{"id":63244,"date":"2012-11-10T11:30:06","date_gmt":"2012-11-10T16:30:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=63244"},"modified":"2012-11-11T14:35:29","modified_gmt":"2012-11-11T19:35:29","slug":"polacy-europa-i-polactwo-rozmowa-z-rafalem-ziemkiewiczem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=63244","title":{"rendered":"Polacy, Europa i Polactwo – rozmowa z Rafa\u0142em Ziemkiewiczem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Podzia\u0142 jest mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Polska mo\u017ce \u201ewybi\u0107 si\u0119\u201d na samodzielno\u015b\u0107, na swoj\u0105, odmienn\u0105 drog\u0119 i podmiotow\u0105 pozycj\u0119 w Europie, a tymi, kt\u00f3rzy uznali, \u017ce Polska, jak ka\u017cde inne zreszt\u0105 pa\u0144stwo narodowe, jest dzi\u015b prze\u017cytkiem, anachronizmem, \u017ce tworzy si\u0119 nowy nar\u00f3d europejski, do kt\u00f3rego si\u0119 nie za\u0142apa\u0107 by\u0142oby niewybaczalnym frajerstwem. Energia i determinacja w realizacji tego projektu \u201emodernizacji przez kserokopiark\u0119\u201d dowodzi, \u017ce ten punkt widzenia skorelowany jest z poczuciem dystansu, niech\u0119ci lub wrogo\u015bci\u0105 wobec polsko\u015bci, a nawet swojsko\u015bci. Tak wi\u0119c istnieje nar\u00f3d polski i ci, kt\u00f3rzy chc\u0105 si\u0119 z niego wyrwa\u0107. Nie nar\u00f3d zdrajc\u00f3w i nar\u00f3d patriot\u00f3w, ale zakorzenienie w polsko\u015bci i wykorzenienie z niej.<\/strong><\/p>\r\n

\"\"<\/strong><\/p>\r\n

Jaros\u0142aw Marek Rymkiewicz w wywiadzie dla \u201eUwa\u017cam Rze\u201d postawi\u0142 tez\u0119, \u017ce w Polsce istniej\u0105 dwa narody: nar\u00f3d kolaborant\u00f3w i ten prawdziwy, patriotyczny. Z grubsza przyj\u0105\u0142by\u015b ten pogl\u0105d jako sw\u00f3j?<\/strong><\/p>\r\n

Rafa\u0142 A. Ziemkiewicz:<\/strong> Ja to widz\u0119 inaczej. Jest spora grupa Polak\u00f3w s\u0142abo albo w og\u00f3le identyfikuj\u0105ca si\u0119 z polsk\u0105 tradycj\u0105 i pa\u0144stwowo\u015bci\u0105, nie uwa\u017caj\u0105ca ich za istotne warto\u015bci. Ale nazywa\u0107 ich narodem? Nie, sama niech\u0119\u0107 do w\u0142asnego narodu i marzenie o wyzwoleniu si\u0119 z niego, staniu si\u0119 kim\u015b innym, to jeszcze za ma\u0142o na jaki\u015b antynar\u00f3d. Ta grupa to jest g\u0142\u00f3wnie, jak sobie to pozwoli\u0142em nazwa\u0107, \u201ePolactwo\u201d, ludzie pozbawieni \u015bwiadomo\u015bci istnienia dobra wsp\u00f3lnego, nadrz\u0119dnego, rozumuj\u0105cy tylko w kategoriach sukcesu osobistego. Czyli typowa w gruncie rzeczy mentalno\u015b\u0107 niewolnicza, pa\u0144szczy\u017aniana, i ona cechuje teraz – mo\u017cna to oszacowa\u0107 na podstawie r\u00f3\u017cnych zachowa\u0144 – oko\u0142o po\u0142owy mieszka\u0144c\u00f3w Polski. No i mamy dwie elity, kt\u00f3re przeci\u0105gaj\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 to Polactwo, pragn\u0105 mu nada\u0107 utracone poczucie wsp\u00f3lnoty, ka\u017cda na inny spos\u00f3b. Pierwsza z tych elit chce przywr\u00f3ci\u0107 Polactwu \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105 wedle wzorca romantycznego, a druga je scudzoziemszczy\u0107, uznaj\u0105c ten wzorzec za niemo\u017cliwy do pogodzenia z modernizacj\u0105. Kiedy Polactwo ma pe\u0142ny brzuch i poczucie bezpiecze\u0144stwa, machinalnie ci\u0105gnie ku tym drugim; kiedy co\u015b mu doskwiera, r\u00f3wnie machinalnie szuka to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3r\u0105 oferuj\u0105 ci pierwsi. Kiedy\u015b nazwa\u0142em te dwie si\u0142y, rozrywaj\u0105ce nas od kilku stuleci, Konfederacj\u0105 i Famili\u0105. Dariusz Gawin proponowa\u0142 gdzie\u015b okre\u015blenie \u201eSarmaci\u201d i \u201eO\u015bwieceni\u201d. Domy\u015blam si\u0119, \u017ce m\u00f3wi\u0105c o \u201enarodzie kolaborant\u00f3w\u201d, Rymkiewicz ma na my\u015bli mniej wi\u0119cej to, co nazwa\u0142em Famili\u0105.<\/p>\r\n

Ty najg\u0142o\u015bniej oprotestowa\u0142e\u015b \u201eteori\u0119 zamra\u017carki\u201d, czyli pogl\u0105d, wedle kt\u00f3rego nar\u00f3d polski mia\u0142 rzekomo ci\u0105gle cierpie\u0107 na fobie nacjonalizmu i antysemityzmu, jakie \u017cywi\u0142 przed wojn\u0105, za\u015b PRL by\u0142 jedynie czym\u015b w rodzaju okresu hibernacyjnego. Po odzyskaniu wolno\u015bci te fobie mia\u0142y si\u0119 uwolni\u0107 na nowo i zadaniem \u201eo\u015bwieconej elity\u201d mia\u0142aby by\u0107 rehabilitacja ducha narodowego. <\/strong><\/p>\r\n

– Teza o \u201ezamra\u017carce\u201d by\u0142a powszechna po 1989 roku i wyznawa\u0142y j\u0105 r\u00f3\u017cne \u015brodowiska, nie tylko te zwi\u0105zane z \u201eGazet\u0105 Wyborcz\u0105\u201d. W ksi\u0105\u017cce Teresy Tora\u0144skiej My <\/em>Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski relacjonuje swoj\u0105 rozmow\u0119 z Antonim Macierewiczem, kt\u00f3ry mia\u0142 mu t\u0142umaczy\u0107, \u017ce w Polsce nie ma sensu budowa\u0107 chadecji w typie zachodnim, potrzebna jest partia taka jak Zjednoczenie Chrze\u015bcija\u0144sko-Narodowe, bo \u201eto spo\u0142ecze\u0144stwo przez pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat \u017cy\u0142o jakby w u\u015bpieniu i wci\u0105\u017c jest jak z Sienkiewicza\u201d.<\/p>\r\n

Najlepszym dowodem, jak powszechnie wierzono w \u201ezamra\u017cark\u0119\u201d, by\u0142a ta ca\u0142a wojna o historyczne szyldy partii \u00e2\u02c6\u2019 obfito\u015b\u0107 \u017cr\u0105cych si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 PPS-\u00f3w, PSL-i i Stronnictw Narodowych, podczas gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce te szyldy psa z kulaw\u0105 nog\u0105 ju\u017c nie przyci\u0105gaj\u0105, nikomu nic nie m\u00f3wi\u0105. Dla ludzi zglajchszaltowanych przez realny socjalizm istnia\u0142y tylko dwa \u201ebrendy\u201d \u00e2\u02c6\u2019 PZPR i \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. PRL i anty-PRL. Rzeczywi\u015bcie \u015brodowisko \u201eGazety Wyborczej\u201d z wiary w \u201ezamra\u017cark\u0119\u201d wywiod\u0142o przekonanie, \u017ce je\u015bli tylko Polakom pozwoli\u0107, to zaraz wyjd\u0105 na ulice ONR-owcy i zrobi\u0105 tu faszyzm. To swoj\u0105 drog\u0105 dobry przyczynek do bada\u0144 nad zbiorowymi paranojami, jak to \u015brodowisko potrafi\u0142o zmitologizowa\u0107 organizacj\u0119 nawet w czasach swej najwi\u0119kszej \u015bwietno\u015bci marginaln\u0105, licz\u0105c\u0105 jedynie kilka tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w i szybko zdelegalizowan\u0105…<\/p>\r\n

Ale wcze\u015bniej zapisa\u0142a si\u0119 ona kilkoma spektakularnymi akcjami… <\/strong><\/p>\r\n

– Radyka\u0142owie zawsze rzucaj\u0105 si\u0119 w oczy, ale naprawd\u0119 nie spos\u00f3b udowodni\u0107 tezy, \u017ce w Polsce antysemityzm by\u0142 jako\u015b bardziej znacz\u0105cy od \u00f3wczesnej europejskiej \u015bredniej, a tym bardziej, jakoby by\u0142 on nieod\u0142\u0105cznym sk\u0142adnikiem polskiej to\u017csamo\u015bci. To tylko obsesje \u201ekomandos\u00f3w\u201d, wynikaj\u0105ce z ich pokr\u0119conych \u017cyciorys\u00f3w i z traumy podniesionej do trzeciej pot\u0119gi kulturowej obco\u015bci, jak z tej piosenki Kaczmarskiego: \u201eczy ja komunista, czy Polak, czy \u017byd?\u201d \u00e2\u02c6\u2019 a w sumie ani to, ani to, ani tamto. Nigdy jeszcze problem z w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 tak nielicznych nie zaci\u0105\u017cy\u0142 tak fatalnie w skutkach na losach ca\u0142ej zbiorowo\u015bci, \u017ce tak pojad\u0119 troch\u0119 Churchillem.<\/p>\r\n

Nie wchodz\u0105c w to g\u0142\u0119biej: i lewica, i prawica zak\u0142ada\u0142a, \u017ce po upadku PRL automatycznie wr\u00f3cimy do sytuacji spo\u0142ecznej z 1939 roku. A tymczasem \u00e2\u02c6\u2019 nic w\u0142a\u015bnie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce up\u0142yw krwi, terror, migracje, awans spo\u0142eczny i indoktrynacja PRL-u przeora\u0142y Polak\u00f3w do trzewi i wynicowa\u0142y na amen. Zerwa\u0142a si\u0119 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 tradycji \u00e2\u02c6\u2019 przecie\u017c w wielu domach nie rozmawia\u0142o si\u0119 o rodzinnych korzeniach, wielu Polak\u00f3w nie zna imion swych dziadk\u00f3w, nic o nich nie wie, nie by\u0142o nigdy na ich grobach, nie ma po nich \u017cadnych pami\u0105tek. Nie uda\u0142o si\u0119 wychowa\u0107 \u201ecz\u0142owieka socjalistycznego\u201d, jakiego postulowano, ale poddany temu eksperymentowi materia\u0142 uleg\u0142 jednak zasadniczym odkszta\u0142ceniom.<\/p>\r\n

Twoim zdaniem przez owe 45 lat narodzi\u0142 si\u0119 jednak \u201enowy cz\u0142owiek\u201d, kt\u00f3ry z polsko\u015bci\u0105 ma zwi\u0105zek wy\u0142\u0105cznie symboliczny. Jego g\u0142\u00f3wna cech\u0105 charakterologiczn\u0105 jest cwaniactwo. <\/strong><\/p>\r\n

– Tak, bo cwaniactwo jest g\u0142\u00f3wn\u0105 cnot\u0105 niewolnika i jego zasadnicz\u0105 cech\u0105, rekompensuj\u0105c\u0105 zatrat\u0119 instynktu wsp\u00f3lnoty. Tatiana Zas\u0142awska tak w\u0142a\u015bnie opisa\u0142a cz\u0142owieka wychowanego przez Sowiety: \u201ecwany niewolnik\u201d. Z jednej strony: nie da\u0107 si\u0119 panu, dziedzicowi, m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem reali\u00f3w polskiego folwarku, z drugiej: jak si\u0119 da, to dziedzica okpi\u0107, odkra\u015b\u0107 swoje, wywin\u0105\u0107 si\u0119 od powinno\u015bci. A co obchodzi pa\u0144szczy\u017anianego los folwarku, czy on b\u0119dzie prosperowa\u0142, czy zbankrutuje? Nic, to sprawa dziedzica.<\/p>\r\n

Ludzie, kt\u00f3rych nazwa\u0142em Polactwem, wci\u0105\u017c rozumuj\u0105 w taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b, wyuczony w PRL. Pa\u0144stwo polskie, \u201ewrogie pa\u0144stwo opieku\u0144cze\u201d, m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem profesora Wilczy\u0144skiego, jest dla nich takim w\u0142a\u015bnie folwarkiem, na kt\u00f3rym trzeba si\u0119 tak ustawia\u0107, \u017ceby si\u0119 za bardzo nie narobi\u0107, a wyci\u0105gn\u0105\u0107 z dziedzica jak najwi\u0119cej. Transformacja ustrojowa oznacza\u0142a tylko tyle, \u017ce oto fornale dostali prawo wybierania dziedzica. A jaki dziedzic jest dla nich dobry? Nie taki, kt\u00f3ry si\u0119 troszczy o folwark i jego interesy, unowocze\u015bnia i buduje, tylko taki, kt\u00f3ry du\u017co daje, ma\u0142o goni do roboty i \u0142atwo go naci\u0105ga\u0107, odkrada\u0107.<\/p>\r\n

\u0179ona przycina na kasie w sklepie, m\u0105\u017c pod\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 za darmo \u201ekolankiem\u201d do zak\u0142adowego w\u0119z\u0142a ciep\u0142owniczego, syn wyni\u00f3s\u0142 co\u015b z fabryki…<\/strong><\/p>\r\n

– …i tak dalej. Ale to tylko cz\u0119\u015b\u0107 postkolonialnego kompleksu. Sprawa druga to deprawacja elit. W pa\u0144stwie kolonialnym, okupacyjnym, zaborczym, jakkolwiek zwa\u0107, nie pochodz\u0105 one z naturalnego awansu, tylko z kolaboracji. Okupant czy zaborca potrzebuje ludzi, kt\u00f3rzy znaj\u0105 miejscowy j\u0119zyk i zwyczaje, by sprawnie zbiera\u0107 podatki, dokonywa\u0107 spis\u00f3w, i tak dalej…<\/p>\r\n

Trudno by\u0142oby Michnika czy dysydent\u00f3w z kr\u0119gu Unii Wolno\u015bci uzna\u0107 za elit\u0119 kolaboranck\u0105, skoro mogli robi\u0107 kariery w komunizmie, a wybrali z walk\u0119 z totalitaryzmem.<\/strong><\/p>\r\n

– Nie, nie, sposobem my\u015blenia oni nale\u017c\u0105 w\u0142a\u015bnie do tej w\u0142a\u015bnie elity, zrobili swego rodzaju bunt w rodzinie, ale generalnie maj\u0105 takie samo spojrzenie na \u201etubylc\u00f3w\u201d, pozostaj\u0105 w tej samej \u201efatalno\u015bci\u201d, m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem Norwida. Nie bez kozery Michnik tak szybko i \u0142atwo znalaz\u0142 wsp\u00f3lny j\u0119zyk z lud\u017ami dawnego re\u017cimu, i nie tylko wsp\u00f3lny j\u0119zyk, ale i wsp\u00f3lnot\u0119.<\/p>\r\n

Kompleks elity postkolonialnej, \u015bwiadomej swego nieprawego pochodzenia, zmusza j\u0105 do rekompensowania sobie tego, \u017ce nie jest szanowana przez tubylc\u00f3w, wzajemn\u0105 pogard\u0105 dla nich. T\u0142umaczy wi\u0119c sobie \u015bwiat mniej wi\u0119cej w ten spos\u00f3b: tam gdzie\u015b oto jest metropolia, cywilizacja, wzorzec, idea\u0142 \u00e2\u02c6\u2019 tam wszystko wiedz\u0105 najlepiej. I tu trzeba wszystko urz\u0105dzi\u0107 na ich wz\u00f3r. I my ju\u017c jeste\u015bmy na tej drodze zaawansowani, ju\u017c ucywilizowani. A nasi tubylcy \u00e2\u02c6\u2019 nie. Ciemni, dzicy, nie s\u0142uchaj\u0105 nas, nie rozumiej\u0105, wi\u0119c my ich musimy ucywilizowa\u0107, oduczy\u0107 tubylczych zwyczaj\u00f3w, o\u015bwieci\u0107. Tu jest tylko obciach, dzicz i zacofanie, tu si\u0119 nic nie wymy\u015bla, wszystko co dobre p\u0142ynie stamt\u0105d, a my jeste\u015bmy pasem transmisyjnym mi\u0119dzy cywilizacj\u0105 a jej brakiem. Michnik, has\u0142owo m\u00f3wi\u0105c, zawdzi\u0119cza\u0142 sw\u00f3j sukces w III RP temu, \u017ce tym wszystkim, kt\u00f3rzy przywykli s\u0142u\u017cy\u0107 metropolii poprzedniej, kt\u00f3rzy budowali socjalizm na wz\u00f3r sowiecki, pokaza\u0142 wz\u00f3r nowy i niejako ochrzci\u0142 ich w imi\u0119 nowego bo\u017cka \u00e2\u02c6\u2019 socjalizmu, post\u0119pu europejskiego. A oni tego bardzo potrzebowali, to by\u0142a dla tej elity wyhodowanej przez PRL i dla PRL oferta idealna.<\/p>\r\n

To jest, powtarzam, nie \u201eelita narodu\u201d, jak w wolnym kraju, ale \u201eelita przeciw narodowi\u201d. Pogarda dla w\u0142asnych tubylc\u00f3w, poczucie wy\u017cszo\u015bci i odruch tresowania ich wedle p\u0142yn\u0105cych z metropolii wzorc\u00f3w to ich instynktowny behawior, nie potrafi\u0105 my\u015ble\u0107 i postrzega\u0107 \u015bwiata inaczej, podobnie jak nie potrafi\u0105 nie by\u0107 czo\u0142obitni wobec metropolii. Ci ludzie przyw\u0142aszczyli sobie historyczne miano \u201einteligencji\u201d, ale s\u0105 przecie\u017c zupe\u0142nie kim innym ni\u017c prawdziwi polscy inteligenci, ci od \u0179eromskiego i Dmowskiego, z Zet-u czy Legion\u00f3w, kt\u00f3rzy te\u017c uwa\u017cali za sw\u00f3j obowi\u0105zek niesienie ludowi o\u015bwiecenia, budzenie w nim narodowej \u015bwiadomo\u015bci, ale traktowali to jako s\u0142u\u017cb\u0119, a nie jako prawo do tresowania ho\u0142oty, jako d\u0142ug wobec pokrzywdzonych, a nie funkcj\u0119 swojej wy\u017cszo\u015bci nas \u201estarszymi, gorzej wykszta\u0142conymi i z prowincji\u201d…<\/p>\r\n

Gdyby wyj\u0105\u0107 z kontekstu jakie\u015b Twoje wypowiedzi o \u201ePolactwie\u201d, to te\u017c mo\u017cna by Ci\u0119 do\u0142\u0105czy\u0107 do tej postkolonialnej elity… <\/strong><\/p>\r\n

– Gdyby wyj\u0105\u0107 z kontekstu… Ale jest w\u0142a\u015bnie ten zasadniczy kontekst, kt\u00f3ry ujmuj\u0119 kr\u00f3tko dosadnym wierszykiem bodaj\u017ce Przerwy-Tetmajera: \u201ewol\u0119 polskie g\u00f3wno w polu ni\u017c fijo\u0142ki w Neapolu\u201d. Polska inteligencja – i to stanowi\u0142o, \u017ce by\u0142a elit\u0105 narodu – mimo zniewolenia wierzy\u0142a zawsze, i\u017c odpowiedzi na stoj\u0105ce przed nim wyzwania nar\u00f3d mo\u017ce znale\u017a\u0107 w sobie, obcymi wzorami jedynie si\u0119 posi\u0142kuj\u0105c. \u0179e \u201ep\u00f3ki w narodzie my\u015bl swobody \u017cyje\u201d, wystarczy tylko pom\u00f3c mu odzyska\u0107 si\u0142\u0119 i godno\u015b\u0107, a poradzi sobie sam i jeszcze innych zadziwi.<\/p>\r\n

Wracaj\u0105c do w\u0105tku elit…<\/strong><\/p>\r\n

– …to w Polsce sprawa jest bardziej skomplikowana ni\u017c w krajach afryka\u0144skich czy latynoskich, gdzie ca\u0142a elita zosta\u0142a wyprodukowana przez kolonizator\u00f3w. U nas za\u015b przetrwa\u0142a resztka elity przedwojennej, cho\u0107 przez p\u00f3\u0142 wieku niszczono j\u0105 i zast\u0119powano now\u0105, kolaboranck\u0105 – \u015bwietnie to zreszt\u0105 opisa\u0142 Urbankowski w poszerzonej Czerwonej Mszy<\/em>. Dzieci przedwojennej inteligencji nie mog\u0142y studiowa\u0107, m\u0119\u017cczyzn wysy\u0142ano do strojbatalion\u00f3w, sk\u0105d cz\u0119sto nie wracali… Z drugiej strony awans spo\u0142eczny wykorzystywano do zbudowania oddanej socjalizmowi warstwy spo\u0142ecznej, i to si\u0119 przecie\u017c uda\u0142o, te miliony \u201epartyjno-mundurowego\u201d elektoratu do dzi\u015b maj\u0105 znaczenie dla wyniku wybor\u00f3w.<\/p>\r\n

\u0141atwo to uj\u0105\u0107 takim zgrabnym szkicem, ale to p\u00f3\u0142wiecze mieszania g\u0142\u0119boko nas skomplikowa\u0142o, w podobny spos\u00f3b, jak jest to na pograniczach. Dlatego kulturowy podzia\u0142, kt\u00f3rego zewn\u0119trznym wyrazem s\u0105 etykiety \u201episowski\u201d \u00e2\u02c6\u2019 \u201eplatformerski\u201d, wchodzi cz\u0119sto nawet pomi\u0119dzy cz\u0142onk\u00f3w tej samej rodziny. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce jak si\u0119 ludzie na imieninach popili, to si\u0119 pok\u0142\u00f3cili \u201eo polityk\u0119\u201d, ale tu nie chodzi wcale o polityk\u0119, tylko o to\u017csamo\u015b\u0107. Ka\u017cdy z nas mniej lub bardziej \u015bwiadomie decyduje si\u0119, co ze swego pomieszanego dziedzictwa wybiera, czy wi\u0119cej PRL-u, czy wi\u0119cej Polski. Ja sam przecie\u017c te\u017c jestem takim typowym dla dzisiejszych czas\u00f3w miesza\u0144cem – mama z racji \u201epochodzenia spo\u0142ecznego\u201d mia\u0142a zamkni\u0119t\u0105 drog\u0119 na studia, a ojciec wyszed\u0142 ze wsi w przys\u0142owiowej jednej koszuli, w pewnym sensie nale\u017ca\u0142 do takich w\u0142a\u015bnie, z kt\u00f3rych PRL chcia\u0142 wychowa\u0107 now\u0105 elit\u0119; na szcz\u0119\u015bcie endecka tradycja dziadka i salezja\u0144skie wychowanie nie pozwoli\u0142y mu z tej oferty skorzysta\u0107, ale generalnie by\u0142 w grupie podwy\u017cszonego ryzyka.<\/p>\r\n

Dra\u017cni mnie jednak ta idealizacja dawnych elit. \u0179eromszczyzna, dobry pan z dworku… W\u015br\u00f3d np. niemieckiej szlachty powszechna by\u0142a s\u0142u\u017cba na rzecz wsp\u00f3lnoty, u nas \u201eo\u015bwieconych dwor\u00f3w\u201d wcale nie by\u0142o tak wiele. Zje\u017adzi\u0142em Polsk\u0119 wzd\u0142u\u017c i wszerz jako reporter i uderzy\u0142o mnie to, z jak\u0105 nienawi\u015bci\u0105 po dziesi\u0119cioleciach ludzie na wsi m\u00f3wi\u0105 o dawnych dziedzicach. To nie wzi\u0119\u0142o si\u0119 z niczego. <\/strong><\/p>\r\n

– No, a o czym\u017ce innym jest wi\u0119kszo\u015b\u0107 prozy \u0179eromskiego? Przecie\u017c najwi\u0119ksza batalia polskiej inteligencji, zacz\u0119ta bojami Mickiewicza i Mochnackiego z \u201esalonem warszawskim\u201d, a zako\u0144czona… ja wiem, w sensie literackim chyba Wyzwoleniem <\/em>Wyspia\u0144skiego, a mo\u017ce dopiero Przedwio\u015bniem<\/em>, to w\u0142a\u015bnie jej walka przeciwko elicie szlachecko-ziemia\u0144skiej, jej zgubnemu dla narodowej sprawy egoizmowi i sk\u0142onno\u015bci do wieszania si\u0119 u klamek obcych pan\u00f3w. To by\u0142a wielka, intelektualna praca, jak\u0105 polscy inteligenci wykonali. Politycznie jej wyrazem by\u0142 fakt, \u017ce Polska w wieku XVIII zesz\u0142a z dziejowej sceny jako pa\u0144stwo zacofane o lat kilkaset w stosunku do s\u0105siad\u00f3w, a w wieku XX odrodzi\u0142a si\u0119 jako nowoczesna republika, z pe\u0142ni\u0105 praw obywatelskich, kt\u00f3re na zachodzie kontynentu niekt\u00f3re grupy spo\u0142eczne uzyskiwa\u0142y dopiero kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej. To si\u0119 wi\u0105za\u0142o z wymian\u0105 elity, inteligencja wypar\u0142a szlacht\u0119 i ziemia\u0144stwo, II RP by\u0142a jej dzie\u0142em, i wraz z tym zbudowanym przez siebie pa\u0144stwem polska inteligencja zgin\u0119\u0142a – w Katyniu, Palmirach i w emigracyjnym rozproszeniu…<\/p>\r\n

I teraz mamy z jednej strony jej niedobitk\u00f3w, usi\u0142uj\u0105cych si\u0119 pozbiera\u0107, odrodzi\u0107 i odzyska\u0107 rz\u0105d dusz narodu, a z drugiej t\u0119 peerelowsk\u0105 \u201einteligencj\u0119 pracuj\u0105c\u0105\u201d, wykorzenion\u0105 z narodowej tradycji obrazowanszczin\u0119, przechrzczon\u0105 przez michnikowszczyzn\u0119 z sowieckiego internacjonalizmu na brukselski kosmopolityzm. Niestety, z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w III RP zosta\u0142a intelektualnie zdominowana przez tych drugich. Politycznie si\u0119 to nie uda\u0142o, \u201epolityka inteligencka\u201d, jak nazwa\u0142 udeckie mrzonki Jan Stani\u0142ko, sko\u0144czy\u0142a si\u0119 szybko kompletnym bankructwem i oddaniem pola drobnym cwaniaczkom, najpierw popezetpeerowskiej kwa\u015bniewszczy\u017anie, a potem r\u00f3\u017cnym nowego chowu Rysiom, Zdzisiom, Mirom i Czarusiom, na kt\u00f3rych zbudowa\u0142 sw\u0105 pozycj\u0119 Tusk.<\/p>\r\n

Ale \u201enarracja\u201d III RP to dzie\u0142o michnikowszczyzny, \u201esalonu warszawskiego\u201d. Narracja mniej wi\u0119cej taka: u Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u spotkali si\u0119 i porozumieli Polacy przychodz\u0105cy \u201ez dw\u00f3ch stron historycznego podzia\u0142u\u201d, by wsp\u00f3lnie poprowadzi\u0107 nas ku Europie. Aby si\u0119 za\u015b w niej w pe\u0142ni znale\u017a\u0107, musimy si\u0119 pozby\u0107 balastu polsko\u015bci, rozliczy\u0107 z naszych narodowych win i wad, z ca\u0142\u0105 nasz\u0105 bezsensown\u0105 albo zgo\u0142a zbrodnicz\u0105 histori\u0105, odrzuci\u0107 to wszystko w diab\u0142y i rozp\u0142yn\u0105\u0107 si\u0119 w powstaj\u0105cej, europejskiej rodzinie.<\/p>\r\n

No i tu w\u0142a\u015bnie ca\u0142a ta narracja bierze w \u0142eb. Bo w tym ca\u0142a sprawa, \u017ce \u017caden europejski nar\u00f3d, \u017cadna europejska to\u017csamo\u015b\u0107 nie powstaje. Projekt unijny si\u0119 przesili\u0142, fala odp\u0142yn\u0119\u0142a, pozostawiaj\u0105c po sobie organizacj\u0119, w kt\u00f3rej decyduj\u0105cymi podmiotami pozostaj\u0105 i pozostan\u0105 pa\u0144stwa narodowe. Te silne przede wszystkim. Niemcy, Francja, Wielka Brytania i tak dalej… Czyli wracamy do \u201ekoncertu mocarstw\u201d, do Europy Bismarcka i ksi\u0119cia Gorczakowa.<\/p>\r\n

Bankructwo lekkomy\u015blnej Grecji na pewno nie przyspieszy europeizacji. Jedne narody rz\u0105dz\u0105 si\u0119 lepiej ni\u017c inne i dzieli je przepa\u015b\u0107 pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem. <\/strong><\/p>\r\n

– Bo ja wiem, czy lekkomy\u015blnej? Na sw\u00f3j spos\u00f3b Grecy zachowywali si\u0119 racjonalnie \u00e2\u02c6\u2019 daj\u0105 darmo, to tylko frajer by nie bra\u0142. Cho\u0107 oczywi\u015bcie nieodpowiedzialnie, bo jako nar\u00f3d zap\u0142ac\u0105 za te unijne zapusty bardzo drogo. Ale jakkolwiek obecny kryzys interpretowa\u0107, nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce michnikowszczyzna, kt\u00f3ra wszystko postawi\u0142a na projekt europejski, jest teraz w \u015blepym zau\u0142ku, zupe\u0142nie niezdolna do poradzenia sobie z rzeczywisto\u015bci\u0105. <\/strong><\/p>\r\n

Ale z w\u0142asnego \u201enarodu patriot\u00f3w\u201d Rymkiewicz, jak s\u0105dz\u0119, usun\u0105\u0142by tych, kt\u00f3rzy nie uznaj\u0105 wywo\u0142ania Powstania Warszawskiego za sensowne. Ja uwa\u017cam, \u017ce mo\u017cna by\u0107 dobrym Polakiem i uwa\u017ca\u0107 to wydarzenie za bezsensown\u0105 hekatomb\u0119. <\/strong><\/p>\r\n

– Ja te\u017c uwa\u017cam, \u017ce mo\u017cna by\u0107 polskim patriot\u0105 i uznawa\u0107 to powstanie za tragiczn\u0105 g\u0142upot\u0119. Po stronie elity patriotycznej zderzaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne tradycje – do tych spor\u00f3w nale\u017cy w\u0142a\u015bnie sp\u00f3r o Powstanie Warszawskie. Co prawda \u015bmieszy mnie, kiedy jacy\u015b dziadkowie odgrzewaj\u0105 dzi\u015b wojny Pi\u0142sudskiego z Dmowskim, bo w dzisiejszym, opisanym tu podziale, oni obaj s\u0105 przecie\u017c po tej samej stronie: po stronie polsko\u015bci, to\u017csamo\u015bci, r\u00f3\u017cnie tylko definiowanej. Ten dzisiejszy podzia\u0142 nie przypomina II RP, tylko drug\u0105 po\u0142ow\u0119 wieku XIX. Po jednej stronie ci, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Polska mo\u017ce i musi \u201ewybi\u0107 si\u0119 na niepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d, a po drugiej ci, kt\u00f3rzy nas namawiaj\u0105, \u017ce \u201ejedynym tylko lekarstwem na m\u0119ki jest dobrowolne samob\u00f3jstwo ducha\u201d.<\/p>\r\n

To ciekawe, swoj\u0105 drog\u0105, do jakiego stopnia z polskiej pami\u0119ci wyrzucono fakt, i\u017c te elity powsta\u0144cze, czy nawet te g\u0142osz\u0105ce endecki realizm, by\u0142y w pewnych okresach bardzo nieliczne i otoczone oboj\u0119tno\u015bci\u0105 og\u00f3\u0142u, skupionego na swoich \u017cyciowych sprawach, na \u201eciep\u0142ej wodzie w kranie\u201d. Trzeba czyta\u0107 literatur\u0119 z epoki, dzienniki, wspomnienia, \u017ceby sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce patrioci to byli tacy \u00f3wcze\u015bni \u201episowcy\u201d, przez wielu znienawidzeni, pogardzani. Powsta\u0144cy styczniowi \u015bpiewali tak\u0105 pie\u015b\u0144, w kt\u00f3rej sami siebie przyr\u00f3wnywali do upior\u00f3w k\u0105saj\u0105cych rodak\u00f3w. Za naszych czas\u00f3w przypomnieli j\u0105 Gintrowski z \u0141api\u0144skim: \u201ew noc spokojn\u0105 do dom\u00f3w wpadniemy, gdzie szcz\u0119\u015bliwi sytymi \u015bpi\u0105 snami, nasz\u0105 pie\u015bni\u0105 ich spok\u00f3j sk\u0142\u00f3ciemy, niech si\u0119 zerw\u0105, niech id\u0105 za nami!\u201d. Kiedy Legiony Pi\u0142sudskiego wkroczy\u0142y z takim wezwaniem do Kielc, tamtejsi Polacy zamiast si\u0119 zerwa\u0107 i i\u015b\u0107, zamkn\u0119li na cztery spusty drzwi i okiennice, bo bali si\u0119, \u017ce ci wariaci \u015bci\u0105gn\u0105 na miasto nieszcz\u0119\u015bcie. St\u0105d to s\u0142awne \u201ejeba\u0142 was pies, Polska takich nie potrzebuje\u201d Pi\u0142sudskiego. I dzi\u015b reakcje na grup\u0119 stoj\u0105c\u0105 pod krzy\u017cem albo namiotem na Krakowskim Przedmie\u015bciu s\u0105 podobne. W wykorzenionych budz\u0105 w\u015bciek\u0142\u0105 agresj\u0119, a wielomilionowa reszta ma ich wszystkich w g\u0142\u0119bokim powa\u017caniu i woli w tym czasie ogl\u0105da\u0107 \u201eX Factora\u201d.<\/p>\r\n

Protestuj\u0119. Niekt\u00f3rzy tak ci\u0119\u017cko pracuj\u0105 dla siebie i kraju, \u017ce nie maj\u0105 czasu na nic, nawet na ogl\u0105danie \u201eX Factora\u201d, nie m\u00f3wi\u0105c o wycieczce na Krakowskie. Kto stanowi odpowiednik powsta\u0144ca w czasie pokoju i prosperity? Ci, kt\u00f3rzy tworz\u0105, pchaj\u0105 nasz\u0105 gospodark\u0119 do przodu, dokonuj\u0105 wynalazk\u00f3w rozs\u0142awiaj\u0105cych imi\u0119 Polski. \u015aledzi\u0142em niedawno rozg\u0142os medialny wok\u00f3\u0142 m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy dokonywali do\u015b\u0107 niezwyk\u0142ych czyn\u00f3w jak na warunki polskiej innowacyjno\u015bci. Jeden z nich, \u0142odzianin, stworzy\u0142 program komputerowy, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 w pierwszej dziesi\u0105tce najlepiej sprzedawanych program\u00f3w na \u015bwiecie. Znalaz\u0142em o nim tylko wie notki w sieci. W Niemczech, gdzie wynalazc\u00f3w w br\u00f3d, ten cz\u0142owiek \u201ewyskakiwa\u0142by z lod\u00f3wki\u201d. On nie zas\u0142uguje na miano patrioty?<\/strong><\/p>\r\n

– Oczywi\u015bcie, \u017ce tak. Ja przecie\u017c nie powiedzia\u0142em nigdy z\u0142ego s\u0142owa o polskim pozytywizmie. Ja tylko broni\u0119 \u201eoszo\u0142om\u00f3w\u201d, bo oni najcz\u0119\u015bciej s\u0105 pos\u0105dzani o \u201eszkodzenie wizerunkowi Polski\u201d itp. Ale kiedy o takich sprawach m\u00f3wimy, to przypominaj\u0105 mi si\u0119 r\u00f3\u017cne zapomniane polskie \u017cyciorysy z tego\u017c samego XIX wieku: przemys\u0142owc\u00f3w, kupc\u00f3w, in\u017cynier\u00f3w, wynalazc\u00f3w… Du\u017co o nich pisa\u0142 przed laty Stefan Bratkowski, zanim jak tylu innych sfiksowa\u0142 z nienawi\u015bci do Kaczy\u0144skiego… To my\u015bmy przecie\u017c, na przyk\u0142ad, kolonizowali Syberi\u0119 i najdalsze zak\u0105tki Rosji, jako jedyny o\u017cywi\u0142 to Jacek Dukaj w powie\u015bci L\u00f3d<\/em>. To rzeczywi\u015bcie fatalne, \u017ce ten polski dorobek zosta\u0142 tak\u017ce usuni\u0119ty ze \u015bwiadomo\u015bci narodowej. To sta\u0142o si\u0119 dopiero w latach dwudziestych XX wieku, gdy pi\u0142sudczycy ustalili z moc\u0105 wsteczn\u0105, \u017ce prawdziwa polska historia to tylko historia romantycznych zryw\u00f3w i walk, a ka\u017cdy kompromis z zaborc\u0105 by\u0142 zdrad\u0105, cho\u0107 wiele z tych kompromis\u00f3w by\u0142o dla Polski zbawiennymi. W\u0142a\u015bnie dlatego ci\u0119\u017cko nam sobie poradzi\u0107 ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105, \u017ce nasza pami\u0119\u0107 o czasach zabor\u00f3w pozosta\u0142a w tej mocno je fa\u0142szuj\u0105cej narracji, \u017ce zak\u0142adamy, i\u017c patriotyzm czy wr\u0119cz heroizm s\u0105 wrodzon\u0105, typow\u0105 cech\u0105 ka\u017cdego Polaka.<\/p>\r\n

Wi\u0119c podzia\u0142 jest znowu mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Polska mo\u017ce \u201ewybi\u0107 si\u0119\u201d na samodzielno\u015b\u0107, na swoj\u0105 odmienn\u0105 drog\u0119 i podmiotow\u0105 pozycj\u0119 w Europie, a tymi, kt\u00f3rzy uznali, \u017ce Polska, jak ka\u017cde inne zreszt\u0105 pa\u0144stwo narodowe, jest dzi\u015b prze\u017cytkiem, anachronizmem, \u017ce tworzy si\u0119 nowy nar\u00f3d europejski, do kt\u00f3rego si\u0119 nie za\u0142apa\u0107 by\u0142oby niewybaczalnym frajerstwem. Energia i determinacja w realizacji tego projektu \u201emodernizacji przez kserokopiark\u0119\u201d dowodzi, \u017ce ten punkt widzenia skorelowany jest z poczuciem dystansu, niech\u0119ci lub wrogo\u015bci\u0105 wobec polsko\u015bci, a nawet swojsko\u015bci. Powiedzia\u0142bym wi\u0119c, wracaj\u0105c do pocz\u0105tku naszej rozmowy, \u017ce istnieje nar\u00f3d polski i ci, kt\u00f3rzy chc\u0105 si\u0119 z niego wyrwa\u0107. Nie nar\u00f3d zdrajc\u00f3w i nar\u00f3d patriot\u00f3w, ale zakorzenienie w polsko\u015bci i wykorzenienie z niej. No i ta rzesza nie poczuwaj\u0105cego si\u0119 Polactwa, tak jak to by\u0142o w czasach Dmowskiego i \u0179eromskiego. <\/strong><\/p>\r\n

Przyznasz wi\u0119c, \u017ce tych wsp\u00f3\u0142czesnych pozytywist\u00f3w nie uwzgl\u0119dnia ani liberalno-lewicowy \u201eSalon\u201d, ani prawicowe elity niepodleg\u0142o\u015bciowe, dla kt\u00f3rych Rymkiewicz jest guru. <\/strong><\/p>\r\n

– Tak, to prawda. Przede wszystkim musimy budowa\u0107 w\u0142asn\u0105 si\u0142\u0119 ekonomiczn\u0105 i technologiczn\u0105, bo bez tego nigdy nie utrzymamy niepodleg\u0142o\u015bci. I to tak\u017ce jest podobie\u0144stwo do sytuacji z lat osiemdziesi\u0105tych XIX wieku, kiedy trwa\u0142 sp\u00f3r pomi\u0119dzy insurekcjonistami, kt\u00f3rzy chcieli wywo\u0142ywa\u0107 nowe powstanie, a ugodowcami, kt\u00f3rych nie nale\u017cy myli\u0107 z kolaborantami. Obie propozycje by\u0142y do bani – powstanie nie mia\u0142o szans, bo nie mieli\u015bmy si\u0142y, a z ugodowcami nikt nie chcia\u0142 \u017cadnych ug\u00f3d zawiera\u0107, tak\u017ce dlatego, \u017ce nie sta\u0142a za nimi \u017cadna si\u0142a. I na to odpowied\u017a pierwszy znalaz\u0142 Dmowski razem z Pop\u0142awskim i Balickim. Zanim cokolwiek zrobimy, musimy zbudowa\u0107 polsk\u0105 si\u0142\u0119. Jak? \u201eSpolityzowa\u0107 masy\u201d. Wykorzysta\u0107 fakt, \u017ce masa w\u0142o\u015bcian i robotnik\u00f3w b\u0119dzie aspirowa\u0107 do lepszego \u017cycia, oprze\u0107 si\u0119 na nich, u\u015bwiadamia\u0107, organizowa\u0107, budowa\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119, \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce dla realizacji swych potrzeb niezb\u0119dne jest im w\u0142asne, polskie pa\u0144stwo.<\/p>\r\n

Ten patriotyzm w wydaniu m\u0142odoendeckim by\u0142 czym\u015b zupe\u0142nie innym od patriotyzmu insurekcyjnego, \u201ewariackiego\u201d \u00e2\u02c6\u2019 on by\u0142 patriotyzmem praktycznym, bardzo podobnym do ameryka\u0144skiego, czy w\u0142a\u015bciwie przede wszystkim brytyjskiego, bo stamt\u0105d sz\u0142o natchnienie. Nar\u00f3d ma swoje interesy. Patriotyzm to \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce tylko w\u0142asne pa\u0144stwo mo\u017ce te interesy zrealizowa\u0107, a \u017ceby je zrealizowa\u0107, trzeba mie\u0107 si\u0142\u0119. Wi\u0119c patriotyzm to budowanie polskiej si\u0142y \u00e2\u02c6\u2019 i tu dopiero pojawia si\u0119 kwestia ducha, narodowej mitologii, kt\u00f3ra ma zbudowaniu tej si\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107. Czyli to, co w paradygmacie romantyczno-powsta\u0144czym jest uznane za warto\u015b\u0107 sam\u0105 w sobie i wystarczaj\u0105c\u0105.<\/p>\r\n

Tak, to endeckie spojrzenie jest tak\u017ce moim, i tu si\u0119 do\u015b\u0107 zasadniczo rozchodzimy z autorem Kinderszenen<\/em>, kiedy przekonuje on, \u017ce musimy ze swych heroicznych kl\u0119sk stworzy\u0107 si\u0142\u0119, bo niczego innego, z czego mo\u017cna by j\u0105 tworzy\u0107, nie mamy. A ja uwa\u017cam, jak kiedy\u015b Pop\u0142awski, \u017ce polsk\u0105 si\u0142\u0119 stworzy\u0107 mo\u017ce ten sam \u017cywio\u0142, kt\u00f3ry na razie wyni\u00f3s\u0142 ferajn\u0119 cwaniaczk\u00f3w od Tuska, ten naturalny, fizjologiczny p\u0119d Polactwa do awansu, do dorobienia si\u0119, do \u017cycia \u201ejak na Zachodzie\u201d. Tak si\u0119 stanie, je\u015bli zdo\u0142amy t\u0119 mas\u0119 \u201espolityzowa\u0107\u201d i u\u015bwiadomi\u0107 jej, \u017ce trwa\u0142ego awansu nie uzyska si\u0119 metod\u0105 \u201eka\u017cdy za siebie i tylko jeden Pan B\u00f3g za wszystkich\u201d, \u017ce do spe\u0142nienia aspiracji niezb\u0119dnie potrzebuj\u0105 Polski, organizacji i kierowania si\u0119 dobrem wsp\u00f3lnym.<\/p>\r\n

Nie razi Ci\u0119 wi\u0119c u\u017cyte przez Rymkiewicza s\u0142owo \u201ezdrada\u201d, ale Tw\u00f3j sprzeciw wywo\u0142uje nazwanie przeciwnik\u00f3w polskiej tradycji \u201edrugim narodem\u201d? <\/strong><\/p>\r\n

– Zobacz, co si\u0119 dzieje w tym symbolicznym miejscu pod krzy\u017cem. Z jednej strony s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 jak\u0105\u015b sp\u00f3jn\u0105 opowie\u015b\u0107, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 bie\u017c\u0105ce wydarzenia z poprzednimi i obja\u015bniaj\u0105c\u0105 \u015bwiat, nasze w nim miejsce i zadania. Mo\u017ce to jest narracja m\u0105dra, mo\u017ce g\u0142upia, mo\u017ce anachroniczna, ale w og\u00f3le jest. A przeciwko nim masz ludzi, kt\u00f3rzy nie s\u0105 w stanie wyartyku\u0142owa\u0107, w co w\u0142a\u015bciwie wierz\u0105, czego chc\u0105 i na czym im zale\u017cy. Wypinaj\u0105 zadki, pierdz\u0105 na wargach, zag\u0142uszaj\u0105 modlitwy puszczaniem z gigantofonu \u201ekaczuszek\u201d, albo po prostu kopi\u0105 i bluzgaj\u0105; w najlepszym wypadku potrafi\u0105 wydoby\u0107 z siebie jaki\u015b komuna\u0142, \u017ce przecie\u017c, no przecie\u017c wszyscy ludzie na poziomie… i machni\u0119ciem r\u0119ki wskaza\u0107 na Europ\u0119. Oni nie s\u0105 inn\u0105 form\u0105, tylko brakiem formy w og\u00f3le. Tak jak \u017cadnej formy nie mieli ci, kt\u00f3rzy si\u0119 wynaradawiali w wieku XIX, dlatego historia ich nie zapami\u0119ta\u0142a.<\/p>\r\n

I znowu ten wiek XIX w wieku XXI… <\/strong><\/p>\r\n

– No bo znowu to przerabiamy. Widocznie musimy. Widocznie z histori\u0105 narod\u00f3w jest jak z nauk\u0105 w szkole: jak ucze\u0144 jest t\u0119py, przespa\u0142 lekcj\u0119 albo j\u0105 zapomnia\u0142, tak jak my\u015bmy zapomnieli swoj\u0105 histori\u0119, a w ka\u017cdym razie nie wyci\u0105gn\u0119li z niej wniosk\u00f3w, to musi powtarza\u0107, a\u017c do skutku.<\/p>\r\n

Z Rafa\u0142em A. Ziemkiewiczem rozmawia\u0142 Rafa\u0142 Geremek<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Wywiad ukaza\u0142 si\u0119 w kwartalniku FRONDA nr. 60\/2011<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Podzia\u0142 jest mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Polska mo\u017ce \u201ewybi\u0107 si\u0119\u201d na samodzielno\u015b\u0107, na swoj\u0105, odmienn\u0105 drog\u0119 i podmiotow\u0105 pozycj\u0119 w Europie, a tymi, kt\u00f3rzy uznali, \u017ce Polska, jak ka\u017cde inne zreszt\u0105 pa\u0144stwo narodowe, jest dzi\u015b prze\u017cytkiem, anachronizmem, \u017ce tworzy si\u0119 nowy nar\u00f3d europejski, do kt\u00f3rego si\u0119 nie za\u0142apa\u0107 by\u0142oby niewybaczalnym frajerstwem. Energia i determinacja […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63244"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63244"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63244\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63244"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63244"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}