{"id":62859,"date":"2012-11-02T12:48:48","date_gmt":"2012-11-02T17:48:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=62859"},"modified":"2012-11-02T12:49:10","modified_gmt":"2012-11-02T17:49:10","slug":"dziady","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=62859","title":{"rendered":"Dziady"},"content":{"rendered":"

Niby \u017cyjemy ju\u017c w wolnej Polsce, a wci\u0105\u017c przybywa w\u0119druj\u0105cych ko\u015bci, o kt\u00f3rych nikt poza rodzinami i tradycyjnymi patriotami nie chce pami\u0119ta\u0107.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Pocysterski ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bwi\u0119tego Walentego w Gda\u0144sku-Matarni, kostnica z czerwonej ceg\u0142y i pokryta \u017cu\u017clem droga na cmentarz. Wsp\u00f3lne podziemne pa\u0144stwo Kaszub\u00f3w, Niemc\u00f3w i Polak\u00f3w. W ko\u0144cu pa\u017adziernika pi\u0119trz\u0105 si\u0119 tu usypiska \u017c\u00f3\u0142tych li\u015bci. Korzenie starych lip i kasztanowc\u00f3w dr\u0105\u017c\u0105 tunele pod nagrobnymi p\u0142ytami, a gliniasta ziemia klei si\u0119 do but\u00f3w. M\u0119\u017cczyzna w ortalionowej kurtce wyci\u0105ga z samochodu znicze, chryzantemy i \u015bwierkowe wie\u0144ce. Za moment u\u0142o\u017cy je na zbitym z desek stole przy wej\u015bciu na cmentarz, tu\u017c obok kapliczki \u201ewystawionej od Arcybractwa Jezusowego w roku 1902\u201d.<\/p>\r\n

W okolicach tej daty zacz\u0119to tu grzeba\u0107 zmar\u0142ych. Wcze\u015bniej krzy\u017ce stercza\u0142y wok\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a zbudowanego w XIV wieku na ciasnym, otoczonym murem wzg\u00f3rzu. W dzieci\u0144stwie chodzili\u015bmy tam zbiera\u0107 piszczele i czaszki, walaj\u0105ce si\u0119 w\u015br\u00f3d li\u015bci i wyschni\u0119tej ziemi. Od czasu do czasu pr\u00f3bowali\u015bmy odczyta\u0107 gotyckie litery na jednym z nielicznych grob\u00f3w, kt\u00f3ry si\u0119 zachowa\u0142. Pewne by\u0142o tylko nazwisko pogrzebanej w tym miejscu rodziny Ficht, brzmi\u0105ce r\u00f3wnie obco jak nazwisko Otto Roemera, przedwojennego w\u0142a\u015bciciela maj\u0105tku Matarnia, kt\u00f3ry jako ojciec czworga dzieci i sprawiedliwy zarz\u0105dca cieszy\u0142 si\u0119 szacunkiem miejscowej ludno\u015bci. Wieczny odpoczynek racz mu da\u0107, Panie.<\/p>\r\n

\u0179eby opowiada\u0107 o zmar\u0142ych, trzeba cofn\u0105\u0107 si\u0119 do dzieci\u0144stwa, do swojej ziemi, w kt\u00f3rej roi si\u0119 od ko\u015bci ludzi wychowanych w \u201etutejszych\u201d miejscach, nasi\u0105kni\u0119tych \u201etutejszymi\u201d widokami. Im bardziej oswojona jest przestrze\u0144, tym \u0142atwiej odczu\u0107 duchow\u0105 obecno\u015b\u0107 jej dawnych mieszka\u0144c\u00f3w. Tak, to wszystko prawda, ale co z ko\u015b\u0107mi naszych, polskich m\u0119czennik\u00f3w, kt\u00f3re jak k\u0105kol wyrwano z ojczystego krajobrazu? Rozrzucone po nieludzkiej ziemi, staj\u0105 si\u0119 naczyniami dla deszczu, mieszkaniami wiatru. Kto je pozbiera i u\u0142o\u017cy pod krzy\u017cem? \u201eJe\u015bli zapomn\u0119 o nich, Ty, Bo\u017ce na niebie, zapomnij o mnie\u201d – pisa\u0142 Adam Mickiewicz w III cz\u0119\u015bci \u201eDziad\u00f3w\u201d. Skoro od bezimiennych mogi\u0142 dziel\u0105 nas setki kilometr\u00f3w, narz\u0119dziem naszej troski powinna by\u0107 kultura. Czy jest?<\/p>\r\n

W \u201eG\u0142owie owini\u0119tej koszul\u0105\u201d Jaros\u0142aw Marek Rymkiewicz przytacza autokomentarz Mickiewicza: \u201eZ \u201eDziad\u00f3w\u201d chc\u0119 zrobi\u0107 jedyne dzie\u0142o moje warte czytania, je\u015bli B\u00f3g pozwoli sko\u0144czy\u0107\u201d. Okazuje si\u0119, \u017ce znane nam sceny podr\u00f3\u017cy zes\u0142a\u0144c\u00f3w kibitkami wieszcz uznawa\u0142 jedynie za wst\u0119p do opis\u00f3w wi\u0119zie\u0144 i \u201ekator\u017cnej roboty\u201d. Swoim poematem mia\u0142 zamiar obj\u0105\u0107 \u201eca\u0142\u0105 histori\u0119 prze\u015bladowa\u0144 i m\u0119cze\u0144stwa naszej Ojczyzny\u201d. B\u00f3g nie pozwoli\u0142 mu zrealizowa\u0107 projektu, ale tylko dlatego, \u017ce postawi\u0142 na polifoni\u0119. Arcydzielny, apokaliptyczny obraz Sybiru da\u0142 Juliusz S\u0142owacki w \u201eAnhellim\u201d. A kultura II RP przekszta\u0142ci\u0142a t\u0119 wizj\u0119 w mit czytelny dla ka\u017cdego – od profesora po rzemie\u015blnika.<\/p>\r\n

Zadaniu ocalenia narodowej pami\u0119ci sprostali te\u017c poeci emigracyjni po drugiej, sowieckiej fali zsy\u0142ek. W wierszu \u201eMsza \u017ca\u0142obna w Katedrze Nowojorskiej\u201d Kazimierz Wierzy\u0144ski pisa\u0142: \u201eModlimy si\u0119 za najbli\u017cszych, imiona marzn\u0105 nam w ustach,\/ Za wywiezionych w poci\u0105gach nie wiedzie\u0107 w jakim kierunku,\/ Za utraconych bez wie\u015bci w pustkowiach, na osiedleniu,\/ W jurtach, gdzie siostra jest nasza matk\u0105 kirgiskich b\u0119kart\u00f3w,\/ W stepach, gdzie plewy po\u017cywnej dzieci szukaj\u0105 w nawozie,\/ Za bezimienn\u0105 kalwari\u0119 w codziennej, conocnej grozie\/ Prze\u015bladowanych uparcie.\/ Modlimy si\u0119 za niewinnych\u201d.<\/p>\r\n

T\u0119 modlitw\u0119 warto powt\u00f3rzy\u0107 w Dzie\u0144 Zaduszny, przemierzaj\u0105c rodzinne cmentarze. Ale trzeba te\u017c pomodli\u0107 si\u0119 za emigrant\u00f3w, zes\u0142a\u0144c\u00f3w sumienia. I za poleg\u0142ych w Smole\u0144sku, kt\u00f3rzy – wskutek \u201epomy\u0142ek\u201d pa\u0144stwa – przenoszeni s\u0105 z grobu do grobu. Niby \u017cyjemy ju\u017c w wolnej Polsce, a wci\u0105\u017c przybywa w\u0119druj\u0105cych ko\u015bci, o kt\u00f3rych nikt poza rodzinami i tradycyjnymi patriotami nie chce pami\u0119ta\u0107. Bo, jak g\u0142osz\u0105 idole tego \u015bwiata, nale\u017cy uwolni\u0107 si\u0119 wreszcie od martyrologii, wsp\u00f3lnoty i Boga. Je\u015bli dla kultury III RP s\u0105 wa\u017cne jakie\u015b \u201eDziady\u201d, to tylko te Kazimierza Dejmka z 1968 r.<\/p>\r\n

Pocz\u0105tek listopada to czas przeznaczony na powszechn\u0105 modlitw\u0119 za zmar\u0142ych. Ale – jak pisa\u0142 Mickiewicz – \u201ewiara we wp\u0142yw \u015bwiata niewidzialnego, niematerialnego na sfer\u0119 ludzkich my\u015bli i dzia\u0142a\u0144 jest ide\u0105 macierzyst\u0105 poematu polskiego\u201d. Sprecyzujmy: jest ide\u0105 macierzyst\u0105 ca\u0142ego polskiego \u017cycia. Niech wi\u0119c nasze narodowe Dziady trwaj\u0105 przez ca\u0142y rok, przybieraj\u0105c widzialn\u0105 form\u0119 ka\u017cdego dziesi\u0105tego dnia miesi\u0105ca. W Warszawie na Krakowskim Przedmie\u015bciu.<\/p>\r\n

Wojciech Wencel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Felieton z cyklu „Listy z podziemia”, „Gazeta Polska” 31 pa\u017adziernika 2012<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Niby \u017cyjemy ju\u017c w wolnej Polsce, a wci\u0105\u017c przybywa w\u0119druj\u0105cych ko\u015bci, o kt\u00f3rych nikt poza rodzinami i tradycyjnymi patriotami nie chce pami\u0119ta\u0107. Pocysterski ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bwi\u0119tego Walentego w Gda\u0144sku-Matarni, kostnica z czerwonej ceg\u0142y i pokryta \u017cu\u017clem droga na cmentarz. Wsp\u00f3lne podziemne pa\u0144stwo Kaszub\u00f3w, Niemc\u00f3w i Polak\u00f3w. W ko\u0144cu pa\u017adziernika pi\u0119trz\u0105 si\u0119 tu usypiska \u017c\u00f3\u0142tych li\u015bci. Korzenie […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[195,92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62859"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62859"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62859\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}