{"id":63156,"date":"2012-11-09T11:52:44","date_gmt":"2012-11-09T16:52:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=63156"},"modified":"2012-11-09T11:53:57","modified_gmt":"2012-11-09T16:53:57","slug":"zakony-katolickie-meskie-w-wilnie-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=63156","title":{"rendered":"Zakony katolickie m\u0119skie w Wilnie"},"content":{"rendered":"

Zakony katolickie m\u0119skie w Wilnie (1)<\/strong><\/p>\r\n

Poczynaj\u0105c od czas\u00f3w Mendoga, Wilno ch\u0119tnie przyjmowa\u0142o do siebie r\u00f3\u017cne zakony katolickie.<\/strong><\/p>\r\n

Budowano dla nich klasztory i ko\u015bcio\u0142y, za\u015b zakonnicy pe\u0142nili nie tylko pos\u0142ug\u0119 duchow\u0105, lecz tak\u017ce zajmowali si\u0119 o\u015bwiat\u0105, kszta\u0142ceniem dzieci szlachty i mieszczan, leczeniem chorych, jak bonifratrzy; niekt\u00f3rzy z nich zajmowali si\u0119 rzemios\u0142em, inni kwest\u0105, zak\u0142adali te\u017c ogrody, jak na przyk\u0142ad bernardyni, od kt\u00f3rych do naszych czas\u00f3w przetrwa\u0142 Ogr\u00f3d Bernardy\u0144ski. Ni\u017cej opis chronologiczny wszystkich zakon\u00f3w m\u0119skich w Wilnie. Najwcze\u015bniej przybyli do grodu nad Wili\u0105 franciszkanie, bracia mniejsi, tzw. minoryci; Ordo Fratrum Minorum (OFM). Jest to katolicki zakon \u017cebrz\u0105cy; za\u0142o\u017cony przez \u015bw. Franciszka z Asy\u017cu w 1209, zatwierdzony w 1223 przez papie\u017ca Honoriusza III (ok.1150-1227).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/a><\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 franciszka\u0144ski w Wilnie Fot. Marian Paluszkiewicz<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Regu\u0142a franciszka\u0144ska, zak\u0142adaj\u0105ca \u017cycie wed\u0142ug zasad ewangelicznych, nakazuje wierne na\u015bladownictwo Jezusa Chrystusa przez pokor\u0119, osobisty przyk\u0142ad, a zw\u0142aszcza doskona\u0142e ub\u00f3stwo, kt\u00f3re polega\u0142o na utrzymywanie si\u0119 z pracy fizycznej, a w miar\u0119 potrzeby z ja\u0142mu\u017cny, i nieposiadaniu d\u00f3br materialnych. Podstawowym zadaniem franciszkan\u00f3w by\u0142o kaznodziejstwo pokutne.<\/p>\r\n

W odr\u00f3\u017cnieniu jednak od powsta\u0142ego w tym samym czasie i pod pewnymi wzgl\u0119dami pokrewnego zakonu dominikan\u00f3w, pierwsi franciszkanie nie mieli wykszta\u0142cenia filozoficznego i stronili od uczonych dysput teologicznych; podj\u0119li prac\u0119 w \u015brodowisku miejskim, mieli przeciwdzia\u0142a\u0107 herezji i buntowi spo\u0142ecznemu najubo\u017cszych warstw ludno\u015bci przede wszystkim przez przyk\u0142ad dobrowolnego ub\u00f3stwa. Franciszkanie do Polski zostali sprowadzeni ok. 1237 z Czech, natomiast na Litwie pojawili si\u0119 ju\u017c za czas\u00f3w Mendoga; uczestniczyli w jego chrzcie; za czas\u00f3w Giedymina mieli ju\u017c dwa ko\u015bcio\u0142y: w Nowogr\u00f3dku i Wilnie \u201d\u201d \u015bw. Miko\u0142aja. W 1323 sprowadzi\u0142 do Wilna 14 braci mniejszych Piotr Gaszto\u0142d, kt\u00f3ry wcze\u015bniej sam przyj\u0105\u0142 chrzest z r\u0105k franciszkan\u00f3w, osadzi\u0142 ich we w\u0142asnym ogrodzie, w miejscu, gdzie dzi\u015b stoi ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Krzy\u017ca.<\/p>\r\n

Kroniki zakonne podaj\u0105, \u017ce kiedy w 1345 panuj\u0105cy w\u00f3wczas ksi\u0105\u017c\u0119 Olgierd wyruszy\u0142 na wojn\u0119, a wojewoda Gaszto\u0142d chwilowo opu\u015bci\u0142 Wilno, kap\u0142ani poga\u0144scy podburzyli ludno\u015b\u0107 miejsk\u0105, wmawiaj\u0105c rzekom\u0105 win\u0119 franciszkan\u00f3w w pojawieniu si\u0119 zarazy w mie\u015bcie. W\u00f3wczas zamordowano wszystkich zakonnik\u00f3w. A jak podaje J. K\u0142os, \u201eGaszto\u0142d po m\u0119cze\u0144stwie pierwszych franciszkan\u00f3w sprowadzi\u0142 nowych, nada\u0142 im rozleg\u0142e grunta na \u00f3wczesnym przedmie\u015bciu, zwanym \u00bbPiaski\u00ab; tam franciszkanie wkr\u00f3tce po wprowadzeniu chrze\u015bcija\u0144stwa rozpocz\u0119li budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a murowanego, kt\u00f3ry zosta\u0142 po\u015bwi\u0119cony w 1421\u201d. W\u00f3wczas by\u0142o 36 zakonnik\u00f3w. Pierwsi biskupi wile\u0144scy \u201d\u201d Andrzej i Jakub Plichta \u201d\u201d byli franciszkanami.<\/p>\r\n

W roku 1832 ko\u015bci\u00f3\u0142 franciszkan\u00f3w zosta\u0142\u00a0 zaj\u0119ty przez rz\u0105d carski, a zakonnik\u00f3w wyp\u0119dzono z miasta.\u00a0 W okresie mi\u0119dzywojennym, w 1934 r., franciszkanie-mniejsi bracia konwentualni powr\u00f3cili do Wilna, ich klasztor znajdowa\u0142 si\u0119 przy ko\u015bciele Wniebowzi\u0119cia NMP przy ulicy Trockiej, w\u00f3wczas by\u0142o 5 ksi\u0119\u017cy i 3 braci zakonnych.
Drugim z kolei by\u0142 zakon bernardyn\u00f3w \u201d\u201d Zakon Braci Mniejszych Bernardyn\u00f3w, Ordo Fratrem Minores Regularis Observantiae (OFMObs), zakon katolicki, od\u0142am franciszkan\u00f3w o \u015bci\u015blejszej regule (obserwanci, reformaci), zwani popularnie br\u0105zowymi franciszkanami (w odr\u00f3\u017cnieniu od czarnych, czyli konwentualnych) \u201d\u201d nazwa u\u017cywana g\u0142\u00f3wnie w Polsce.<\/p>\r\n

W Polsce pierwszy klasztor obserwancki pod wezwaniem \u015bw. Bernarda ze Sieny (st\u0105d nazwa) powsta\u0142 w 1453; za\u0142o\u017cy\u0142 go ucze\u0144 \u015bw. Bernarda \u201d\u201d \u015bw. Jan Kapistran (zosta\u0142 zaproszony do Krakowa przez Kazimierza IV Jagiello\u0144czyka); fundatorem by\u0142 kardyna\u0142 Zbigniew Ole\u015bnicki (1389-1455). W 1452 powsta\u0142 konwent obserwant\u00f3w we Wroc\u0142awiu. Od imienia tw\u00f3rcy reformy i wezwania ko\u015bcio\u0142a zacz\u0119to obserwant\u00f3w nazywa\u0107 polskimi bernardynami. Bernardyni, opieraj\u0105c si\u0119 na regule \u015bw. Franciszka, propaguj\u0105 \u017cycie wed\u0142ug idea\u0142\u00f3w ewangelicznych, prowadz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kaznodziejsk\u0105, rekolekcyjn\u0105, po\u015bwi\u0119caj\u0105 si\u0119 duszpasterstwu parafialnemu.<\/p>\r\n

Franciszkanie obserwanci, zwani bernardynami, sprowadzeni zostali z Krakowa do Wilna przez kr\u00f3la Kazimierza Jagiello\u0144czyka w 1468 roku. W 1469 kosztem Kazimierza Jagiello\u0144czyka zbudowano dla nich klasztor i drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 p.w. \u015bw. Bernarda z Sieny na lewym brzegu rzeki Wilenki, gdzie te\u017c bernardyni za\u0142o\u017cyli ogr\u00f3d. Klasztor murowany wzniesiono ok. 1500 roku, po po\u017carach w 1560 i 1564 odbudowano w 1579. Przy klasztorze dzia\u0142a\u0142 nowicjat i seminarium zakonne. Po wojnach w 1655 i 1733 klasztor wyremontowano.<\/p>\r\n

W 1864 w\u0142adze rosyjskie, po skasowaniu zakonu, klasztor przeznaczy\u0142y na koszary wojskowe. W 1919 w\u0142adze polskie przekaza\u0142y budynki klasztorne Uniwersytetowi Stefana Batorego, mie\u015bci\u0142 si\u0119 tam Wydzia\u0142 Sztuk Pi\u0119knych. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej ulokowano tu Litewski Instytut Sztuki.
Mniej wi\u0119cej po 50 latach do Wilna przybyli dominikanie: Zakon Kaznodziejski, Zakon Braci Kaznodziej\u00f3w, \u0142ac. Ordo Fratrum Praedicatorum (OP), zakon klerycki mendykancki (\u017cebraczy), za\u0142o\u017cony w 1206 przez \u015bw. Dominika (Domenigo de Guzmana, 1170-1221); zajmuje si\u0119 duszpasterstwem, tak\u017ce na misjach, oraz prac\u0105 naukow\u0105 (zw\u0142aszcza w dziedzinie teologii i filozofii). Z zakonem s\u0105 zwi\u0105zane klasztory mniszek oraz wiele zgromadze\u0144 dominikanek czynnych i instytut\u00f3w, a tak\u017ce grupy \u015bwieckich (dawny III zakon).<\/p>\r\n

Zakon powsta\u0142 ze wsp\u00f3lnoty kaznodziej\u00f3w zebranej wok\u00f3\u0142 \u015bw. Dominika i w 1212 zosta\u0142 zatwierdzony przez biskupa Tuluzy oraz papie\u017ca Honoriusza III (ok.1150-1227). Latem 1217 Dominik rozes\u0142a\u0142 braci do kilku najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w zachodniego chrze\u015bcija\u0144stwa, m. in. Pary\u017ca i Bolonii. Tamtejsze uniwersytety by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142em licznych powo\u0142a\u0144, a tak\u017ce miejscem studi\u00f3w pierwszych dominikan\u00f3w. W ci\u0105gu kilku lat powsta\u0142o kilkadziesi\u0105t klasztor\u00f3w.<\/p>\r\n

Polscy dominikanie \u201d\u201d \u015bw. Jacek Odrow\u0105\u017c (1183-1257) i b\u0142. Czes\u0142aw (1180-1242), przyj\u0119li habit od \u015bw. Dominika wiosn\u0105 1221 r.; w 1222 dotarli do Krakowa, gdzie w 1223 otrzymali od biskupa Iwona Odrow\u0105\u017ca (ok.1160-1229) ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Tr\u00f3jcy. W l. 1225-1228 powstawa\u0142y inne klasztory.
Z Krakowa dominikanie przybyli do Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Pierwsz\u0105\u00a0 rezydencj\u0119 za\u0142o\u017cyli przy ko\u015bciele \u015bw. Ducha w Wilnie w 1501 r.; w 1647 utworzona zosta\u0142a prowincja litewska pw. Anio\u0142a Str\u00f3\u017ca. Klasztory dominikan\u00f3w na Ziemi Wile\u0144skiej dzia\u0142a\u0142y w Wilnie: klasztor \u015bw. Ducha (1501-1832), klasztor \u015bw. Tr\u00f3jcy ze szpitalem (1570?-1821), \u015bw. Filipa i obojga Jakub\u00f3w ma\u0142y konwent na \u0141ukiszkach (1642-1844), klasztor Znalezienia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego w Werkach-Kalwarii (1669-1850. Z Krakowa do Wilna sprowadzi\u0142 ich kr\u00f3l Aleksander w 1501 r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"Klasztor<\/a><\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Klasztor dominika\u0144ski w Wilnie Fot. Marian Paluszkiewicz<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Przekaza\u0142 dominikanom ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Ducha i ufundowa\u0142 przy nim\u00a0 klasztor. Wed\u0142ug przekaz\u00f3w litewskich ju\u017c wielki ksi\u0105\u017c\u0119 Giedymin oko\u0142o 1320 r. wzni\u00f3s\u0142 dominikanom ko\u015bci\u00f3\u0142 i przy nim ich osadzi\u0142; ko\u015bci\u00f3\u0142 ten w ko\u0144cu XIV w. Krzy\u017cacy spalili. I dopiero, jak wspomniano, w 1501 r. kr\u00f3l Aleksander przekaza\u0142 zakonnikom ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Ducha, dom w mie\u015bcie oraz \u017ar\u00f3d\u0142a Wingry. Papie\u017c Aleksander VI (1431-1503) potwierdzi\u0142 t\u0119 fundacj\u0119. Dominikanie wkr\u00f3tce wyremontowali ko\u015bci\u00f3\u0142, a przy nim zbudowali klasztor (ul. Dominika\u0144ska i \u015bw. Ignacego). W klasztorze posiadali bibliotek\u0119, prowadzili aptek\u0119, by\u0142 nowicjat oraz akademia, gdzie prowadzono wyk\u0142ady z teologii i filozofii, prawa ko\u015bcielnego i inne przedmioty. Klasztor i ko\u015bci\u00f3\u0142 nawiedza\u0142y po\u017cary: 1610, 1655, 1726, 1737, 1749.<\/p>\r\n

Dominikanie przetrwali w Wilnie do 1844 r., kiedy to w\u0142adze rosyjskie klasztor zamkn\u0119\u0142y, a ko\u015bci\u00f3\u0142 przekazali pod zarz\u0105d ksi\u0119\u017cy \u015bwieckich \u201d\u201d jako parafialny. W klasztorze w\u0142adze urz\u0105dzi\u0142y mieszkania, a w budynku przy ulicy Dominika\u0144skiej za\u0142o\u017cono ksi\u0119garni\u0119.
Drugi klasztor w Wilnie na \u0141ukiszkach przy ko\u015bciele \u015bw. Jakuba i Filipa ufundowa\u0142 dominikanom w 1642 roku kasztelan smole\u0144ski Jerzy Litawor Chreptowicz (1586-1650).\u00a0 A.H. Kirkor pisze o tym klasztorze dominikan\u00f3w: \u201eBy\u0142 tu (na \u0141ukiszkach) cmentarz, na kt\u00f3rym grzebano ubogich mieszka\u0144c\u00f3w Wilna. Jerzy Litawor Chreptowicz (\u2026) mia\u0142 na \u0141ukiszkach obszerny pa\u0142ac, a widz\u0105c z okien ubogi cmentarz, ofiarowa\u0142 4 tys. z\u0142otych i poleci\u0142 ks. Kami\u0144skiemu, przeorowi zakonu dominikan\u00f3w wile\u0144skich wystawienie na nim ko\u015bci\u00f3\u0142ka drewnianego.<\/p>\r\n

W 1642 wzniesiono ko\u015bcio\u0142ek p.w. \u015bw. Aposto\u0142\u00f3w Filipa i obu Jakub\u00f3w, a wkr\u00f3tce potem zbudowano klasztorek dla 4 zakonnik\u00f3w. Pierwszym przeorem by\u0142 ks. Miko\u0142aj D\u0105browski. Biskup wile\u0144ski Abraham Wojna nada\u0142 przywilej na parafi\u0119, a dominikanie zobowi\u0105zani byli grzeba\u0107 ubogich bezp\u0142atnie. W 1655 r. Moskale ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor spalili, a w 1684 r. wzniesiono nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany z klasztorem\u201d. W 1727 zbudowano \u015bwi\u0105tyni\u0119 murowan\u0105, za\u015b w latach 1713-1739 przy ko\u015bciele wzniesiono murowane budynki klasztorne. Przy klasztorze dzia\u0142a\u0142a szko\u0142a, w kt\u00f3rej wyk\u0142adowcami byli ojcowie dominikanie. Przy klasztorze by\u0142y te\u017c dwa cmentarze: jeden obok ko\u015bcio\u0142a, drugi parafialny; oba cmentarze istnia\u0142y do 1865 r. W 1723 r. Stefan \u015alizie\u0144 (?-ok.1777), pisarz ziemski oszmia\u0144ski, ufundowa\u0142 szpital, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 przy klasztorze. Szpital sp\u0142on\u0105\u0142 w 1765 r., ale dominikanie odbudowali go i utrzymywali do 1808 roku, kiedy to w\u0142adze urz\u0105dzi\u0142y pierwszy w Wilnie szpital \u015bwiecki pod nazw\u0105 \u015bw. Jakuba.\u00a0 Od 1809 do 1867 szpital prowadzi\u0142y szarytki, siostry mi\u0142osierdzia od \u015bw. Wincentego. W 1844 r. w\u0142adze rosyjskie klasztor zamkn\u0119\u0142y, a ko\u015bci\u00f3\u0142 przekazano ksi\u0119\u017com \u015bwieckim, kt\u00f3rzy za\u0142o\u017cyli parafi\u0119.<\/p>\r\n

Trzeci klasztor dominikan\u00f3w w Wilnie za\u0142o\u017cy\u0142 Miko\u0142aj Stefan Pac (ok.1623-1684), sprowadzaj\u0105c z Warszawy dominikan\u00f3w obserwant\u00f3w, nale\u017c\u0105cych do kongregacji \u015bw. Ludwika Bertranda (1526-1581), przej\u0119li oni klasztor w 1675 w Kalwarii i do 1700 zbudowali ko\u015bci\u00f3\u0142, w 1701 za\u0142o\u017cono parafi\u0119. W 1755 zakonnicy w\u0142asnym kosztem, przy pomocy Micha\u0142a i Krystyny Piotrowskich, skarbnik\u00f3w orsza\u0144skich, wznie\u015bli murowan\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 i klasztor dominika\u0144ski, konsekrowany przez biskupa Tomasza Ignacego Zienkowicza (1717-1790), sufragana wile\u0144skiego. W ko\u0144cu XVIII, na pocz\u0105tku XIX w. w klasztorze tym mieszkali m. in. Dominik Downarowicz, profesor filozofii, prepozyt Faustyn Ciecierski, fizyk Alojzy Korzeniewski i wybitny kaznodzieja Jakub Falkowski. W 1850 klasztor zosta\u0142 zamkni\u0119ty, a ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Znalezienia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego przekazano parafii.<\/p>\r\n

W pi\u0119\u0107 lat po dominikanach przybyli do Wilna karmelici trzewiczkowi lub obserwanci, Zakon Braci Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny z G\u00f3ry Karmel, Ordo Fratrum Beatae Mariae Virginis de Monte Carmelo (OCarm), katolicki zakon klerycki. Pocz\u0105tek zakonu da\u0142a grupa pielgrzym\u00f3w-pustelnik\u00f3w, kt\u00f3ra w 2 po\u0142owie XII w. osiedli\u0142a si\u0119 w dolinie Wadi Ajn as-Sijah na g\u00f3rze Karmel (st\u0105d nazwa). Od lat 30. XIII w., z powodu zagro\u017cenia Kr\u00f3lestwa Jerozolimskiego przez muzu\u0142man\u00f3w, grupami wracali do Europy, zak\u0142adaj\u0105c klasztory na Cyprze, we W\u0142oszech, Anglii, Francji. Pustelnicz\u0105 regu\u0142\u0119, napisan\u0105 dla nich przez \u015bw. Alberta Avogardo (1149-1214), patriarchy jerozolimskiego, do nowych warunk\u00f3w \u017cycia dostosowali Innocnty IV (1247) i Eugeniusz IV (1432); karmelici stali si\u0119 jednym z zakon\u00f3w \u017cebrz\u0105cych o kontemplacyjno-czynnym trybie \u017cycia.<\/p>\r\n

Mieczys\u0142aw Jackiewicz<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Cdn.<\/p>\r\n

\r\n

Za: Kurier wile\u0144ski (9 lis 2012)<\/a><\/p>\r\n<\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zakony katolickie m\u0119skie w Wilnie (1) Poczynaj\u0105c od czas\u00f3w Mendoga, Wilno ch\u0119tnie przyjmowa\u0142o do siebie r\u00f3\u017cne zakony katolickie. Budowano dla nich klasztory i ko\u015bcio\u0142y, za\u015b zakonnicy pe\u0142nili nie tylko pos\u0142ug\u0119 duchow\u0105, lecz tak\u017ce zajmowali si\u0119 o\u015bwiat\u0105, kszta\u0142ceniem dzieci szlachty i mieszczan, leczeniem chorych, jak bonifratrzy; niekt\u00f3rzy z nich zajmowali si\u0119 rzemios\u0142em, inni kwest\u0105, zak\u0142adali te\u017c […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[188],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63156"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63156"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63156\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63156"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63156"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63156"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}