{"id":62311,"date":"2012-10-24T12:07:25","date_gmt":"2012-10-24T17:07:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=62311"},"modified":"2012-10-24T12:10:02","modified_gmt":"2012-10-24T17:10:02","slug":"bez-pamieci-nie-ma-swiadomego-narodu-rozmowa-z-prof-andrzejem-nowakiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=62311","title":{"rendered":"Bez pami\u0119ci nie ma \u015bwiadomego narodu – rozmowa z prof. Andrzejem Nowakiem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Rozmowa z prof. Andrzejem Nowakiem, historykiem z Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, publicyst\u0105, autorem wydanej w\u0142a\u015bnie przez wydawnictwo Bia\u0142y Kruk ksi\u0105\u017cki \u201eStrachy i Lachy. Przemiany polskiej pami\u0119ci 1982-2012\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

\"BezW jednym z rozdzia\u0142\u00f3w swojej najnowszej ksi\u0105\u017cki pokusi\u0142 si\u0119 Pan o bardzo ciekawe \u0107wiczenie intelektualne. Napisa\u0142 Pan mianowicie, jak na katastrof\u0119 Smole\u0144sk\u0105 zareagowa\u0142by marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski. Por\u00f3wnanie potencjalnego zachowania Marsza\u0142ka z dzia\u0142aniami obecnej ekipy rz\u0105dowej wypada dla niej mia\u017cd\u017c\u0105co\u2026<\/strong><\/p>\r\n

Zdecydowa\u0142em si\u0119 na taki zabieg na podstawie swojej znajomo\u015bci charakteru i dzia\u0142a\u0144 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego wynikaj\u0105cej z moich bada\u0144 historycznych. Jestem przekonany, \u017ce Marsza\u0142ek – cz\u0142owiek, kt\u00f3ry dobrze zna\u0142 Rosj\u0119, a interes Polski stawia\u0142 zawsze na pierwszym miejscu – potrafi\u0142by unikn\u0105\u0107 tej tragicznej sytuacji, jaka wydarzy\u0142a si\u0119 10 kwietnia i po nim. Znaj\u0105c jego dalekowzroczno\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 politycznej kalkulacji, mo\u017cna by\u0107 pewnym, \u017ce nie dopu\u015bci\u0142by w og\u00f3le do takiej katastrofy. Odm\u00f3wi\u0142by stanowczo wyjazdu do Rosji w warunkach, w kt\u00f3rych de facto za wizyt\u0119 w pe\u0142ni odpowiada strona rosyjska. Strona nie\u017cyczliwie do Polski nastawiona i usi\u0142uj\u0105ca wykorzysta\u0107 rocznicow\u0105 uroczysto\u015b\u0107 do w\u0142asnej rozgrywki politycznej, w kt\u00f3rej w dodatku cz\u0119\u015b\u0107 naszej ekipy rz\u0105dowej – tak trzeba to powiedzie\u0107 – gra\u0142a przeciwko polskiej g\u0142owie pa\u0144stwa. Gdyby ju\u017c jednak dosz\u0142o do katastrofy, to Pi\u0142sudski bez najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci nie pozwoli\u0142by na takie traktowanie Polski, jakie po 10 kwietnia zafundowa\u0142 nam W\u0142adimir Putin i jego \u201eelita\u201d. \u201eElita\u201d – przypomnijmy – sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z ogromnej wi\u0119kszo\u015bci z dawnych funkcjonariuszy sowieckich i rosyjskich s\u0142u\u017cb specjalnych. Nie dopu\u015bci\u0142by do tak upokarzaj\u0105cego traktowania naszego kraju, jakiego byli\u015bmy i nadal jeste\u015bmy \u015bwiadkami. Do wielokrotnego upokarzania pa\u0144stwa polskiego jako takiego i – co szczeg\u00f3lnie bolesne – upokarzania rodzin ofiar katastrofy. Czym\u017ce innym bowiem jak nie upokorzeniem jest skazywanie ich dzisiaj na bolesn\u0105 procedur\u0119 ekshumacji? Ekshumacji, kt\u00f3rej alternatyw\u0105 mo\u017ce by\u0107 wieczna niepewno\u015b\u0107, czy w rodzinnym grobie na pewno pochowana zosta\u0142a bliska osoba. A czy upokorzeniem nie jest niby przypadkowe umieszczanie w Internecie drastycznych zdj\u0119\u0107 ofiar katastrofy? Zapyta pan, co konkretnie m\u00f3g\u0142by zrobi\u0107 Pi\u0142sudski? Po pierwsze na samym wst\u0119pie postawi\u0107 jasno spraw\u0119: Rosja daje nam pe\u0142ny dost\u0119p do wraku, miejsca wypadku, cia\u0142 ofiar i wszelkich dzia\u0142a\u0144 wyja\u015bniaj\u0105cych. Odpowied\u017a strony rosyjskiej na ten postulat by\u0142aby tu decyduj\u0105ca: albo Rosja nie ma nic do ukrycia, w pe\u0142ni zgadza si\u0119 na szerok\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Polsk\u0105 i nie stara si\u0119 unikn\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015bci, albo jednak ma co\u015b do ukrycia, chce chroni\u0107 winnych zaniedba\u0144, a mo\u017ce nawet czego\u015b gorszego. W przypadku odmowy Polska mia\u0142aby pe\u0142ne prawo zagrozi\u0107 Rosji powa\u017cnymi konsekwencjami politycznymi i dyplomatycznymi. Zastosowanie sankcji dyplomatycznych (wezwanie ambasadora, zamkni\u0119cie plac\u00f3wek dyplomatycznych itd.), zablokowanie rosyjskiej ekspansji politycznej i gospodarczej w Europie, wykorzystanie pomocy NATO i Unii Europejskiej by\u0142o po 10 kwietnia jak najbardziej mo\u017cliwe – gdyby Rosja odm\u00f3wi\u0142a realnej wsp\u00f3\u0142pracy w wyja\u015bnieniu tej tragedii. To, \u017ce Polska nie skorzysta\u0142a z tych mo\u017cliwo\u015bci, to wy\u0142\u0105cznie wina ekipy rz\u0105dz\u0105cej, wina kt\u00f3ra obci\u0105\u017ca j\u0105 w spos\u00f3b zasadniczy. Polski rz\u0105d ca\u0142kowicie skompromitowa\u0142 si\u0119 od 10 kwietnia 2010 r. swoj\u0105 bezczynno\u015bci\u0105. Dlaczego bowiem pa\u0144stwo polskie oddaje tak wa\u017cn\u0105 spraw\u0119, jak\u0105 jest \u015bledztwo w sprawie \u015bmierci elity kraju z aktualnie urz\u0119duj\u0105cym prezydentem, w r\u0119ce obcego mocarstwa? W dodatku mocarstwa \u017cywo zainteresowanego ukrywaniem realnych wynik\u00f3w tego \u015bledztwa. Na tym polega – z pa\u0144stwowego punktu widzenia – istota reakcji na Smole\u0144sk: je\u017celi nie upominamy si\u0119 energicznie, stanowczo i ze wszystkich si\u0142 o swoich zabitych obywateli – wszystkich obywateli, niezale\u017cnie od ich pa\u0144stwowej rangi – to oznacza, \u017ce nie chcemy by\u0107 pa\u0144stwem suwerennym i powa\u017cnie traktowanym. \u0179e akceptujemy mo\u017cliwo\u015b\u0107 traktowania polskich obywateli jak ludzi ni\u017cszej kategorii, kt\u00f3rym nie nale\u017cy si\u0119 ten sam zakres ochrony co obywatelom Niemiec, Francji, Stan\u00f3w Zjednoczonych czy Rosji. Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, co dzia\u0142oby si\u0119, gdyby taka katastrofa przydarzy\u0142a si\u0119 samolotowi rosyjskiemu na terenie Polski. Mam nadziej\u0119, \u017ce rz\u0105d ten poniesie w ko\u0144cu odpowiedzialno\u015b\u0107 polityczn\u0105 za b\u0142\u0119dy pope\u0142niane w ostatnich kilku latach.<\/p>\r\n

O stosunkach polsko-rosyjskich traktuje tak\u017ce jeden z rozdzia\u0142\u00f3w Pa\u0144skiej ksi\u0105\u017cki. Jakie jest wed\u0142ug Pana znaczenie naszych relacji ze wschodnim s\u0105siadem i jaki wp\u0142yw na nie ma tragedia smole\u0144ska?<\/strong><\/p>\r\n

Rzeczywi\u015bcie, druga cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki, zatytu\u0142owana \u201eG\u0142\u0119bsza pami\u0119\u0107 imperium\u201d, dotyczy bardzo moim zdaniem wa\u017cnych stosunk\u00f3w polsko-rosyjskich na przestrzeni wiek\u00f3w. Znalaz\u0142y si\u0119 w niej m.in. dwa obszerne szkice po\u015bwi\u0119cone postaciom Zygmunta Krasi\u0144skiego i jego podej\u015bciu do Rosji oraz Henryka Kamie\u0144skiego (XIX-wiecznego filozofa i dzia\u0142acza demokratycznego, zes\u0142a\u0144ca w Rosji). Opisuj\u0105c te dwie postacie, ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 i przemy\u015blenia zwi\u0105zane z rosyjskim imperium, chcia\u0142em pokaza\u0107, \u017ce pewne my\u015blowe i ideowe podej\u015bcia wobec Rosji pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c p\u00f3\u0142tora wieku wcze\u015bniej i, co ciekawe, wcale nie straci\u0142y na aktualno\u015bci. \u201ePodb\u00f3j Europy przez Rosj\u0119 [\u2026] dokona si\u0119 metod\u0105 zupe\u0142nie now\u0105. Rozszerzy si\u0119 i ustanowi bez oddania przez Rosj\u0119 jednego wystrza\u0142u\u201d – pisa\u0142 w 1851 r. emigracyjny publicysta J\u00f3zafat Ostrowski. \u201eMoskwa szczerze nigdy nic dla Polski nie mo\u017ce uczyni\u0107, bo jej istotnym interesem jest \u015bmier\u0107 Polski\u201d – dodawa\u0142 Zygmunt Krasi\u0144ski. Czy nie brzmi to aktualnie? Rosja od zawsze prowadzi\u0142a pewn\u0105 okre\u015blon\u0105 polityk\u0119 wobec swoich s\u0105siad\u00f3w. By\u0142a to linia wewn\u0119trznego rozbijania i sk\u0142\u00f3cania, a tak\u017ce os\u0142abiania miejscowych rz\u0105d\u00f3w. Chodzi\u0142o o to, by doprowadzi\u0107 do jak najwi\u0119kszego skonfliktowania rz\u0105d\u00f3w i opozycji, co zaskutkuje chaosem w kraju i jego politycznym parali\u017cem. W takiej sytuacji jako arbiter pojawia\u0142a si\u0119 Moskwa i w zale\u017cno\u015bci od potrzeb albo rozs\u0105dza\u0142a sp\u00f3r, albo dolewa\u0142a oliwy do ognia. Moskwa zawsze te\u017c wspiera\u0142a o\u015brodki jej \u017cyczliwe. Tak by\u0142o w odniesieniu do s\u0105siad\u00f3w Rosji w Azji, na Kaukazie i w Europie. Znamy to dobrze z naszej historii. Tak by\u0142o w XVIII w., za czas\u00f3w Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, tak by\u0142o w czasach rz\u0105d\u00f3w komunistycznych, tak jest po 1989 r. Dobrym przyk\u0142adem jest tutaj umiej\u0119tne podsycanie konfliktu prezydent – premier w okresie pierwszej kadencji rz\u0105d\u00f3w Donalda Tuska. To dzia\u0142ania rosyjskie, ochoczo podchwycone przez ekip\u0119 PO, doprowadzi\u0142y do rozdzielenia wizyt premiera i prezydenta w Katyniu, czego skutkiem by\u0142a katastrofa smole\u0144ska. Wydarzenia po 10 kwietnia 2010 r. to ca\u0142y ci\u0105g przyk\u0142ad\u00f3w wp\u0142ywania i podsycania wewn\u0119trznych spor\u00f3w w Polsce przy wykorzystaniu smole\u0144skiej tragedii. Parali\u017c wewn\u0119trzny silnego pa\u0144stwa s\u0105siaduj\u0105cego z Rosj\u0105, pa\u0144stwa, kt\u00f3re za czas\u00f3w prezydenta Lecha Kaczy\u0144skiego pokaza\u0142o, \u017ce mo\u017ce stanowi\u0107 realne zagro\u017cenie dla wielkomocarstwowej rosyjskiej polityki, parali\u017c z powodu wewn\u0119trznego konfliktu i wynikaj\u0105ca z tego s\u0142abo\u015b\u0107 rz\u0105du – to zjawiska s\u0142u\u017c\u0105ce imperialnej Rosji W\u0142adimira Putina. Przykre i oburzaj\u0105ce jest to, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 polskich \u015brodowisk politycznych – z RPP – \u201eRuchem Poparcia Putina\u201d na czele – daje si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 w te sterowane z Moskwy rozgrywki. Rosja nie zmieni\u0142a swoje polityki – nadal popiera w Polsce pewne partie, z kt\u00f3rymi wi\u0105\u017ce nadzieje.<\/p>\r\n

Pa\u0144ska ksi\u0105\u017cka nosi podtytu\u0142 \u201ePrzemiany polskiej pami\u0119ci\u201d i jest \u015bwiadectwem tych przemian w ostatnich trzech dekadach.<\/strong><\/p>\r\n

Uwa\u017cam – i to nie tylko dlatego, \u017ce jestem historykiem – \u017ce pami\u0119\u0107 jest niezwykle wa\u017cna dla narodu i to ka\u017cdego narodu. To, sk\u0105d przychodzimy, co by\u0142o przed nami, sk\u0105d bierze si\u0119 ca\u0142e to dziedzictwo, kt\u00f3remu na imi\u0119 Polska, to niezmiernie wa\u017cne elementy sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na spo\u0142eczn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i poczucie narodowej odr\u0119bno\u015bci. Nie mo\u017cna nazywa\u0107 si\u0119 narodem bez znajomo\u015bci swojej historii. Na ow\u0105 histori\u0119 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno dzieje ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, jak i dzieje pojedynczych os\u00f3b j\u0105 tworz\u0105cych. Ka\u017cdy z nas ma wszak swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 odr\u0119bn\u0105 histori\u0119. Urodzi\u0142 si\u0119 w okre\u015blonym czasie, w okre\u015blonym czasie dorasta\u0142, wchodzi\u0142 w wiek dojrza\u0142y, starza\u0142 si\u0119. Ta w\u0142asna, indywidualna historia daje nam swoiste zakotwiczenie w czasie, pozwala stan\u0105\u0107 na twardym gruncie, dostarcza uk\u0142adu odniesienia, bo tylko przesz\u0142o\u015b\u0107 jest sta\u0142a i pewna. O przysz\u0142o\u015bci nie wiemy zbyt wiele, ona jest p\u0142ynna, stanowi wy\u0142\u0105cznie swoist\u0105 obietnic\u0119. Natomiast przesz\u0142o\u015bci nie mo\u017cemy dowolnie zmienia\u0107, a je\u017celi ju\u017c, to tylko kosztem prawdy. Od pewnego czasu daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 w Polsce (cho\u0107 nie tylko w Polsce) pewna niech\u0119\u0107, albo chocia\u017c brak zainteresowania histori\u0105. Wa\u017cniejsza od refleksji nad przesz\u0142o\u015bci\u0105 staje si\u0119 tera\u017aniejszo\u015b\u0107, chwila bie\u017c\u0105ca, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o konsumpcji. \u201eWybierz siebie – wybierz pepsi\u201d zach\u0119caj\u0105 reklamy. Tymczasem na samej konsumpcji (cho\u0107 – nie neguj\u0119 – jest ona wa\u017cna w naszym \u017cyciu) nie da si\u0119 zbudowa\u0107 w pe\u0142ni \u015bwiadomego spo\u0142ecze\u0144stwa. \u015awiadomego swojej przesz\u0142o\u015bci, miejsca, jakie zajmuje i roli, jak\u0105 odgrywa w obecnym \u015bwiecie. Sama konsumpcja nie wystarczy, by stworzy\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo. Potrzebna jest podbudowa, kt\u00f3rej mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dostarczy\u0107 pami\u0119\u0107 i historia. Wa\u017cne jest te\u017c ich odpowiednie piel\u0119gnowanie. Historia nie jest zabaw\u0105, nie mo\u017cna bawi\u0107 si\u0119 ni\u0105 dowolnie, postmodernistycznie uk\u0142ada\u0107 z jej element\u00f3w nowe konstrukcje, wymy\u015bla\u0107 alternatywne scenariusze. Nie mo\u017cna te\u017c jej sprowadza\u0107 do jednego wymiaru – pasma narodowych kl\u0119sk, win, za kt\u00f3re musimy przeprasza\u0107, zbrodni, za kt\u00f3re musimy si\u0119 kaja\u0107. Istnieje silny nurt w krajowej historiografii, kt\u00f3ry z lubo\u015bci\u0105 eksploruje te w\u0105tki, pr\u00f3buj\u0105c wytworzy\u0107 w Polakach nieustaj\u0105ce poczucie winy. Na podstawie kilku ksi\u0105\u017cek tworzy si\u0119 daleko id\u0105ce uog\u00f3lnienia, a za tym idzie coraz bardziej rozwini\u0119ty przemys\u0142 pogardy wobec polsko\u015bci, tradycji, historii i narodu. To nie przypadek, to intencjonalne dzia\u0142anie zmierzaj\u0105ce do przekszta\u0142cenia i przebudowania polskiej pami\u0119ci. W tej \u201enowej\u201d, lepszej\u201d pami\u0119ci nie b\u0119dzie ju\u017c miejsca na dum\u0119 z narodowych osi\u0105gni\u0119\u0107, wielkich zwyci\u0119stw, sukces\u00f3w nauki, gospodarki i kultury. Ta swoista pedagogika wstydu ma wyrugowa\u0107 z pami\u0119ci Polak\u00f3w wszelkie elementy mog\u0105ce pokaza\u0107 nas w nieco lepszym \u015bwietle ni\u017c tylko jako antysemit\u00f3w, ciemnogrodzian, morderc\u00f3w i grabie\u017cc\u00f3w cudzego mienia. Uprawia j\u0105 ochoczo od ponad dwudziestu lat cz\u0119\u015b\u0107 polskich medi\u00f3w, do\u0142\u0105czy\u0142a do nich powodowana konformizmem cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w. Wszyscy mamy wstydzi\u0107 si\u0119 tego, \u017ce jeste\u015bmy Polakami, \u017ce nale\u017cymy do tego narodu, mamy wstydzi\u0107 si\u0119 polsko\u015bci w og\u00f3le. Tam\u0119 tym dzia\u0142aniom pr\u00f3bowa\u0142 po\u0142o\u017cy\u0107 w latach 2005-2007 rz\u0105d Prawa i Sprawiedliwo\u015bci przywi\u0105zuj\u0105cy odpowiedni\u0105 wag\u0119 do tzw. polityki historycznej, tak bardzo atakowanej przez niekt\u00f3rych dziennikarzy i publicyst\u00f3w. Gor\u0105cym zwolennikiem polityki historycznej by\u0142 prezydent Lech Kaczy\u0144ski, tw\u00f3rca wspania\u0142ego Muzeum Powstania Warszawskiego, kt\u00f3re nieustannie przyci\u0105ga tysi\u0105ce zwiedzaj\u0105cych. Wyrazem tej w\u0142a\u015bciwie realizowanej polityki historycznej by\u0142a tak\u017ce decyzja o wizycie prezydenta w Katyniu w 70. rocznic\u0119 zamordowania tam polskich oficer\u00f3w. \u015amier\u0107 urz\u0119duj\u0105cego prezydenta, prezydenta na uchod\u017astwie, wielu pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w, genera\u0142\u00f3w, duchownych sta\u0142a si\u0119 jakby kolejn\u0105 ofiar\u0105 w walce o narodow\u0105 pami\u0119\u0107, ofiar\u0105, kt\u00f3ra nie p\u00f3jdzie na marne. Dowodem na to comiesi\u0119czne obchody katastrofy, wydarzenia na Krakowskim Przedmie\u015bciu, duchowe i moralne wzmo\u017cenie, jakie po 10 kwietnia ogarn\u0119\u0142o znacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Je\u017celi przyj\u0105\u0107, \u017ce pami\u0119\u0107 i narodowa historia wymagaj\u0105 ofiary, to ofiara taka zosta\u0142a z\u0142o\u017cona.<\/p>\r\n

Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Pa\u0144skiej ksi\u0105\u017cki s\u0105 rozwa\u017cania dotycz\u0105ce najnowszej historii naszego kraju, tej po 1989 r. Nosi ona znamienny tytu\u0142 \u201eMi\u0119dzy \u015bmietnikiem i pomnikiem: walka o pami\u0119\u0107 III RP\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

Tytu\u0142 tego rozdzia\u0142u zaczerpn\u0105\u0142em oczywi\u015bcie z powie\u015bci \u201eGenera\u0142 Barcz\u201d Juliusza Kadena-Bandrowskiego. W naszej narodowej pami\u0119ci o historii, o kt\u00f3rej wspomina\u0142em wcze\u015bniej, wa\u017cne miejsce zajmuje obraz dziej\u00f3w najnowszych – tych po 1989 r. Zmagania o kszta\u0142t tej pami\u0119ci tocz\u0105 si\u0119 od dawna. O ile odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 r. towarzyszy\u0142a autentyczna rado\u015b\u0107 z w\u0142asnego pa\u0144stwa, to rado\u015b\u0107 po 4 czerwca 1989 r. by\u0142a bardzo kr\u00f3tka. Z\u0142udzenie odzyskania pa\u0144stwa zast\u0105pi\u0142a szybko \u015bwiadomo\u015b\u0107 uk\u0142adu zawartego przy Okr\u0105g\u0142ym Stole. O obowi\u0105zywaniu tego uk\u0142adu przypominali nam nieustannie jego sygnatariusze, i to zar\u00f3wno ze strony solidarno\u015bciowej, jak i rz\u0105dowej. Nie odzyskali\u015bmy wi\u0119c niepodleg\u0142o\u015bci sami, w\u0142asnymi staraniami i trwaj\u0105c\u0105 pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat walk\u0105, ale zostali\u015bmy po prostu wyzwoleni z \u0142aski tych, kt\u00f3rzy nas przez owe pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat trzymali pod knutem z moskiewskiego nadania. Przy takim za\u0142o\u017ceniu nie mo\u017ce dziwi\u0107 cenzura, jak\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 elit szybko narzuci\u0142a publicznemu dyskursowi o najnowszej historii. W ramach tej cenzury o gen. Jaruzelskim nale\u017cy pisa\u0107 jako o wybitnym Polaku i patriocie, wszelkie odwo\u0142ania do wielkiej narodowej historii okre\u015blane s\u0105 jako \u015bmieszne i zacofane, duma z przynale\u017cno\u015bci do w\u0142asnego narodu to nacjonalizm, a deklarowanie przywi\u0105zania do wiary to Ciemnogr\u00f3d. Do rangi najwy\u017cszej warto\u015bci podniesiona zosta\u0142a wolno\u015b\u0107, ale wolno\u015b\u0107 specyficznie rozumiana. Wolno\u015b\u0107 w znaczeniu ponowoczesnego liberalizmu, uwalniaj\u0105ca od narodowych obowi\u0105zk\u00f3w i powinno\u015bci, od patriotyzmu, religii, spo\u0142ecze\u0144stwa. Czy nale\u017cy podda\u0107 si\u0119 temu dyktatowi elit? Ale\u017c nie. Polska si\u0119 nie obroni, je\u017celi my zrezygnujemy z jej obrony. Nale\u017cy walczy\u0107 z naporem \u201eponowoczesno\u015bci\u201d, odbudowywa\u0107 poczucie przynale\u017cno\u015bci i dumy narodowej, tworzy\u0107 nowe, wspania\u0142e dzie\u0142a narodowej kultury. Niech wolno\u015b\u0107 stanie si\u0119 dla nas inspiracj\u0105 do oryginalnej tw\u00f3rczo\u015bci. Tylko od nas zale\u017cy, jak spo\u017cytkujemy ow\u0105 dan\u0105 nam wolno\u015b\u0107 i czy poddamy si\u0119 dyktatowi obdarowuj\u0105cych. W swojej ksi\u0105\u017cce cytuj\u0119 Karola Wojty\u0142\u0119: \u201eWolno\u015b\u0107 stale trzeba zdobywa\u0107, nie mo\u017cna jej tylko posiada\u0107. Przychodzi jako dar, utrzymuje si\u0119 poprzez zmaganie\u201d. Te s\u0142owa chyba najlepiej okre\u015blaj\u0105 jak nale\u017cy z wolno\u015bci\u0105 post\u0119powa\u0107. Wolno\u015b\u0107 musimy zdobywa\u0107 codziennie i codziennie mo\u017cemy j\u0105 straci\u0107.<\/p>\r\n

\r\n

\"\"Strachy i Lachy Przemiany polskiej pami\u0119ci 1982-2012 autor: Andrzej Nowak, 344 str., 17×24 cm, kreda 135 g, twarda oprawa, 14 rysunk\u00f3w satyrycznych autorstwa Ewy Bara\u0144skiej-Jamrozik, na ok\u0142adce rysunek: Noc w Belwederze<\/p>\r\n

\u00a0<\/h3>\r\n

\u00a0<\/h3>\r\n

\u00a0<\/h3>\r\n

\u00a0<\/h3>\r\n

\u00a0<\/h3>\r\n

 <\/h3>\r\n

 <\/h3>\r\n<\/blockquote>\r\n

Autor: niezalezna.pl, | \u0179r\u00f3d\u0142o: Bia\u0142y Kruk; materia\u0142y prasowe | (foto. Bia\u0142y Kruk; materia\u0142y prasowe)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rozmowa z prof. Andrzejem Nowakiem, historykiem z Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, publicyst\u0105, autorem wydanej w\u0142a\u015bnie przez wydawnictwo Bia\u0142y Kruk ksi\u0105\u017cki \u201eStrachy i Lachy. Przemiany polskiej pami\u0119ci 1982-2012\u201d. W jednym z rozdzia\u0142\u00f3w swojej najnowszej ksi\u0105\u017cki pokusi\u0142 si\u0119 Pan o bardzo ciekawe \u0107wiczenie intelektualne. Napisa\u0142 Pan mianowicie, jak na katastrof\u0119 Smole\u0144sk\u0105 zareagowa\u0142by marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski. Por\u00f3wnanie potencjalnego zachowania Marsza\u0142ka […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[30,92,137],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62311"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62311"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62311\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62311"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62311"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62311"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}