{"id":61175,"date":"2012-09-22T20:35:25","date_gmt":"2012-09-23T01:35:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=61175"},"modified":"2012-09-22T20:53:33","modified_gmt":"2012-09-23T01:53:33","slug":"zelazny-kanclerz-bialy-rewolucjonista-grzegorz-kucharczyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=61175","title":{"rendered":"\u0179elazny kanclerz, bia\u0142y rewolucjonista – Grzegorz Kucharczyk<\/em>"},"content":{"rendered":"

Bismarck to g\u0142\u00f3wny autor antykatolickiego Kulturkampfu, to tw\u00f3rca pierwszego wprowadzonego w Europie pakietu obowi\u0105zkowych ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych, \u201e\u017celazny kanclerz\u201d, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 na wprowadzenie w Niemczech w 1871 roku powszechnego prawa wyborczego. Polak\u00f3w darzy\u0142 nieskrywan\u0105 nienawi\u015bci\u0105.
<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Fot. Bundesarchiv\/Wikimedia Commons<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, 22 wrze\u015bnia 1862 roku nominacj\u0119 na urz\u0105d premiera Prus otrzyma\u0142 z r\u0105k kr\u00f3la Wilhelma I Otto von Bismarck (1815-1898). To by\u0142o najwa\u017cniejsze wydarzenie nie tylko w ca\u0142ym okresie panowania tego Hohenzollerna (1861-1888), ale r\u00f3wnie\u017c decyzja, kt\u00f3rej znaczenia dla polityki europejskiej nie spos\u00f3b przeceni\u0107. W\u0142adz\u0119 w Prusach obj\u0105\u0142 polityk nazywany p\u00f3\u017aniej – od momentu zjednoczenia Niemiec (1871 r.) – \u201e\u017celaznym kanclerzem\u201d. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry by\u0142 architektem tego zjednoczenia przez Prusy \u201ekrwi\u0105 i \u017celazem\u201d, co nie by\u0142oby mo\u017cliwe bez ostatecznego zako\u0144czenia trwaj\u0105cej od czas\u00f3w Fryderyka II prusko-austriackiej rywalizacji o przyw\u00f3dztwo w Niemczech. Bismarck zako\u0144czy\u0142 je w 1866 roku na polach Sadowy, i to walcz\u0105c nie tylko z monarchi\u0105 Habsburg\u00f3w, ale ze zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 pa\u0144stw skupionych w Zwi\u0105zku Niemieckim (wbrew podr\u0119cznikowym definicjom, by\u0142a to nawet raczej nie tyle wojna prusko-austriacka, co wojna prusko-niemiecka; wojna, kt\u00f3r\u0105 Prusy wygra\u0142y – ze wszystkimi dalekosi\u0119\u017cnymi konsekwencjami (politycznymi, wyznaniowymi i gospodarczymi). Sedan by\u0142 tylko konsekwencj\u0105 Sadowy.<\/p>\r\n

A przecie\u017c w momencie obejmowania urz\u0119du premiera nic nie zapowiada\u0142o przysz\u0142ych sukces\u00f3w Bismarcka. Startowa\u0142 on w momencie ostrego kryzysu politycznego wewn\u0105trz Prus, wywo\u0142anego przez konflikt mi\u0119dzy liberaln\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 parlamentarn\u0105 (od 1850 Prusy by\u0142y de facto<\/em> monarchi\u0105 konstytucyjn\u0105) a kolejnymi rz\u0105dami powo\u0142ywanymi przez Wilhelma I. Przedmiotem sporu by\u0142a poci\u0105gaj\u0105ca za sob\u0105 spore wydatki bud\u017cetowe sprawa reformy armii pruskiej. Dla jasno\u015bci obrazu: ob\u00f3z liberalny nie kwestionowa\u0142 konieczno\u015bci jej modernizacji i powi\u0119kszenia, podwa\u017ca\u0142 tylko prawo rz\u0105du do okre\u015blania struktury wydatk\u00f3w bud\u017cetowych.<\/p>\r\n

Ogarn\u0105\u0142 wi\u0119c pruskie elity rz\u0105dowe u progu lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku impossybilizm (zapo\u017cyczmy XXI-wiecznej terminologii). Tak du\u017cy, \u017ce nawet Wilhelm I powa\u017cnie rozwa\u017ca\u0142 my\u015bl o abdykacji. W tej sytuacji si\u0119gni\u0119to po \u201ebro\u0144 ostateczn\u0105\u201d – Bismarcka, kt\u00f3ry od wiosny 1862 roku by\u0142 pos\u0142em pruskim w Pary\u017cu (wcze\u015bniej podobn\u0105 misj\u0119 pe\u0142ni\u0142 w Petersburgu). 18 wrze\u015bnia 1862 pose\u0142 Bismarck zosta\u0142 wezwany przez genera\u0142a Albrechta von Roona pilnym telegramem do Berlina. Pierwsze s\u0142owa wiadomo\u015bci brzmia\u0142y: Periculum in<\/em> mora. Depechez-vous<\/em>.<\/p>\r\n

Ten sam Bismarck, kt\u00f3ry musia\u0142 spieszy\u0107 z Pary\u017ca, by ratowa\u0107 monarchi\u0119 Hohenzollern\u00f3w, by\u0142 przez tych w\u0142adc\u00f3w traktowany jako regierungsunfahig<\/em> (nie nadaj\u0105cy si\u0119 do rz\u0105dzenia). Poprzednik Wilhelma I, Fryderyk Wilhelm IV w gor\u0105cych dniach rewolucji 1848 r., gdy monarchia pruska wyj\u0105tkowo pilnie potrzebowa\u0142a \u201ewiernych s\u0142ug\u201d, przy nazwisku Bismarcka jako kandydata na stanowisko premiera dopisa\u0142: Pachnie krwi\u0105! Wykorzysta\u0107 tylko, gdy b\u0119dzie szale\u0107 bagnet!<\/em>. Jeszcze 19 wrze\u015bnia 1862 r. Wilhelm I zapewnia\u0142 nast\u0119pc\u0119 tronu (p\u00f3\u017aniejszego Fryderyka III), \u017ce nie ma zamiaru powo\u0142ywa\u0107 Bismarcka do rz\u0105du.<\/p>\r\n

Nowo powo\u0142any premier Prus z\u0142o\u017cy\u0142 w dniu obj\u0119cia swojego urz\u0119du zapewnienie przed swoim w\u0142adc\u0105: Czuj\u0119 si\u0119 jak brandenburski wasal, kt\u00f3ry widzi swojego seniora w niebezpiecze\u0144stwie. Wszystko, czym dysponuj\u0119, jest do dyspozycji Waszej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci<\/em>.<\/p>\r\n

I tych s\u0142\u00f3w dotrzyma\u0142. W latach 1862-1866 rz\u0105dzi\u0142 bez zatwierdzonego przez parlament bud\u017cetu, a \u015bci\u0105galno\u015b\u0107 podatk\u00f3w zapewni\u0142a doskonale funkcjonuj\u0105ca pruska administracja, a gdzie potrzeba – policmajstrzy. Sadowa nie tylko na dobre rozstrzygn\u0119\u0142a dawny sp\u00f3r prusko-austriacki, ale r\u00f3wnie\u017c przypiecz\u0119towa\u0142a zwyci\u0119stwo Bismarcka w starciu z libera\u0142ami, kt\u00f3rzy w amoku, jaki ogarn\u0105\u0142 Prusy po triumfie pod Sadow\u0105 bez wahania zaakceptowali pozabud\u017cetowe rz\u0105dy Bismarcka, uchwalaj\u0105c tzw. indemnizacj\u0119 czyli akceptacj\u0119 a posteriori<\/em> wydatk\u00f3w rz\u0105dowych z lat 1862-1866. Par\u0119 lat p\u00f3\u017aniej libera\u0142owie stan\u0105 si\u0119 podpor\u0105 \u201e\u017celaznego kanclerza\u201d w wytoczonej niemieckim katolikom \u201ewojnie o kultur\u0119\u201d.<\/p>\r\n

Rzeczywi\u015bcie, z punktu widzenia pruskiej Staatsrason za najwi\u0119ksz\u0105 zas\u0142ug\u0119 Wilhelma I nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce sam uzna\u0142 \u201eswoje miejsce w szeregu\u201d i godzi\u0142 si\u0119 na faktyczne kierowanie pa\u0144stwem przez swojego \u201ebrandenburskiego wasala\u201d. On i ca\u0142e Prusy nie wysz\u0142y na tym \u017ale. Zwiastunem za\u015b g\u0142upoty, a nast\u0119pnie kl\u0119ski Wilhelma II (i ca\u0142ych Prus) by\u0142o pozbycie si\u0119 przeze\u0144 Bismarcka w 1890 roku.<\/p>\r\n

\u0179aden pruski m\u0105\u017c stanu nie przyczyni\u0142 si\u0119 w tak du\u017cym stopniu do rozb\u0142y\u015bni\u0119cia pe\u0142nym blaskiem \u201eGloria Preussens\u201d. 2 wrze\u015bnia 1870 roku, w chwili kapitulacji Francuz\u00f3w pod Sedanem i wzi\u0119cia do niewoli Napoleona III nikt ju\u017c w Europie nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci co do wielko\u015bci dzie\u0142a Bismarcka (cho\u0107 ju\u017c wcze\u015bniej na wie\u015b\u0107 o Sadowie papieski sekretarz stanu kardyna\u0142 Antonelli wykrzykn\u0105\u0142: Casca il mondo! <\/em>\u015awiat si\u0119 zawali\u0142!). Jeszcze pozosta\u0142o Bismarckowi prze\u0142amanie opor\u00f3w Wilhelma I przed przyj\u0119ciem tytu\u0142u cesarskiego (Hohenzollern uwa\u017ca\u0142, \u017ce pos\u0142ugiwanie si\u0119 nowo wymy\u015blonym tytu\u0142em \u201ecesarza niemieckiego\u201d degraduje go w oczach innych w\u0142adc\u00f3w) i postawienie \u201ekropki nad i\u201d 18 stycznia 1871 roku w Wersalu, w chwili proklamacji Rzeszy Niemieckiej oraz Wilhelma I jako cesarza niemieckiego (przypomnijmy, do 1806 roku funkcjonowa\u0142a tytulatura \u201ecesarze rzymscy\u201d).<\/p>\r\n

Jednak to nie dlatego Bismarck jest nazywany \u201ebia\u0142ym rewolucjonist\u0105\u201d (Lothar Gall), cho\u0107 za jego przyczyn\u0105 swoje monarchie traci\u0142y tak starodawne niemieckie dynastie jak Welfowie, rz\u0105dz\u0105cy do 1866 roku w Kr\u00f3lestwie Hanoweru (w\u0142\u0105czonym w\u00f3wczas do Prus). Bismarck to g\u0142\u00f3wny autor antykatolickiego Kulturkampfu (w czym bez wahania sekundowali mu pruscy libera\u0142owie), to polityk – tw\u00f3rca pierwszego pakietu obowi\u0105zkowych ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych wprowadzonych w Europie, \u201e\u017celazny kanclerz\u201d, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 na wprowadzenie w Niemczech w 1871 roku powszechnego prawa wyborczego (w samych Prusach, nad czym Bismarck ubolewa\u0142, obowi\u0105zywa\u0142o prawo oparte na cenzusie maj\u0105tkowym).<\/p>\r\n

Dzisiaj \u201erewolucjonizm\u201d Bismarcka nazwano by \u201epost-polityk\u0105\u201d. Bo Bismarck na sw\u00f3j spos\u00f3b dba\u0142 o to, \u201e\u017ceby wszystkim \u017cy\u0142o si\u0119 dobrze\u201d. No, mo\u017ce poza paroma wyj\u0105tkami, kt\u00f3rych okre\u015bla\u0142 mianem \u201ewrog\u00f3w Rzeszy\u201d. Tutaj zawsze wysoko na li\u015bcie figurowali Polacy.<\/p>\r\n

W kwietniu 1848 roku, jeszcze zanim z trybuny parlamentu frankfurckiego przyw\u00f3dcy libera\u0142\u00f3w og\u0142osili epok\u0119 \u201ezdrowego egoizmu narodowego\u201d w relacjach polsko-niemieckich, 33-letni deputowany Otto von Bismarck w li\u015bcie opublikowanym w \u201eMagdeburgische Zeitung\u201d, pisa\u0142: Rozw\u00f3j narodowy polskiego \u017cywio\u0142u w Pozna\u0144skiem nie mo\u017ce mie\u0107 innego rozs\u0105dnego celu, jakim jest przygotowanie odbudowy niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego. Mo\u017cna pragn\u0105\u0107 wskrzeszenia Polski w jej granicach z 1772 r. (jak Polacy maj\u0105 nadziej\u0119, aczkolwiek jeszcze milcz\u0105 na ten temat), mo\u017cna zwr\u00f3ci\u0107 jej ca\u0142e Pozna\u0144skie, Prusy Zachodnie i Warmi\u0119. Najlepsze \u015bci\u0119gna Prus zostan\u0105 w\u00f3wczas przeci\u0119te, miliony Niemc\u00f3w wydane zostan\u0105 na \u0142up polskiej samowoli. W ten spos\u00f3b zyska si\u0119 niewiernego sprzymierze\u0144ca, kt\u00f3ry wyczekiwa\u0107 b\u0119dzie po\u017c\u0105dliwie ka\u017cdej trudno\u015bci Niemiec, by im wydrze\u0107 Prusy Wschodnie, polsk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015al\u0105ska, polskie okr\u0119gi Pomorza<\/em>.<\/p>\r\n

Tej diagnozy trzyma\u0142 si\u0119 zawsze. Zmienia\u0142a si\u0119 tylko amplituda niech\u0119ci do Polak\u00f3w. W 1861 roku, sfrustrowany niepowodzeniem swojej pr\u00f3by storpedowania w Petersburgu (gdzie przebywa\u0142 jako pruski pose\u0142) rosn\u0105cych wp\u0142yw\u00f3w Aleksandra Wielopolskiego, pisa\u0142 do siostry: Bijcie w Polak\u00f3w, by ich ochota do \u017cycia odesz\u0142a; osobi\u015bcie wsp\u00f3\u0142czuj\u0119 ich po\u0142o\u017ceniu, ale je\u015bli pragniemy istnie\u0107, nie pozostaje nam nic innego, jak ich wyt\u0119pi\u0107. Wilk te\u017c nie odpowiada za to, \u017ce B\u00f3g go stworzy\u0142 takim, jaki jest; dlatego te\u017c zabija si\u0119 go, gdy si\u0119 tylko mo\u017ce<\/em>.<\/p>\r\n

W czasie Kulturkampfu, odnosz\u0105c si\u0119 do spor\u00f3w toczonych w parlamencie z przyw\u00f3dc\u0105 katolickiego \u201eCentrum\u201d Ludwigiem Windthorstem, Bismarck mawia\u0142, \u017ce przy \u017cyciu trzymaj\u0105 go dwa \u201esilne uczucia: mi\u0142o\u015b\u0107 do \u017cony i nienawi\u015b\u0107 do Windthorsta\u201d. Spor\u0105 porcj\u0119 tej ostatniej od \u201e\u017celaznego kanclerza\u201d zaznali te\u017c Polacy. Nieprawd\u0105 jest, \u017ce polityczny realizm – a tego Bismarckowi, mistrzowi Realpolitik, nie spos\u00f3b odm\u00f3wi\u0107 – nie wyklucza silnych emocji i nami\u0119tno\u015bci. Nas Bismarck nienawidzi\u0142 nami\u0119tnie.<\/p>\r\n

Grzegorz Kucharczyk<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bismarck to g\u0142\u00f3wny autor antykatolickiego Kulturkampfu, to tw\u00f3rca pierwszego wprowadzonego w Europie pakietu obowi\u0105zkowych ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych, \u201e\u017celazny kanclerz\u201d, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 na wprowadzenie w Niemczech w 1871 roku powszechnego prawa wyborczego. Polak\u00f3w darzy\u0142 nieskrywan\u0105 nienawi\u015bci\u0105. Fot. Bundesarchiv\/Wikimedia Commons Sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, 22 wrze\u015bnia 1862 roku nominacj\u0119 na urz\u0105d premiera Prus otrzyma\u0142 z r\u0105k kr\u00f3la […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,166],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61175"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61175"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61175\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61175"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61175"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}