{"id":61400,"date":"2012-09-27T21:20:31","date_gmt":"2012-09-28T02:20:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=61400"},"modified":"2012-09-27T21:20:31","modified_gmt":"2012-09-28T02:20:31","slug":"w-strone-eurazji-grzegorz-gorny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=61400","title":{"rendered":"W stron\u0119 Eurazji – Grzegorz G\u00f3rny<\/em>"},"content":{"rendered":"

Stosunek znacznej cz\u0119\u015bci polskich elit do tragedii smole\u0144skiej czy konkretniej do ekshumacji grobu, w\u00a0kt\u00f3rym mia\u0142a le\u017ce\u0107 Anna Walentynowicz, wyra\u017anie pokazuje,\u00a0\u017ce bli\u017cej im do Azji i\u00a0dziedzictwa Mongo\u0142\u00f3w ni\u017c do Europy.<\/strong><\/p>\r\n

Za spraw\u0105 Samuela Huntingtona do mi\u0119dzynarodowej publicystyki politycznej wr\u00f3ci\u0142o poj\u0119cie cywilizacji. Politolodzy coraz cz\u0119\u015bciej pisz\u0105 dzi\u015b o\u00a0r\u00f3\u017cnicach cywilizacyjnych dziel\u0105cych USA, Rosj\u0119, Chiny czy Iran. Zaobserwowane przez nich odmienno\u015bci dotycz\u0105 m.in. roli prawa w\u00a0pa\u0144stwie, znaczenia w\u0142adzy, statusu kobiet, dobra jednostki i\u00a0zbiorowo\u015bci czy pojmowania spo\u0142ecze\u0144stwa (w\u00a0kategoriach organizmu lub mechanizmu). Komentatorom umyka cz\u0119sto jednak inna istotna r\u00f3\u017cnica, odnosz\u0105ca si\u0119 do stosunku wobec zmar\u0142ych.<\/p>\r\n

Dziedzictwo Wielkiej Ordy<\/strong><\/p>\r\n

Huntington uwa\u017ca\u0142, \u017ce Polska i\u00a0Rosja nale\u017c\u0105 do odmiennych cywilizacji: zachodniej i\u00a0prawos\u0142awnej. Kilkadziesi\u0105t lat wcze\u015bniej nieco inaczej okre\u015bla\u0142 t\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119 Feliks Koneczny, gdy umieszcza\u0142 Polsk\u0119 w\u00a0obr\u0119bie cywilizacji \u0142aci\u0144skiej, natomiast Rosj\u0119 w\u00a0cywilizacji tura\u0144skiej.\u00a0<\/p>\r\n

Co ciekawe, z\u00a0diagnoz\u0105 t\u0105 zgadza\u0142o si\u0119 wielu XX-wiecznych historyk\u00f3w rosyjskich, m.in. Niko\u0142aj Trubeckoj, Lew Karsawin czy Lew Gumilow. Ich zdaniem wsp\u00f3\u0142czesna Rosja jest w\u00a0wi\u0119kszym stopniu dziedzicem imperium D\u017cyngis Chana ni\u017c Rusi Kijowskiej. Panowanie mongo\u0142o-tatarskie nad Rusi\u0105 Moskiewsk\u0105 trwa\u0142o bowiem ponad dwa wieki i\u00a0odcisn\u0119\u0142o na niej trwa\u0142e pi\u0119tno. Tym bardziej \u017ce by\u0142y to stulecia, w\u00a0kt\u00f3rych kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 dopiero etnos rosyjski. Pa\u0144stwo moskiewskie przej\u0119\u0142o wi\u0119c od Z\u0142otej Ordy struktury i\u00a0mechanizmy \u017cycia spo\u0142ecznego.<\/p>\r\n

Podobnie uwa\u017ca\u0142 ameryka\u0144ski historyk Michael Cherniavsky, kt\u00f3ry dowi\u00f3d\u0142, \u017ce moskiewska koncepcja w\u0142adzy i\u00a0modelu<\/a> panowania przej\u0119ta zosta\u0142a nie z\u00a0Bizancjum, lecz ze Z\u0142otej Ordy, a\u00a0car mia\u0142 wi\u0119cej w\u00a0sobie z\u00a0chana ni\u017c z\u00a0cesarza. Tak\u017ce system<\/a> oparty na podboju i\u00a0tyranii nie by\u0142 pochodzenia bizantyjskiego, lecz azjatyckiego.<\/p>\r\n

W\u00a0dzisiejszej Rosji istnieje bardzo silny nurt umys\u0142owy, zwany eurazjatyzmem, kt\u00f3ry odwo\u0142uje si\u0119 do tego w\u0142a\u015bnie dziedzictwa historycznego. Jego g\u0142\u00f3wnym przedstawicielem jest zwi\u0105zany ze s\u0142u\u017cbami specjalnymi Aleksander Dugin, autor podr\u0119cznika geopolityki u\u017cywanego w\u00a0rosyjskich akademiach wojskowych i\u00a0dyplomatycznych.<\/p>\r\n

Personalizm kontra kolektywizm<\/strong><\/p>\r\n

Jedna z\u00a0g\u0142\u00f3wnych osi podzia\u0142u mi\u0119dzy cywilizacj\u0105 \u0142aci\u0144sk\u0105 a\u00a0tura\u0144sk\u0105 polega na tym, \u017ce pierwsza ma charakter personalistyczny, tzn. w\u00a0jej centrum znajduje si\u0119 osoba ludzka, druga za\u015b ma charakter kolektywistyczny, tzn. wszystko zostaje podporz\u0105dkowane zbiorowo\u015bci. W\u00a0cywilizacji zachodniej zar\u00f3wno rz\u0105dz\u0105cych, jak i\u00a0poddanych obowi\u0105zuj\u0105 te same prawa moralne, we wschodniej natomiast wola w\u0142adcy nie jest kr\u0119powana przez \u017cadne prawa.<\/p>\r\n

R\u00f3\u017cnice te maj\u0105 konkretne prze\u0142o\u017cenie na \u017cycie publiczne, co przejawia si\u0119 cho\u0107by w\u00a0stosunku do zmar\u0142ych. Na Zachodzie szacunek wobec nich wymaga wyja\u015bnienia okoliczno\u015bci \u015bmierci oraz imiennego upami\u0119tnienia ka\u017cdej jednostki. Po katastrofie lotniczej nad Lockerbie w\u00a01988 r. s\u0142u\u017cby brytyjskie przes\u0142ucha\u0142y 15 tys. \u015bwiadk\u00f3w w\u00a013 krajach. Zebra\u0142y te\u017c wszystkie kawa\u0142ki rozerwanego samolotu, a\u00a0by\u0142o ich ponad 10 tys. na obszarze 2 tys. mkw., by nast\u0119pnie szczeg\u00f3\u0142owo je przebada\u0107. Dzi\u0119ki temu ustalono przyczyny tragedii. Lockerbie nie jest zreszt\u0105 wyj\u0105tkiem. Tego typu drobiazgowe \u015bledztwa nale\u017c\u0105 do standardowych czynno\u015bci w\u00a0krajach Zachodu.<\/p>\r\n

Odmiennie sytuacja przedstawia si\u0119 w\u00a0Rosji, gdzie cz\u0119sto przyczyna tragedii jest og\u0142aszana oficjalnie przez w\u0142adze, zanim jeszcze przeprowadzone zostan\u0105 odpowiednie badania (je\u015bli oczywi\u015bcie w\u00a0og\u00f3le do nich dojdzie). Tak by\u0142o cho\u0107by w\u00a0przypadku zatoni\u0119cia \u0142odzi podwodnej Kursk w\u00a02000 r., zamachu na teatr na Dubrowce w\u00a02002 r. czy tragedii w\u00a0Bies\u0142anie w\u00a02005 r. We wszystkich tych sprawach nie uruchomiono takich procedur badawczych, jakie w\u00a0pa\u0144stwach zachodnich uwa\u017cane s\u0105 wr\u0119cz za rutynowe. Ma\u0142o tego: rodziny ofiar do dzi\u015b s\u0105 przekonane, i\u017c \u015bledztwa prowadzono w\u00a0taki spos\u00f3b, by nie odkry\u0107 prawdy.<\/p>\r\n

Zderzenie tych dw\u00f3ch odmiennych podej\u015b\u0107 do tragedii mogli\u015bmy zaobserwowa\u0107 po katastrofie nale\u017c\u0105cego do PLL LOT samolotu I\u0141-62 produkcji sowieckiej, kt\u00f3ry rozbi\u0142 si\u0119 w\u00a01987 r. w\u00a0Lesie Kabackim. Przedstawiciele ZSRS nie udost\u0119pnili w\u00f3wczas polskiej komisji niezb\u0119dnych materia\u0142\u00f3w badawczych, przekazywali dokumenty z\u00a0nieprawdziwymi informacjami oraz kategorycznie wykluczyli wady konstrukcyjno-technologiczne silnika<\/a> jako przyczyn\u0119 awarii.<\/p>\r\n

Mimo to polscy technicy przebadali ka\u017cdy ocala\u0142y fragment samolotu i\u00a0ustalili, \u017ce powodem katastrofy by\u0142a spowodowana przez producenta wada \u0142o\u017cyska wa\u0142eczkowego. W\u0142adze sowieckie, wbrew faktom, odm\u00f3wi\u0142y jednak wzi\u0119cia na siebie odpowiedzialno\u015bci za tragedi\u0119. I\u00a0w\u00f3wczas sta\u0142a si\u0119 rzecz niezwyk\u0142a. Chocia\u017c panowa\u0142 wtedy komunizm i\u00a0PRL by\u0142 zale\u017cna od ZSRS, polskie w\u0142adze nie przyj\u0119\u0142y sowieckiej wersji wydarze\u0144. Komunistyczny aparatczyk, wicepremier Zbigniew Sza\u0142ajda, postawi\u0142 si\u0119 na Kremlu i\u00a0twardo negocjowa\u0142 z\u00a0sowieckimi towarzyszami. W\u00a0efekcie musieli oni uzna\u0107 oficjalnie wyniki polskiego dochodzenia.<\/p>\r\n

Antygona – tak, Kreon – nie<\/strong><\/p>\r\n

R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy cywilizacjami dotycz\u0105 tak\u017ce kwestii funeralnych. Na Zachodzie ka\u017cdy cz\u0142owiek ma prawo do godnego poch\u00f3wku i\u00a0uczczenia jego pami\u0119ci<\/a>. By\u0142 to przecie\u017c g\u0142\u00f3wny temat tragedii Sofoklesa. W\u00a0konflikcie zarysowanych przez niego racji cywilizacja europejska opowiedzia\u0142a si\u0119 po stronie Antygony, a\u00a0nie Kreona. Zbiorowe bezimienne mogi\u0142y, czasem nieupami\u0119tnione \u017cadnym znakiem, nie nale\u017c\u0105 do tej tradycji. Wpisuj\u0105 si\u0119 one natomiast w\u00a0tradycj\u0119 wschodnich satrapii, w\u00a0kt\u00f3rych nie zakorzeni\u0142a si\u0119 personalistyczna wizja cz\u0142owieka.<\/p>\r\n

Pami\u0119tam, jak w\u00a0czasie pobytu w\u00a0Moskwie w\u00a02002\u00a0r. rozmawia\u0142em z\u00a0wolontariuszami, kt\u00f3rzy po ataku na teatr na Dubrowce obje\u017cd\u017cali miejskie kostnice i\u00a0szpitale, zbieraj\u0105c dane<\/a> o\u00a0przywiezionych ofiarach, u\u015bmierconych gazem przez rosyjski specnaz. W\u0142adze zani\u017ca\u0142y w\u00f3wczas rzeczywist\u0105 liczb\u0119 zabitych w\u00a0ataku. Cz\u0119\u015b\u0107 z\u00a0nich mia\u0142a zosta\u0107 pochowana jako zmarli w\u00a0innych okoliczno\u015bciach. Tylko dzi\u0119ki determinacji garstki zapale\u0144c\u00f3w uda\u0142o si\u0119 udaremni\u0107 t\u0105 akcj\u0119. Opowiadali mi oni potem, \u017ce istnia\u0142 plan, by cz\u0119\u015b\u0107 ofiar pochowa\u0107 bezimiennie, nie wi\u0105\u017c\u0105c ich zgonu z\u00a0zamachem na Dubrowce.<\/p>\r\n

Tego typu podej\u015bcie do zmar\u0142ych wi\u0105\u017ce si\u0119 doskonale z\u00a0tradycj\u0105, o\u00a0kt\u00f3rej poeta W\u0142odzimierz Majakowski pisa\u0142 z\u00a0entuzjazmem: \u201ejednostka bzdur\u0105\u201d, \u201ejednostka zerem\u201d, \u201ejednostka niczym\u201d.<\/em> Jak m\u00f3wi znane rosyjskie przys\u0142owie: \u201ecz\u0142owiek to kopiejka\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Moment pr\u00f3by<\/strong><\/p>\r\n

Katastrofa smole\u0144ska – niczym w\u00a0soczewce – ujawni\u0142a dwa podej\u015bcia do zmar\u0142ych, charakterystyczne dla dw\u00f3ch odmiennych typ\u00f3w cywilizacyjnych. By\u0142 to swoisty czas pr\u00f3by dla polskich elit, kt\u00f3ry pokaza\u0142, czy jest im bli\u017cej do cywilizacji zachodniej, \u0142aci\u0144skiej czy do wschodniej, eurazjatyckiej.<\/p>\r\n

W\u0142adze rosyjskie zachowa\u0142y si\u0119 w\u00a0tej sprawie zgodnie z\u00a0wypracowanym przez wieki modelem zachowa\u0144 – z\u00a0ca\u0142kowit\u0105 pogard\u0105 dla fakt\u00f3w i\u00a0ludzkich uczu\u0107. Tak jak zawsze znalaz\u0142a si\u0119 garstka niepokornych elit, kt\u00f3re wykaza\u0142y si\u0119 niezale\u017cno\u015bci\u0105 s\u0105d\u00f3w i\u00a0prawo\u015bci\u0105 sumienia. W\u00a0tej grupie znale\u017ali si\u0119 m.in. Natalia Gorbaniewska i\u00a0W\u0142adimir Bukowski, kt\u00f3rzy w\u00a0li\u015bcie otwartym ostrzegli Polak\u00f3w, \u017ce w\u0142odarzom Kremla nie zale\u017cy wcale na wyja\u015bnieniu prawdy.<\/p>\r\n

Polska przez wieki nale\u017ca\u0142a do personalistycznej cywilizacji \u0142aci\u0144skiej. Wydawa\u0107 by si\u0119 wi\u0119c mog\u0142o, \u017ce obcy b\u0119dzie jej eurazjatycki model stosunku wobec zmar\u0142ych. Tym bardziej \u017ce nawet w\u00a0czasach komunistycznych niekt\u00f3rych przedstawicieli peerelowskich w\u0142adz (vide: Zbigniew Sza\u0142ajda) sta\u0107 by\u0142o na dzia\u0142ania id\u0105ce w\u00a0poprzek totalitarnej pogardy.<\/p>\r\n

Tymczasem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 polskich elit, zw\u0142aszcza w\u00a0\u015bwiecie polityki, kultury i\u00a0medi\u00f3w, reprezentuje spos\u00f3b my\u015blenia charakterystyczny dla mentalno\u015bci eurazjatyckiej. Nie ma w\u00a0nim miejsca na dochodzenie do prawdy, gdy\u017c mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 rzeczy wzajemnie si\u0119 wykluczaj\u0105ce i\u00a0nie dostrzega\u0107 w\u00a0tym sprzeczno\u015bci. Nie ma szacunku dla zmar\u0142ych, gdy\u017c zamian\u0119 cia\u0142 w\u00a0grobach mo\u017cna traktowa\u0107 jak fakt bez wi\u0119kszego znaczenia.<\/p>\r\n

Anna Politkowska, kt\u00f3ra sprzeciwia\u0142a si\u0119 takiemu sposobowi my\u015blenia, zap\u0142aci\u0142a za to najwy\u017csz\u0105 cen\u0119. Przed \u015bmierci\u0105 wyznawa\u0142a, \u017ce najbardziej przera\u017ca j\u0105 oboj\u0119tno\u015b\u0107 i\u00a0przyzwolenie jej rodak\u00f3w na taki system rz\u0105d\u00f3w. Gdyby \u017cy\u0142a, co powiedzia\u0142aby dzi\u015b Polakom?<\/p>\r\n

Grzegorz G\u00f3rny<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Gazeta Polska Codziennie<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Stosunek znacznej cz\u0119\u015bci polskich elit do tragedii smole\u0144skiej czy konkretniej do ekshumacji grobu, w\u00a0kt\u00f3rym mia\u0142a le\u017ce\u0107 Anna Walentynowicz, wyra\u017anie pokazuje,\u00a0\u017ce bli\u017cej im do Azji i\u00a0dziedzictwa Mongo\u0142\u00f3w ni\u017c do Europy. Za spraw\u0105 Samuela Huntingtona do mi\u0119dzynarodowej publicystyki politycznej wr\u00f3ci\u0142o poj\u0119cie cywilizacji. Politolodzy coraz cz\u0119\u015bciej pisz\u0105 dzi\u015b o\u00a0r\u00f3\u017cnicach cywilizacyjnych dziel\u0105cych USA, Rosj\u0119, Chiny czy Iran. Zaobserwowane przez […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92,137],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61400"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61400"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61400\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}