{"id":61382,"date":"2012-09-27T11:03:36","date_gmt":"2012-09-27T15:03:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=61382"},"modified":"2012-09-27T11:03:36","modified_gmt":"2012-09-27T16:03:36","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=61382","title":{"rendered":"Skarga na nasze czasy – Marek Jurek<\/em>"},"content":{"rendered":"

Skarga na nasze czasy<\/strong><\/p>\r\n

Ojciec Piotr Skarga SJ – najwybitniejszy przedstawiciel polskiej kontrreformacji – jest cz\u0142owiekiem pe\u0142nym paradoks\u00f3w. Uproszczeniom, jakie godz\u0105 w sarmackie dziedzictwo Polski katolickiej, zaprzecza sam\u0105 sw\u0105 osob\u0105. Sta\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym politycznym teologiem Rzeczypospolitej szlacheckiej, sam ciesz\u0105c si\u0119 szlachectwem co najmniej bardzo \u015bwie\u017cym, dla niekt\u00f3rych – wr\u0119cz niepewnym. By\u0142 regalist\u0105, obro\u0144c\u0105 autorytetu i w\u0142adzy monarchy, a zasadniczym argumentem, jakim autorytet ten popiera\u0142 – by\u0142 republika\u0144ski ustr\u00f3j Rzeczypospolitej. By\u0142 przeciwnikiem zadekretowanej tolerancji religijnej i jej zwolennikiem w praktyce. Wieszczy\u0142 upadek Polski u szczytu europejskiej pot\u0119gi naszej Ojczyzny. By\u0142 prorokiem.<\/p>\r\n

Patriotyzm, czyli mi\u0142o\u015b\u0107 szeroka<\/strong><\/p>\r\n

Jego drugie kazanie sejmowe wskazuje katalog warto\u015bci stanowi\u0105cych fundamenty \u0142adu politycznego. W\u0142a\u015bnie fundamenty, bo ostrzega\u0142, \u017ce ich podwa\u017cenie mo\u017ce spowodowa\u0107 \u201eblisk\u0105 \u015bmier\u0107\u201d<\/em> Rzeczypospolitej. Te warto\u015bci podstawowe to patriotyzm i bezinteresowno\u015b\u0107, pok\u00f3j spo\u0142eczny, wierno\u015b\u0107 religii katolickiej, szacunek dla w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej, sprawiedliwo\u015b\u0107 i moralno\u015b\u0107 publiczna. Je\u015bli w swej systematyce chor\u00f3b narodowych \u201enie\u017cyczliwo\u015b\u0107 ludzk\u0105 ku Rzeczypospolitej i chciwo\u015b\u0107 domowego \u0142akomstwa\u201d<\/em> oraz \u201eniezgody i rozterki s\u0105siedzkie\u201d<\/em> postawi\u0142 nawet przed \u201enaruszeniem religii katolickiej\u201d, <\/em>to dlatego, \u017ce w patriotyzmie widzia\u0142 po prostu urzeczywistnienie mi\u0142o\u015bci, nie tylko mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego, ale i mi\u0142o\u015bci Boga do cz\u0142owieka, podj\u0119tej przez ludzi: \u201ePan Zbawiciel (\u2026) zdrowie i \u017cywot sw\u00f3j da\u0142 nie za jedno kr\u00f3lestwo, ale za wszystkie na \u015bwiecie ludzie\u201d<\/em>. I politykom swych czas\u00f3w kaza\u0142 bra\u0107 przyk\u0142ad z Chrystusa, aby zapala\u0107 si\u0119 \u201emi\u0142o\u015bci\u0105 ku ludziom abo Rzeczypospolitej\u201d<\/em>. Bo czy my, katolicy, \u201eco\u015bmy od Chrystusa w takiej szerokiej mi\u0142o\u015bci nauk\u0105 i przyk\u0142adem jego wy\u0107wiczeni s\u0105, s\u0142abszy i ozi\u0119blejszy ku bli\u017anim by\u0107 mamy? Nie daj Bo\u017ce!\u201d<\/em>. Patriotyzm to mi\u0142o\u015b\u0107 szeroka: mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3rej nie zamyka si\u0119 w sprawach prywatnych.<\/p>\r\n

Pokora – warunek dobrego parlamentaryzmu<\/strong><\/p>\r\n

Skarga z prorokiem Izajaszem wo\u0142a – \u201ebiada wam, kt\u00f3rzy\u015bcie w oczach waszych m\u0105drymi i u siebie roztropnymi\u201d <\/em>(Iz 5,21; I). Bo zdolno\u015b\u0107 realizacji dobra wsp\u00f3lnego, dobra polityka – jest po pierwsze kwesti\u0105 poznania, zadaniem intelektualnym, po drugie – wysi\u0142kiem spo\u0142ecznym. \u201eKto ani czyta, ani s\u0142ucha m\u0105drych, ani si\u0119 ich radzi, ani z nimi towarzyszy: sk\u0105d ma m\u0105drym by\u0107 i rozumu dostawa\u0107?\u201d <\/em>(I). Warunkiem staje si\u0119 wi\u0119c pokora umys\u0142u, przejawiaj\u0105ca si\u0119 nie w zabobonnym przekonaniu o niepoznawalno\u015bci prawdy, ale w\u00a0 szacunku dla autorytetu, w zdolno\u015bci rozpoznania w\u0142a\u015bciwej moralnej hierarchii \u017cycia narodowego, co stanowi niezb\u0119dny warunek wsp\u00f3lnej pracy nad dobrem Ojczyzny. Dobra polityka jest bowiem wypracowywana poprzez debat\u0119, obrachunek racji i argument\u00f3w. Niestety, opisuj\u0105c polski parlamentaryzm ojciec Skarga konkluduje, \u017ce u nas \u201eprostszy m\u0119drszym nie ust\u0119puj\u0105, ani ich s\u0142uchaj\u0105\u201d <\/em>(I). Motywy dzia\u0142alno\u015bci parlamentarnej s\u0105 bardzo cz\u0119sto niskie. S\u0105 to bowiem wrogo\u015b\u0107 przeciwnik\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a wobec religii katolickiej, wrogo\u015b\u0107 wobec prawowitej w\u0142adzy, nami\u0119tno\u015bci partyjne pomieszane z prywatnymi, wreszcie\u00a0 zwyczajne korzy\u015bci osobiste, ku kt\u00f3rym ci, kt\u00f3rzy \u201epodwy\u017cszenia i po\u017cytku si\u0119 spodziewaj\u0105c, do tego wszytkie swe prace na Sejmie obracaj\u0105\u201d<\/em> (VI).<\/p>\r\n

Przyw\u00f3dcom narodu natomiast przypomina: \u201eWas Pan B\u00f3g podni\u00f3s\u0142 na wysokie urz\u0119dy (\u2026) dla ludu, kt\u00f3ry wam Pan B\u00f3g powierzy\u0142, aby\u015bcie nam sprawiedliwo\u015b\u0107 i pok\u00f3j, kt\u00f3ry od Pana Boga bierzecie, spuszczali\u201d<\/em>.<\/p>\r\n

Polska to matka<\/strong><\/p>\r\n

W nauczaniu Ojca Skargi przez praktyk\u0119 sprawiedliwych praw, zaprowadzaj\u0105cych rzeczywisty pok\u00f3j spo\u0142eczny, urzeczywistnia si\u0119 spo\u0142eczne panowanie Jezusa Chrystusa. Bo Rzeczpospolita ma udzia\u0142 we w\u0142adzy Boga nad lud\u017ami, gdy udziela ludziom – przez dobre rz\u0105dy i \u0142ad spo\u0142eczny – pokoju i sprawiedliwo\u015b\u0107. Ale nie tylko. \u0141ad spo\u0142eczny to nie tylko zachowanie d\u00f3br moralnych (sprawiedliwo\u015b\u0107) i materialnych (dobrobyt). Ojciec Skarga uczy, \u017ce to Korona i Rzeczpospolita (a wi\u0119c kr\u00f3lowie i ca\u0142y nar\u00f3d) przekazali kolejnym pokoleniom wiar\u0119 katolick\u0105, kt\u00f3ra w Polsce nie uleg\u0142a b\u0142\u0119dom szeroko ju\u017c w\u00f3wczas rozpowszechnionym w Europie.<\/p>\r\n

Wolno\u015b\u0107 jest r\u00f3wnie\u017c darem Ojczyzny. Bo wolno\u015b\u0107 polityczna narodu jest niezb\u0119dn\u0105 ochron\u0105 wolno\u015bci nale\u017cnej poszczeg\u00f3lnym ludziom. Ale czym jest wolno\u015b\u0107 polityczna? Przede wszystkim \u017cyciem pod rz\u0105dami prawowitej w\u0142adzy, opartej na prawie i tradycji narodowej: \u201ejest prawdziw\u0105 wolno\u015bci\u0105, gdy s\u0142u\u017cym temu, kt\u00f3ry przyrodzonym panem naszym jest\u201d<\/em>. Wolno\u015b\u0107 polityczna to rz\u0105dy prawa – bo rz\u0105dy oparte na przemocy nie s\u0105 w stanie szanowa\u0107 wolno\u015bci. Ojciec Skarga pokazuje przyk\u0142ad \u201eTureckiego i Moskiewskiego pa\u0144stwa [gdzie narody] uci\u015bnienie i tyranij\u0105 cierpi\u0105\u201d<\/em>. By zachowa\u0107 wi\u0119c wolno\u015b\u0107 trzeba \u201eprawom i porz\u0105dkom [w\u0142asnego] kr\u00f3lestwa s\u0142u\u017cy\u0107 i podlega\u0107\u201d<\/em>. Polacy powinni pami\u0119ta\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie swemu pa\u0144stwu i jego prawom zawdzi\u0119czaj\u0105 \u201ez\u0142ot\u0105 wolno\u015b\u0107, i\u017c tyranom nie s\u0142u\u017cycie jedno bogobojnym panom i kr\u00f3lom, kt\u00f3re sami sobie obieracie\u201d<\/em>. Kr\u00f3l Francji by\u0142 – jak pisa\u0142 Maurras – kr\u00f3lem tysi\u0105ca republik. Kr\u00f3lowie Polski panowali jednej – cho\u0107 z\u0142o\u017conej z wielu pa\u0144stw i lud\u00f3w – Rzeczypospolitej. Dla Ojca Skargi republika\u0144ski ustr\u00f3j polskiej monarchii stanowi\u0142 najoczywistsze potwierdzenie jej prawowito\u015bci.<\/p>\r\n

Religia – pierwszy sk\u0142adnik dobra wsp\u00f3lnego<\/strong><\/p>\r\n

W my\u015bli ojca Skargi prawowito\u015b\u0107 w\u0142adzy i wolno\u015b\u0107 polityczna dopiero razem z prawdziw\u0105 religi\u0105 stanowi\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 dobrego i sprawiedliwego \u0142adu publicznego. Te trzy jego elementy wspieraj\u0105 si\u0119 nawzajem.<\/p>\r\n

Rola religii w \u017cyciu narod\u00f3w wykracza poza ramy porz\u0105dku politycznego nawet tam – gdzie chodzi o przysz\u0142o\u015b\u0107 polityczn\u0105. Ta bowiem w ostatecznym rachunku zale\u017cy od Opatrzno\u015bci Bo\u017cej. \u201ePrzychodz\u0105 na [pa\u0144stwa] takie przypadki i trudno\u015bci, z kt\u00f3rych \u017cadn\u0105 moc\u0105 i rad\u0105 wyni\u015b\u0107 nie mog\u0105, a\u017c za pomoc\u0105 nawy\u017cszego kr\u00f3la i Boga, kt\u00f3ry wszystko mo\u017ce\u201d<\/em> (IV).<\/p>\r\n

Prawdziwa religia jest r\u00f3wnie\u017c niezb\u0119dna dla zachowania sprawiedliwo\u015bci w \u017cyciu spo\u0142ecznym. O ile bowiem – jak wy\u017cej pokazali\u015bmy – prawowito\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107 polityczna si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105, o tyle najlepszym por\u0119czeniem prawowito\u015bci w\u0142adzy jest formalne b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo Ko\u015bcio\u0142a. \u201eBo ka\u017cdy kr\u00f3l chrze\u015bcija\u0144ski koron\u0119 swoj\u0105 i miecz, i moc kr\u00f3lewsk\u0105 od Chrystusa przez kap\u0142ana jego bierze. I nigdy doskona\u0142ym kr\u00f3lem nie jest, p\u00f3ki koronowany od kap\u0142ana nie bywa\u201d<\/em>. Ca\u0142a historia Polski \u015bwiadczy o tym, \u017ce w\u0142adza najpierw przyjmuj\u0105c prawo Bo\u017ce, potem podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 prawom pa\u0144stwa.<\/p>\r\n

Schizma protestancka jest zerwaniem tej jedno\u015bci spo\u0142ecznej. \u201eUpadnie wszystko kr\u00f3lestwo wasze – ostrzega ojciec Skarga – je\u015bli ten nowy stan (\u2026) przyjmiecie\u201d.<\/em> Protestanci s\u0105 – trzeba z nimi w Polsce \u017cy\u0107, trzeba uprawia\u0107 polityk\u0119, trzeba ich nawraca\u0107. Uzna\u0107, \u017ce by\u0107 powinni, \u017ce Rzeczpospolita nie musi by\u0107 katolicka – to zerwa\u0107 spoiwo jedno\u015bci spo\u0142ecznej, dobrowolnej wi\u0119zi duchowej o\u017cywiaj\u0105cej pa\u0144stwo. \u201eJe\u015bli to kr\u00f3lestwo Ko\u015bcio\u0142owi Chrystusowemu s\u0142u\u017cy\u0107 b\u0119dzie, wyniesie je i wyrwie mocny Chrystus ze wszelkiego niebezpiecze\u0144stwa. A je\u015bli od Ko\u015bcio\u0142a s\u0142u\u017cby ko\u015bcielnej odst\u0105pi, jako zagrozi\u0142 Izajasz, zginie i opustoszeje\u201d<\/em> (IV). Proroctwo Skargi spe\u0142ni\u0142o si\u0119 w XVIII wieku. Upadek si\u0119 zacz\u0105\u0142, gdy na tron obierano niekatolickich w\u0142adc\u00f3w, za czas\u00f3w stanis\u0142awowskich przyszed\u0142 ostateczny upadek, gdy sko\u0144czy\u0142a si\u0119 polska kontrreformacja.<\/p>\r\n

Dlaczego jednak dla Ojca Skargi katolicyzm jest koniecznym warunkiem jedno\u015bci spo\u0142ecznej? Przede wszystkim ze wzgl\u0119du na nadprzyrodzony charakter Ko\u015bcio\u0142a. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Powszechny, nie b\u0119d\u0105c ustanowionym przez ludzi – mo\u017ce by\u0107 dla narod\u00f3w nauczycielem i por\u0119czycielem sprawiedliwo\u015bci, jej \u015bwiadkiem i obron\u0105. Wsp\u00f3lnoty protestanckie (oparte na subiektywizmie przekona\u0144) s\u0105 partiami religijnymi lub co gorsza – narz\u0119dziami w\u0142adc\u00f3w.<\/p>\r\n

Zasadnicze by\u0142y te\u017c racje antropologiczne. Katolicyzm z jego wiar\u0105 w sens ludzkich wysi\u0142k\u00f3w by\u0142 naturalnym przed\u0142u\u017ceniem antycznych tradycji republika\u0144skich, protestantyzm – ich zaprzeczniem.\u00a0 \u201eTrudno tam cnota kwitn\u0105\u0107 ma, gdzie (\u2026) m\u00f3wi\u0105, i\u017c cz\u0142owiek wolnej woli nie ma (\u2026) Przeto herezje nie mog\u0105 czyni\u0107<\/em> bonos cives. I w tej mierze poga\u0144scy zakonodawcy, kt\u00f3rzy prawy Rzeczypospolite opatrywali, wi\u0119tsze na rozmno\u017cenie cn\u00f3t ludzkich oko maj\u0105c, daleko byli m\u0119drszy (\u2026) Z drugiej strony katolicka wiara swoj\u0105 nauk\u0105 i prawd\u0105 dziwnie ludzie na dobre odmienia i czyni z nich<\/em> bonos cives\u201d.<\/p>\r\n

Ojciec Skarga odwo\u0142uje si\u0119 do do\u015bwiadczenia. Pokazuje wojny religijne i domowe, kt\u00f3re przynios\u0142a Reformacja. Pokazuje utopi\u0119 tolerancji religijnej – gdy jej rzecznicy \u0142upi\u0105 ko\u015bcio\u0142y i prze\u015bladuj\u0105 katolik\u00f3w. Dzi\u015b, bogatsi o do\u015bwiadczenie kolejnych wiek\u00f3w, widzimy, \u017ce w Europie protestanckiej najpierw rozpad\u0142a si\u0119 sp\u00f3jnia \u0142adu i wolno\u015bci, potem – upad\u0142a religia.<\/p>\r\n

Bezinteresowno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

W protestanckiej negacji wolnej woli Ojciec Skarga widzia\u0142 zagro\u017cenie dla dobra publicznego. Protestanckiemu pesymizmowi Skarga przeciwstawia\u0142 nie tylko pot\u0119pienia, ale i zdecydowane apel do po\u015bwi\u0119cenia i bezinteresowno\u015bci, kt\u00f3re uwa\u017ca\u0142 za konieczne elementy dobra publicznego. Nie ma bowiem pa\u0144stwa obywatelskiego je\u015bli obywatele zaj\u0119ci s\u0105 g\u0142\u00f3wnie korzy\u015bciami osobistymi. Dlatego ojciec Skarga wo\u0142a: nie \u201ekurczcie mi\u0142o\u015bci\u00a0 swoich domach (\u2026). Nie zamykajcie jej w komorach i skarbnicach\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Skarga nie jest naiwnym moralist\u0105. M\u00f3wi do ludzi o tym, co zrobi\u0107 naprawd\u0119 mog\u0105. Pi\u0119tnuje nieumiarkowan\u0105 konsumpcj\u0119, pogo\u0144 za przyjemno\u015bciami i korzy\u015bciami osobistymi, u ludzi, kt\u00f3rzy naprawd\u0119 je praktykuj\u0105. Odwo\u0142uje si\u0119 do ich dobrej woli i wzywa do nawr\u00f3cenia z drogi, kt\u00f3r\u0105 id\u0105 ze szkod\u0105 dla Ojczyzny i dla w\u0142asnego \u017cycia. Ojciec Skarga p\u0142acze, \u017ce Polacy \u201edostatk\u00f3w u\u017cywaj\u0105 na grzechy [zamiast] tych dar\u00f3w Bo\u017cych u\u017cywa\u0107 na ko\u015bcio\u0142y i chwa\u0142\u0119 Bo\u017c\u0105, na obrony i zamki\u201d<\/em>. Naturalnym bowiem wyrazem chrze\u015bcija\u0144skiego zmys\u0142u wsp\u00f3lnoty jest materialna odpowiedzialno\u015b\u0107 za potrzeby Ko\u015bcio\u0142a i Ojczyzny. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i pa\u0144stwo – cho\u0107 s\u0105 wsp\u00f3lnotami duchow\u0105 i moraln\u0105 – s\u0105 jednocze\u015bnie wsp\u00f3lnotami spo\u0142ecznymi. Wynikaj\u0105ce st\u0105d potrzeby nie znosz\u0105 naturalnych potrzeb, kt\u00f3re rodziny i poszczeg\u00f3lni ludzie musz\u0105 zaspokoi\u0107, ale maj\u0105 pierwsze\u0144stwo przed zachciankami osobistymi.<\/p>\r\n

Egoizm za\u015b przeniesiony do \u017cycia publicznego rujnuje sam\u0105 natur\u0119 Rzeczypospolitej. W polityce staje si\u0119 karierowiczostwem – a to jest podglebiem oligarchii. Ojciec Skarga m\u00f3wi, \u017ce w\u015br\u00f3d polskich polityk\u00f3w takich jest \u201ewi\u0119cej, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cy\u0107 Rzeczypospolitej nie chc\u0105, gdy si\u0119 po\u017cytku swego nie spodziewaj\u0105, abo gdy im za to kr\u00f3l nie p\u0142aci\u201d<\/em>. A od karierowiczostwa zawsze jest krok do zaprza\u0144stwa – najcz\u0119\u015bciej w\u0142asnych przekona\u0144, niekiedy kraju, bo \u201eowo ma Rzeczpospolita gotowego zdrajc\u0119, byle kto mia\u0142 gotowe pieni\u0105dze, bo je\u015bli za dobry post\u0119pek chce pieni\u0119dzy, pewnie si\u0119 i na z\u0142y utargowa\u0107 da\u201d<\/em>. Niestety, politycy \u201eczas na pr\u00f3\u017cnych s\u0142owach trac\u0105, a cicho targi i zmowy czyni\u0105c, na dobre pospolite i pok\u00f3j domowy nie pami\u0119taj\u0105\u201d<\/em>. W \u00f3smym kazaniu Ojciec Skarga wr\u0119cz wo\u0142a: \u201eNikt z serca Rzeczypospolitej nie mi\u0142uje (\u2026) Nie<\/em> masz, jako \u015bwiadomi powiadaj\u0105, \u017cadnej tak nieszcz\u0119\u015bliwej Rzeczypospolitej, kt\u00f3ra by mniej przyja\u017ani u swoich dzieci i syn\u00f3w mia\u0142a, jako ta nasza.\u201d<\/em><\/p>\r\n

Sprawiedliwo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

W biblijnej koncepcji cz\u0142owiek jest nie tylko zobowi\u0105zany do sprawiedliwo\u015bci osobistej, narody odpowiadaj\u0105 za sprawiedliwo\u015b\u0107 swego post\u0119powania. Ojciec Skarga za\u015b pokazuje jak egoizm jednostek zamienia si\u0119 szybko w krzywd\u0119 innych. Cho\u0107 grzechy pa\u0144stwa, kt\u00f3re pi\u0119tnuje – to przede wszystkim grzechy zaniechania.<\/p>\r\n

Pierwszy – to tolerancja dla demoralizacji religijnej, przede wszystkim tolerancja dla arianizmu – blu\u017ani\u0105cego Bosko\u015bci Chrystusa. Dzi\u015b mo\u017ce budzi\u0107 zdziwienie – po wr\u0119cz \u201ekanonizacji\u201d Braci Polskich w szkolnych podr\u0119cznikach. Ale w \u00f3wczesnej Europie, rozdartej wojnami religijnymi, nie chodzi\u0142o tu o nietolerancj\u0119 religijn\u0105, raczej o resztki duchowego consensusu. W sprawie tej bowiem Skarga m\u00f3wi jednym g\u0142osem z Lutrem, Henrykiem VIII i \u015bw. Tomaszem More\u2019m: wszyscy oni uwa\u017cali anabaptyzm za przekroczenie wszelkich granic wolno\u015bci religijnej.<\/p>\r\n

Drugi – to brak sprawiedliwo\u015bci s\u0105dowej, wp\u0119dzaj\u0105ce skrzywdzonych w beznadziej\u0119 \u201eodw\u0142\u00f3czenie sprawiedliwo\u015bci \u015bwieckiej\u201d. <\/em>Dla Ojca Skargi to z\u0142o wo\u0142aj\u0105ce o pomst\u0119 do Nieba.<\/p>\r\n

Trzeci – to bezradno\u015b\u0107 pa\u0144stwa wobec przemocy. Ojciec Skarga reprezentuje tu nauk\u0119 tradycyjn\u0105, opart\u0105 na Rdz 9,6: \u201eNie plugawcie ziemie mieszkania swego, kt\u00f3ra si\u0119 niewinn\u0105 krwi\u0105 ma\u017ce. I nie mo\u017ce inakszego rozgrzeszenia albo oczy\u015bcienia bra\u0107, jedno przez krew tego, kt\u00f3ry krew drugiego rozla\u0142\u201d<\/em>.<\/p>\r\n

Najg\u0142o\u015bniej wo\u0142a\u0142 Ojciec Skarga o lito\u015b\u0107 nad krzywdami ludzi prostych: \u201eA ona krew abo pot \u017cywych poddanych i kmiotk\u00f3w, kt\u00f3ry ustawicznie bez \u017cadnego hamowania ciecze, jakie wszytkiemu kr\u00f3lestwu karanie gotuje? Powiedacie sami, i\u017c nie masz pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym by barziej poddani i oracze uci\u015bnieni byli pod tak <\/em>absolutum dominium, kt\u00f3rego nad nimi szlachta bez \u017cadnej prawnej przeszkody u\u017cywa. I sami widzim nie ty\u0142o ziemia\u0144skich, ale i kr\u00f3lewskich kmiotk\u00f3w wielkie opresyje, z kt\u00f3rych \u017caden ich wybawi\u0107 i poratowa\u0107 nie mo\u017ce. Rozgniewany ziemianin abo starosta kr\u00f3lewski nie tylo z\u0142upi wszytko, co ubogi ma, ale i zabije, kiedy chce i jako chce, a o to i s\u0142owa z\u0142ego nie ucierpi.\u201d<\/em><\/p>\r\n

Autorytet w\u0142adzy<\/strong><\/p>\r\n

\u201eKazania sejmowe\u201d pe\u0142ne s\u0105 wezwa\u0144 do patriotycznej ofiarno\u015bci, odpowiedzialno\u015bci, bezinteresowno\u015bci. Skoro jednak natur\u0105 republikanizmu jest dzia\u0142anie na rzecz dobrej polityki pa\u0144stwa, potrzebna jest stosowna w\u0142adza – realizuj\u0105ca dobro wsp\u00f3lne. Ojciec Skarga odwo\u0142uje si\u0119 tu do organicznej koncepcji spo\u0142ecze\u0144stwa. \u201eReligia i stan duchowny w ciele Rzeczypospolitej jest jako serce zakryte i wn\u0119trzne, z kt\u00f3rego \u017cywot wieczny pochodzi: a stan kr\u00f3lewski jest jako g\u0142owa. (\u2026) Gdy te\u017c stan kr\u00f3lewski s\u0142abnie i boleje, jako g\u0142owa chora, w\u0142adza cz\u0142onk\u00f3w wszytkich ginie i kr\u00f3lestwo wszytko upada\u201d<\/em>. Nauki Ojca Skargi nie s\u0105 bowiem czystym moralizmem: nie zdaj\u0105 Rzeczypospolitej na \u0142ask\u0119 i nie\u0142ask\u0119 polityk\u00f3w.<\/p>\r\n

Za zasadnicze przes\u0142anki polskiej monarchii uznaje autor \u201eKaza\u0144 sejmowych\u201d odwieczn\u0105 tradycj\u0119, co jest po prostu stwierdzeniem faktu, oraz jej katolicki charakter, co jest faktem zobowi\u0105zuj\u0105cym. Monarchia stanowi jednak r\u00f3wnie\u017c warunek konieczny jedno\u015bci we wsp\u00f3lnocie pa\u0144stw, jakim by\u0142a Rzeczpospolita nie b\u0119d\u0105ca \u201emiastem greckim albo szwajcarskim, ani Wenecj\u0105\u201d<\/em>. Kr\u00f3lestwo odpowiada wi\u0119c nie tylko powo\u0142aniu, historii, ale i socjologii Rzeczypospolitej. Skarga lokuje si\u0119 tu w d\u0142ugiej tradycji, id\u0105cej od Platona a\u017c po Maurrasa – uznaj\u0105cej \u201eczyst\u0105 demokracj\u0119\u201d za porz\u0105dek mo\u017cliwy w ma\u0142ych, jednorodnych spo\u0142eczno\u015bciach, kt\u00f3ry jednak nie mo\u017ce w tej formie istnie\u0107 w wielkim pa\u0144stwie, w wielkim, r\u00f3\u017cnorodnym narodzie. Jedno\u015b\u0107 wymaga \u201eurz\u0119du jedno\u015bci\u201d. Echem jego nauk b\u0119dzie jeszcze g\u0142os Cata-Mackiewicza, kt\u00f3ry u progu Drugiej Rzeczypospolitej uzna za utopi\u0119 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 republika\u0144sk\u0105 form\u0119 rz\u0105du z granicami nadaj\u0105cymi pa\u0144stwu charakter wielonarodowy.<\/p>\r\n

Monarchia jest dla narodu instytucj\u0105 dobroczynn\u0105, jednak wype\u0142nienie jej funkcji zale\u017cy od szacunku dla nale\u017cnego w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej autorytetu, bo os\u0142abienie \u201emajestatu kr\u00f3lewskiego i mocy jego, na dobre pospolite szkodliwe barzo\u201d<\/em>. Ta destrukcja autorytetu pa\u0144stwa przede wszystkim \u201epochodzi ze z\u0142ego szafowania i u\u017cywania urz\u0119du poselskiego na sejmach\u201d<\/em>. Autorytet w\u0142adzy ma wprawdzie \u017ar\u00f3d\u0142a niezale\u017cne od dora\u017anego uznania, zas\u0142uguje na szacunek ze wzgl\u0119du na namaszczenie religijne i prawa, na sw\u00f3j moralny charakter, ale w wolnym pa\u0144stwie nie podpiera si\u0119 przemoc\u0105 – potrzebuje jako podstawy szacunku. U Ojca Skargi prawowita w\u0142adza, wolno\u015b\u0107 polityczna i prawdziwa religia stanowi\u0105 \u0142\u0105cznie o trwa\u0142o\u015bci dobrego i sprawiedliwego porz\u0105dku spo\u0142ecznego.<\/p>\r\n

Ojcze, zosta\u0144 z nami!<\/strong><\/p>\r\n

Wra\u017cenie, \u017ce \u201eKazania sejmowe\u201d napisane s\u0105 na nasze czasy pojawia si\u0119 nie tylko wtedy, gdy Ojciec Skarga pisze, \u017ce \u201e\u017caden si\u0119 pieni\u0119dzmi, kt\u00f3rych nigdy wi\u0119cej w Polszcze nie by\u0142o, nie nasyci. Nikt nie m\u00f3wi: dosy\u0107 mam\u201d. <\/em>Mickiewicz, przypisuj\u0105c Skardze dar proroczy, m\u00f3wi\u0142, \u017ce swymi kazaniami ogrania przysz\u0142o\u015b\u0107 i na pewno jego pot\u0119pienia prywaty s\u0105 jeszcze bardziej aktualne dzi\u015b, ni\u017c przed czterystu laty. Wtedy prywata dokonywa\u0142a destrukcji dobra publicznego, dzi\u015b sta\u0142a si\u0119 dla niego konkurencj\u0105. Dzi\u015b zagra\u017ca nam ju\u017c nie konsumpcjonizm – ale pa\u0144stwo konsumpcyjne, zwalczaj\u0105ce pr\u00f3by ustanowienia pa\u0144stwa dobra wsp\u00f3lnego. Skarga krzycza\u0142, \u017ce \u201egdy co dla dobrego pospolitego uczyni\u0107, wnet ci\u0119\u017cko i trudno, i nie masz. Lecz dla pompy i (\u2026) dla okaza\u0142o\u015bci i pychy, by i wioskami przyp\u0142aci\u0107, tedy by\u0107 musi\u201d<\/em>. Dzisiejsi magnaci nie musz\u0105 ju\u017c udawa\u0107 jakiejkolwiek troski o Rzeczpospolit\u0105 – konsumpcja sta\u0142a si\u0119 now\u0105 cnot\u0105 i nowym \u017ar\u00f3d\u0142em szacunku.<\/p>\r\n

Nowego sensu nabiera dzi\u015b przekonanie Ojca Skargi o pierwsze\u0144stwie religii jako najwa\u017cniejszego sk\u0142adnika dobra publicznego. Dla ludzi wierz\u0105cych jest rzecz\u0105 oczywist\u0105, \u017ce wiara o\u015bwietla sens \u017cycia ludzi i narod\u00f3w. Odpowiedzialno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska w spos\u00f3b oczywisty wi\u0105\u017ce si\u0119 z obron\u0105 podstaw cywilizacji chrze\u015bcija\u0144skiej. Ale Polska powt\u00f3rnie odrodzona do\u015bwiadczy\u0142a sprawy jeszcze prostszej: \u017ce to w\u0142a\u015bnie opinia katolicka jest najpewniejszym oparciem dla sprawy niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa i jego odbudowy w og\u00f3le. Tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da wsp\u00f3\u0142czesna socjologia polityki: z jednej strony opinia opieraj\u0105ca si\u0119 na zasadach wiary i przekonana o potrzebie odej\u015bcia od komunizmu, z drugiej ci, kt\u00f3rzy odrzucaj\u0105 autorytet katolicyzmu i bagatelizuj\u0105 z\u0142o komunizmu. Opory, z jakimi ten fakt przyjmowali do wiadomo\u015bci politycy centroprawicy, stanowi\u0105 jedno z zasadniczych wyja\u015bnie\u0144 niepowodze\u0144 politycznych Trzeciej Rzeczypospolitej.<\/p>\r\n

Wreszcie rzecz ostatnia – pogarda dla polityki. Za czas\u00f3w Skargi by\u0142o to zaledwie lekcewa\u017cenie. \u201eUstawicznie si\u0119 mury Rzeczypospolitej waszej rysuj\u0105, a wy m\u00f3wicie: Nic, nic! Nie rz\u0105dem stoi Polska! Lecz gdy si\u0119 nie spodziejecie, upadnie\u2026\u201d<\/em> Dzi\u015b sprawy posz\u0142y znacznie dalej. Wtedy by\u0142o przekonanie, \u017ce Polska stoi i bez polityki. Dzi\u015b dla Polak\u00f3w Polska staje si\u0119 poj\u0119ciem z pogranicza historii i geografii.<\/p>\r\n

Skarga jednak nie jest prorokiem nieszcz\u0119\u015bcia, ale zmartwychwstania. Jego wezwania do pokuty – s\u0105 wezwaniem do \u017cycia. Ojciec Piotr Skarga ci\u0105gle m\u00f3wi – i gdy m\u00f3wi o naszych wadach – m\u00f3wi coraz wyra\u017aniej do nas. Gdy pos\u0142uchamy go uwa\u017cniej – w jego g\u0142osie wyra\u017anie us\u0142yszymy echo wielko\u015bci Christianitatis. Skarga upadkowi Europy (bo przecie\u017c ju\u017c tam widzimy relatywizm, nominalizm, konsumpcjonizm naszych czas\u00f3w) przeciwstawia jej najlepsz\u0105 tradycj\u0119. Dziedzictwo Grek\u00f3w i Rzymian obmyte wod\u0105 chrztu i o\u015bwietlone Ewangeli\u0105: kr\u00f3lewski republikanizm naszych przodk\u00f3w. Skarga pokazuje drogi odrodzenia, wystarczy na nie wej\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Marek Jurek<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Skarga na nasze czasy Ojciec Piotr Skarga SJ – najwybitniejszy przedstawiciel polskiej kontrreformacji – jest cz\u0142owiekiem pe\u0142nym paradoks\u00f3w. Uproszczeniom, jakie godz\u0105 w sarmackie dziedzictwo Polski katolickiej, zaprzecza sam\u0105 sw\u0105 osob\u0105. Sta\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym politycznym teologiem Rzeczypospolitej szlacheckiej, sam ciesz\u0105c si\u0119 szlachectwem co najmniej bardzo \u015bwie\u017cym, dla niekt\u00f3rych – wr\u0119cz niepewnym. By\u0142 regalist\u0105, obro\u0144c\u0105 autorytetu i […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[195],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61382"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61382"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61382\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61382"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61382"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61382"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}