \u017ce nie. Nawet bowiem tak \u201ejednoznacznie\u201d wygl\u0105daj\u0105ce zdarzenie nie wyklucza\u0142oby zbrodniczego aktu na pok\u0142adzie (przej\u0119cia ster\u00f3w przez zamachowc\u00f3w, sterroryzowania za\u0142ogi etc.). Dlaczego nie wyklucza\u0142oby? Dlatego, i\u017c chodzi\u0142o o najwy\u017cszych rang\u0105 polskich przedstawicieli pa\u0144stwowych z Prezydentem i generalicj\u0105 na czele, a wi\u0119c \u201ecel\u00f3w\u201d, jakie zwykle przer\u00f3\u017cne terrorystyczne ugrupowania mog\u0105 sobie wyznacza\u0107.<\/p>\r\n
Dlaczego manipulowanie odbiorcami medi\u00f3w masowych jest tak powszechne i takie skuteczne w naszym kraju? Z trzech podstawowych powod\u00f3w – s\u0105 nimi: niewiedza odbiorc\u00f3w, ich zaufanie do danego nadawcy oraz brak umiej\u0119tno\u015bci krytycznego analizowania przekazu dostarczanego przez media. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c niewiedza, zaufanie i bezkrytyczno\u015b\u0107 to fundamenty, na kt\u00f3rych opiera si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesna manipulacja. Innymi s\u0142owy, gdyby\u015bmy dysponowali rzeteln\u0105 wiedz\u0105, wykazywali si\u0119 ograniczonym zaufaniem do \u015brodk\u00f3w masowego przekazu oraz umieli krytycznie odnosi\u0107 si\u0119 do tego, co widzimy, czytamy, s\u0142yszymy w mediach – nie by\u0142oby \u0142atwo nami manipulowa\u0107.<\/p>\r\n
Problem jednak w tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 u\u017cytkownik\u00f3w medi\u00f3w swoj\u0105 wiedz\u0119 o \u015bwiecie czerpie w\u0142a\u015bnie z prasy, radia, telewizji lub Internetu – i to wy\u0142\u0105cznie z tych \u017ar\u00f3de\u0142. W wielu wypadkach proces takiego nabywania wiedzy przez nas jest zupe\u0142nie zrozumia\u0142y z tego wzgl\u0119du, i\u017c nie jeste\u015bmy \u015bwiadkami rozmaitych zdarze\u0144, a w zwi\u0105zku z tym niejako musimy polega\u0107 na tym, co przeka\u017c\u0105 nam na ich temat dziennikarze. Tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o 10 kwietnia (2010), bo przecie\u017c z medi\u00f3w \u201edowiedzieli\u015bmy si\u0119\u201d, co si\u0119 sta\u0142o. Media nam przekazywa\u0142y ca\u0142\u0105 \u201ewiedz\u0119\u201d (szczeg\u00f3\u0142owo te sprawy omawia\u0142em w mojej ksi\u0105\u017cce po\u015bwi\u0119conej tragedii z 10.04 – chodzi o rozdzia\u0142 dotycz\u0105cy medialnego obrazu zdarzenia (por. \u201eCzerwona strona Ksi\u0119\u017cyca\u201d; http:\/\/fymreport.polis2008.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/FYM-cz-1.pdf, s. 49-73)) i nie dysponowali\u015bmy \u017cadnymi mo\u017cliwo\u015bciami jej zweryfikowania.\u00a0<\/p>\r\n
Kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce nie by\u0142o w tym nic dziwnego ani niepokoj\u0105cego, i\u017c to w\u0142a\u015bnie dziennikarze nas informowali o \u201ekatastrofie smole\u0144skiej\u201d, poniewa\u017c 1) od tego s\u0105 media, by przekazywa\u0107 wiadomo\u015bci o bie\u017c\u0105cych wa\u017cnych wydarzeniach, 2) dziennikarze byli \u201ena miejscu\u201d, st\u0105d mogli uzyska\u0107 najlepszyh dost\u0119p do tego, jak wygl\u0105da\u0142 przebieg tego, co si\u0119 dzia\u0142o. Skoro wi\u0119c my sami nie mogli\u015bmy znale\u017a\u0107 si\u0119 tam, gdzie mia\u0142o doj\u015b\u0107 do tragedii prezydenckiej delegacji, to przynajmniej ludzie medi\u00f3w byli \u015bwiadkami lub te\u017c mogli do takich \u015bwiadk\u00f3w dotrze\u0107.<\/p>\r\n
Jak natomiast wiemy (nie tylko z przekaz\u00f3w medialnych z 10.04, ale i z ca\u0142ego p\u00f3\u017aniejszego okresu \u201erekonstruowania katastrofy\u201d) – w przestrzeni publicznej nie zaistnia\u0142 do tej pory \u017caden medialny materia\u0142 (czy to w postaci fotografii, czy to obrazu wideo), kt\u00f3ry stanowi\u0142by rejestracj\u0119 zachodzenia lotniczego wypadku na smole\u0144skim wojskowym lotnisku Siewiernyj (skr\u00f3towo ozn. XUBS). Na pewno Pa\u0144stwu si\u0119 od razu nasuwa wyja\u015bnienie w takiej postaci, i\u017c by\u0142a g\u0119sta mg\u0142a, st\u0105d niewykluczone, \u017ce nie zaistnia\u0142y okoliczno\u015bci pozwalaj\u0105ce na tak\u0105 rejestracj\u0119 – wypadek zatem taki mia\u0142 szybki przebieg, i\u017c nikt nie zd\u0105\u017cy\u0142 go \u201ez\u0142apa\u0107 w obiektyw\u201d. Gdy jednak wczytamy si\u0119 w relacje \u015bwiadk\u00f3w, sprawa tego, kto widzia\u0142 lub s\u0142ysza\u0142 zachodzenie lotniczej katastrofy na XUBS, komplikuje si\u0119 jeszcze bardziej. M. Wierzchowski z prezydenckiej kancelarii mia\u0142 s\u0142ysze\u0107 tylko \u201e\u015bwist silnik\u00f3w tupolewa\u201d, ambasador J. Bahr twierdzi\u0142 w wywiadach, \u017ce nie s\u0142ysza\u0142 nic, za\u015b N. Po\u0142tawczenko (tak\u017ce oczekuj\u0105cy na p\u0142ycie lotniska XUBS) podczas wieczornego oficjalnego spotkania w namiocie polowym z \u00f3wczesnym premierem W. Putinem relacjonowa\u0142: Praktycznie nie s\u0142yszeli\u015bmy nawet zbli\u017cania si\u0119 samolotu ani szumu silnik\u00f3w. Potem uderzenie, dziwne d\u017awi\u0119ki, nietypowe dla rozbicia si\u0119 (samolotu) (\u00d0\u0178\u00d1\u20ac\u00d0\u00b0\u00d0\u00ba\u00d1\u201a\u00d0\u00b8\u00d1\u2021\u00d0\u00b5\u00d1\u0081\u00d0\u00ba\u00d0\u00b8 \u00d0\u00bc\u00d1\u2039 \u00d0\u00bd\u00d0\u00b5 \u00d1\u0081\u00d0\u00bb\u00d1\u2039\u00d1\u02c6\u00d0\u00b0\u00d0\u00bb\u00d0\u00b8 \u00d0\u00b4\u00d0\u00b0\u00d0\u00b6\u00d0\u00b5, \u00d0\u00ba\u00d0\u00b0\u00d0\u00ba \u00d1\u0081\u00d0\u00b0\u00d0\u00bc\u00d0\u00be\u00d0\u00bb\u00d0\u00b5\u00d1\u201a \u00d0\u00bf\u00d1\u20ac\u00d0\u00b8\u00d0\u00b1\u00d0\u00bb\u00d0\u00b8\u00d0\u00b6\u00d0\u00b0\u00d0\u00bb\u00d1\u0081\u00d1\u008f, \u00d0\u00bd\u00d0\u00b5 \u00d1\u0081\u00d0\u00bb\u00d1\u2039\u00d1\u02c6\u00d0\u00b0\u00d0\u00bb\u00d0\u00b8 \u00d1\u02c6\u00d1\u0192\u00d0\u00bc\u00d0\u00b0 \u00d0\u00b4\u00d0\u00b2\u00d0\u00b8\u00d0\u00b3\u00d0\u00b0\u00d1\u201a\u00d0\u00b5\u00d0\u00bb\u00d1\u008f. \u00d0\u0178\u00d0\u00be\u00d1\u201a\u00d0\u00be\u00d0\u00bc – \u00d1\u0192\u00d0\u00b4\u00d0\u00b0\u00d1\u20ac, \u00d1\u0081\u00d1\u201a\u00d1\u20ac\u00d0\u00b0\u00d0\u00bd\u00d0\u00bd\u00d1\u2039\u00d0\u00b5 \u00d0\u00b7\u00d0\u00b2\u00d1\u0192\u00d0\u00ba\u00d0\u00b8, \u00d0\u00bd\u00d0\u00b5 \u00d1\u2026\u00d0\u00b0\u00d1\u20ac\u00d0\u00b0\u00d0\u00ba\u00d1\u201a\u00d0\u00b5\u00d1\u20ac\u00d0\u00bd\u00d1\u2039\u00d0\u00b5 \u00d0\u00b4\u00d0\u00bb\u00d1\u008f \u00d0\u00ba\u00d1\u20ac\u00d1\u0192\u00d1\u02c6\u00d0\u00b5\u00d0\u00bd\u00d0\u00b8\u00d1\u008f).<\/p>\r\n
Z oficjalnych doniesie\u0144 wynika\u0142oby, \u017ce \u017cadnego polskiego dziennikarza nie mo\u017cna uzna\u0107 za naocznego \u015bwiadka \u201esmole\u0144skiej katastrofy\u201d – nawet bowiem relacje publikowane w nadzwyczajnym wydaniach Faktu (tj. z 10 i 11 kwietnia 2010) by\u0142y do\u015b\u0107 enigmatyczne (zamie\u015bci\u0142em je w obszernych fragmentach tu: http:\/\/fymreport.polis2008.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/FYM-Aneks-3.pdf, s. 16-17). 11.04 M. Kazikiewicz i J. Kulikowski pisz\u0105 w \u201eFakcie\u201d \u00a0na s. 2: Na pi\u0119tna\u015bcie minut przed planowanym przylotem [polskiej delegacji – przyp. F.Y.M.] nad pas lotniska nadlatuje rosyjski wojskowy i\u0142-76. Pogoda jest tak fatalna, \u017ce kontrolerzy z wie\u017cy w Smole\u0144sku nie daj\u0105 mu pozwolenia na l\u0105dowanie. Samolot jednak pr\u00f3buje, ale tu\u017c nad ziemi\u0105, dos\u0142ownie p\u00f3\u0142tora metra, skrzyd\u0142o niebezpiecznie si\u0119 przechyla i rosyjski pilot w ostatniej chwili podrywa maszyn\u0119 niemal pionowo. Potem robi jeszcze jedno k\u00f3\u0142ko, ale w ko\u0144cu odlatuje. Nast\u0119pny ma by\u0107 polski tupolew\u2026<\/p>\r\n
Mija godzina 9. Ju\u017c powinien wyl\u0105dowa\u0107. Zza mg\u0142y unosi si\u0119 szary dym. Do dziennikarzy docieraj\u0105 pierwsze informacje, \u017ce to dym pal\u0105cego si\u0119 wraku prezydenckiego samolotu. Nikt nie chce w to wierzy\u0107. Cz\u0119\u015b\u0107 dziennikarzy biegnie za pas startowy, przedostaj\u0105 si\u0119 poza reon lotniska i z przera\u017ceniem widz\u0105 p\u0142on\u0105c\u0105 maszyn\u0119 z bia\u0142o-czerwon\u0105 szachownic\u0105. A w\u0142a\u015bciwie tylko jeden z jej ocala\u0142ych fragment\u00f3w, bowiem przed ich oczami roztacza si\u0119 zaorane pole z rozrzuconymi cz\u0119\u015bciami samolotu. Wok\u00f3\u0142 po\u0142amane drzewa, p\u0142on\u0105ce szcz\u0105tki silnika, kawa\u0142ki foteli i rozerwanej blachy. Tego nie m\u00f3g\u0142 prze\u017cy\u0107 nikt. \u00a0<\/p>\r\n
Dzie\u0144 wcze\u015bniej, tj. 10.04 ukazuje si\u0119 w \u201eFakcie\u201d artyku\u0142 J. Kubraka (lec\u0105cego wtedy \u201edziennikarskim\u201d jakiem-40), na s. 8. Ten relacjonuje z Katynia: Oko\u0142o godziny 9.40 gruchn\u0119\u0142a wiadomo\u015b\u0107: spad\u0142 samolot z prezydentem! Nie mog\u0142em w to uwierzy\u0107. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce to na pewno jaka\u015b drobna usterka, a tu robi si\u0119 z tego wielkie wydarzenie. Dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce trwa akcja ratunkowa i rosyjskie s\u0142u\u017cby staraj\u0105 si\u0119 wyci\u0105gn\u0105\u0107 pasa\u017cer\u00f3w z maszyny. Nikt na miejscu nic nie wiedzia\u0142, te informacje dociera\u0142y do nas od znajomych z Polski.<\/p>\r\n
Z tego cytowanego wy\u017cej (z \u201eFaktu\u201d z 11.04.2010) fragmentu mo\u017cna by wywnioskowa\u0107, \u017ce jacy\u015b reporterzy byli na XUBS i nie tylko s\u0142yszeli, ale widzieli wiele rzeczy zwi\u0105zanych z \u201ekatastrof\u0105 smole\u0144sk\u0105\u201d – niech jednak Pa\u0144stwo spr\u00f3buj\u0105 ustali\u0107, co to za reporterzy (mnie bowiem do dzi\u015b si\u0119 to nie uda\u0142o, cho\u0107 sporo \u201erelacji smole\u0144skich\u201d przeanalizowa\u0142em). Z p\u00f3\u017aniejszych doniesie\u0144 wszak wiemy, i\u017c ludzie medi\u00f3w albo byli w Katyniu (jak Kubrak) oczekuj\u0105c na przybycie delegacji i dopiero potem zd\u0105\u017cali na XUBS (najwcze\u015bniej, bo \u201ekilka minut po katastrofie\u201d, mia\u0142 przyby\u0107 J. Mr\u00f3z z TVN24, kt\u00f3rego zawr\u00f3cono sprzed Cmentarza w Katyniu), albo \u201ena mie\u015bcie\u201d w Smole\u0144sku (jak P. Kra\u015bko z TVP – autor pierwszej ksi\u0105\u017cki o 10-tym Kwietnia), albo te\u017c\u2026 w pobliskim hotelu Nowyj, jak s\u0142ynny \u201epolski monta\u017cysta\u201d S. Wi\u015bniewski.<\/p>\r\n
Jak zapewne Pa\u0144stwo nie wiedz\u0105, w tzw. 4. za\u0142\u0105czniku (pt. Technika lotnicza i jej eksploatacja) do raportu \u201ekomisji Millera\u201d, na s. 34 pojawia si\u0119 taka uwaga: Jeden ze \u015bwiadk\u00f3w s\u0105dzi\u0142, \u017ce rozbi\u0142a si\u0119 awionetka, a nie du\u017cy samolot. Pytanie, czy chodzi tu o relacj\u0119 w\u0142a\u015bnie Wi\u015bniewskiego? Pami\u0119tamy, i\u017c, \u201ejak\u0105\u015b katastrof\u0119\u201d on widzia\u0142 (niestety, wy\u0142\u0105czy\u0142 wtedy kamer\u0119, gdy do owej katastrofy dochodzi\u0142o), lecz zrazu s\u0105dzi\u0142, \u017ce to rozbi\u0142 si\u0119 jaki\u015b ma\u0142y, wojskowy, szkoleniowy samolot, za\u015b – jak relacjonowa\u0142 przed Zespo\u0142em Parlamentarnym – lotnicze zdarzenie przypomina\u0142o mu eksplozj\u0119 na planie filmowym: Spojrza\u0142em w tamtym kierunku, sk\u0105d ten d\u017awi\u0119k dochodzi, zobaczy\u0142em zarys samolotu skrzyd\u0142em pionowo w d\u00f3\u0142 (\u2026) us\u0142ysza\u0142em taki \u0142omot, \u0142up (\u2026), takie lekkie nawet by\u0142o, ciut, dr\u017cenie ziemi i za chwil\u0119 by\u0142a, by\u0142 s\u0142up ognia. Taki typowy, jak powiedzmy sobie, mo\u017cna to na filmach ogl\u0105da\u0107, eksplozji samolotu. Dla mnie wydawa\u0142o si\u0119 to dziwne, \u017ce s\u0142up ognia, tego dymu, jest stosunkowo niewielki. I st\u0105d moje przekonanie, biegn\u0105c z kamer\u0105, \u017ce jest to samolot, jaki\u015b, powiedzmy, wojskowy, jaki\u015b ma\u0142y, nieznaczny (przes\u0142uchanie sejmowe ca. 1h39\u2019).<\/p>\r\n
Po lekturze powy\u017cszych fragment\u00f3w kto\u015b mo\u017ce stwierdzi\u0107, i\u017c w ten spos\u00f3b wchodzimy w obszar niezwyk\u0142ego \u201eszumu medialnego\u201d lub \u201echaosu informacyjnego\u201d zwi\u0105zanego z doniesieniami z 10.04, a w zwi\u0105zku z tym mo\u017ce doda\u0107, \u017ce (w sytuacji szumu i chaosu tego typu) pewne przek\u0142amania czy nie\u015bcis\u0142o\u015bci to co\u015b nieuniknionego. Bywa np. tak, i\u017c dochodzi do jakiej\u015b katastrofy i zrazu w mediach podaje si\u0119 szacunkow\u0105, zawy\u017con\u0105 liczb\u0119 ofiar, kt\u00f3ra potem jest weryfikowana i korygowana. To oczywi\u015bcie prawda. Przyznaj\u0105 jednak Pa\u0144stwo, i\u017c zachodzi istotna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy wypadkiem ma\u0142ego samolotu a katastrof\u0105 du\u017cego, pasa\u017cerskiego. Tak jak zachodzi r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy drobn\u0105 awari\u0105 i zjechaniem z pasa – a kompletnym roztrzaskaniem si\u0119 statku powietrznego. I jak te\u017c zachodzi r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy \u201eproblemami z l\u0105dowaniem prezydenckiego jaka-40\u201d a \u201ekatastrof\u0105 lotnicz\u0105 prezydenckiego tupolewa\u201d.<\/p>\r\n
Nie chc\u0119 oczywi\u015bcie wchodzi\u0107 w szczeg\u00f3\u0142y medialnych relacji z 10.04, pragn\u0119 tylko unaoczni\u0107 Pa\u0144stwu, i\u017c sprawa tego, co dok\u0142adnie (i o jakiej porze) si\u0119 sta\u0142o, wcale nie by\u0142a jednoznaczna, a powinna by\u0142a by\u0107. Na prostej zasadzie – spad\u0142 taki a taki samolot z tyloma osobami na pok\u0142adzie – o takiej a takiej godzinie i minucie; z takimi a takimi skutkami. Tu znowu kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce owszem, lecz by\u0142a g\u0119sta mg\u0142a, a \u015bwiadkowie\u2026 W takiej jednak sytuacji, prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, nale\u017ca\u0142oby w relacjach medialnych wstrzyma\u0107 si\u0119 z przekazywaniem jakichkolwiek kategorycznych, tj. przes\u0105dzaj\u0105cych o tym, co si\u0119 sta\u0142o, sformu\u0142owa\u0144. Inaczej rzecz ujmuj\u0105c – 10 Kwietnia doniesienia medialne dotycz\u0105ce tragedii powinny by\u0142y si\u0119 zacz\u0105\u0107 od bardzo ostro\u017cnego przekazu: w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach zagin\u0119\u0142a prezydencka delegacja. Tak jednak, jak wiemy, nie relacjonowano nam Zdarzenia.<\/p>\r\n
Kto\u015b zn\u00f3w mo\u017ce si\u0119 wtr\u0105ci\u0107 w powy\u017cszy tok rozumowania i powiedzie\u0107: ale przecie\u017c pokazano wrak sfilmowany przez Wi\u015bniewskiego, nast\u0119pnie znale\u017ali si\u0119 \u015bwiadkowie wypadku w postaci mechanik\u00f3w z pobliskiego warsztatu itd., a w zwi\u0105zku z tym: pojawi\u0142 si\u0119 obraz tego, co si\u0119 sta\u0142o – w postaci kompletnie zniszczonego samolotu z polskimi oznaczeniami i kilku stra\u017cak\u00f3w chodz\u0105cych po\u015br\u00f3d szcz\u0105tk\u00f3w i paru ognisk. Jak jednak podkre\u015bla\u0142em to w \u201eCzerwonej stronie Ksi\u0119\u017cyca\u201d (w\u0142a\u015bnie w rozdziale o medialnym obrazowaniu tragedii) – sam obraz pobojowiska pojawi\u0142 si\u0119 dopiero jakie\u015b 100 minut (s\u0142ownie: sto) od godz. 8:41 polskiego czasu. Co wi\u0119cej, filmik Wi\u015bniewskiego poprzedzony by\u0142 parominutowym filmikiem polskiego operatora R. S\u0119pa (twarzysz\u0105cego P. Kra\u015bce), nakr\u0119conym zapewne w okolicach godz. 9:30, na kt\u00f3rym nie wida\u0107 ju\u017c ani \u017cadnego po\u017caru, ani tym bardziej akcji przeciwpo\u017carowej, za\u015b wozy stra\u017cackie pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 blokad na drogach do pobojowiska. Rzecz jasna, filmik Wi\u015bniewskiego mia\u0142 by\u0107 zrobiony wcze\u015bniej (za\u015b \u201emonta\u017cy\u015bcie\u201d jako jedynej osobie z polskich medi\u00f3w uda\u0142o si\u0119 jakim\u015b cudem przej\u015b\u0107 przez zamkni\u0119ty potem dla medi\u00f3w teren \u201ekatastrofy\u201d), tote\u017c logiczn\u0105 konsekwencj\u0105 by\u0142o, i\u017c ten \u201edokument\u201d zdominowa\u0142 media 10.04, a nie relacja S\u0119pa, kt\u00f3rego ju\u017c z Kra\u015bk\u0105 do samego \u201emiejsca katastrofy\u201d nie dopuszczono. Tym niemniej, jak zrazu w\u0142a\u015bnie media informowa\u0142y, do katastrofy mia\u0142o doj\u015b\u0107 o 8:56 pol. czasu, za\u015b ju\u017c p\u00f3\u0142 godziny p\u00f3\u017aniej nie by\u0142o \u015bladu po po\u017carze.<\/p>\r\n
Ale zn\u00f3w – nie b\u0119dziemy wchodzi\u0107 w detale \u00f3wczesnego medialnego przekazu – istotne s\u0105 dla nas teraz pewne generalia, czyli sprawy og\u00f3lne. Ot\u00f3\u017c, jak ju\u017c sygnalizowa\u0142em wy\u017cej, 10 Kwietnia przez 100 minut nie ma \u017cadnego obrazu z miejsca (rzekomego) lotniczego wypadku – cho\u0107 \u017cyjemy w \u015bwiecie najnowocze\u015bniejszych technologii, internetowego streamingu, smartfon\u00f3w z wbudowanymi kamerami i fotoaparatami, telewizji cyfrowej i satelitarnej – i co najwa\u017cniejsze: cho\u0107 w Katyniu\/Smole\u0144sku by\u0142o mn\u00f3stwo dziennikarzy ze specjalistycznym sprz\u0119tem oraz kilka ekip telewizyjnych. Jak na pewno Pa\u0144stwo pami\u0119taj\u0105 z przer\u00f3\u017cnych (\u201eniesmole\u0144skich\u201d) przekaz\u00f3w telewizyjnych – gdy dochodzi do jakiej\u015b powa\u017cnej katastrofy (\u017cywio\u0142owej lub wypadku komunikacyjnego), to zwykle nad jej terenem kr\u0105\u017c\u0105 \u015bmig\u0142owce, z pok\u0142adu kt\u00f3rych reporterzy pokazuj\u0105 i komentuj\u0105 to, co wida\u0107 w dole. Funkcjonuje nawet w publikacjach o mediach (nieco z\u0142o\u015bliwe) okre\u015blenie \u00a0\u201edziennikarstwo helikopterowe\u201d, termin kt\u00f3ry ma obrazowa\u0107 \u201ebezpieczny dystans\u201d, z jakiego ludzie mainstreamowych medi\u00f3w relacjonuj\u0105 jakie\u015b tragiczne wydarzenia.<\/p>\r\n
Tymczasem 10 kwietnia przez ok. 100 minut nie ma zdj\u0119\u0107 z XUBS, powtarzam. Co w takim razie mog\u0105 robi\u0107 wtedy dziennikarze, chc\u0105c informowa\u0107? Mog\u0105 jedynie opowiada\u0107 to, czego si\u0119 dowiedzieli i za pomoc\u0105 swoich opowie\u015bci obrazowa\u0107 Zdarzenie. W zale\u017cno\u015bci za\u015b od tego, jakich u\u017cyj\u0105 s\u0142\u00f3w – taki obraz w naszych umys\u0142ach si\u0119 wytworzy. Je\u015bli wi\u0119c nie mo\u017cna zrazu dokona\u0107 manipulacji za pomoc\u0105 fotografii lub filmu (a takie manipulacje w mediach s\u0105 na porz\u0105dku dziennym – s\u0105 one nawet bardziej efektywne ni\u017c manipulacje s\u0142owne, poniewa\u017c zdj\u0119cia s\u0105 przez odbiorc\u00f3w przekazu szybciej przyswajane ani\u017celi werbalne sformu\u0142owania) – czyni si\u0119 to za pomoc\u0105 snucia opowie\u015bci.<\/p>\r\n
To za\u015b, jak opowiemy dane zdarzenie, wi\u0105\u017ce si\u0119 bezpo\u015brednio z tym, jakiego dobierzemy s\u0142ownictwa. Inaczej wygl\u0105da w przekazie i inaczej zostanie unaoczniony przez odbiorc\u0119 jaki\u015b fakt, je\u015bli powiemy: \u201edosz\u0142o do nieszcz\u0119\u015bliwego wypadku\u201d – inaczej, gdy powiemy: \u201edosz\u0142o do terrorystycznego zamachu\u201d. Nie chodzi tu wy\u0142\u0105cznie o sfer\u0119 nazywania tego, o czym chcemy m\u00f3wi\u0107 – lecz o sfer\u0119 tego, co si\u0119 naprawd\u0119 sta\u0142o. I teraz prosz\u0119 o uwag\u0119, bo to kwestia, na kt\u00f3r\u0105 uczula\u0142em tak\u017ce student\u00f3w, gdy – odnosz\u0105c si\u0119 w medioznawczych wyk\u0142adach do sprawy werbalizowania (s\u0142ownego ujmowania) danego faktu w przekazie informacyjnym – wskazywa\u0142em na przyk\u0142ad tragedii z 10.04. W zale\u017cno\u015bci od tego, jak nazwiemy to, co si\u0119 sta\u0142o – mo\u017cemy uzyska\u0107 zupe\u0142nie odmienny obraz (danego faktu) w umy\u015ble odbiorcy medialnego przekazu. Fraza \u201ewypadek komunikacyjny\u201d niesie ze sob\u0105 zupe\u0142nie inne skojarzenia ani\u017celi wyra\u017cenie \u201eterrorystyczny zamach\u201d. Wiemy natomiast a\u017c za dobrze z tego, co m\u00f3wili nam dziennikarze w dniu tragedii, \u017ce s\u0142owo \u201ezamach\u201d w og\u00f3le – ale to w og\u00f3le – si\u0119 nie pojawia\u0142o, tak jakby od razu wiedziano, \u017ce nie nale\u017cy go u\u017cywa\u0107.<\/p>\r\n
I to jest sprawa nawet szersza ni\u017c problem s\u0142ownej manipulacji. Abstrahuj\u0119 w tym miejscu od kwestii rzetelnego ustalenia tego, co si\u0119 dzia\u0142o 10.04 na smole\u0144skim wojskowym lotnisku (i kto czego by\u0142 \u015bwiadkiem), jak te\u017c od kwestii rzeczywistych los\u00f3w prezydenckiej delegacji. W dobie wszak trwaj\u0105cej ju\u017c od ponad 10 lat globalnej \u201ewojny z terroryzmem\u201d i w dobie zamach\u00f3w terrorystycznych, o kt\u00f3rych s\u0142yszymy tak cz\u0119sto, \u017ce ju\u017c nawet informacje te nie robi\u0105 na nas wi\u0119kszego wra\u017cenia – przedstawiciele medi\u00f3w akurat tamtego tragicznego dnia (10.04) nie maj\u0105c mo\u017cliwo\u015bci dok\u0142adnego zrekonstruowania przebiegu tego, co si\u0119 dzia\u0142o – od razu narzucili pewien obraz Zdarzenia, cho\u0107 – co nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 – narzuca\u0142 si\u0119 obraz zupe\u0142nie inny. Taki w\u0142a\u015bnie, i\u017c oto – w sytuacji, w kt\u00f3rej polskie wojska bior\u0105 udzia\u0142 w operacjach militarnych w paru zapalnych punktach \u015bwiata, za\u015b sama nasz kraj jest cz\u0142onkiem NATO – dosz\u0142o po prostu do jakiego\u015b aktu terroru wymierzonego w polsk\u0105 delegacj\u0119 prezydenck\u0105.<\/p>\r\n
Za\u0142\u00f3\u017cmy jednak – na potrzeby niniejszego artyku\u0142u – i\u017c 10.04 dochodzi do lotniczego wypadku \u201eprezydenckiego tupolewa\u201d i ulega on ca\u0142kowitemu zniszczeniu na wojskowym smole\u0144skim lotnisku, za\u015b lec\u0105cy nim ludzie gin\u0105 na miejscu podczas takiej katastrofy. Czy nawet w takiej sytuacji dziennikarze mogliby jednoznacznie (w pierwszych godzinach po takiej tragedii) okre\u015bli\u0107, co si\u0119 sta\u0142o? Jasne, \u017ce nie. Nawet bowiem tak \u201ejednoznacznie\u201d wygl\u0105daj\u0105ce zdarzenie nie wyklucza\u0142oby zbrodniczego aktu na pok\u0142adzie (przej\u0119cia ster\u00f3w przez zamachowc\u00f3w, sterroryzowania za\u0142ogi etc.). Dlaczego nie wyklucza\u0142oby? Dlatego, i\u017c chodzi\u0142o o najwy\u017cszych rang\u0105 polskich przedstawicieli pa\u0144stwowych z Prezydentem i generalicj\u0105 na czele, a wi\u0119c \u201ecel\u00f3w\u201d, jakie zwykle przer\u00f3\u017cne terrorystyczne ugrupowania mog\u0105 sobie wyznacza\u0107.<\/p>\r\n
Dlaczego wi\u0119c w mediach tak szybko przes\u0105dzono o tym, co si\u0119 sta\u0142o z polsk\u0105 prezydenck\u0105 delegacj\u0105, mimo \u017ce nie dysponowano materia\u0142em dowodowym? O, to jest pytanie, na kt\u00f3re usi\u0142ujemy znale\u017a\u0107 odpowied\u017a ju\u017c od paru lat. I wci\u0105\u017c jej nie znamy.<\/p>\r\n
Free Your Mind<\/em><\/strong><\/p>\r\n P.S.<\/p>\r\n W nast\u0119pnym odcinku o manipulowaniu medialnym za pomoc\u0105 obrazu.\u00a0<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Za\u0142\u00f3\u017cmy – na potrzeby niniejszego artyku\u0142u – i\u017c 10.04 dochodzi do lotniczego wypadku \u201eprezydenckiego tupolewa\u201d i ulega on ca\u0142kowitemu zniszczeniu na wojskowym smole\u0144skim lotnisku, za\u015b lec\u0105cy nim ludzie gin\u0105 na miejscu podczas takiej katastrofy. Czy nawet w takiej sytuacji dziennikarze mogliby jednoznacznie (w pierwszych godzinach po takiej tragedii) okre\u015bli\u0107, co si\u0119 sta\u0142o? Jasne, \u017ce nie. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[139],"tags":[254,137,159,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63317"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63317"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63317\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}