Dziennik Baltycki<\/a>” i zamieszczony w wydaniu z dnia 6 stycznia 2006 roku<\/p>\r\n <\/p>\r\n
Czy transplantacja jest zabijaniem ludzi? Nowy rodzaj \u015bmierci<\/h2>\r\n
Rozmowa z dominikaninem ojcem Jackiem Norkowskim.<\/p>\r\n
– Jest takie staro\u015bwieckie okre\u015blenie \u015bmierci: „odda\u0107 ostatnie tchnienie”. Kiedy\u015b s\u0105dzono, \u017ce cz\u0142owiek umiera, kiedy przestaje oddycha\u0107 i zatrzymuje si\u0119 jego serce. Ale to przekonanie wed\u0142ug wsp\u00f3\u0142czesnej medycyny jest r\u00f3wnie staro\u015bwieckie, jak \u00f3w zwrot.<\/strong><\/p>\r\n– Ale nie jest staro\u015bwieckie okre\u015blenie Alana Shewmona, neurologa z Kalifornii, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce \u015bmier\u0107 nast\u0119puje nie w momencie ostatniego tchnienia, ale dwadzie\u015bcia do trzydziestu minut od momentu ustania kr\u0105\u017cenia, w warunkach normotermicznych. Je\u015bli jednak organizm by\u0142 wych\u0142odzony, lub chory za\u017cywa\u0142 leki z grupy barbiturian\u00f3w, lub je\u015bli jest to ma\u0142e dziecko, mo\u017ce prze\u017cy\u0107 znacznie d\u0142u\u017cej po ustaniu kr\u0105\u017cenia. Normalnie takie w\u0142a\u015bnie kryterium jest stosowane, kiedy lekarz stwierdza zgon. Dopiero w kontek\u015bcie transplantacji, o kt\u00f3rej mamy rozmawia\u0107, nagle zaczyna si\u0119 post\u0119powa\u0107 w inny spos\u00f3b. W\u00f3wczas stosuje si\u0119 alternatywn\u0105 definicj\u0119 \u015bmierci, kt\u00f3ra g\u0142osi, \u017ce \u015bmier\u0107 nast\u0119puje w momencie nieodwracalnego ustania wszystkich czynno\u015bci m\u00f3zgu.<\/p>\r\n
– Czy ta alternatywna definicja nie upowszechni\u0142a si\u0119 ju\u017c jako pewna oczywisto\u015b\u0107? Czy i sam ojciec, kiedy spotka\u0142 si\u0119 z t\u0105 problematyk\u0105, nie uznawa\u0142 tej definicji za prawdziw\u0105?<\/strong><\/p>\r\n– Uznawa\u0142em nawet co\u015b wi\u0119cej; pod wp\u0142ywem perswazji \u015brodowiska, w kt\u00f3rym si\u0119 znalaz\u0142em dziesi\u0119\u0107 lat temu, w Pope John Center w Bostonie, katolickim instytucie bioetycznym, by\u0142em sk\u0142onny s\u0105dzi\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c osoby w stanie wegetatywnym ju\u017c nie \u017cyj\u0105. Rozwa\u017cano tam w\u00f3wczas ten w\u0142a\u015bnie problem, i b\u0119bniono o nim na okr\u0105g\u0142o w Stanach. Chodzi\u0142o o to, czy cz\u0142owiek w stanie wegetatywnym \u017cyje, czy nie i jak d\u0142ugo nale\u017cy si\u0119 nim opiekowa\u0107. Przewa\u017ca\u0142y w\u00f3wczas opinie, \u017ce mo\u017ce by\u0107 on uznany za zmar\u0142ego i ja to przyjmowa\u0142em. Chodzi\u0142o o osoby w rodzaju Terry Shiavo. Dopiero z czasem pojawi\u0142y si\u0119 we mnie w\u0105tpliwo\u015bci. Co\u015b mi si\u0119 w tym wszystkim nie podoba\u0142o. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 jednak na w\u0105tpliwo\u015bciach, bo nie mog\u0142em w\u00f3wczas znale\u017a\u0107 \u017cadnej literatury na ten temat, m\u00f3wi\u0105cej co innego, ni\u017c powszechnie g\u0142oszono.<\/p>\r\n
– Czy nowa definicja \u015bmierci nie pojawi\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie jako odpowied\u017a na przypadki takich ludzi, podtrzymywanych przy \u017cyciu dzi\u0119ki aparaturze i post\u0119powi medycznej technologii? <\/strong><\/p>\r\n– Naj\u015bmieszniejsze jest to, \u017ce nie trzeba wielkiej technologii, \u017ceby ludzi w stanie wegetatywnym utrzymywa\u0107 przy \u017cyciu. Wystarczy sonda do podawania pokarm\u00f3w i zwyk\u0142e zabiegi piel\u0119gniarsko-higieniczne gimnastyka itp. Bardzo wa\u017cne s\u0105 pr\u00f3by nawi\u0105zania kontaktu z dan\u0105 osob\u0105. Po prostu trzeba j\u0105 traktowa\u0107 jako osob\u0119 \u017cyj\u0105c\u0105, a nie zmar\u0142\u0105. To bardzo pracoch\u0142onne, ale nie wymaga \u017cadnej wielkiej techniki, tylko trudu. Na pewno te przypadki odegra\u0142y swoj\u0105 rol\u0119, ale definicja \u015bmierci m\u00f3zgowej pojawi\u0142a si\u0119 jakby obok tego. Wspomniany Alan Shewmon pisze, \u017ce kiedy\u015b pr\u00f3bowa\u0142 ustali\u0107, sk\u0105d si\u0119 ona w\u0142a\u015bciwie wzi\u0119\u0142a. W medycynie na og\u00f3\u0142 nowe teorie poprzedzone s\u0105 jakim\u015b odkryciem. Shewmon twierdzi, \u017ce nic takiego nie pojawi\u0142o si\u0119 przed wprowadzeniem definicji \u015bmierci m\u00f3zgowej. Stanowisko, \u017ce kryteria m\u00f3zgowe mog\u0105 by\u0107 podstaw\u0105 do orzekania \u015bmierci cz\u0142owieka, pojawi\u0142o si\u0119 w 1968 roku. Wprowadzi\u0142a je Komisja Harvardzka. W jej dokumentach z tego czasu m\u00f3wi si\u0119 wprost o tym, \u017ce tacy chorzy mog\u0105 by\u0107 dawcami organ\u00f3w. I to wyja\u015bnia motyw. Nie \u017cadne nowe odkrycie medyczne, bo nic takiego si\u0119 nie zdarzy\u0142o. Po prostu rok wcze\u015bniej profesor Barnard dokona\u0142 pierwszego przeszczepu serca. Pojawi\u0142o si\u0119 wi\u0119c pytanie, jak to usprawiedliwi\u0107 od strony moralnej.<\/p>\r\n
– A co jest w tym niemoralnego?<\/strong><\/p>\r\n– Nie tylko wspomniany Shewmon twierdzi, \u017ce ludzie w stanie \u015bmierci m\u00f3zgowej po prostu \u017cyj\u0105. Tak twierdzi r\u00f3wnie\u017c np. Evans, brytyjski anestezjolog, i wielu innych. Evans prowadzi\u0142 wieloletni\u0105 kampani\u0119, w wyniku kt\u00f3rej od 1995 roku nie u\u017cywa si\u0119 w Wielkiej Brytanii poj\u0119cia \u015bmierci m\u00f3zgowej, bo nie da\u0142o si\u0119 go obroni\u0107 na podstawie medycznej wiedzy. Co nie zmienia faktu, \u017ce utrzymano te same kryteria, okre\u015blaj\u0105ce zasady pobierania narz\u0105d\u00f3w do przeszczep\u00f3w. Jedynie nie m\u00f3wi si\u0119 w nich o \u015bmierci m\u00f3zgowej, tylko o \u015bmierci „w kontek\u015bcie przeszczepu”. Czyli jest to jakby nowy rodzaj \u015bmierci. Je\u017celi cz\u0142owiek po prostu umiera, to dla okre\u015blenia jego \u015bmierci stosujemy jedne kryteria, a jak umiera kto\u015b, kto mo\u017ce by\u0107 dawc\u0105, stosujemy kryteria inne.<\/p>\r\n
– Tak jest podobno w Japonii, gdzie definicja \u015bmierci m\u00f3zgowej danego cz\u0142owieka zale\u017cy od tego, czy w swoich dokumentach ma on wpisan\u0105 zgod\u0119 na pobranie narz\u0105d\u00f3w. Je\u015bli tak – uznaje si\u0119 go za zmar\u0142ego.<\/strong><\/p>\r\n– Dok\u0142adniej: kryterium \u015bmierci m\u00f3zgowej nie mo\u017cna si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0107, dop\u00f3ki bije jeszcze serce, w stosunku do cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie zgadza si\u0119 na bycie dawc\u0105 organ\u00f3w.<\/p>\r\n
– A je\u015bli ma odpowiedni wpis…<\/strong><\/p>\r\n– To mo\u017cna orzec \u015bmier\u0107 m\u00f3zgow\u0105. W sensie prawnym ko\u0144czy to jego \u017cycie. Czyli \u017cycie i \u015bmier\u0107 staj\u0105 si\u0119 przedmiotem umowy spo\u0142ecznej, a nie faktem medycznym.<\/p>\r\n
– Ale czy proponowana przez ojca definicja \u015bmierci r\u00f3wnie\u017c nie jest umowna? Czemu w\u0142a\u015bnie ustanie kr\u0105\u017cenia ma by\u0107 jej momentem?<\/strong><\/p>\r\n– \u015amier\u0107 nast\u0119puje w 20 do 30 minut potem. Dlaczego tak jest? Bo taka jest fizjologia cz\u0142owieka. Wtedy definitywnie nast\u0119puj\u0105 nieodwracalne zmiany w m\u00f3zgu i innych wa\u017cnych dla \u017cycia narz\u0105dach, rozpad organizmu jako funkcjonalnej ca\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n
– Ruchy jelit jednak trwaj\u0105. A paznokcie mog\u0105 rosn\u0105\u0107 nawet przez dwa tygodnie.<\/strong><\/p>\r\n– Kom\u00f3rki ludzkie mo\u017cna hodowa\u0107 nawet ca\u0142e wieki. I co z tego? Ja nie m\u00f3wi\u0119 o funkcjonowaniu poszczeg\u00f3lnych grup kom\u00f3rek czy nawet narz\u0105d\u00f3w, tylko o funkcjonowaniu organizmu jako ca\u0142o\u015bci. Empirycznie \u015bmierci co do sekundy nie stwierdzimy nigdy, tego si\u0119 zrobi\u0107 nie da. To ograniczenie naszych nauk empirycznych i trzeba si\u0119 z tym pogodzi\u0107. Ale jak m\u00f3wi Sherman, 20-30 minut to g\u00f3rna granica (z zastrze\u017ceniami podanymi powy\u017cej), poza kt\u00f3r\u0105 zniszczenie ca\u0142ego uk\u0142adu nerwowego jest tak wielkie, \u017ce nie ma mowy o tym, aby organizm wr\u00f3ci\u0142 do \u017cycia.<\/p>\r\n
– Zniszczenia m\u00f3zgu w stanie \u015bmierci m\u00f3zgowej nie s\u0105 na tyle wielkie, by te \u017cywe zw\u0142oki na stole operacyjnym…<\/strong><\/p>\r\n– Nie reagowa\u0142y, tak. Norm Barber, australijski specjalista w dziedzinie bada\u0144 nad transplantacj\u0105, kolejne wielkie nazwisko zwi\u0105zane z t\u0105 problematyk\u0105, m\u00f3wi nawet, \u017ce czasem chory usi\u0142uje nawet chwyci\u0107 skalpel chirurga. Ten niby nie\u017cyj\u0105cy. W ka\u017cdym razie, bez podania \u015brodk\u00f3w zwiotczaj\u0105cych chirurg zwykle nie mo\u017ce wykona\u0107 zabiegu pobrania serca do przeszczepu wskutek gwa\u0142townych ruch\u00f3w cia\u0142a dawcy.<\/p>\r\n
– Mo\u017cna nawet us\u0142ysze\u0107 opowie\u015bci, \u017ce operowani potrafi\u0105 podnie\u015b\u0107 si\u0119 czy usi\u0105\u015b\u0107. Ale chirurdzy zaprzeczaj\u0105, m\u00f3wi\u0105, \u017ce to si\u0119 nie zdarza.<\/strong><\/p>\r\n– Zdarza si\u0119. Nie, nie, oni nie neguj\u0105, \u017ce to si\u0119 zdarza. M\u00f3wi\u0105 o tak zwanym objawie \u0141azarza, pr\u00f3bach siadania, wstawania nawet. Tylko \u017ce komentuj\u0105 to tak, i\u017c to jedynie odruchy rdzenia kr\u0119gowego, kt\u00f3re nic nie znacz\u0105.<\/p>\r\n
– Przepraszam za drastyczno\u015b\u0107 tego zestawienia. Ale kura z odci\u0119t\u0105 g\u0142ow\u0105 te\u017c biega po podw\u00f3rzu.<\/strong><\/p>\r\n– Ale my nie m\u00f3wimy o cz\u0142owieku, kt\u00f3ry ma odci\u0119t\u0105 g\u0142ow\u0119! Ma on uszckodzony m\u00f3zg, ale podwzg\u00f3rze czy inne cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu na og\u00f3\u0142, w jakim\u015b stopniu, dzia\u0142aj\u0105. M\u00f3wimy o cz\u0142owieku, kt\u00f3rego rdze\u0144 przed\u0142u\u017cony, czyli cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgowia, r\u00f3wnie\u017c wykonuje pewne funkcje. Zapomina si\u0119, \u017ce jednym z kryteri\u00f3w, jakie musi spe\u0142nia\u0107 dawca, jest – obok \u015bpi\u0105czki czy oddychania wspomaganego za pomoc\u0105 respiratora – tak\u017ce to, by w cz\u0142owieku by\u0142a utrzymana dobra cyrkulacja krwi. Dlaczego?<\/p>\r\n
– Domy\u015blam si\u0119, \u017ceby jego narz\u0105dy by\u0142y w dobrym stanie.<\/strong><\/p>\r\n– Tak, ale dobra cyrkulacja krwi mo\u017cliwa jest tylko w\u00f3wczas, gdy dzia\u0142a o\u015brodek naczynio-ruchowy w rdzeniu przed\u0142u\u017conym. M\u00f3wi si\u0119 wi\u0119c o \u015bmierci pnia m\u00f3zgu, jako o warunku orzekania \u015bmierci m\u00f3zgowej, a jednocze\u015bnie wymaga, by pewien o\u015brodek w pniu m\u00f3zgu dobrze dzia\u0142a\u0142. To kompletna sprzeczno\u015b\u0107!<\/p>\r\n
– A te wymagane przez przepisy testy sprawdzaj\u0105ce nie wystarczaj\u0105 ojcu? \u015awiecenie w oczy, dotykanie ga\u0142ek ocznych, wstrzykiwanie zimnego p\u0142ynu do ucha, po to by stwierdzi\u0107 brak reakcji.<\/strong><\/p>\r\n– To testy pobie\u017cne, kt\u00f3re sprawdzaj\u0105 tylko reakcje na r\u00f3\u017cne bod\u017ace i funkcjonowanie nerw\u00f3w czaszkowych. Sprawdza si\u0119 w ten spos\u00f3b odruchy pnia m\u00f3zgu. Lekarze zachowuj\u0105 si\u0119 jak kto\u015b, kto wype\u0142nia schemat, nie analizuj\u0105c sytuacji, bo takie s\u0105 przepisy.<\/p>\r\n
– Poza tymi w\u0105tpliwo\u015bciami natury medycznej czy diagnostycznej w\u0105tpliwo\u015bci ojca id\u0105, jak rozumiem, dalej: czy cz\u0142owiek nie pozostaje przy \u017cyciu tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo \u017cyje jego cia\u0142o? Czy mo\u017cna to rozdziela\u0107?<\/strong><\/p>\r\n– Milcz\u0105co zak\u0142ada si\u0119, \u017ce \u015bmier\u0107 osoby ludzkiej mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 szybciej ni\u017c \u015bmier\u0107 cia\u0142a cz\u0142owieka. Cz\u0142owiek niby ju\u017c nie istnieje, cho\u0107 jego cia\u0142o nadal funkcjonuje. Tak rozumuje cz\u0119\u015b\u0107 lekarzy. Bo widz\u0105 przecie\u017c, \u017ce to cia\u0142o funkcjonuje. Niekiedy cz\u0142owieka w stanie \u015bmierci m\u00f3zgowej mo\u017cna nawet bardzo d\u0142ugo utrzyma\u0107 przy \u017cyciu. Niemal r\u00f3wnie d\u0142ugo jak w stanie wegetatywnym, o kt\u00f3rym wiemy ju\u017c, \u017ce nie jest r\u00f3wnoznaczny ze \u015bmierci\u0105 cz\u0142owieka, poniewa\u017c zbyt wiele os\u00f3b wybudzi\u0142o si\u0119 z niego. Nawet opowiadaj\u0105 potem, co dzia\u0142o si\u0119 z nimi w tym czasie. Na przyk\u0142ad taki Massimilano Tresoldi, kt\u00f3ry wybudzi\u0142 si\u0119 po jedenastu latach. Pami\u0119ta\u0142, kto si\u0119 nim opiekowa\u0142, wiedzia\u0142, kto przy nim by\u0142. Wiedzia\u0142, \u017ce przez ca\u0142y czas chcia\u0142 si\u0119 obudzi\u0107, ale nie m\u00f3g\u0142. Kiedy ukaza\u0142 si\u0119 z nim wywiad w „Avvenirre”, oczywi\u015bcie spowodowa\u0142 szok w \u015brodowisku neurolog\u00f3w, a przynajmniej tych spo\u015br\u00f3d nich, kt\u00f3rzy przyzwyczaili si\u0119 ju\u017c do tego, \u017ce taki cz\u0142owiek to „warzywo”.
\r\n Podam jeszcze przyk\u0142ad eksperymentu przeprowadzonego przez profesora Hasslera. Cz\u0142owiekowi, u kt\u00f3rego orzeczono \u015bmier\u0107 pnia m\u00f3zgu, wprowadzi\u0142 on elektrody do wy\u017cszych partii m\u00f3zgu, dra\u017cni\u0105c je. Kiedy przeprowadza\u0142 podobne do\u015bwiadczenia na zwierz\u0119tach, wida\u0107 by\u0142o, \u017ce odzyskiwa\u0142y one \u015bwiadomo\u015b\u0107. U tego cz\u0142owieka by\u0142o to na tyle wyra\u017ane, \u017ce rozpozna\u0142 swoich bliskich, stoj\u0105cych obok niego, wzruszy\u0142 si\u0119 wyra\u017anie, nawet rozp\u0142aka\u0142. Potem eksperyment przerwano i cz\u0142owiek \u00f3w zmar\u0142, bo by\u0142 w bardzo ci\u0119\u017ckim stanie. Ale w tym momencie, w kt\u00f3rym na podstawie kryteri\u00f3w m\u00f3zgowych orzeczono ju\u017c jego \u015bmier\u0107, jeszcze \u017cy\u0142! Niezale\u017cnie od tego, czy cz\u0142owiek taki \u017cyje kr\u00f3tko, czy d\u0142ugo, nie jest czym\u015b moralnie dobrym pobiera\u0107 od niego bij\u0105ce serce, poniewa\u017c jest to r\u00f3wnoznaczne z zab\u00f3jstwem \u017cyj\u0105cego cz\u0142owieka.<\/p>\r\n
– Czy pod spodem ca\u0142ego tego problemu nie chodzi o co\u015b innego ni\u017c definicja \u015bmierci? Czy istot\u0105 sprawy nie jest aby to, \u017ce po jednej stronie mamy kogo\u015b, kto najpewniej umrze albo w stanie \u015bpi\u0105czki pozostanie nie wiadomo jak d\u0142ugo, zajmuj\u0105c respirator lepiej rokuj\u0105cemu cz\u0142owiekowi, a po drugiej jest sprawny cz\u0142owiek, kt\u00f3remu czyje\u015b serce mo\u017ce przed\u0142u\u017cy\u0107 \u017cycie?<\/strong><\/p>\r\n– Uwa\u017cam, \u017ce rzeczywi\u015bcie w taki spos\u00f3b my\u015bli wielu lekarzy. Utylitarnie czy te\u017c proporcjonalistycznie, kieruj\u0105c si\u0119 w\u0142asnym przekonaniem, co jest wi\u0119kszym dobrem. Co prawda ten cz\u0142owiek dawca jeszcze \u017cyje, o tym w\u0142a\u015bciwie wiemy, ale sprawiamy jakie\u015b dobro, bo przeszczepiamy narz\u0105dy, kt\u00f3re ratuj\u0105 \u017cycie innych ludzi. I to ma by\u0107 wystarczaj\u0105cym usprawiedliwieniem.
\r\n W naszej cywilizacji do tej pory nie godzono si\u0119 na to, aby zredukowa\u0107 cz\u0142owieka do bycia wy\u0142\u0105cznie \u015brodkiem do celu – nawet tak szlachetnego, jakim jest ratowanie \u017cycia innego cz\u0142owieka. Kant tego zabrania\u0142, g\u0142osz\u0105c, \u017ce nie mo\u017cna u\u017cywa\u0107 cz\u0142owieka wy\u0142\u0105cznie jako \u015brodka do jakiego\u015b celu innego ni\u017c on sam i jego dobro. Oczywi\u015bcie wyp\u0142ywa to te\u017c z etyki chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/p>\r\n
– Dzisiaj jednak etyka nie nad\u0105\u017ca za post\u0119pem wiedzy medycznej i coraz bardziej rozdziela si\u0119 to, co cz\u0142owiek mo\u017ce zrobi\u0107, i to, co mu zrobi\u0107 wolno.<\/strong><\/p>\r\n– To prawda. B\u0119dziemy mieli jeszcze wi\u0119ksze problemy z biotechnologi\u0105, gdy oka\u017ce si\u0119 ju\u017c mo\u017cliwe modyfikowanie genomu cz\u0142owieka. Technika przed tym si\u0119 nie powstrzyma. Bo dla wielu to, co mo\u017cliwe, jest dopuszczalne. Je\u015bli jest mo\u017cliwe, jest dobre. Bezgranicznie wierzy si\u0119 technice.<\/p>\r\n
– Gdyby w Polsce by\u0142a dopuszczona ewentualno\u015b\u0107 stania si\u0119 dawc\u0105 zale\u017cnie od tego, co dana osoba ma wpisane w dowodzie, wpisa\u0142by ojciec do swego dowodu „tak”?<\/strong><\/p>\r\n– Nie, nie wpisa\u0142bym, je\u015bli m\u00f3wimy o pobraniu narz\u0105d\u00f3w od cz\u0142owieka z bij\u0105cym sercem. W tej wersji nie wpisa\u0142bym na pewno. M\u00f3g\u0142bym si\u0119 zastanowi\u0107 nad zgod\u0105 na pobranie narz\u0105d\u00f3w ju\u017c po rzeczywistej \u015bmierci, cho\u0107 i tu mam du\u017ce w\u0105tpliwo\u015bci. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce nerki, rog\u00f3wk\u0119, sk\u00f3r\u0119, chrz\u0105stki, ko\u015bci i wiele innych narz\u0105d\u00f3w mo\u017cna pobra\u0107 ju\u017c po rzeczywistej \u015bmierci. Nie jest wi\u0119c prawd\u0105, \u017ce podwa\u017cenie definicji \u015bmierci m\u00f3zgowej godzi w ca\u0142\u0105 transplantologi\u0119. Godzi w przeszczepy serca na przyk\u0142ad czy na przyk\u0142ad w\u0105troby.<\/p>\r\n
– Je\u015bli wierzy\u0107 ojcu, o tej ga\u0142\u0119zi transplantologii mo\u017cna my\u015ble\u0107 jako o rodzaju horroru.<\/strong><\/p>\r\n– Bo to jest horror. Wed\u0142ug mnie tych ludzi po prostu si\u0119 zabija. Wje\u017cd\u017ca cz\u0142owiek \u017cyj\u0105cy, a wyje\u017cd\u017caj\u0105 szcz\u0105tki ludzkie. I trudno wm\u00f3wi\u0107 sobie, \u017ce prawda jest inna. 27 proc. lekarzy, kt\u00f3rzy uczestnicz\u0105 w tych zabiegach, uwa\u017ca, \u017ce dobijaj\u0105 \u017cyj\u0105cego jeszcze cz\u0142owieka. A reszta, wydaje mi si\u0119, wmawia sobie, \u017ce tak nie jest.<\/p>\r\n
– A je\u015bliby ojciec stan\u0105\u0142 przed cz\u0142owiekiem \u017cyj\u0105cym z przeszczepionym sercem?<\/strong><\/p>\r\n– To co?<\/p>\r\n
– Co by mu ojciec powiedzia\u0142?<\/strong><\/p>\r\n– (po chwili) W og\u00f3le nie rozpoczyna\u0142bym z nim dyskusji. Podj\u0105\u0142bym j\u0105 jedynie w\u00f3wczas, gdyby to on chcia\u0142 mi co\u015b powiedzie\u0107. Wtedy najpierw bym go wys\u0142ucha\u0142. A gdyby zapyta\u0142 mnie, czy dawca m\u00f3g\u0142by \u017cy\u0107, powiedzia\u0142bym mu to, co uwa\u017cam za prawd\u0119. Ale nie ja bym zacz\u0105\u0142 rozmow\u0119. Taki cz\u0142owiek moralnie za to nie odpowiada, tyle bym mu jeszcze powiedzia\u0142. Win\u0119 ponosi si\u0119 w\u00f3wczas, gdy co\u015b si\u0119 na dany temat wie, a chorzy prawie nic nie wiedz\u0105. Podobnie jak og\u00f3\u0142 ludzi w Polsce.<\/p>\r\n
\u00a0<\/h4>\r\n
\r\n\u00a0<\/h4>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kolejny naukowiec, tym razem profesor Uniwersytetu Calgary (Kanada), dr Christopher Doig ostrzeg\u0142, \u017ce zmiana przepis\u00f3w definiuj\u0105cych \u015bmier\u0107 celem uzyskiwania narz\u0105d\u00f3w ludzkich, nara\u017ca pacjent\u00f3w na dalsze niebezpiecze\u0144stwa. Tocz\u0105ca si\u0119 w Kanadzie walka o zmian\u0119 obecnie obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w – nieprecyzyjnych i ju\u017c samych w sobie nara\u017caj\u0105cych na u\u015bmiercanie pacjent\u00f3w – mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do przyj\u0119cia nowej definicji […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[6],"tags":[200,325],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/624"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=624"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/624\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}