{"id":61202,"date":"2012-09-23T20:55:50","date_gmt":"2012-09-24T01:55:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=61202"},"modified":"2012-09-23T21:51:01","modified_gmt":"2012-09-24T02:51:01","slug":"pulapki-panstwa-opiekunczego-prof-piotr-jaroszynski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=61202","title":{"rendered":"Pu\u0142apki pa\u0144stwa opieku\u0144czego – prof. Piotr Jaroszy\u0144ski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Na pierwszy rzut oka tzw. pa\u0144stwo opieku\u0144cze i pa\u0144stwo totalitarne powinny si\u0119 nawzajem wyklucza\u0107: pierwsze daje, a drugie zabiera, jedno si\u0119 opiekuje, a drugie wi\u0119zi i terroryzuje. A jednak sprawa jest bardziej skomplikowana i bardziej subtelna, przede wszystkim za\u015b musimy uwa\u017ca\u0107 na to, aby nie myli\u0142y nas s\u0142owa.<\/strong><\/p>\r\n

Zacznijmy od definicji totalitaryzmu. Pierwsz\u0105 poda\u0142 tw\u00f3rca w\u0142oskiego faszyzmu Benito Mussolini: „Wszystko w pa\u0144stwie – nic poza pa\u0144stwem – nic przeciwko pa\u0144stwu”. W tym wypadku pa\u0144stwo jest jedynym podmiotem, sprawc\u0105 i celem \u017cycia spo\u0142ecznego i w og\u00f3le \u017cycia cz\u0142owieka. Warto\u015b\u0107 cz\u0142owieka mierzy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie jego przydatno\u015bci\u0105 dla pa\u0144stwa, a pa\u0144stwo decyduje o wszystkim, co dotyczy cz\u0142owieka. Pa\u0144stwo jest wszystkim, a poniewa\u017c w\u0142oskie s\u0142owo „tutto” pochodzi od \u0142aci\u0144skiego „totus”, st\u0105d taki system zacz\u0119to nazywa\u0107 „totalitaryzmem”, czyli jakby „wszystkizmem”.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Jeden z g\u0142\u00f3wnych tw\u00f3rc\u00f3w i propagator\u00f3w idei pa\u0144stwa opieku\u0144czego Gunnar Myrdal (na zdj\u0119ciu z rodzin\u0105 w 1938 r.) i jego \u017cona Alva wspierali eugenik\u0119, za spraw\u0105 kt\u00f3rej dochodzi\u0142o nie tylko do aborcji, ale r\u00f3wnie\u017c do masowej sterylizacji kobiet (FOT. ARCH.)<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

W tym kontek\u015bcie pa\u0144stwo opieku\u0144cze powinno jawi\u0107 si\u0119 jako zaprzeczenie totalitaryzmu, poniewa\u017c w pa\u0144stwie opieku\u0144czym wszystko by\u0142oby nie dla pa\u0144stwa, ale dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Ale to tylko mrzonki. Albowiem w wypadku pa\u0144stwa opieku\u0144czego mamy do czynienia z do\u015b\u0107 przebieg\u0142\u0105 manipulacj\u0105.<\/p>\r\n

Mentalno\u015b\u0107 tura\u0144ska<\/strong><\/p>\r\n

Zacznijmy od terminologii. Polskie sformu\u0142owanie „pa\u0144stwo opieku\u0144cze” jest myl\u0105ce. W j\u0119zyku angielskim m\u00f3wi si\u0119 o „welfare state”, czyli o pa\u0144stwie dobrobytu, a nie o pa\u0144stwie opieku\u0144czym. Sprawa terminologii jest dlatego wa\u017cna, \u017ce polskie s\u0142owo „opieka” ma znaczenie tylko pozytywne. Zatem kto wyst\u0119puje przeciwko „pa\u0144stwu opieku\u0144czemu”, wyst\u0119puje zarazem przeciwko czemu\u015b dobremu i jakby si\u0119 nie t\u0142umaczy\u0142, w punkcie wyj\u015bcia jest na straconej pozycji. Inaczej sprawa wygl\u0105da w przypadku „pa\u0144stwa dobrobytu”, poniewa\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 pytania: Sk\u0105d ten dobrobyt? Dla kogo? Kto go rozdziela? Sprawiedliwo\u015b\u0107 i dobro pa\u0144stwa dobrobytu nie s\u0105 oczywiste.<\/p>\r\n

Ale dobrobyt jest pewnym wabikiem, kt\u00f3ry ma przyci\u0105gn\u0105\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, w tym wyborc\u00f3w. Ten dobrobyt ma by\u0107 w\u0142a\u015bnie szczodrze rozdzielany przez pa\u0144stwo w zakresie najwa\u017cniejszych potrzeb spo\u0142ecznych. Ma by\u0107 rozdzielany za darmo. To s\u0142owo „za darmo” budzi nierzadko w\u0105tpliwo\u015bci, a wr\u0119cz ironiczny u\u015bmiech w\u015br\u00f3d konserwatyst\u00f3w, poniewa\u017c nic nie ma za darmo, pa\u0144stwo sk\u0105d\u015b musi fundusze zdoby\u0107, aby nast\u0119pnie „rozdawa\u0107 za darmo”. Tym \u017ar\u00f3d\u0142em s\u0105 przede wszystkim podatki. Ale przeci\u0119tny cz\u0142owiek jakby mia\u0142 spowolniony proces my\u015blenia i dostrzegania logicznych zwi\u0105zk\u00f3w. I czasem daje si\u0119 nabra\u0107 na to „za darmo”. Tymczasem pa\u0144stwo nie jest „bogiem”, kt\u00f3ry stwarza bud\u017cet z nico\u015bci, pa\u0144stwo po prostu \u015bci\u0105ga podatki. Do \u015bci\u0105gania podatk\u00f3w zatrudnia armi\u0119 urz\u0119dnik\u00f3w, do rozdzielania dochodu zatrudnia kolejn\u0105 armi\u0119 urz\u0119dnik\u00f3w, jednych i drugich sowicie op\u0142acaj\u0105c. Oznacza to, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 dochodu pa\u0144stwa poch\u0142aniana jest przez pa\u0144stwow\u0105 biurokracj\u0119, zupe\u0142nie bezproduktywn\u0105.<\/p>\r\n

Ten aspekt procesu zasysania dochod\u00f3w ludno\u015bci jest w literaturze przedmiotu, a tak\u017ce w publicystyce dobrze zanalizowany. Co ostrzejsi krytycy m\u00f3wi\u0105 nawet, \u017ce pa\u0144stwo opieku\u0144cze to jest pa\u0144stwo z\u0142odziejskie, bo zbiera pod przymusem podatki, a rozdziela wedle swojego widzimisi\u0119, nape\u0142niaj\u0105c najpierw „brzuchy i kiebzy” rz\u0105dz\u0105cych i pos\u0142usznej im administracji, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o nepotyzmie i kolesiostwie. Takie pa\u0144stwo wpisuje si\u0119 w mentalno\u015b\u0107 tura\u0144sk\u0105, w kt\u00f3rej wodzowie (szefowie partii, ministrowie etc.) zabieraj\u0105 i rozdaj\u0105, jak im si\u0119 podoba.<\/p>\r\n

Pa\u0144stwo opieku\u0144cze a totalitaryzm<\/strong><\/p>\r\n

Ale jest te\u017c inny aspekt procesu rozprowadzania dochodu, kt\u00f3ry pa\u0144stwo opieku\u0144cze zbli\u017ca tym razem do totalitaryzmu. W gr\u0119 nie wchodz\u0105 indywidualne „wybryki” rz\u0105dz\u0105cych, ale logika ca\u0142ego systemu podporz\u0105dkowana okre\u015blonej ideologii. Obok despotyzmu lub tyranii pojawia si\u0119 w\u0142a\u015bciwy totalitaryzm, kt\u00f3ry jest rozbudowanym administracyjnie i prawnie systemem rz\u0105dzenia skierowanym na realizacj\u0119 okre\u015blonej ideologii. W jaki spos\u00f3b tzw. pa\u0144stwo opieku\u0144cze mo\u017ce wpisa\u0107 si\u0119 w pa\u0144stwo totalitarne?<\/p>\r\n

Nie jest to trudne. Je\u017celi ju\u017c wiemy, \u017ce pa\u0144stwo nie daje z niczego, ale najpierw zabiera, \u017ceby da\u0107, to daj\u0105c musi mie\u0107 w tym jaki\u015b interes, jaki\u015b cel, z kt\u00f3rego niekoniecznie przed spo\u0142ecze\u0144stwem musi si\u0119 spowiada\u0107. Zobaczmy, jak to dzia\u0142a.<\/p>\r\n

Pa\u0144stwo opieku\u0144cze szczyci si\u0119 tym, \u017ce oferuje za darmo opiek\u0119 zdrowotn\u0105 i powszechn\u0105 edukacj\u0119. Wiemy, \u017ce tak naprawd\u0119 nie jest to za darmo, lecz z naszych podatk\u00f3w i r\u00f3\u017cnych sk\u0142adek. Jednak w momencie korzystania z tych \u015bwiadcze\u0144 obywatel bezpo\u015brednio nic nie p\u0142aci, a to daje wra\u017cenie bezp\u0142atno\u015bci. Bo gdy uda si\u0119 do prywatnego o\u015brodka zdrowia czy do prywatnej szko\u0142y, to musi wprost zap\u0142aci\u0107. Przyjrzyjmy si\u0119 w takim razie ofercie pa\u0144stwa w zakresie bezp\u0142atnych us\u0142ug zdrowotnych i edukacyjnych.<\/p>\r\n

Jednym z g\u0142\u00f3wnych tw\u00f3rc\u00f3w i propagator\u00f3w idei pa\u0144stwa opieku\u0144czego by\u0142 Myrdal Gunnar, szwedzki polityk i ekonomista, laureat Nagrody Nobla z dziedziny ekonomii (1974). Jego \u017cona, Alva, wspiera\u0142a dzia\u0142ania m\u0119\u017ca, co r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142o docenione, gdy w roku 1982 zdoby\u0142a Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla. Na przyk\u0142adzie osi\u0105gni\u0119\u0107 tej w\u0142a\u015bnie pary mo\u017cemy zobaczy\u0107, jak dzia\u0142a pa\u0144stwowy system opieki zdrowotnej. Normalnie my\u015bl\u0105c, przez opiek\u0119 zdrowotn\u0105 rozumiemy wyj\u015bcie naprzeciw naturalnemu prawu cz\u0142owieka do \u017cycia i zdrowia. Tymczasem zdrowotny pakiet socjalny to nie jest dok\u0142adnie to samo. Jak pa\u0144stwo opieku\u0144cze jest tylko tzw. pa\u0144stwem opieku\u0144czym, tak i \u00f3w pakiet jest tylko tzw. pakietem zdrowotnym. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce Gunnar i Alva Myrdalowie wspierali eugenik\u0119, za spraw\u0105 kt\u00f3rej dochodzi\u0142o nie tylko do aborcji, ale r\u00f3wnie\u017c do masowej sterylizacji kobiet. Teoretyczne rozwa\u017cania pana Myrdala (Crisis in the Population Question, 1934) leg\u0142y u podstaw przeprowadzenia w Szwecji w roku 1975 zabiegu przymusowej sterylizacji 63 tys. kobiet uznanych za osoby „niepe\u0142nowarto\u015bciowe spo\u0142ecznie”. Tak wygl\u0105da prawdziwa zawarto\u015b\u0107 pakietu zdrowotnego, gdzie nie tylko zdrowie, ale i \u017cycie konkretnych os\u00f3b jest zagro\u017cone, w\u0142a\u015bnie poprzez eugenik\u0119, aborcj\u0119, sterylizacj\u0119 czy r\u00f3wnie\u017c eutanazj\u0119. Ale to wszystko okre\u015bla si\u0119 mianem „bezp\u0142atnej opieki zdrowotnej”. \u0141adna opieka, gdy pa\u0144stwo ingeruje w \u017cycie i zdrowie m\u0119\u017cczyzn, kobiet, dzieci, rodzin. Co nie przeszkadza, \u017ce promotorzy tego programu zdobywaj\u0105 najwy\u017csze laury, kt\u00f3rych symbolem jest w\u0142a\u015bnie Nagroda Nobla.<\/p>\r\n

Tylko pozornie za darmo<\/strong><\/p>\r\n

Analogiczna sytuacja dotyczy „bezp\u0142atnej edukacji”. Pa\u0144stwo \u015bci\u0105ga podatki, z kt\u00f3rych utrzymuje system edukacyjny, ale poniewa\u017c edukacja jest „bezp\u0142atna”, to pa\u0144stwo narzuca odg\u00f3rnie, jak ten system ma wygl\u0105da\u0107, jak ma funkcjonowa\u0107, czego i w jakim zakresie ma naucza\u0107. Ostatnio byli\u015bmy \u015bwiadkami, jak pa\u0144stwo bezp\u0142atnie chce pozbawi\u0107 nasze dzieci znajomo\u015bci historii, to samo pa\u0144stwo chce bezp\u0142atnie wprowadza\u0107 edukacj\u0119 seksualn\u0105. Pa\u0144stwo bezp\u0142atnie co kilka lat zmienia podstawy nauczania, tak \u017ce nauczyciele, rodzice i uczniowie dostaj\u0105 zawrotu g\u0142owy, a poszczeg\u00f3lne roczniki nie maj\u0105 wsp\u00f3lnego j\u0119zyka, poniewa\u017c ka\u017cdy rocznik uczy si\u0119 czego innego. Pa\u0144stwo bezp\u0142atnie zwalnia nauczycieli, poniewa\u017c ogranicza zakres i poziom edukacji. Bezp\u0142atnie te\u017c zatrudnia fachowc\u00f3w od zmiany program\u00f3w i bezp\u0142atnie zatrudnia urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3rzy t\u0119 ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119 wykonuj\u0105. Bezp\u0142atnie, bezp\u0142atnie, bezp\u0142atnie. Wolne \u017carty.<\/p>\r\n

Widzimy, \u017ce tzw. pa\u0144stwo opieku\u0144cze jest elementem sk\u0142adowym pa\u0144stwa totalitarnego, jest pewn\u0105 faz\u0105 w dynamice jego dzia\u0142ania. Pa\u0144stwo daje to, co najpierw zabiera, ale nie daje wszystkiego i nie daje za darmo. Pa\u0144stwo ma interes, \u017ceby najpierw tym, co (pod przymusem) zdob\u0119dzie, obdarowa\u0107 kadry partyjne i administracyjne, a nast\u0119pnie by to, co wr\u00f3ci do spo\u0142ecze\u0144stwa, s\u0142u\u017cy\u0142o przede wszystkim pa\u0144stwu. St\u0105d w pa\u0144stwie totalitarnym zdrowie i edukacja s\u0105 reglamentowane wedle kryteri\u00f3w ideologicznych. Obok zdrowia pojawia si\u0119 te\u017c „cywilizacja \u015bmierci”, obok edukacji zwyczajna indoktrynacja albo wr\u0119cz antyedukacja. Pa\u0144stwo opieku\u0144cze jako opieku\u0144cze jest fikcj\u0105. Realne jest raczej pa\u0144stwo nadopieku\u0144cze, kt\u00f3re w sprytny spos\u00f3b pr\u00f3buje zaw\u0142adn\u0105\u0107 nie tylko \u015bwiadomo\u015bci\u0105 i wolno\u015bci\u0105 obywateli, ale r\u00f3wnie\u017c ich zdrowiem, a nawet \u017cyciem. W\u00f3wczas takie pa\u0144stwo oddala si\u0119 od demokracji, a staje si\u0119 narz\u0119dziem r\u00f3\u017cnych odmian totalitaryzmu.<\/p>\r\n

Z tytu\u0142u takich zagro\u017ce\u0144 konieczne jest przypominanie g\u0142\u00f3wnej zasady, jak\u0105 znajdujemy w katolickim nauczaniu spo\u0142ecznym. Jest to zasada pomocniczo\u015bci, kt\u00f3rej sens polega w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ceby pa\u0144stwo lub instytucje wy\u017cszego rz\u0119du nie ingerowa\u0142y tam, gdzie ludzie lub instytucje ni\u017cszego rz\u0119du mog\u0105 sobie sami poradzi\u0107, gdy\u017c w innym wypadku istnieje zagro\u017cenie utraty wolno\u015bci i w\u0142asnej inicjatywy (KKK, 1883, 1885). W kulturze katolickiej chodzi z jednej strony o ochron\u0119 ludzkiej samodzielno\u015bci, z drugiej o tak\u0105 pomoc, kt\u00f3ra, je\u015bli jest konieczna, nie uzale\u017cnia\u0142a potrzebuj\u0105cego od dobroczy\u0144cy. Tymczasem w tzw. pa\u0144stwie opieku\u0144czym podcina si\u0119 korzenie samodzielno\u015bci, by spo\u0142ecze\u0144stwo i jednostki coraz bardziej uzale\u017cnia\u0107 od pa\u0144stwa. S\u0105 to wi\u0119c dwie bardzo r\u00f3\u017cne wizje cz\u0142owieka, spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa. Te r\u00f3\u017cnice trzeba widzie\u0107, aby nie nabra\u0107 si\u0119 na has\u0142a pa\u0144stwa opieku\u0144czego, wpadaj\u0105c w pu\u0142apk\u0119 pa\u0144stwa totalitarnego. Albowiem ca\u0142o\u015bci\u0105, podmiotem, suwerenem, osob\u0105 jest cz\u0142owiek. I to jego niezbywalne prawa le\u017c\u0105 u podstaw ka\u017cdej spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3rej celem nie jest utopia, ale realne dobro wsp\u00f3lne.<\/p>\r\n

Prof. Piotr Jaroszy\u0144ski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Na pierwszy rzut oka tzw. pa\u0144stwo opieku\u0144cze i pa\u0144stwo totalitarne powinny si\u0119 nawzajem wyklucza\u0107: pierwsze daje, a drugie zabiera, jedno si\u0119 opiekuje, a drugie wi\u0119zi i terroryzuje. A jednak sprawa jest bardziej skomplikowana i bardziej subtelna, przede wszystkim za\u015b musimy uwa\u017ca\u0107 na to, aby nie myli\u0142y nas s\u0142owa. Zacznijmy od definicji totalitaryzmu. Pierwsz\u0105 poda\u0142 tw\u00f3rca […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[245,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61202"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61202"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61202\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}