Podobno Eucharystia znajduje si\u0119 w centrum chrze\u015bcija\u0144skiego \u017cycia. Tajemnica tajemnic, kt\u00f3r\u0105 w niebie adoruj\u0105 ch\u00f3ry anielskie – Trony, Panowania, Zwierzchno\u015bci i W\u0142adze, a na ziemi…; rozdaj\u0105 \u015bwieccy szafarze z r\u0105k do r\u0105k ludziom, po kt\u00f3rych w ko\u015bcio\u0142ach pe\u0142no jest porozrzucanych \u015bwi\u0119tych cz\u0105stek, a nawet ca\u0142ych Hostii. Ta apokaliptyczna wizja komunikowania podczas Mszy Świ\u0119tej, coraz cz\u0119\u015bciej staje si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105. W Polsce czarne chmury nap\u0142yn\u0119\u0142y ju\u017c prawie dwa lata temu, kiedy decyzj\u0105 Konferencji Episkopatu Polski pozostawiono furtk\u0119 dla udzielania Komunii na r\u0119k\u0119, czyli dla najwi\u0119kszego z\u0142a wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata – jak okre\u015bli\u0142a ten spos\u00f3b komunikowania Matka Teresa z Kalkuty.\r\n\r\n <\/p>\r\n
<\/p>\r\n
Pierwszym krajem, gdzie Komuni\u0119 na r\u0119k\u0119 wprowadzono po Soborze Watyka\u0144skim II, by\u0142a Holandia. Zamach na tradycyjn\u0105 form\u0119 komunikowania przeprowadzono wbrew obowi\u0105zuj\u0105cemu prawu i pos\u0142usze\u0144stwu hierarchii Ko\u015bcio\u0142a. Cel by\u0142 jasny – protestantyzacja liturgii. A\u017c si\u0119 ci\u015bnie na usta cytat z Cypriana Kamila Norwida: „Z karafki napi\u0107 si\u0119 mo\u017cna, u\u015bcisn\u0105wszy j\u0105 za szyjk\u0119 i przechyliwszy ku ustom, ale kto ze \u017ar\u00f3d\u0142a pije, musi ukl\u0119kn\u0105\u0107 i pochyli\u0107 czo\u0142o”.<\/p>\r\n
Holandia – awangarda liturgicznej rebelii<\/strong><\/p>\r\n\t Soborowa Konstytucja o Liturgii Świ\u0119tej s\u0142owem nie wspomina o wprowadzeniu Komunii na r\u0119k\u0119. Ma\u0142o tego, jest to jeden z pi\u0119kniejszych dokument\u00f3w, powtarzaj\u0105cych katolick\u0105 nauk\u0119 o Mszy Świ\u0119tej z zachowaniem j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego i \u015bpiewu gregoria\u0144skiego. O dziwo tych zapis\u00f3w nie wcielaj\u0105 w \u017cycie gorliwi wyznawcy Vaticanum Secundum, a dodatkowo powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na SWD jako inicjatora zmian liturgicznych. Pierwszymi \u015bmia\u0142kami, kt\u00f3rzy masowo zacz\u0119li rozdawa\u0107 Komuni\u0119 na r\u0119k\u0119 w Ko\u015bciele katolickim, byli ksi\u0119\u017ca holenderscy. Trzeba jasno powiedzie\u0107, \u017ce dokonywali tego w niepos\u0142usze\u0144stwie do norm obowi\u0105zuj\u0105cych w ca\u0142ym Ko\u015bciele. Papie\u017c Pawe\u0142 VI, widz\u0105c otwarte nadu\u017cycia, wys\u0142a\u0142 list do biskup\u00f3w ca\u0142ego \u015bwiata z pytaniem, czy praktyka ta ma by\u0107 dozwolona. Wyniki g\u0142osowania znalaz\u0142y si\u0119 w Instrukcji „Memoriale Domini” (29 maja 1969 roku) i pokaza\u0142y dobitnie, i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 biskup\u00f3w zag\u0142osowa\u0142a za zachowaniem tradycyjnej praktyki. Instrukcja stwierdza: „Stolica Apostolska zatem usilnie napomina biskup\u00f3w, kap\u0142an\u00f3w i wiernych, aby gorliwie przestrzegali tego prawa, wa\u017cnego i ponownie potwierdzonego, zgodnie z os\u0105dem wi\u0119kszo\u015bci katolickich biskup\u00f3w, w formie zgodnej z obecnym rytem \u015bwi\u0119tej liturgii, co jest niezb\u0119dne dla powszechnego dobra Ko\u015bcio\u0142a”. Buntownicy nie zamierzali s\u0142ucha\u0107 tych s\u0142\u00f3w zaaprobowanych przez samego papie\u017ca, a s\u0142abo\u015b\u0107 tego ostatniego stworzy\u0142a reformatorom nieocenion\u0105 okazj\u0119 do wy\u0142omu z dotychczasowego liturgicznego kanonu. Cytowana Instrukcja dopuszcza\u0142a bowiem mo\u017cliwo\u015b\u0107 wprowadzenia Komunii na r\u0119k\u0119. Wystarczy\u0142o, \u017ce uznano, i\u017c do czas\u00f3w Instrukcji gdzie\u015b praktyka ta zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 ju\u017c rozprzestrzeni\u0107. Wtedy, o ile dwie trzecie episkopatu widzia\u0142oby tak\u0105 potrzeb\u0119, mo\u017cna si\u0119 by\u0142o zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Stolicy Apostolskiej z pro\u015bb\u0105 o zatwierdzenie ju\u017c praktykowanej Komunii na r\u0119k\u0119. By\u0142 to wyra\u017any znak dla wszelkiej ma\u015bci buntownik\u00f3w. Oto Watykan uzna\u0142, \u017ce mo\u017cna wprowadzi\u0107 jak\u0105\u015b praktyk\u0119 niezgodnie z prawem i wbrew pos\u0142usze\u0144stwu w\u0142adzy Piotrowej, a nast\u0119pnie zostanie ona zaakceptowana przez Rzym jako „ju\u017c rozprzestrzeniona praktyka”. Kap\u0142ani winni jawnego niepos\u0142usze\u0144stwa w tak wa\u017cnej sprawie jak Eucharystia winni by\u0107 suspendowani. To jednak nie nast\u0105pi\u0142o, a praktyka rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na Niemcy, Belgi\u0119, Francj\u0119, a w ko\u0144cu na kilkadziesi\u0105t kraj\u00f3w. Bezczelnie wbrew woli Stolicy Apostolskiej wprowadza\u0142y one nadu\u017cycie, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 potem na dany im wytrych praktyki „ju\u017c rozpowszechnionej w jakim\u015b rejonie”. Tak wi\u0119c modernizm w liturgii nie zosta\u0142 wprowadzony przez zbuntowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107, lecz grupk\u0119 duchownych rebeliant\u00f3w. Za\u015b zielone \u015bwiat\u0142o dla rewolucyjnych i szkodliwych zmian da\u0142a mu s\u0142abo\u015b\u0107 i brak sprzeciwu tradycyjnie my\u015bl\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\r\n Korzenie wczesnochrze\u015bcija\u0144skie?<\/strong><\/p>\r\n Zwolennicy Komunii na r\u0119k\u0119 zawsze powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na tradycj\u0119 wczesnochrze\u015bcija\u0144sk\u0105, a nawet biblijn\u0105. W ich przekonaniu udowadnia to, \u017ce przyjmowanie Komunii, kl\u0119cz\u0105c i do ust, jest form\u0105 wt\u00f3rn\u0105 i przesadn\u0105. Pierwszym b\u0142\u0119dem takiego rozumowania jest doszcz\u0119tny brak zrozumienia dla rozwoju liturgii. Papie\u017c Pius XII pot\u0119pi\u0142 takie nowo\u015bci w encyklice „Mediator Dei”: „Nie nale\u017cy jednak mniema\u0107, i\u017c dawny zwyczaj, dlatego tylko, \u017ce tchnie staro\u017cytno\u015bci\u0105, jest lepszy i stosowniejszy”. Po czym papie\u017c proroczo dodaje: „I tak, by u\u017cy\u0107 przyk\u0142adu, b\u0142\u0105dz\u0105 ci, kt\u00f3rzy chc\u0105 o\u0142tarzom przywr\u00f3ci\u0107 pierwotny kszta\u0142t sto\u0142u (encyklika z 1947 roku! – dopowiedzenie autora); kt\u00f3rzy chc\u0105 wykluczy\u0107 czarny kolor z szat ko\u015bcielnych; kt\u00f3rzy nie dopuszczaj\u0105 w ko\u015bciele pos\u0105g\u00f3w i \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w”. Cz\u0119\u015bciowo Pius XII przewidzia\u0142 trendy wsp\u00f3\u0142czesnego mu modernistycznego ruchu liturgicznego. Nie m\u00f3g\u0142 nawet zak\u0142ada\u0107, \u017ce dojdzie do takich zniewag jak \u015bwieccy szafarze Komunii czy Komunia na r\u0119k\u0119. Wracaj\u0105c do staro\u017cytno\u015bci, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce nauka o Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramencie z up\u0142ywem czasu rozwija\u0142a si\u0119. Ko\u015bci\u00f3\u0142 eliminowa\u0142 wiele nadu\u017cy\u0107 pierwszych wiek\u00f3w, jak chocia\u017cby chowanie cia\u0142 zmar\u0142ych wraz Hostiami Świ\u0119tymi czy pojenie ochrzczonych dzieci Krwi\u0105 Chrystusa. Z drugiej strony wyszed\u0142 naprzeciw grupom pozbawionym nie tylko Eucharystii, ale nawet chrztu, to znaczy rze\u017abiarzom, malarzom, aktorom, osobom daj\u0105cym jakiekolwiek przedstawienia, rozpustnikom, czarodziejom, szarlatanom i \u017co\u0142nierzom. Jak wida\u0107, nie ka\u017cdy wczesnochrze\u015bcija\u0144ski zwyczaj godny jest \u015blepego na\u015bladowania. W przypadku Komunii na r\u0119k\u0119 najcz\u0119\u015bciej cytowanym \u015bwi\u0119tym jest \u015bw. Cyryl Jerozolimski. Wiele wskazuje na to, ze „katechezy” \u015bw. Cyryla zosta\u0142y naprawd\u0119 napisane przez niezbyt ortodoksyjnego Jana II – nast\u0119pc\u0119 \u015bw. Cyryla. Oczywi\u015bcie spos\u00f3b komunikowania na r\u0119k\u0119 przedstawiony w „katechezach” w niczym nie przypomina dzisiejszego bezceremonialnego wzi\u0119cia do r\u0119ki Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu. Warto ten kluczowy tekst przytoczy\u0107 w ca\u0142o\u015bci: „Zbli\u017caj\u0105c si\u0119 wi\u0119c, nie podchod\u017a z wyci\u0105gni\u0119tymi d\u0142o\u0144mi, ani z rozpostartymi palcami, ale z lewej r\u0119ki uczy\u0144 tron dla prawej, gdy\u017c ta w\u0142a\u015bnie d\u0142o\u0144 ma przyj\u0105\u0107 Kr\u00f3la. Nadstawiaj\u0105c d\u0142o\u0144, przyjmij Cia\u0142o Chrystusa, dodaj\u0105c „Amen”. Nast\u0119pnie, ostro\u017cnie u\u015bwi\u0119caj\u0105c swe oczy poprzez dotkni\u0119cie ich \u015bwi\u0119tym Cia\u0142em, spo\u017cyj Je, dbaj\u0105c o to, aby\u015b nie utraci\u0142 \u017cadnej cz\u0105stki.” W\u0142a\u015bnie to nacieranie powoduje, \u017ce pow\u0105tpiewa si\u0119 w ca\u0142kowite autorstwo \u015bw. Cyryla, jednak nawet tutaj wida\u0107 katolick\u0105 nauk\u0119, kt\u00f3ra zosta\u0142a w p\u00f3\u017aniejszych wiekach jeszcze dok\u0142adniej zdefiniowana: „Chrystus, ca\u0142y i w pe\u0142ni, zawarty jest nie tylko pod ka\u017cd\u0105 postaci\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c w najdrobniejszej cz\u0105stce ka\u017cdej postaci” (Katechizm rzymski) – Ka\u017cda cz\u0105stka – m\u00f3wi \u015bw. Augustyn – mie\u015bci w sobie Chrystusa, a on jest ca\u0142y w ka\u017cdej cz\u0105stce. Mo\u017ce warto, aby w trosce o godne poszanowanie Cia\u0142a i Krwi pa\u0144skiej zerkn\u0105\u0107 na proste badania naukowe, kt\u00f3re jednoznacznie dowodz\u0105, \u017ce przy komunikowaniu na r\u0119k\u0119, na d\u0142oniach pozostaj\u0105 liczne, widoczne cz\u0105stki Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu, kt\u00f3re s\u0105 potem deptane na pod\u0142odze \u015bwi\u0105tyni. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce taki spos\u00f3b komunikowania u\u0142atwia wiele nadu\u017cy\u0107, jak przyk\u0142adowo zabawa Hostiami przez dzieci, wynoszenie go w ksi\u0105\u017ceczkach do nabo\u017ce\u0144stw przez osoby starsze dla swoich ma\u0142\u017conk\u00f3w i ma\u0142\u017conek oraz zabieranie Eucharystii w zamiarach satanistycznych. Wszystkie te sytuacje wyst\u0119puj\u0105 w krajach, kt\u00f3re zdecydowa\u0142y si\u0119 wprowadzi\u0107 Komuni\u0119 na r\u0119k\u0119.<\/p>\r\n Komunia na r\u0119k\u0119 ekumenicznym umizgiem<\/strong><\/p>\r\n Czasy po Soborze Watyka\u0144skim II bardzo uwydatni\u0142y tak zwan\u0105 godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, aspekt wsp\u00f3lnotowy Ko\u015bcio\u0142a i perspektyw\u0119 uczty podczas Mszy Świ\u0119tej. To wszystko doprowadzi\u0142o do twierdzenia, \u017ce zbytnia boja\u017a\u0144 bo\u017ca oraz przesadne uni\u017cenie cz\u0142owieka zepchn\u0119\u0142o go do pozycji feudalnego ch\u0142opa, kt\u00f3ry musi kl\u0119ka\u0107 przed swoim panem. Zdaje si\u0119, \u017ce zapomniano, i\u017c nikt nie jest tak wielki, jak w momencie, w kt\u00f3rym kl\u0119czy przed swoim Bogiem i oddaje mu nale\u017cn\u0105 cze\u015b\u0107. Wysuni\u0119to argument, \u017ce r\u0119ka nie jest mniej godna Boga ni\u017c j\u0119zyk. Oczywi\u015bcie, ale nie zmienia to faktu, \u017ce te dwa sposoby komunikowania nacechowane s\u0105 zupe\u0142nie inn\u0105 symbolik\u0105. Komunia do ust ukazuje aspekt daru, kt\u00f3ry jest dany darmo, a nie udzielony sobie sam przez siebie, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o braku czci dla \u015bwi\u0119tych cz\u0105stek. Historia odnotowuje wiele rewolt eucharystycznych podwa\u017caj\u0105cych katolick\u0105 nauk\u0119 o Rzeczywistej Obecno\u015bci. Ju\u017c arianie zaprzeczaj\u0105cy b\u00f3stwu Pana Jezusa ostentacyjnie wprowadzili komuni\u0119 na r\u0119k\u0119. Takich zmian dokona\u0142a te\u017c reformacja protestancka zaci\u0119cie walcz\u0105ca z katolick\u0105 sakramentologi\u0105. Okazuje si\u0119, \u017ce ten i inne zwyczaje znalaz\u0142y swoje miejsce w posoborowej liturgii, a wszystko to pod p\u0142aszczykiem powrotu „do korzeni”. Owoce<\/strong><\/p>\r\n Po wprowadzeniu Komunii na r\u0119k\u0119 na pewno nie wzros\u0142a pobo\u017cno\u015b\u0107 eucharystyczna. Wystarczy wspomnie\u0107, \u017ce w Stanach Zjednoczonych w 20 lat po wprowadzeniu tego haniebnego zwyczaju oko\u0142o 70 proc. katolik\u00f3w nie wierzy\u0142o ju\u017c w Rzeczywist\u0105 Obecno\u015b\u0107 Zbawiciela w Eucharystii! Osobi\u015bcie widzia\u0142em pseudo Msze we Francji, bez najmniejszej czci, zasad liturgicznych (zw\u0142aszcza puryfikacji!), podczas kt\u00f3rych jakie\u015b panie z nielicznej grupy wiernych rozdawa\u0142y ludziom do r\u0119ki konsekrowane wcze\u015bniej komunikanty. Pomy\u015blmy, czy w\u015br\u00f3d pierwszokomunijnych dzieci taki rytua\u0142 uzmys\u0142owi, \u017ce obcujemy z prawdziwym Bogiem? Na pewno nie, ale czy w dzisiejszych czasach cz\u0142owiek nie zaj\u0105\u0142 miejsca Stw\u00f3rcy, a jego wolno\u015b\u0107 i godno\u015b\u0107, czy nie wypar\u0142y poj\u0119cia mi\u0142o\u015bci i prawdy? Dzisiaj nie ma ju\u017c \u017celaznego dogmatu, ale dogmat chwili, dostosowywany do \u015bwita, do wymog\u00f3w, jak m\u00f3wi\u0105, tych wyj\u0105tkowo burzliwych i trudnych czas\u00f3w. Zdaje si\u0119, \u017ce taki obraz wymalowa\u0142 przed nami kardyna\u0142 Newman, pisz\u0105c: „Niezliczone chor\u0105giewki agituj\u0105 na wietrze w t\u0119 i w tamt\u0105 stron\u0119: tak liczne, tak gwa\u0142towne, tak dalekosi\u0119\u017cne, tak przelotne, tak niepewne, tak zmienne s\u0105 te porywy chor\u0105giewek ludzkich opinii; tak nagle, z takim impetem, tak bezowocnie porywaj\u0105 si\u0119 na te dusze, kt\u00f3re trwaj\u0105 w Bogu. W niczym si\u0119 nie zgadzaj\u0105 poza tym, by by\u0107 jak chor\u0105giewki na wietrze i zmiata\u0107 wszystko jak poryw wiatru. S\u0105 g\u0142osami wielu; s\u0105 pot\u0119g\u0105 tego \u015bwiata, a pot\u0119ga ta jest skierowana przeciwko niewielu. Ich argumentem, jedynym argumentem jest potrzeba chwili. Nie istnieli wczoraj, nie b\u0119d\u0105 istnie\u0107 jutro. Nie ma zasady skutku i przyczyny, nie ma staro\u017cytnej wiary, ale tylko to, co obecnie ka\u017cdy przyjmuje na wiar\u0119, albo, by\u0107 mo\u017ce, s\u0105dzi, \u017ce pochodzi z Biblii, wi\u0119c nie podlega dyskusji. Dla nich nie jest istotne, by g\u0142osi\u0107 to, co wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyznawa\u0142a przez stulecia, ale to, w co wi\u0119kszo\u015b\u0107 wierzy w obecnej godzinie”.<\/p>\r\n \r\n\t
Św. Sykstus (ok. 115): „Naczy\u0144 liturgicznych nie mo\u017ce dotyka\u0107 nikt pr\u00f3cz os\u00f3b po\u015bwi\u0119conych Panu”.
\r\n\t Św. Eutychian, Papie\u017c (275-283) zabrania\u0142 wiernym brania konsekrowanych Hostii w r\u0119ce.
\r\n\t Św. Bazylii Wielki, Doktor Ko\u015bcio\u0142a (330-379): „Otrzymywanie Komunii do r\u0119ki dozwolone jest jedynie w czasach prze\u015bladowa\u0144”. Św. Bazylii uwa\u017ca\u0142 praktyk\u0119 t\u0119 za tak powa\u017cne nadu\u017cycie, \u017ce nie waha\u0142 si\u0119 traktowa\u0107 jej jako ci\u0119\u017ckie przewinienie.
\r\n\t Synod w Saragossie (380) ekskomunikowa\u0142 ka\u017cdego, kto odwa\u017cy\u0142by si\u0119 przyjmowa\u0107 Komuni\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 do r\u0119ki. Dekret ten zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej potwierdzony przez Synod w Toledo.
\r\n\t Św. Leon Wielki, Papie\u017c (440-461) energicznie broni\u0142 praktyki udzielania Komunii do ust wiernych i stanowczo wymaga\u0142 od nich pos\u0142usze\u0144stwa w tej kwestii.
\r\n\t Synod w Rouen (650) pot\u0119pi\u0142 zwyczaj przyjmowania Komunii \u015bwi\u0119tej do r\u0119ki – w celu powstrzymania rozpowszechnionych nadu\u017cy\u0107 wynikaj\u0105cych z tej praktyki, jak r\u00f3wnie\u017c by zapobiec ewentualnym \u015bwi\u0119tokradztwom.
\r\n\t Synod w Konstantynopolu „in trullo” (692) zabroni\u0142 wiernym brania Hostii \u015bwi\u0119tych do rak, gro\u017c\u0105c niepos\u0142usznym ekskomunik\u0105.
\r\n\t Św. Tomasz z Akwinu (1225-1274) pisa\u0142: „Uszanowanie dla sakramentu Eucharystii wymaga, by dotyka\u0142y go tylko przedmioty konsekrowane. Tote\u017c konsekruje si\u0119 korpora\u0142 i kielich, a tak\u017ce r\u0119ce kap\u0142ana, ujmuj\u0105ce ten sakrament” (Suma Teologiczna III, q. 82).
\r\n\t Sob\u00f3r Trydencki (1545-1565): „To, \u017ce tylko sam kap\u0142an udziela Komunii \u015bwi\u0119tej swymi konsekrowanymi r\u0119kami, pochodzi z Tradycji apostolskiej”.<\/span><\/td>\r\n\t <\/tr><\/table>\r\n
\r\n Mo\u017ce warto przypomnie\u0107 sobie rdzenn\u0105 protestancka krytyk\u0119 Mszy ferowan\u0105 przez Martina Buckera w 1552 roku, aby zobaczy\u0107 jak krok po kroku wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a bezkrwawo odnosz\u0105 sukcesy banialuki wiaro\u0142omc\u00f3w: „Dlatego te\u017c nale\u017cy wyzby\u0107 si\u0119 wszelkiego zabobonu Rzymskiego Antychrysta, a prostota Chrystusa i Aposto\u0142\u00f3w, i staro\u017cytnych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w winna by\u0107 przywr\u00f3cona. Moim \u017cyczeniem jest, aby pastorom i nauczycielom przekazano, \u017ce ka\u017cdy mo\u017ce wiernie naucza\u0107, i\u017c zabobonem i niegodziwo\u015bci\u0105 jest my\u015blenie, jakoby d\u0142onie tych, kt\u00f3rzy prawdziwie wierz\u0105 w Chrystusa by\u0142y mniej czyste, ni\u017c ich usta; albo \u017ce d\u0142onie szafarza s\u0105 bardziej \u015bwi\u0119te, ni\u017c d\u0142onie \u015bwieckiego; tak \u017ce by\u0142oby niegodziwym lub niestosownym, jak to wcze\u015bniej b\u0142\u0119dnie powszechnie wierzono, aby \u015bwieccy otrzymywali sakrament na r\u0119k\u0119” Ciekawe, \u017ce zwolennicy powo\u0142ywania si\u0119 i wypaczania sensu s\u0142\u00f3w \u015bw. Cyryla Jerozolimskiego odno\u015bnie Komunii \u015bwi\u0119tej ju\u017c nie cytuj\u0105 go tak cz\u0119sto w kontek\u015bcie chocia\u017cby ekumenizmu. Pozwol\u0119 sobie uczyni\u0107 to za nich: „ Wi\u0119c nienawid\u017amy tych, kt\u00f3rzy warci s\u0105 nienawi\u015bci, odsu\u0144my si\u0119 od tych, od kt\u00f3rych B\u00f3g si\u0119 odsun\u0105\u0142; wyznajmy te\u017c przed Bogiem z ca\u0142\u0105 stanowczo\u015bci\u0105 nale\u017cn\u0105 heretykom: ‘Czy\u017c nie mam nienawidzi\u0107 tych, o Panie, kt\u00f3rych Ty nienawidzisz?’”<\/p>\r\n