{"id":62695,"date":"2012-10-31T20:36:54","date_gmt":"2012-11-01T01:36:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=62695"},"modified":"2012-10-31T20:47:48","modified_gmt":"2012-11-01T01:47:48","slug":"polsko-gdzie-sa-twoje-groby","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=62695","title":{"rendered":"Polsko, gdzie s\u0105 twoje groby?"},"content":{"rendered":"

Po siedemdziesi\u0119ciu latach powr\u00f3cili\u015bmy – sybiracy i „dzieci tu\u0142acze” – jako pielgrzymi na dawny szlak ira\u0144ski, nawiedzaj\u0105c miejsca, gdzie pozosta\u0142y groby tysi\u0119cy Polak\u00f3w. Podobnie jak my, ujrzeli \u015bwit wolno\u015bci, ale nie przetrwali, wycie\u0144czeni g\u0142odem i chorobami w Zwi\u0105zku Sowieckim. W drodze do Ojczyzny zostali na perskiej ziemi.<\/strong><\/p>\r\n

Dulab – jedna z dzielnic Teheranu. Tu rozci\u0105ga si\u0119 Polski Cmentarz Wojenny, najwi\u0119ksza nekropolia z czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej na ziemi ira\u0144skiej. Kryje prochy 1937 os\u00f3b, kt\u00f3re zmar\u0142y w latach 1942-1945 w tehera\u0144skich szpitalach i obozach ewakuacyjnych. W\u015br\u00f3d nich s\u0105 przede wszystkim cywile – doro\u015bli i bardzo du\u017co ma\u0142ych dzieci – oraz 409 \u017co\u0142nierzy armii polskiej.<\/p>\r\n

Rz\u0105d krzy\u017cy<\/strong><\/p>\r\n

Polski cmentarz stanowi najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 katolickiej nekropolii w tym mie\u015bcie. Zaledwie jedn\u0105 czwart\u0105 zajmuje katolicki cmentarz mi\u0119dzynarodowy, na kt\u00f3rym znajduj\u0105 si\u0119 groby Anglik\u00f3w, Francuz\u00f3w, W\u0142och\u00f3w, Niemc\u00f3w, Czech\u00f3w i Ormian. Cmentarz administrowany jest przez arcybiskupstwo Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego w Iranie i przez ambasad\u0119 Francji i W\u0142och. Polsk\u0105 kwater\u0105 opiekuje si\u0119 Ambasada RP w Teheranie, kt\u00f3ra posiada notarialny akt w\u0142asno\u015bci wydany w 1943 r. przez ira\u0144skie ministerstwo sprawiedliwo\u015bci \u00f3wczesnym w\u0142adzom RP na uchod\u017astwie.<\/p>\r\n

Na stra\u017cy polskiej kwatery stoj\u0105 dwa kamienne postumenty: z wizerunkiem or\u0142a jagiello\u0144skiego i Krzy\u017c Orderu Wojennego Virtuti Militari. U wylotu alejki rysuje si\u0119 monumentalny pomnik zwie\u0144czony metalowym krzy\u017cem z kamienn\u0105 tablic\u0105, na kt\u00f3rej wyryte jest god\u0142o RP i napis w j\u0119zyku polskim: „Pami\u0119ci wygna\u0144c\u00f3w polskich, kt\u00f3rzy w drodze do Ojczyzny w Bogu spocz\u0119li na wieki. 1942-1944”.<\/p>\r\n

Dalej, jak okiem si\u0119gn\u0105\u0107, biegn\u0105 rz\u0119dy mogi\u0142 wykonanych z twardej p\u0142yty cementowej. Na ka\u017cdej widnieje wizerunek krzy\u017ca, nazwisko i imi\u0119, data urodzenia i zgonu, a w przypadku \u017co\u0142nierza stopie\u0144 wojskowy. Trudno opanowa\u0107 wzruszenie, \u0142zy cisn\u0105 si\u0119 do oczu. Wielu z nas, pielgrzym\u00f3w, odnajduje groby swoich bliskich. Czesia Grzybowska przyby\u0142a po siedemdziesi\u0119ciu latach z Londynu na gr\u00f3b swojego ojca, Wanda i W\u0142adek z c\u00f3rk\u0105 zapalili znicze na grobie swojej mamy Janiny Czapskiej, Andrzej Chendy\u0144ski znalaz\u0142 gr\u00f3b swojego wujka. A ja modl\u0119 si\u0119, polecaj\u0105c Bogu \u015bp. Halin\u0119 \u0179urkowsk\u0105, mam\u0119 Czesi Dradrach, Teresy i Krysi, Witolda M\u0142odzianowskiego. Przed wyjazdem do Teheranu Frania Dobrzycka prosi\u0142a, aby pami\u0119ta\u0107 o panu Mo\u0142odeckim, z kt\u00f3rym by\u0142a razem w posio\u0142ku, a potem uczestniczy\u0142a w jego pogrzebie w Dulab. Nie zapominam o ojcu Zosi i Kasi Huca\u0142, kt\u00f3re po\u017cegna\u0142y go na zawsze na tym cmentarzu. W czasie Mszy \u015bw. sprawowanej na cmentarzu przez biskupa polowego ks. J\u00f3zefa Guzdka ogarniam modlitw\u0105 wszystkich spoczywaj\u0105cych na ziemi ira\u0144skiej.<\/p>\r\n

Ostatni transport<\/strong><\/p>\r\n

Teheran le\u017cy na wy\u017cynie, u st\u00f3p pasma g\u00f3rskiego Elbrus, na wysoko\u015bci 1270 metr\u00f3w nad poziomem morza. Najwy\u017cszy szczyt masywu – Demawent, rzadko wychyla sw\u00f3j majestatyczny, o\u015bnie\u017cony sto\u017cek spoza chmur. I tym razem nie dane mi jest go zobaczy\u0107, chocia\u017c widoczny by\u0142 czasem w 1942 r., wtedy, gdy by\u0142am w obozie nr 2.<\/p>\r\n

Cz\u0119sto wraca\u0142am my\u015bl\u0105 do Teheranu, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce mo\u017ce kiedy\u015b tu powr\u00f3c\u0119. I tak si\u0119 sta\u0142o. Po latach nadesz\u0142o spe\u0142nienie. W czasie pielgrzymowania czu\u0142am wielkie napi\u0119cie wewn\u0119trzne, bo moje prze\u017cycia mia\u0142y dwa nurty: jeden – aktualnie do\u015bwiadczanej rzeczywisto\u015bci, i drugi – wspomnieniowy, kt\u00f3ry nie opuszcza\u0142 mnie i cz\u0119sto by\u0142 silniejszy ni\u017c inne odczucia. Rodzina moja, jak wiele kresowych rodzin, zosta\u0142a do\u015bwiadczona przez wojn\u0119. Mia\u0142am czterech starszych braci. Najstarszy J\u00f3zef, 18-letni ucze\u0144 gimnazjum w Sok\u00f3\u0142ce, za przynale\u017cno\u015b\u0107 do patriotycznej organizacji ZWZ „B\u0142yskawica”, i ojciec Antoni, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1920 r., zostali osadzeni w 1940 r. w wi\u0119zieniu w Grodnie. Ojciec zagin\u0105\u0142 bez \u015bladu w sowieckim molochu, brat ocala\u0142. Trzynastoletni Bronis\u0142aw ukry\u0142 si\u0119, gdy nas zabiera\u0142o NKWD a\u017c do krasnojarskiej tajgi. Stanis\u0142aw poszed\u0142 do Armii Andersa w Kazachstanie w \u0141ugowoj. A nam – mamie Emilii, bratu Tadeuszowi i mnie – uda\u0142o si\u0119 cudem wydosta\u0107 ostatnim transportem drog\u0105 l\u0105dow\u0105 do Iranu. Nigdy nie zapomn\u0119 karko\u0142omnej podr\u00f3\u017cy angielskimi ci\u0119\u017car\u00f3wkami – z Aszchabadu w Turkmenii przez Meszhed do Teheranu. Jechali\u015bmy przez \u0142a\u0144cuch g\u00f3rski, by przekroczy\u0107 granic\u0119 na wysoko\u015bci 2500 m n.p.m. By\u0142o to jesieni\u0105 1942 roku. Sowieci potem zamkn\u0119li granic\u0119. Z Sowiet\u00f3w wydosta\u0142o si\u0119 oko\u0142o 78 tys. wojska i blisko 40 tys. cywil\u00f3w – przewa\u017cnie rodzin wojskowych, w tym wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci, cz\u0119sto osieroconych. Zosta\u0142o tysi\u0105ce zrozpaczonych Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy musieli wr\u00f3ci\u0107 do ko\u0142choz\u00f3w i przetrwa\u0107 a\u017c do ko\u0144ca wojny w 1945 roku.<\/p>\r\n

Dzieci\u0144stwo jest kruchym \u015bwiatem, ale w tamtych warunkach dojrzewali\u015bmy z dnia na dzie\u0144. Naukowcy, pedagodzy cz\u0119sto dociekaj\u0105, co stanowi\u0142o si\u0142\u0119 przetrwania przez dzieci tej pr\u00f3by cierpienia. Podtrzymywa\u0142a nas wiara w Boga i modlitwa, patriotyzm piel\u0119gnowany w rodzinach i solidarno\u015b\u0107 mi\u0119dzyludzka.<\/p>\r\n

4000 km do Ojczyzny<\/strong><\/p>\r\n

Po gehennie, kt\u00f3r\u0105 przeszli\u015bmy, Teheran by\u0142 zupe\u0142nie innym \u015bwiatem. Zostali\u015bmy rozmieszczeni w czterech obozach znajduj\u0105cych si\u0119 na obrze\u017cach miasta. Nasz ob\u00f3z nr 2 by\u0142 usytuowany w pobli\u017cu lotniska. Dzi\u015b po obozach nie ma \u015bladu. Teheran sta\u0142 si\u0119 metropoli\u0105 licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 12 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n

\u0179ycie obozowe by\u0142o zorganizowane: dzia\u0142a\u0142y szko\u0142y, duszpasterstwo i harcerstwo. Z pobytem w Teheranie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 dwa wielkie wydarzenia w moim dzieci\u0119cym \u017cyciu: rozpocz\u0119cie nauki w polskiej szkole w I klasie i Pierwsza Komunia \u015awi\u0119ta. Tam zacz\u0105\u0142 si\u0119 czas terapii i powr\u00f3t do \u017cycia po strasznych do\u015bwiadczeniach w Rosji. Nauczyciele podj\u0119li pierwsze lekcje, nie maj\u0105c \u017cadnych pomocy szkolnych – dysponowali wy\u0142\u0105cznie swoj\u0105 wiedz\u0105, pami\u0119ci\u0105 i talentem. A my siedzieli\u015bmy w hangarze na ceg\u0142ach, ch\u0142on\u0105c ka\u017cde s\u0142owo i przekazywan\u0105 wiedz\u0119. Byli to ludzie wykszta\u0142ceni, nie zawsze zawodowi nauczyciele, ale bezgranicznie ofiarni, zatroskani o losy polskich dzieci i m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra na zes\u0142aniu straci\u0142a lata szkolne. Wielk\u0105 rol\u0119 w naszym wychowaniu odgrywa\u0142o harcerstwo: kszta\u0142towa\u0142o postawy, rze\u017abi\u0142o charaktery i leczy\u0142o zranienia po niedawnych bolesnych prze\u017cyciach. Przekazywano nam warto\u015bci, kt\u00f3re nasz Nar\u00f3d od pokole\u0144 ceni\u0142 najbardziej. Do pracy z m\u0142odzie\u017c\u0105 i dzie\u0107mi byli delegowani przez w\u0142adze wojskowe przedwojenni harcmistrze. Spontanicznie rozwija\u0142 si\u0119 ruch zuchowy. Powstawa\u0142y r\u00f3wnie\u017c organizacje i stowarzyszenia religijne. Kwit\u0142o \u017cycie kulturalne i artystyczne.<\/p>\r\n

Do Pierwszej Komunii \u015awi\u0119tej przygotowywa\u0142 mnie jeszcze w Aszchabadzie ks. Kazimierz Koz\u0142owski. Ustalili jednak z mam\u0105, \u017ce lepiej b\u0119dzie, gdy w tej uroczysto\u015bci wezm\u0119 udzia\u0142 razem z innymi dzie\u0107mi, ju\u017c w Teheranie.<\/p>\r\n

Pami\u0119tam ten dzie\u0144 bardzo dobrze. Mama ubra\u0142a mnie w bia\u0142\u0105 sukienk\u0119 uszyt\u0105 z batystowej nocnej koszuli. Nie by\u0142o zewn\u0119trznego splendoru, ale czu\u0142am rado\u015b\u0107, bo przyszed\u0142 do serca sam Pan Jezus. Gdy odwr\u00f3ci\u0142am si\u0119 od polowego o\u0142tarza i wraca\u0142am na swoje miejsce, zobaczy\u0142am morze ogolonych g\u0142\u00f3wek dzieci\u0119cych i wychudzone twarzyczki. Dostrzeg\u0142am rado\u015b\u0107 w oczach mojej mamy, kt\u00f3ra cieszy\u0142a si\u0119, \u017ce jej pi\u0105te, najm\u0142odsze dziecko go\u015bci w swoim sercu Pana Jezusa.<\/p>\r\n

„S\u0142uchaj, Jezu, jak Ci\u0119 b\u0142aga lud, s\u0142uchaj, uczy\u0144 z nami cud, przemie\u0144, o Jezu, smutny ten czas” – \u015bpiewali\u015bmy z kresowym akcentem pod perskim niebem. A potem zabrzmia\u0142a melodia: „O Panie, kt\u00f3ry\u015b jest na niebie”, kt\u00f3ra by\u0142a naszym codziennym wo\u0142aniem do Boga w czasie modlitwy porannej i wieczornej.<\/p>\r\n

Mama czasem zabiera\u0142a mnie do miasta. Za ogrodzeniem obozu nr 2 umieszczone by\u0142y drogowskazy z napisami: Warszawa 4340 km, Teheran 2 km, a nast\u0119pnie Krak\u00f3w, Pozna\u0144, Gda\u0144sk, Lw\u00f3w, Wilno… Od momentu wyj\u015bcia z Sowiet\u00f3w wracali\u015bmy do Polski, wsz\u0119dzie byli\u015bmy jakby w przelocie do Ojczyzny. Teraz nie mog\u0142am przypomnie\u0107 sobie ani zobaczy\u0107 ulic i miejsc w Teheranie sprzed tylu lat, gdy w\u0119drowa\u0142am nimi z mam\u0105.<\/p>\r\n

Isfahan – miasto polskich sierot<\/strong><\/p>\r\n

Odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy Teheranem a Isfahanem pokonujemy samolotem w niespe\u0142na godzin\u0119. Zostajemy zakwaterowani w najstarszym hotelu Abbasi, wybudowanym przed 300 laty, obecnie wewn\u0105trz zmodernizowanym, po\u0142o\u017conym w centrum miasta. Pilotowani przez miejscow\u0105 policj\u0119 udajemy si\u0119 na cmentarz ormia\u0144ski, gdzie znajduje si\u0119 polska kwatera.<\/p>\r\n

S\u0142o\u0144ce chyli si\u0119 ku zachodowi, jego promienie o\u015bwietlaj\u0105 szczyty skalistego pasma Zagros i miasto roz\u0142o\u017cone nad rzek\u0105 Zajandeh. Staro\u017cytny Isfahan, cichy i senny, w latach 1942-1945 o\u017cy\u0142 gwarem polskich dzieci uratowanych z „nieludzkiej ziemi”. Pierwsza grupa 250 sierot przyby\u0142a ju\u017c 10 kwietnia 1942 roku. Z czasem o\u015brodek rozr\u00f3s\u0142 si\u0119, przyj\u0105\u0142 blisko 2600 os\u00f3b: sierot, p\u00f3\u0142sierot, wychowawc\u00f3w i duszpasterzy. Kierowano tu dzieci ze wzgl\u0119du na dobre warunki klimatyczne i bytowe. O\u015brodki nazywano zak\u0142adami i opatrywano numerami, aby nie wywo\u0142a\u0107 w tych ma\u0142ych istotach skojarze\u0144 zwi\u0105zanych z niedawn\u0105 utrat\u0105 rodzic\u00f3w w Sowietach. Niekt\u00f3re dzieci zamieszka\u0142y w pa\u0142acyku wynaj\u0119tym od perskiego ksi\u0119cia, inne przebywa\u0142y w konwencie francuskich Si\u00f3str Szarytek i w domu szwajcarskich Ojc\u00f3w Lazaryst\u00f3w. Dzieci w instytutach katolickich pozostawa\u0142y na utrzymaniu Stolicy Apostolskiej (Ojca \u015awi\u0119tego Piusa XII), inne zak\u0142ady by\u0142y pod opiek\u0105 Ministerstwa Pracy i Opieki Spo\u0142ecznej Rz\u0105du RP na Uchod\u017astwie. Starsza m\u0142odzie\u017c zamieszka\u0142a w wynaj\u0119tych domach biskupa ormia\u0144skiego na D\u017culfie.<\/p>\r\n

Miasto Isfahan t\u0119tni\u0142o polskim \u017cyciem. Rozpocz\u0119\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 przedszkola, szko\u0142y, gimnazjum, liceum humanistyczne. Dzia\u0142a\u0142 pr\u0119\u017cnie ruch harcerski. Powsta\u0142o sanatorium. Pojawi\u0142y si\u0119 polskie warsztaty: stolarski, \u015blusarski, szewski, a nawet piekarnia. Kolportowano polsk\u0105 pras\u0119, m.in. tytu\u0142y: „Polak w Iranie”, „Parada”, „Orze\u0142 Bia\u0142y”. Dopiero w 1945 r. zlikwidowano polskie o\u015brodki wychowawcze w Isfahanie. Dzieci wyjecha\u0142y do Afryki Po\u0142udniowej, Nowej Zelandii, a m\u0142odzie\u017c do Libanu. Pozosta\u0142y groby na cmentarzu ormia\u0144skim.<\/p>\r\n

Na wyodr\u0119bnionej dzia\u0142ce przy g\u0142\u00f3wnej alei w dw\u00f3ch rz\u0119dach spoczywa 18 zes\u0142a\u0144c\u00f3w w osobnych grobach, kt\u00f3re kryj\u0105 przewa\u017cnie szcz\u0105tki dzieci i m\u0142odzie\u017cy. Jest kilka grob\u00f3w os\u00f3b doros\u0142ych, jeden \u017co\u0142nierski. Polska kwatera otoczona jest niskim murem, centralne miejsce zajmuje pomnik z god\u0142em Polski i wizerunkiem Matki Bo\u017cej Cz\u0119stochowskiej na piersi or\u0142a. Poni\u017cej widnieje napis: „Polskim wygna\u0144com rodacy”.<\/p>\r\n

Uwag\u0119 przykuwa p\u0142yta grobowa umieszczona przed pomnikiem pos\u0142a kr\u00f3lewskiego Teodora Miranowicza, zmar\u0142ego 26 grudnia 1686 roku. Ma\u0142o znana jest historia relacji polsko-perskich przed wiekami. Pocz\u0105wszy od czas\u00f3w Kazimierza Jagiello\u0144czyka, Stefana Batorego, Zygmunta III Wazy i jego syna W\u0142adys\u0142awa IV, odnotowano kontakty nie tylko dyplomatyczne, ale r\u00f3wnie\u017c kulturalne pomi\u0119dzy Rzecz\u0105pospolit\u0105 a Persj\u0105. Polska by\u0142a postrzegana jako pomost \u0142\u0105cz\u0105cy Wsch\u00f3d i Zach\u00f3d.<\/p>\r\n

Ceremonia na cmentarzu polskim w Isfahanie odbywa si\u0119 tu\u017c przed zachodem s\u0142o\u0144ca i ma podobny przebieg jak na cmentarzu w Teheranie. A potem w ciszy i zadumie trwamy na modlitwie przy grobach m\u0142odych ludzi – wtedy naszych r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w – kt\u00f3rzy tam spoczywaj\u0105. Opuszczaj\u0105c to szczeg\u00f3lne miejsce, zabieram ze sob\u0105 kamyki i gar\u015b\u0107 ziemi jako swoist\u0105 relikwi\u0119.<\/p>\r\n

Udajemy si\u0119 do miejsca, gdzie dawniej mie\u015bci\u0142 si\u0119 zak\u0142ad wychowawczy. Wchodzimy do kaplicy, kieruj\u0105c wzrok na tablic\u0119 z kolorowym wizerunkiem Matki Bo\u017cej Cz\u0119stochowskiej z or\u0142em jagiello\u0144skim i napisem: „Dzieci polskie w tej kaplicy sk\u0142ada\u0142y ho\u0142d Bogarodzicy za ocalenie w latach wygnania”.<\/p>\r\n

Modlimy si\u0119, dzi\u0119kuj\u0105c Bogu r\u00f3wnie\u017c za nasze ocalenie i za to, \u017ce odnajdujemy znaki obecno\u015bci Polak\u00f3w: god\u0142o polskie, krzy\u017c i Matk\u0119 Bo\u017c\u0105 Kr\u00f3low\u0105 Polski.<\/p>\r\n

Pami\u0119taj\u0105 o Polakach<\/strong><\/p>\r\n

Bandar-e-Anzali, dawniej port w Pahlevi nad Morzem Kaspijskim, to ostatni etap naszego pielgrzymowania. Nadmorska pla\u017ca by\u0142a miejscem, gdzie Polacy, schodz\u0105c ze statku prze\u0142adowanego do granic mo\u017cliwo\u015bci, st\u0105pali ju\u017c po wolnej ziemi.<\/p>\r\n

Trudno uwierzy\u0107, \u017ce tu przyjmowano ka\u017cdego dnia oko\u0142o 2,5 tys. wyczerpanych, schorowanych naszych rodak\u00f3w: wojskowych i cywil\u00f3w, starszych i dzieci, kt\u00f3rzy dotarli tu w dw\u00f3ch rzutach ze Zwi\u0105zku Sowieckiego – w marcu i kwietniu oraz w sierpniu 1942 r. w liczbie oko\u0142o 115 tysi\u0119cy. W organizowaniu opieki nad ludno\u015bci\u0105 cywiln\u0105 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ali Polacy i Brytyjczycy. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z polskim i ameryka\u0144skim Czerwonym Krzy\u017cem Komenda Obozu Ewakuacyjnego w Pahlevi i personel pod kierunkiem niezwykle oddanego i ofiarnego p\u0142k. Aleksandra Rossa, wykona\u0142y nadludzk\u0105 prac\u0119. Uratowano wiele istnie\u0144 ludzkich, w tym przede wszystkim dzieci. Dlatego kierujemy pierwsze kroki ku morzu, aby zanurzy\u0107 d\u0142onie i stopy. Patrzymy w milczeniu na faluj\u0105ce morze, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 miejscem wiecznego spoczynku tych, kt\u00f3rzy nie osi\u0105gn\u0119li brzegu wolno\u015bci. 4-letni braciszek Andrzeja Chendy\u0144skiego, Micha\u0142, zmar\u0142 na statku. Owini\u0119ty w prze\u015bcierad\u0142o, przywi\u0105zany do deski zosta\u0142 spuszczony w to\u0144 morsk\u0105, kt\u00f3ra go ogarn\u0119\u0142a. – By\u0142em na grobie mojego brata – m\u00f3wi Andrzej, a \u0142zy sp\u0142ywaj\u0105 mu po policzkach.<\/p>\r\n

Na t\u0119 pla\u017c\u0119 w Pahlevi przyby\u0142o w kwietniu 1942 r. wojsko genera\u0142a Andersa, ju\u017c w mundurach, ale jeszcze wymizerowane – w samo \u015bwi\u0119to Wielkanocy – i wtedy zabrzmia\u0142a z ca\u0142ej duszy pie\u015b\u0144: „Weso\u0142y nam dzie\u0144 dzi\u015b nasta\u0142”. Nikt nie kry\u0142 wzruszenia i \u0142ez, wspomina\u0142 \u015bwiadek ks. pra\u0142at Zdzis\u0142aw Peszkowski, \u00f3wczesny \u017co\u0142nierz w stopniu porucznika. By\u0142 to wyraz wdzi\u0119czno\u015bci za cud zmartwychwstania Chrystusa i za cud odzyskania wolno\u015bci.<\/p>\r\n

Ju\u017c w 1942 r. z ca\u0142ym pietyzmem zosta\u0142a przygotowana polska kwatera na cmentarzu ormia\u0144skim w Pahlevi. Dokona\u0142 tego pp\u0142k Stanis\u0142aw Lechner. Pochowano tu oko\u0142o 160 wojskowych i 480 os\u00f3b cywilnych. Na miejscu zniszczonej tablicy umieszczono now\u0105 z napisem: „Pami\u0119ci \u017co\u0142nierzy polskich, kobiet, m\u0119\u017cczyzn i dzieci do kraju ojczystego zd\u0105\u017caj\u0105cych\/ na ziemi obcej zgas\u0142ych i tu pochowanych w roku 1942”. Cmentarz jest otoczony murem z portalem i metalow\u0105 bram\u0105 wej\u015bciow\u0105. Na szczycie portalu widnieje kamienny krzy\u017c, a po obu stronach dwa or\u0142y jagiello\u0144skie i napis: „Cmentarz Polski”.<\/p>\r\n

Na r\u0119ce burmistrza przekazuj\u0119 wyrazy wdzi\u0119czno\u015bci za wielk\u0105 go\u015bcinno\u015b\u0107 ca\u0142ej wsp\u00f3lnocie tego miasta, kt\u00f3ra tak licznie przyby\u0142a ca\u0142ymi rodzinami. Pami\u0119tamy, \u017ce s\u0105 oni potomkami tych, kt\u00f3rzy nie tylko nas witali i obdarowywali koszami owoc\u00f3w i \u017cywno\u015bci\u0105, ale widzieli\u015bmy w ich oczach szczere wsp\u00f3\u0142czucie i zrozumienie naszego losu. Spotykam mieszka\u0144ca Pahlevi, 94-letniego m\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3ry pami\u0119ta Polak\u00f3w przyby\u0142ych z Rosji, jak koczowali na pla\u017cy w ich mie\u015bcie. Cieszy si\u0119 ze spotkania, \u015bciska d\u0142onie i czyni gesty, jakby chcia\u0142 b\u0142ogos\u0142awi\u0107. Widocznie jest chrze\u015bcijaninem.<\/p>\r\n

Mieszka\u0144cy obdarowuj\u0105 ka\u017cdego z nas drobnym podarunkiem i oprawion\u0105 fotografi\u0105 portalu z Cmentarza Polskiego. Na po\u017cegnanie d\u0142ugo machaj\u0105, a\u017c nasze autobusy znikaj\u0105 za zakr\u0119tem.<\/p>\r\n

Podr\u00f3\u017c \u015bladami grob\u00f3w polskich w Iranie, zorganizowana przez Urz\u0105d do Spraw Kombatant\u00f3w i Os\u00f3b Represjonowanych na czele z dr. Janem Stanis\u0142awem Ciechanowskim, przy wsp\u00f3\u0142udziale Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa, to trzy dni zadumy i modlitwy. To niezwyk\u0142e triduum, kt\u00f3re zapisa\u0142o si\u0119 w naszych sercach i pami\u0119ci. Kl\u0119kaj\u0105c na polskich cmentarzach, przykl\u0119kali\u015bmy w duchu na ziemi cz\u0119sto nazywanej „nieludzk\u0105”, kt\u00f3ra zgromadzi\u0142a prochy naszych najbli\u017cszych, kt\u00f3rzy tam spocz\u0119li bez mogi\u0142, bez krzy\u017cy, bez \u015bwi\u0119tych znak\u00f3w. Pozostaje nadzieja, \u017ce ich ofiara przyniesie owoce ku umocnieniu Ko\u015bcio\u0142a i Narodu Polskiego.<\/p>\r\n

Opuszczali\u015bmy ziemi\u0119 ira\u0144sk\u0105 pe\u0142ni prze\u017cy\u0107, chocia\u017c nie dane nam by\u0142o nawiedzi\u0107 pozosta\u0142ych cmentarzy polskich: w Meszhedzie, Ahwazie, Kazwinie, Korramszahr. Wraca\u0142o uporczywie pytanie poety Artura Oppmana: „Polsko, gdzie s\u0105 twoje groby? A gdzie ich nie ma?”.<\/p>\r\n

Maria Gabiniewicz<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Zdj\u0119cia pochodz\u0105 z archiwum Autorki.<\/p>\r\n

Autorka jest sekretarzem Fundacji Archiwum Fotograficznego Tu\u0142aczy.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Po siedemdziesi\u0119ciu latach powr\u00f3cili\u015bmy – sybiracy i „dzieci tu\u0142acze” – jako pielgrzymi na dawny szlak ira\u0144ski, nawiedzaj\u0105c miejsca, gdzie pozosta\u0142y groby tysi\u0119cy Polak\u00f3w. Podobnie jak my, ujrzeli \u015bwit wolno\u015bci, ale nie przetrwali, wycie\u0144czeni g\u0142odem i chorobami w Zwi\u0105zku Sowieckim. W drodze do Ojczyzny zostali na perskiej ziemi. Dulab – jedna z dzielnic Teheranu. Tu rozci\u0105ga […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62695"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62695"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62695\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62695"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62695"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62695"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}