{"id":61330,"date":"2012-09-26T10:17:28","date_gmt":"2012-09-26T15:17:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=61330"},"modified":"2012-09-26T10:17:28","modified_gmt":"2012-09-26T15:17:28","slug":"jak-grodno-bolszewikow-spotykalo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=61330","title":{"rendered":"Jak Grodno bolszewik\u00f3w spotyka\u0142o"},"content":{"rendered":"\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/a><\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Propagandowy plakat sowiecki z 1939 r.<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

– Na lewym brzegu by\u0142a masa czo\u0142g\u00f3w, ca\u0142a \u201eturecka orda\u201d przysz\u0142a, na Grodno najecha\u0142a. Jeden czo\u0142g zosta\u0142 spalony przed koszarami na ulicy Mostowej. Dzia\u0142ko przeciwlotnicze 45 mm sta\u0142o na wie\u017cy ci\u015bnie\u0144. Artylerzy\u015bci zdj\u0119li je i ustawili naprzeciw koszar wzd\u0142u\u017c mostu. Do dnia dzisiejszego na wiadukcie nad ulic\u0105 za mostem s\u0105 \u015blady od pocisk\u00f3w tego dzia\u0142a. Jest to pami\u0105tka po tym, jak spotykali Polacy bolszewik\u00f3w w Grodnie – wspomina Boles\u0142aw Wo\u0142osiewicz, uczestnik obrony Grodna przed sowietami we wrze\u015bniu 1939 roku.<\/p>\r\n

Przed wojn\u0105<\/strong><\/p>\r\n

<\/strong>Urodzi\u0142em si\u0119 w 1921 roku we Lwowie. Ojciec by\u0142 agronomem i pracowa\u0142 w r\u00f3\u017cnych maj\u0105tkach, u Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, Potockich, So\u0142tan\u00f3w. W 1929 roku zacz\u0105\u0142em swoj\u0105 edukacj\u0119 szkoln\u0105, pocz\u0105tkowo w Suwa\u0142kach, potem w Murowanej Brzostowicy pod Grodnem. Nast\u0119pnie uczy\u0142em si\u0119 w Grodnie w szkole numer 7 imienia \u0179eromskiego za Niemnem, ko\u0142o Fabryki Tytoniowej, potem w Bator\u00f3wce. Dyrektorem by\u0142 Bogucki, kt\u00f3rego rozstrzelali bolszewicy w 1939 roku, gdy wchodzili do Grodna.<\/p>\r\n

W 1935 roku sko\u0144czy\u0142em 7 klas szko\u0142y powszechnej, a nast\u0119pnie uczy\u0142em si\u0119 przez cztery lata w nowo otwartym technikum elektryczno – budowlanym w Wilnie. Nauk\u0119 zako\u0144czy\u0142em w 1939 roku, a w czerwcu wys\u0142ano nas na ob\u00f3z przysposobienia wojskowego do Grandzicz, na kt\u00f3rym byli uczestnicy z ca\u0142ej Polski. By\u0142em w drugiej kompanii. Mieli\u015bmy mundury strzeleckie. Przed samym wybuchem wojny przyby\u0142ych z dalszych rejon\u00f3w Polski odes\u0142ano do dom\u00f3w, a nas, dru\u017cyn\u0119 wile\u0144ska i grodzie\u0144sk\u0105, zostawiono w celu odnowy obozu w Grandziczach.<\/p>\r\n

\"\"<\/a>\r\n

Przed wojn\u0105 stacjonowa\u0142y w Grodnie trzy polskie pu\u0142ki<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Zacz\u0119\u0142a si\u0119 wojna, przeniesiono nas do Grodna. Mieli\u015bmy broni\u0107 koszar przy ulicy Mostowej, gdzie wcze\u015bniej stacjonowa\u0142 81 Pu\u0142k. Przed sam\u0105 wojn\u0105 pu\u0142k ten przerzucono pod Radzymin, potem by\u0142 pod Kutnem.<\/p>\r\n

Obrona Grodna<\/strong><\/p>\r\n

\"\"<\/a>\r\n

Most w Grodnie w 1939 r.<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Przed wej\u015bciem bolszewik\u00f3w w\u0142adze opu\u015bci\u0142y miasto. Regularnego polskiego wojska nie by\u0142o. Policja wyjecha\u0142a. Mieli\u015bmy broni\u0107 miasta przed boj\u00f3wkami bolszewickimi, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y ju\u017c dzia\u0142a\u0107. Przewa\u017cnie byli to \u017bydzi, kt\u00f3rzy stan\u0119li po stronie bolszewik\u00f3w. Ostatnie dni przed natarciem Armii Czerwonej walczyli\u015bmy z nimi i utrzymywali\u015bmy patrole po ca\u0142ym mie\u015bcie. Ochraniali\u015bmy koszary 81 Pu\u0142ku i patrolowali\u015bmy od wiaduktu i mostu kolejowego po Ko\u0142o\u017c\u0119 na Wybrze\u017cu Pierackiego. To by\u0142 nasz sta\u0142y odcinek. Wiedzieli\u015bmy, \u017ce b\u0119dziemy broni\u0107 Grodna przed armi\u0105 sowieck\u0105. Pocz\u0105tkowo Niemcy z kierunku Bia\u0142egostoku na motocyklach docierali w rejon Fabryki Tytoniowej. Potem Niemcy wycofali si\u0119, a na ich miejsce przysz\u0142y wojska bolszewickie.<\/p>\r\n

Byli\u015bmy na to przygotowani. Od wiaduktu, od ulicy Podolnej w g\u00f3r\u0119 Niemna, okolic\u0119 cmentarzy, most drewniany na R\u00f3ml\u00f3wce i trakt Napoleona ochraniali harcerze. Jeszcze przed wej\u015bciem do Grodna bolszewik\u00f3w zaci\u0105gn\u0119li\u015bmy koz\u0142y zrobione z szyn kolejowych na most drogowy. Ustawili\u015bmy 9 rz\u0119d\u00f3w koz\u0142\u00f3w. Uniemo\u017cliwia\u0142o to przej\u015bcie czo\u0142g\u00f3w. Rano, przed nadej\u015bciem bolszewik\u00f3w, oko\u0142o godziny 6 przechodzi\u0142 pluton \u0142\u0105czno\u015bci, kt\u00f3ry mia\u0142 skierowanie na Bia\u0142ystok, w stron\u0119 Warszawy. Odsun\u0119li\u015bmy z jednej strony zapory, aby mogli przejecha\u0107. Mieli ze sob\u0105 7 czy 8 taczanek z aparatur\u0105. Trzeba wi\u0119c by\u0142o ich przepu\u015bci\u0107.<\/p>\r\n

\"\"<\/a>\r\n

Armia Czerwona wkracza do Polski we wrze\u015bniu 1939 r.<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

W tym czasie zza Niemna, z ulicy Lipowej ruszy\u0142y czo\u0142gi. Pluton polski nie przejecha\u0142 przez most, a do Grodna przedar\u0142o si\u0119 8 czo\u0142g\u00f3w. Mimo ostrza\u0142u uda\u0142o nam si\u0119 zaci\u0105gn\u0105\u0107 zapory. Na lewym brzegu by\u0142a masa czo\u0142g\u00f3w, ca\u0142a turecka orda przysz\u0142a, na Grodno najecha\u0142a.<\/p>\r\n

Jeden czo\u0142g zosta\u0142 spalony przed koszarami na ulicy Mostowej. Dzia\u0142ko przeciwlotnicze 45 mm sta\u0142o na wie\u017cy ci\u015bnie\u0144. Artylerzy\u015bci zdj\u0119li je i ustawili naprzeciw koszar wzd\u0142u\u017c mostu. Do dnia dzisiejszego na wiadukcie nad ulic\u0105 za mostem s\u0105 \u015blady od pocisk\u00f3w tego dzia\u0142a. Jest to pami\u0105tka po tym, jak spotykali Polacy bolszewik\u00f3w w Grodnie.<\/p>\r\n

\"\"<\/a>\r\n

Sowieckie czo\u0142gi BT-5 w marszu na Grodno<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Ja by\u0142em w browarze Hellera na brzegu Niemna w pobli\u017cu mostu. Nie widzia\u0142em co si\u0119 w tym czasie dzia\u0142o w samym mie\u015bcie. Na naszym odcinku obrony nikt nie przeszed\u0142, ani nie przep\u0142yn\u0105\u0142 do miasta. \u0179aden czo\u0142g nie wr\u00f3ci\u0142 przez most. Bolszewicy nas jednak ostrzeliwali.\u00a0 Naboi mieli\u015bmy bardzo du\u017co, za to o harcerzach opowiadano wtedy, \u017ce brakowa\u0142o im amunicji. My w magazynach koszar 81 Pu\u0142ku mieli\u015bmy du\u017cy zapas.<\/p>\r\n

Trzy dni bronili\u015bmy Grodna. Kole\u017canki ze szko\u0142y nr 8, z gimnazjum karmi\u0142y nas. Spisywa\u0142y si\u0119 bardzo dzielnie. Walka nasza sko\u0144czy\u0142a si\u0119 na trzeci dzie\u0144, gdy armia Budionnego nadci\u0105gn\u0119\u0142a od strony Wilna. Zalali ca\u0142e miasto.<\/p>\r\n

\"\"<\/a>\r\n

Armia sowiecka w zdobytym Grodnie<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Odwr\u00f3t na Litw\u0119<\/strong><\/p>\r\n

<\/strong>Oko\u0142o godziny 11 ca\u0142y nasz pluton przeszed\u0142 wzd\u0142u\u017c Niemna, przy samej wodzie, do rybaka \u0179emajdy na skraju Pyszek. Stamt\u0105d jego \u0142\u00f3dkami przeprawili\u015bmy si\u0119 na lewy brzeg Niemna i doszli\u015bmy do \u0141oso\u015bny. Dalej i\u015b\u0107 nie mogli\u015bmy. Wsz\u0119dzie by\u0142o pe\u0142no wojska bolszewickiego. Do nocy siedzieli\u015bmy w krzakach nad wod\u0105. W nocy wzd\u0142u\u017c szosy sopo\u0107ki\u0144skiej odeszli\u015bmy w kierunku Sopo\u0107ki\u0144. W Sopo\u0107kiniach na zachodnim kra\u0144cu wsi przenocowali\u015bmy. Napad\u0142y tam na nas oddzia\u0142y bolszewickie z czo\u0142gami. Podj\u0119li\u015bmy walk\u0119. Spalili\u015bmy par\u0119 czo\u0142g\u00f3w, rozbili\u015bmy 3 dzia\u0142a. Palili\u015bmy wype\u0142nionymi benzyn\u0105 butelkami od piwa z mechanicznym zamkni\u0119ciem. Pod gumow\u0105 uszczelk\u0119 wk\u0142ada\u0142o si\u0119 knot, zapala\u0142o i wykonywa\u0142o rzut jak granatem. By\u0142a to wspania\u0142a bro\u0144.<\/p>\r\n

Dalej poszli\u015bmy wzd\u0142u\u017c szosy na Kalety. Wieczorem okopali\u015bmy si\u0119 w lesie przed Kaletami. Bolszewicy nie weszli do lasu. Oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy przeszli\u015bmy granic\u0119 litewsk\u0105 ko\u0142o miejscowo\u015bci Kapczamiestis. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Litwini potraktowali nas nie jak przyjaci\u00f3\u0142, ale te\u017c nie jak wrog\u00f3w. Z\u0142o\u017cyli\u015bmy tam bro\u0144 – kr\u00f3tkie francuskie berdanki kawaleryjskie.<\/p>\r\n

\"\"<\/a>\r\n

Polscy \u017co\u0142nierze w niewoli sowieckiej we wrze\u015bniu 1939 r. Fot: IPN<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Litwini poprowadzili nas pod eskort\u0105, a zebra\u0142o si\u0119 par\u0119 pluton\u00f3w polskich \u017co\u0142nierzy. Do jedzenia dali nam chleb i s\u0142onin\u0119. Doprowadzono nas do Olity. Na przedmie\u015bciu Olity nad Niemnem by\u0142y koszary, w kt\u00f3rych nas umieszczono. Przebywali\u015bmy tam dwa tygodnie. Potem przeniesiono nas do Wi\u0142kowyszek. Wie\u017ali nas poci\u0105giem, kolejk\u0105 w\u0105skotorow\u0105, potem przeszli\u015bmy oko\u0142o 20 kilometr\u00f3w pieszo do og\u00f3lnego obozu w miejscowo\u015bci Ukmergen-Wi\u0142kowyszki. By\u0142y tam nowoczesne koszary, a nas du\u017ca grupa. 11 listopada wyszli\u015bmy na msz\u0119 polow\u0105, mieli\u015bmy w\u0142asnego kapelana. W\u00f3wczas Litwini ostrzelali nas. Zabili dwie osoby. Podobno my\u015bleli, \u017ce wyszli\u015bmy przeciwko nim.<\/p>\r\n

W grudniu wielu kolegom uda\u0142o si\u0119 przep\u0142yn\u0105\u0107 do Szwecji, rybacy przewozili za niezbyt wyg\u00f3rowan\u0105 op\u0142at\u0119. Ja dwa razy ucieka\u0142em i za ka\u017cdym razem Litwini zawracali mnie. Nie mia\u0142em szcz\u0119\u015bcia. Ucieka\u0142em z Jasi\u0144skim, pochodz\u0105cym z Grodna. Po ucieczce z obozu szli\u015bmy do Druskiennik wzd\u0142u\u017c Niemna. Przed rozpocz\u0119ciem wojny Jasi\u0144ski pracowa\u0142 u rze\u017anika Okuniewicza w masarni. Wr\u00f3ci\u0142 potem do Grodna, gdzie zosta\u0142 rozstrzelany. Wiedz\u0105c, co czeka\u0142oby mnie w Grodnie, dobrn\u0105\u0142em do Bia\u0142egostoku. Mia\u0142em tam znajomych. Zacz\u0105\u0142 organizowa\u0107 si\u0119 Polski Teatr Narodowy. Wszystkie polskie s\u0142awy by\u0142y w tym teatrze: Borowski, Znicz, Tola Mankiewicz\u00f3wna, Butrym, Szlachcic. G\u0142\u00f3wnym kierownikiem by\u0142 W\u0119gierko. Ja by\u0142em tam kierownikiem \u015bwiat\u0142a.<\/p>\r\n

W maju 1941 roku pojechali\u015bmy na go\u015bcinne wyst\u0119py do Brze\u015bcia, a dalej do Mi\u0144ska. Tam zasta\u0142a nas wojna niemiecko-sowiecka. Niemcy po przyj\u015bciu do Mi\u0144ska zamkn\u0119li nas, m\u0119\u017cczyzn, w obozie. Podzi\u0119kowa\u0107 nale\u017cy naszym paniom artystkom, kt\u00f3re wyratowa\u0142y nas z obozu. Komendant Mi\u0144ska pozwoli\u0142 nam wyjecha\u0107 do Brze\u015bcia poci\u0105giem towarowym. Z Brze\u015bcia na piechot\u0119 wr\u00f3ci\u0142em do Grodna. By\u0142 to pierwszy etap naszej walki o wolno\u015b\u0107. Poczuli\u015bmy zapach prochu i czym jest \u015bmier\u0107.<\/p>\r\n

Notowa\u0142: Bohdan Horbaczewski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Gra\u017cyna Lipi\u0144ska o m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci Tadka Jasi\u0144skiego, 13-letniego obro\u0144cy Grodna<\/strong><\/h4>\r\n

(\u2026) Ale ja widz\u0119 na dalekim czo\u0142gu jasn\u0105 plam\u0119. Nag\u0142a, straszna pewno\u015b\u0107! G\u0142og\u00f3w! Nie zwa\u017cam na Dank\u0119, nie s\u0142ysz\u0119 jej krzyku. \u015amierciono\u015bna maszyna toczy si\u0119 naprz\u00f3d, a ja st\u0119pia\u0142a na wszystko lec\u0119 prosto na ni\u0105. Przera\u017aliwy zgrzyt\u2026 czo\u0142g staje tu\u017c przede mn\u0105. Na \u0142bie czo\u0142gu rozkrzy\u017cowane dziecko, ch\u0142opczyk. Krew z jego ran p\u0142ynie stru\u017ckami po \u017celazie. Zaczynamy z Dank\u0105 uwalnia\u0107 rozkrzy\u017cowane, skr\u0119powane ga\u0142ganami ramiona ch\u0142opca. Nie zdaj\u0119 sobie sprawy, co si\u0119 wok\u00f3\u0142 dzieje. A z czo\u0142gu wyskakuje czarny tankista, w d\u0142oni trzyma brauning, za nim drugi – grozi nam. Z podniesion\u0105 po bolszewicku do g\u00f3ry pi\u0119\u015bci\u0105, wykrzywion\u0105 w z\u0142o\u015bci twarz\u0105, ochryp\u0142ym g\u0142osem krzyczy, o co\u015b oskar\u017ca nas i ch\u0142opczyka. Dla mnie oni nie istniej\u0105, widz\u0119 tylko oczy dziecka pe\u0142ne strachu i m\u0119ki. I widz\u0119 jak uwolnione z wi\u0119z\u00f3w ramionka wyci\u0105gaj\u0105 si\u0119 do nas z bezgraniczn\u0105 ufno\u015bci\u0105. Wysoka Danka jednym ruchem unosi dziecko z czo\u0142gu i sk\u0142ada na nosze. Ja ju\u017c jestem przy jego g\u0142owie. Chwytamy nosze i pozostawiaj\u0105c oniemia\u0142ych naszym zuchwalstwem oprawc\u00f3w, uciekamy w stron\u0119 szpitala.<\/em><\/p>\r\n

\"\"<\/a>\r\n

Gr\u00f3b Tadka Jasi\u0144skiego na cmentarzu w Grodnie<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Ch\u0142opczyk ma pi\u0119\u0107 ran od kul karabinowych (wiem – to polskie kule siekaj\u0105 po wrogich czo\u0142gach) i silny up\u0142yw krwi, ale jest przytomny. W szpitalu otaczaj\u0105 go siostry, doktorzy, chorzy. – Chc\u0119 mamy – prosi dziecko. Nazywa si\u0119 Tadeusz Jasi\u0144ski, ma 13 lat, jedyne dziecko Zofii Jasi\u0144skiej, s\u0142u\u017c\u0105cej, nie ma ojca, wychowanek Zak\u0142adu Dobroczynno\u015bci. Poszed\u0142 na b\u00f3j, rzuci\u0142 butelk\u0119 z benzyn\u0105 na czo\u0142g, ale nie zapali\u0142, nie umia\u0142\u2026 Wyskoczyli z czo\u0142gu, bili, chcieli zabi\u0107, a potem skr\u0119powali na froncie czo\u0142gu. Danka sprowadza matk\u0119. Nie pomaga transfuzja krwi. Ch\u0142opiec coraz s\u0142abszy, zaczyna kona\u0107. Ale kona w obj\u0119ciach matki i na skrawku wolnej Polski, bo szpital wojskowy jest ci\u0105gle w naszych r\u0119kach. Matka umieraj\u0105cego ch\u0142opca, zrozpaczona i jednocze\u015bnie pobudzona czynem synka, szepcze mu: \u201eTadzik, ciesz si\u0119! Polska armia wraca! \u015apiewaj\u0105\u2026\u201d.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Kersy24.pl<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Propagandowy plakat sowiecki z 1939 r. – Na lewym brzegu by\u0142a masa czo\u0142g\u00f3w, ca\u0142a \u201eturecka orda\u201d przysz\u0142a, na Grodno najecha\u0142a. Jeden czo\u0142g zosta\u0142 spalony przed koszarami na ulicy Mostowej. Dzia\u0142ko przeciwlotnicze 45 mm sta\u0142o na wie\u017cy ci\u015bnie\u0144. Artylerzy\u015bci zdj\u0119li je i ustawili naprzeciw koszar wzd\u0142u\u017c mostu. Do dnia dzisiejszego na wiadukcie nad ulic\u0105 za mostem […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[66,30,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61330"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61330"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61330\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}