{"id":6205,"date":"2009-02-03T22:52:20","date_gmt":"2009-02-04T03:52:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=6205"},"modified":"2009-02-04T15:09:19","modified_gmt":"2009-02-04T20:09:19","slug":"ja-tez-nosilem-mieczyk-chrobrego-%e2%80%93-rozmowa-z-gen-wojciechem-jaruzelskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=6205","title":{"rendered":"Ja te\u017c nosi\u0142em mieczyk Chrobrego \u2013 rozmowa z gen. Wojciechem Jaruzelskim"},"content":{"rendered":"<p align=\"justify\"><strong>Urodzi\u0142 si\u0119 Pan w ziemia\u0144skiej rodzinie. Pa\u0144scy przodkowie walczyli w powstaniach, w wojnie polsko-radzieckiej 1920 r., ucz\u0119szcza\u0142 Pan do katolickiej szko\u0142y, by\u0142 Pan wierz\u0105cy i praktykuj\u0105cy. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce jest Pan dzi\u015b cz\u0142owiekiem lewicy?<\/strong><\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\">&#8211; To by\u0142 d\u0142ugi proces. Istotnie by\u0142em ukszta\u0142towany w duchu g\u0142\u0119boko patriotycznym, katolickim, antyrosyjskim i antyradzieckim. Na ten temat ju\u017c nieraz pisa\u0142em, m\u00f3wi\u0142em. Nie by\u0142a to iluminacja, ol\u015bnienie, \u017ce przeszed\u0142em nagle do jakiego\u015b innego \u015bwiata, innego widzenia rzeczywisto\u015bci. To kwestia do\u015bwiadcze\u0144 \u017cyciowych, w tym ci\u0119\u017ckich i bolesnych, typu Syberia, front. Pozwalaj\u0105 one zweryfikowa\u0107 pewne pogl\u0105dy, ot cho\u0107by na zwyk\u0142ego Sybiraka &#8211; Rosjanina. To jest nar\u00f3d, kt\u00f3ry wiele wycierpia\u0142, najwcze\u015bniej by\u0142 ofiar\u0105 stalinizmu i wszelkie fobie antyrosyjskie uwa\u017cam za g\u0142upot\u0119. Co innego w\u0142adze, ich patologie. Ja du\u017co widzia\u0142em, zw\u0142aszcza front zbli\u017ca ludzi. <br \/>\r\n Druga sprawa &#8211; religia. C\u00f3\u017c\u2026 Jestem z tych, kt\u00f3rzy widocznie potrzebuj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a na co dzie\u0144, nie umiej\u0105 \u017cy\u0107 sam\u0105 wiar\u0105. Sze\u015b\u0107 lat by\u0142em w gimnazjum katolickim, by\u0142em ministrantem, dzia\u0142a\u0142em w sodalicji maria\u0144skiej, z mlekiem matki wyssa\u0142em katolicyzm. Nawet w ko\u015bciele parafialnym mieli\u015bmy swoj\u0105\u00a0 \u0142aw\u0119 &#8211; m\u00f3j dziadek by\u0142 jednym z fundator\u00f3w tego ko\u015bcio\u0142a. Szanuj\u0119 historyczn\u0105 rol\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, jego wp\u0142yw na moralno\u015b\u0107, ale widocznie nie by\u0142o to we mnie zakotwiczone intelektualnie. Emocjonalnie tak, bo jeszcze z frontu pisa\u0142em listy do matki i siostry, opatrzone: \u201eOpatrzno\u015b\u0107 nade mn\u0105 czuwa\u201d, \u201ewczoraj by\u0142em u spowiedzi\u201d, lepiej si\u0119 dzi\u0119ki temu czu\u0142em. Ale brakowa\u0142o mi Ko\u015bcio\u0142a na co dzie\u0144, kiedy s\u0142ucha si\u0119 kap\u0142ana, podlega pewnym normom &#8211; spowied\u017a, komunia itd.\u00a0 Wreszcie wp\u0142yw \u015brodowiska, lektur itd. Dla mnie prze\u0142omowe by\u0142y studia w Wy\u017cszej Szkole Piechoty (wtedy nie by\u0142o jeszcze Akademii Sztabu Generalnego). By\u0142em oficerem frontowym, to by\u0142 rok 1947. Tam w znacznej cz\u0119\u015bci wyk\u0142adowcami byli oficerowie przedwojenni &#8211; w tym przedmiot\u00f3w politycznych. Byli te\u017c wyk\u0142adowcy radzieccy, ale w mniejszo\u015bci. W tej uczelni nauczano nas demokracji ludowej, polskiej drogi do socjalizmu. Nie by\u0142 to jeszcze etap, kiedy zatriumfowa\u0142 stalinizm. W programie nauczania mie\u015bci\u0142y si\u0119 warto\u015bci etyczno-\u015bwiatopogl\u0105dowe, okazywano szacunek do Ko\u015bcio\u0142a. Jednak oczywi\u015bcie by\u0142a walka: Ko\u015bci\u00f3\u0142 &#8211; pa\u0144stwo, Ko\u015bci\u00f3\u0142 &#8211;\u00a0 partia, by\u0142a rywalizacja o rz\u0105d dusz. Jak cz\u0142owiek si\u0119\u00a0 znalaz\u0142 systemowo, ustrojowo po tej stronie, to si\u0142\u0105 faktu si\u0119 w to wpisywa\u0142. <br \/>\r\n Pozw\u00f3lcie, \u017ce przeskocz\u0119 do 1968 r. Naszymi sojusznikami byli potencjalnie Arabowie, \u017bydzi sojusznikami Ameryki. To si\u0119 nak\u0142ada\u0142o automatycznie na okre\u015blony stosunek do jednej i drugiej strony z wszelkimi tego z\u0142ymi konsekwencjami. Podobnie tutaj: ja znalaz\u0142em si\u0119 po stronie \u00f3wczesnej rzeczywisto\u015bci, dojrzewa\u0142em do tego, wiedzia\u0142em jest to \u017ce jedyna droga dla Polski. M\u00f3wili panowie o Boles\u0142awie Piaseckim, \u017ce on dzia\u0142a\u0142 na zasadzie instynktu pa\u0144stwowego: takie pa\u0144stwo jest, innego nie b\u0119dzie. Trzeba w tych realiach tak dzia\u0142a\u0107, \u017ceby Polska optymalnie si\u0119 rozwija\u0142a. M\u00f3wi\u0105c z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia: zachowa\u0142y si\u0119 moje frontowe listy do przebywaj\u0105cej na Syberii matki i siostry. Jest jeden list pisany z teren\u00f3w Niemiec: czerwiec 1945 r., niedaleko Berlina. Pisa\u0142em: wiele rzeczy w Polsce mi si\u0119 nie podoba, wielu nie rozumiem, ale trzeba s\u0142u\u017cy\u0107 takiej Polsce jak\u0105 ona realnie jest i jakich ofiar by ona od nas nie wymaga\u0142a. A ode mnie wymaga\u0142a, by\u0142em porucznikiem z zapasow\u0105 koszul\u0105 w plecaku, maj\u0105tek nie istnia\u0142, rodzina w\u0142a\u015bciwie te\u017c nie, ojciec zosta\u0142 na Syberii na zawsze i ja takiej linii by\u0142em wierny: s\u0142u\u017cy\u0107 Polsce jak\u0105 ona jest, nie wymarzonej, nie ksi\u0119\u017cycowej. Dorzucam niezwykle wa\u017cny fakt, Piasecki chyba te\u017c si\u0119 tym kierowa\u0142: Ziemie Zachodnie. Zmiana terytorialnego ukszta\u0142towania. Gdyby nie Polska Ludowa, to byliby\u015bmy pa\u0144stwem kad\u0142ubowym, terytorialnie ograniczonym. Nie odzyskaliby\u015bmy Wilna i Lwowa, nie uzyskaliby\u015bmy Wroc\u0142awia i Szczecina. Polska Ludowa nie by\u0142a czarn\u0105 dziur\u0105. By\u0142y rzeczy i dobre i z\u0142e, szczeg\u00f3lnie wa\u017cne by\u0142o to co decydowa\u0142o o awansie cywilizacyjnym. Wszystko to sumowa\u0142o si\u0119 jako zbi\u00f3r do\u015bwiadcze\u0144 i stopniowo, krok po kroku, kszta\u0142towa\u0142o autentyczny stosunek do Polski Ludowej, kt\u00f3rego ja si\u0119\u00a0 nie wypieram. Chocia\u017c\u00a0 s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy robi\u0105 z siebie takich, kt\u00f3rzy \u201emusieli\u201d. Owszem, musieli &#8211; bo to si\u0119 mie\u015bci\u0142o w ramach \u00f3wczesnego porz\u0105dku.\u00a0 Ja nie poszed\u0142em \u201ena barykady\u201d, funkcjonowa\u0142em w tym co by\u0142o, stara\u0142em si\u0119, na ile potrafi\u0142em &#8211; zw\u0142aszcza w wojsku &#8211; robi\u0107 tak, \u017ceby to wojsko by\u0142o silne, zdyscyplinowane, licz\u0105ce si\u0119 w tym bloku, kt\u00f3ry istnia\u0142.<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\"><strong>Czy gdyby nie wybuch\u0142a II wojna \u015bwiatowa, historia nie potoczy\u0142aby si\u0119 tak jak si\u0119 potoczy\u0142a, gdyby by\u0142y inne warunki geopolityczne, to czy nie wyklucza Pan takiej mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce dzi\u015b mia\u0142by Pan pogl\u0105dy katolickie i prawicowe?<\/strong><br \/>\r\n &#8211; Prawdopodobnie tak by by\u0142o. Na pewno tak by by\u0142o! Sprawy potoczy\u0142yby si\u0119 tak jak Panowie m\u00f3wicie. Jednak przypadek w \u017cyciu jednostki ludzkiej jest niezwykle wa\u017cnym czynnikiem, kt\u00f3ry rzutuje na ca\u0142e jej \u017cycie. Gdyby moja rodzina i\u00a0 ja (mia\u0142em 16 lat) &#8211; nie byliby\u015bmy uchod\u017acami z naszego maj\u0105tku, a zostaliby\u015bmy na miejscu, to znalaz\u0142bym si\u0119 w Armii Krajowej, mo\u017ce w NSZ &#8211; Podlasie by\u0142o bardzo prawicowo radykalne, ze wszystkimi tego konsekwencjami. W czasie okupacji m\u00f3g\u0142bym zgin\u0105\u0107 w powstaniu warszawskim,\u00a0 a mo\u017ce bym posiedzia\u0142, r\u00f3\u017cnie mog\u0142o by\u0107. Gdybym zd\u0105\u017cy\u0142 do armii Andersa i znalaz\u0142 si\u0119 tam, to bym trafi\u0142 pod Monte Cassino, je\u015blibym prze\u017cy\u0142, to dotar\u0142abym do Anglii, a je\u015blibym wr\u00f3ci\u0142 do Polski, to prawdopodobnie bym posiedzia\u0142, zachowuj\u0105c przy tym system warto\u015bci, pogl\u0105d\u00f3w wyznawanych poprzednio, zweryfikowanych przez do\u015bwiadczenia \u017cycia. Mo\u017ce nale\u017ca\u0142oby go dostosowa\u0107 do nowych reali\u00f3w. Polskie losy s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne. Prymas Glemp pochodzi z biednej rodziny robotniczej, ucz\u0119szcza\u0142 do \u201ekomunistycznej\u201d szko\u0142y, nale\u017ca\u0142 do ZMP, by\u0142 aktywist\u0105 TPPR, no i\u2026 zosta\u0142 Prymasem Polski! Ja, z ca\u0142ym baga\u017cem rodowodowym, zosta\u0142em I sekretarzem partii! To pokazuje, \u017ce z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 dr\u00f3g by\u0142a niezwykle bogata w r\u00f3\u017cne warianty. Odby\u0142em\u00a0 8 rozm\u00f3w z papie\u017cem Janem Paw\u0142em II, dobrze je pami\u0119tam i wysoce ceni\u0119. Z prymasem Stefanem Wyszy\u0144skim jedn\u0105, d\u0142ug\u0105, blisko 3-godzinn\u0105. Opisa\u0142em j\u0105 dok\u0142adnie w mojej ksi\u0105\u017cce pt. \u201eStan wojenny dlaczego\u2026\u201d. Mia\u0142em wiele spotka\u0144 z prymasem Glempem, do dzi\u015b przekazujemy sobie kurtuazyjne \u017cyczenia, jego m\u0142odszy brat odwiedza mnie, by\u0142 aktywist\u0105 partyjnym w swoim czasie\u2026 A wi\u0119c nie da si\u0119 tak: \u201eczarne &#8211; bia\u0142e\u201d. Je\u015bli kto\u015b to robi to w imi\u0119 koniunktury.<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\"><strong>Pan genera\u0142 m\u00f3wi\u0142 o realizmie hierarch\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a w okresie PRL. Obecnie Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie chce jednak zabiera\u0107 g\u0142osu w pa\u0144skiej sprawie, w sprawie oskar\u017ce\u0144 wysuwanych pod Pana adresem. Czy pan to bole\u015bnie odczuwa?<\/strong><br \/>\r\n &#8211;\u00a0 To za mocne s\u0142owo, ale jestem nieco rozczarowany. Nasze kontakty z prymasem Glempem nacechowane by\u0142y\u00a0 \u017cyczliwo\u015bci\u0105 i zaufaniem. On dzisiaj si\u0119 dystansuje, ja to nawet rozumiem, bo by\u0142 oskar\u017cany, \u017ce jest zbyt ugodowy w stosunku do w\u0142adzy &#8211; m\u00f3wiono nawet \u201etowarzysz Glemp\u201d. Ka\u017cdy ma sw\u00f3j kompleks, ja mia\u0142em sw\u00f3j &#8211; kompleks ziemianina: klasa robotnicza, ch\u0142opstwo, trzeba zrobi\u0107 dla nich wszystko. Mia\u0142em poczucie moralnego d\u0142ugu. Do ojca zwracano si\u0119 per \u201ewielmo\u017cny panie\u201d, ca\u0142owano go w r\u0119k\u0119, do mnie \u201epaniczu\u201d, widzia\u0142em bied\u0119, czworaki\u2026 Dla mnie to by\u0142 \u015bwiat tak urz\u0105dzony, normalno\u015b\u0107, dzieci\u0144stwo jak w r\u00f3\u017cowej mgle. Ja potrafi\u0119 to zweryfikowa\u0107. Prymas Glemp, jak ka\u017cdy, ma sw\u00f3j kompleks. My\u015bl\u0119, \u017ce on polega na tym, i\u017c by\u0142 wtedy bardzo realistyczny, jemu to wyrzucano, zarzucano. Dlatego zachowuje teraz ostro\u017cno\u015b\u0107 &#8211; tak chc\u0119 to okre\u015bli\u0107\u2026 Z Papie\u017cem mia\u0142em trzy rozmowy, kiedy ju\u017c przesta\u0142em by\u0107 osob\u0105 publiczn\u0105. Ostatni\u0105 w 2001 r. &#8211; co zaznaczam &#8211; niemal w 20. rocznic\u0119 stanu wojennego. Przyj\u0105\u0142 mnie na p\u00f3\u0142godzinnej rozmowie, w prywatnych apartamentach. By\u0142 ju\u017c bardzo s\u0142aby, ledwo m\u00f3wi\u0142, Stanis\u0142aw Dziwisz go podtrzymywa\u0142 za r\u0119ce. On zademonstrowa\u0142 taki w\u0142a\u015bnie stosunek do mnie. A przecie\u017c nie musia\u0142, i ja to bardzo ceni\u0119.<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\"><strong>Czyli uwa\u017ca si\u0119 Pan za realist\u0119\u2026<br \/>\r\n <\/strong>&#8211; No tak.<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\"><strong>To zapytamy o Aleksandra Wielopolskiego. Czy s\u0142ynn\u0105 brank\u0119 z 1863 r., zorganizowan\u0105 aby zapobiec powstaniu, mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do stanu wojennego? Tyle tylko, \u017ce pa\u0144ska branka si\u0119 uda\u0142a, a tamta nie. To dobre pytanie &#8211; w ko\u0144cu pa\u0144ski dziadek by\u0142 powsta\u0144cem.<\/strong> <br \/>\r\n &#8211; Dosta\u0142 12 lat Syberii, odsiedzia\u0142 8, potem amnestia. Te\u017c Wojciech. Na jego cze\u015b\u0107 to imi\u0119 nosz\u0119. J\u00f3zef Pi\u0142sudski, rewolucjonista i patriota, wypowiada\u0142 si\u0119 z szacunkiem o Wielopolskim, jako o wielkim Polaku. Nie chc\u0119 robi\u0107 por\u00f3wna\u0144 &#8211; ka\u017cdy czas historyczna ma swoje cechy, ale my\u015bl\u0119, \u017ce pewne elementy mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107. On stara\u0142 si\u0119 zapobiec nieszcz\u0119\u015bciu. Przecie\u017c to powstanie nas cofn\u0119\u0142o, te straty\u2026 Ja wtedy nie my\u015bla\u0142em o Wielopolskim. W polskich genach s\u0105 pewne geny martyrologiczno-powsta\u0144cze. Ja mia\u0142em wiedz\u0119, \u017ce je\u015bli w 1981 roku nie postawi si\u0119 tamy, to b\u0119dzie tragedia. Nie tylko zreszt\u0105 w wymiarze zewn\u0119trznym. Dzi\u015b g\u0142\u00f3wnie rozwa\u017ca si\u0119 &#8211; weszliby, nie weszli. A co si\u0119 dzia\u0142o w kraju? Wkroczenie to by\u0142aby pochodna, wypadkowa sytuacji w Polsce, anarchii, rozpadu gospodarki, zapowiedzi drastycznych ogranicze\u0144 surowc\u00f3w\u2026 Prof. Stanis\u0142aw Stomma napisa\u0142, \u017ce wystarczy\u0142oby, \u017ceby Polsk\u0119 powali\u0107 na kolana. Ka\u017cdy trze\u017awo my\u015bl\u0105cy cz\u0142owiek powinien spojrze\u0107 na ten czas jako na wielk\u0105 nauk\u0119 dla Polak\u00f3w. Nie wolno lekcewa\u017cy\u0107 reali\u00f3w, ale w te realia si\u0119 wpisywa\u0107 i stara\u0107 si\u0119 je stopniowo zmienia\u0107, tak je te\u017c zmieniali\u015bmy. Konsekwencj\u0105 by\u0142 Okr\u0105g\u0142y St\u00f3\u0142.<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\"><strong>A co pan genera\u0142 s\u0105dzi o Romanie Dmowskim. Polityk prawicowy, geopolitycznie, jak si\u0119 to okre\u015bla,\u00a0 prorosyjski.<\/strong> <br \/>\r\n &#8211; Wiecie Panowie, ja jako m\u0142ody ch\u0142opak jaki\u015b czas nosi\u0142em mieczyk! To okre\u015bla moje \u00f3wczesne widzenie, wynikaj\u0105ce z atmosfery w gimnazjum, bo dom by\u0142 apolityczny, mniej anga\u017cuj\u0105cy si\u0119 w polityk\u0119, bardziej zainteresowany cenami zbo\u017ca. Aczkolwiek zamach majowy by\u0142 oceniany krytycznie. Je\u015bli chodzi o Dmowskiego, to moja wiedza by\u0142a do\u015b\u0107 ograniczona, ale jego ruch by\u0142 pr\u0119\u017cny i dynamiczny. W naszej szkole by\u0142 i ONR. I na mieczyku te trzy litery w\u0142a\u015bnie\u2026<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\"><strong>Pan genera\u0142 nosi\u0142 taki z literami?<\/strong><br \/>\r\n &#8211; Nie, ja bez liter (\u015bmiech). M\u00f3g\u0142by jednak nosi\u0107 i taki. M\u00f3j horyzont by\u0142 jednostronny: B\u00f3g, Ojczyzna, Nar\u00f3d, \u017cydokomuna, masoneria. Rol\u0119 Dmowskiego poznawa\u0142em p\u00f3\u017aniej. On na lekcjach historii, w podr\u0119cznikach by\u0142 marginalizowany. Tylko Pi\u0142sudski, Pi\u0142sudski, \u015bpiewy, modlitwy, potem Rydz. Dmowski za\u015b by\u0142 zepchni\u0119ty na dalsze miejsce. Dzisiaj oceniam go jako wybitnego m\u0119\u017ca stanu, jego rola w Pary\u017cu by\u0142a ogromna. Bior\u0105c pod uwag\u0119 to, gdzie w czasie I wojny by\u0142y legiony, to mogliby\u015bmy by\u0107 inaczej potraktowani. W tym sensie jego rola by\u0142a r\u00f3wnorz\u0119dna z Pi\u0142sudskim, aczkolwiek dzi\u015b, jakby nie patrze\u0107 niekt\u00f3re pogl\u0105dy mia\u0142 za\u015bciankowe, w tym narastaj\u0105ce tendencje antysemickie.\u00a0 Ale widzia\u0142, \u017ce jeste\u015bmy pomi\u0119dzy dwoma wielkimi pa\u0144stwami i uwa\u017ca\u0142, jak potem kardyna\u0142 Stefan Wyszy\u0144ski, \u017ce \u015bciana s\u0142owia\u0144ska jest realno\u015bci\u0105. ZSRR, komunizm, wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej upadnie, ale Rosja b\u0119dzie. Traktujmy to nie jako z\u0142o konieczne, ale jako szans\u0119. Te r\u00f3\u017cne dzisiejsze fobie s\u0105 g\u0142upie. Nawracanie Rosji na demokracj\u0119? Demokracja rodzi si\u0119 w d\u0142ugim procesie, z jajecznicy Putin zrobi\u0142 jajko, ale \u017ceby zrobi\u0107 jajko napr\u0119\u017ca\u0142 musku\u0142y.<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\"><strong>Wobec tego, czy czuje si\u0119 Pan spadkobierc\u0105 geopolitycznym Dmowskiego?<\/strong><br \/>\r\n &#8211; Ja nie chc\u0119 takiej analogii czyni\u0107, to jest za daleko powiedziane. Nie chc\u0119 by\u0107 niczyim spadkobierc\u0105, chc\u0119 my\u015ble\u0107 we w\u0142asnych kategoriach i my\u015ble\u0107 o sytuacjach mi bli\u017cszych, dalszych, i naukach, kt\u00f3re z tego wyci\u0105gam.<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\">Rozmawiali:<strong> Jan Engelgard<\/strong>, <strong>Adam Wielomski<\/strong><\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\">Jest to fragment wywiadu z gen. Wojciechem Jaruzelskim. Ca\u0142o\u015b\u0107 uka\u017ce si\u0119 w najnowszym numerze periodyku \u201ePro, Fide, Rege et Lege\u201d<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\">Nr 6 (8.02.2009)<br \/>\r\n Na zdj\u0119ciu: Adam Wielomski i gen. Wojciech Jaruzelski<\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\">Za: <a href=\"http:\/\/www.myslpolska.org\/?key=2,,2209\" target=\"_blank\">My\u015bl Polska<\/a><\/p>\r\n\r\n<p align=\"justify\">\u00a0<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Urodzi\u0142 si\u0119 Pan w ziemia\u0144skiej rodzinie. Pa\u0144scy przodkowie walczyli w powstaniach, w wojnie polsko-radzieckiej 1920 r., ucz\u0119szcza\u0142 Pan do katolickiej szko\u0142y, by\u0142 Pan wierz\u0105cy i praktykuj\u0105cy. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce jest Pan dzi\u015b cz\u0142owiekiem lewicy? &#8211; To by\u0142 d\u0142ugi proces. Istotnie by\u0142em ukszta\u0142towany w duchu g\u0142\u0119boko patriotycznym, katolickim, antyrosyjskim i antyradzieckim. Na ten temat [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[81,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6205"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6205"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6205\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}