{"id":60947,"date":"2012-09-16T20:24:19","date_gmt":"2012-09-17T01:24:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=60947"},"modified":"2012-09-16T20:24:31","modified_gmt":"2012-09-17T01:24:31","slug":"orleta-grodzienskie-dr-jan-jerzy-milewski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=60947","title":{"rendered":"Orl\u0119ta grodzie\u0144skie &#8211; <em>dr Jan Jerzy Milewski<\/em>"},"content":{"rendered":"<p><strong>Pod pretekstem ochrony mieszkaj\u0105cych w II RP Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w, a naprawd\u0119 zgodnie z uk\u0142adem Ribbentrop-Mo\u0142otow, 17 wrze\u015bnia Armia Czerwona uderzy\u0142a na Polsk\u0119 \u0142ami\u0105c pakt o nieagresji. Wiadomo\u015b\u0107 o agresji by\u0142a zaskoczeniem dla wszystkich. Naczelny w\u00f3dz Edward Rydz-\u015amig\u0142y wyda\u0142 dyrektyw\u0119: &#8222;Z bolszewikami nie walczy\u0107, chyba \u017ce w razie natarcia z ich strony albo pr\u00f3by rozbrojenia&#8221;.<\/strong><\/p>\r\n<p>Tak opisuje reakcj\u0119 w Grodnie tamtejsza nauczycielka i dzia\u0142aczka spo\u0142eczna Gra\u017cyna Lipi\u0144ska: &#8222;Napa\u015b\u0107 sowiecka na Polsk\u0119! Jestem na ulicy. Podniecenie du\u017co wi\u0119ksze ni\u017c by\u0142o 1 wrze\u015bnia. Ludzie wybiegli z dom\u00f3w nie tylko po to, \u017ceby si\u0119 czego\u015b dowiedzie\u0107, \u017ceby upewni\u0107 si\u0119 o nowym nieszcz\u0119\u015bciu lec\u0105cym na kraj, ale przede wszystkim po to, aby s\u0142owami, gestami, krzykiem, p\u0142aczem bezsilnym wy\u0142adowa\u0107 gniot\u0105ce piersi oburzenie, przeogromne, przerastaj\u0105ce nasz hart i rozum. Przeradza si\u0119 ono p\u00f3\u017aniej u jednych w niepok\u00f3j, p\u0119d do ucieczki &#8211; u drugich w pragnienie czynu, \u017c\u0105dz\u0119 m\u015bciwej walki&#8221;.<\/p>\r\n<p><strong>Bezbronne miasto <\/strong><\/p>\r\n<p>Mieszka\u0144cy Grodna w ko\u0144cu sierpnia 1939 r. dowiedzieli si\u0119 z prasy, \u017ce 23 tego miesi\u0105ca w Moskwie podpisany zosta\u0142 pakt o nieagresji pomi\u0119dzy Zwi\u0105zkiem Sowieckim a Niemcami, zwany od nazwisk podpisuj\u0105cych go ministr\u00f3w spraw zagranicznych paktem Ribbentrop-Mo\u0142otow, ale nie przewidywali, \u017ce wkr\u00f3tce jego konsekwencje tak bole\u015bnie w nich uderz\u0105.<\/p>\r\n<p>W ujawnionym tek\u015bcie paktu by\u0142o tylko stereotypowe stwierdzenie, \u017ce oba pa\u0144stwa nie maj\u0105 wobec siebie agresywnych zamiar\u00f3w, ale ju\u017c to oznacza\u0142o now\u0105 jako\u015b\u0107 w polityce europejskiej &#8211; oto nast\u0105pi\u0142o porozumienie pomi\u0119dzy pa\u0144stwami, kt\u00f3re do tej pory sta\u0142y po przeciwnych stronach rysuj\u0105cej si\u0119 konfrontacji, kt\u00f3re kierowa\u0142y przeciwko sobie najci\u0119\u017csze armaty w propagandowej wojnie. Prawdziwy sens uk\u0142adu zawarty by\u0142 jednak w za\u0142\u0105czniku &#8211; tajnym protokole, w kt\u00f3rym ZSRS i Niemcy dzieli\u0142y si\u0119 strefami wp\u0142yw\u00f3w w Europie \u015arodkowo-Wschodniej. Ju\u017c kilkadziesi\u0105t godzin p\u00f3\u017aniej tre\u015b\u0107 tajnego protoko\u0142u znali Amerykanie, a tak\u017ce nasi sojusznicy Francuzi, ale nie uznali za stosowne, by poinformowa\u0107 o tym stron\u0119 polsk\u0105.<br \/>Grodno, miasto w wojew\u00f3dztwie bia\u0142ostockim, by\u0142o du\u017cym garnizonem wojskowym. Znajdowa\u0142o si\u0119 tam Dow\u00f3dztwo Okr\u0119gu Korpusu nr III (na czele kt\u00f3rego w 1939 r. sta\u0142 gen. bryg. J\u00f3zef Olszyna-Wilczy\u0144ski), dow\u00f3dztwo 29. DP, dwa pu\u0142ki piechoty (76. i 81.), 29. pu\u0142k artylerii lekkiej i inne drobniejsze jednostki. Ju\u017c przed 1 wrze\u015bnia 29. DP zosta\u0142a przetransportowana na zach\u00f3d i wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w walkach z Niemcami w ramach armii &#8222;Prusy&#8221;, 10 wrze\u015bnia reszt\u0119 wojsk wys\u0142ano do Lwowa i wzi\u0119\u0142y one udzia\u0142 w obronie tego miasta. Poza bombardowaniami Grodno pocz\u0105tkowo nie odczuwa\u0142o bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia agresj\u0105. Dopiero po zaj\u0119ciu przez Niemc\u00f3w Bia\u0142egostoku (15 wrze\u015bnia) zacz\u0119\u0142o to by\u0107 realne. Ale i w\u00f3wczas my\u015blano wy\u0142\u0105cznie o zagro\u017ceniu ze strony Niemc\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie obserwowano szos\u0119 z Bia\u0142egostoku do Grodna. Poszczeg\u00f3lne kompanie, kt\u00f3re os\u0142ania\u0142y p\u00f3\u0142nocno-zachodnie rubie\u017ce Grodna, ostrzeliwa\u0142y patrole niemieckie, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 na motocyklach b\u0105d\u017a w lekkich pojazdach. Od pocz\u0105tku wojny Niemcy naciskali na Zwi\u0105zek Sowiecki, aby przyst\u0105pi\u0142 do dzia\u0142a\u0144 przeciwko Polsce. Sta\u0142o si\u0119 to jednak mo\u017cliwe dopiero wtedy, kiedy J\u00f3zef Stalin upewni\u0142 si\u0119, \u017ce Anglia i Francja nie dotrzymaj\u0105 w pe\u0142ni zobowi\u0105za\u0144 sojuszniczych i nie przyst\u0105pi\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105 si\u0142 do wojny przeciwko Niemcom (tak postanowiono 12 wrze\u015bnia podczas narady we francuskim miasteczku Abbeville, ale nie poinformowano o tym strony polskiej).<\/p>\r\n<p><strong>Aktywni komuni\u015bci <\/strong><\/p>\r\n<p>R\u00f3wnocze\u015bnie z agresj\u0105 Armii Czerwonej podj\u0119\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 przygotowywane wcze\u015bniej przez Sowiet\u00f3w siatki dywersyjne, oparte na strukturach &#8211; formalnie rozwi\u0105zanej, ale utrzymuj\u0105cej stare kontakty &#8211; Komunistycznej Partii Zachodniej Bia\u0142orusi, poparte przez sympatyk\u00f3w komunizmu wywodz\u0105cych si\u0119 w du\u017cym stopniu spo\u015br\u00f3d ludno\u015bci bia\u0142oruskiej, a w miastach &#8211; \u017cydowskiej. W naj\u0142agodniejszej formie przejawia\u0142o si\u0119 to w budowaniu bram powitalnych i przyjmowaniu agresor\u00f3w z rado\u015bci\u0105, co budzi\u0142o zgroz\u0119 i zdumienie miejscowych Polak\u00f3w. By\u0142y jednak tak\u017ce napady bandyckie na pojedynczych polskich \u017co\u0142nierzy i policjant\u00f3w, ziemian, przedstawicieli administracji pa\u0144stwowej i samorz\u0105dowej. Do pr\u00f3b dywersji komunistycznej dosz\u0142o te\u017c w samym Grodnie ju\u017c 17 wrze\u015bnia, jak wspomina jeden z m\u0142odych obro\u0144c\u00f3w Grodna Jan Siemi\u0144ski: &#8222;Wracaj\u0105ca z frontu [przeciwniemieckiego] kompania z harcerzami ochotnikami zosta\u0142a ostrzelana ogniem z broni r\u0119cznej i kr\u00f3tk\u0105 seri\u0105 maszynowej. Jak zdo\u0142ali\u015bmy zauwa\u017cy\u0107, strzelano ze strych\u00f3w dom\u00f3w mieszkalnych po\u0142o\u017conych przy ulicy Indurskiej&#8221;.<\/p>\r\n<p>Takich incydent\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej i powtarza\u0142y si\u0119 w nast\u0119pnych dniach, ale sytuacja w samym mie\u015bcie by\u0142a opanowana. Natomiast do gro\u017anej rebelii komunistycznej, i to na du\u017c\u0105 skal\u0119, dosz\u0142o w pobliskim Skidlu. Rebelia ta w historiografii sowieckiej uzyska\u0142a nawet miano powstania skidelskiego. Sytuacja w tym miasteczku powr\u00f3ci\u0142a do normy dopiero po interwencji karnej ekspedycji wys\u0142anej z Grodna 19 wrze\u015bnia.<\/p>\r\n<p><strong>W duchu patriotycznym <\/strong><\/p>\r\n<p>W Grodnie, pomimo r\u00f3\u017cnych incydent\u00f3w ze strony dywersant\u00f3w, dominowa\u0142y nastroje patriotyczne. W mie\u015bcie by\u0142y dwa niepe\u0142ne bataliony piechoty (z o\u015brodka zapasowego 29. DP) oraz batalion wartowniczy, r\u00f3\u017cne grupy policjant\u00f3w i \u017candarmerii, a przede wszystkim cywilni ochotnicy: harcerze, gimnazjali\u015bci, urz\u0119dnicy &#8211; razem ponad 2 tys. ludzi, kt\u00f3rzy mogli broni\u0107 miasta. Dow\u00f3dc\u0105 garnizonu by\u0142 pocz\u0105tkowo p\u0142k w st. spocz. Bronis\u0142aw Adamowicz, ale wielk\u0105 rol\u0119 w przygotowaniach do obrony i p\u00f3\u017aniej odegrali komendant miejscowej Rejonowej Komendy Uzupe\u0142nie\u0144 mjr Benedykt W\u0142adys\u0142aw Serafin i wiceprezydent miasta Roman Sawicki.<\/p>\r\n<p>Walki w Grodnie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 od rana 20 wrze\u015bnia, kiedy to grupa czo\u0142g\u00f3w sowieckich pojawi\u0142a si\u0119 niespodziewanie po zachodniej stronie Niemna i cz\u0119\u015b\u0107 z nich bez przeszk\u00f3d, przez most, dotar\u0142a do centrum miasta. Pierwszy dzie\u0144 obrony to g\u0142\u00f3wnie walki z czo\u0142gami: w godzinach popo\u0142udniowych na obrze\u017cach i w centrum miasta by\u0142o ich ju\u017c kilkadziesi\u0105t. Obro\u0144com brak by\u0142o broni przeciwpancernej, ale zdeterminowani atakowali czo\u0142gi butelkami z benzyn\u0105. W\u015br\u00f3d agresor\u00f3w byli te\u017c m\u0142odzi komuni\u015bci grodzie\u0144scy, kt\u00f3rzy przed wojn\u0105 uciekli do ZSRS, a teraz we w\u0142asnym mie\u015bcie pe\u0142nili rol\u0119 przewodnik\u00f3w: &#8222;Na ziemi le\u017ca\u0142 jeden bolszewik zabity, a drugi ranny, jaki\u015b cywil ni\u00f3s\u0142 karabin i chcia\u0142 kolb\u0105 zabi\u0107 tego rannego, lecz posterunkowy Maskaluk przeszkodzi\u0142 mu w tym, co wywo\u0142a\u0142o niezadowolenie w\u015br\u00f3d t\u0142umu. Ten za\u015b ranny wo\u0142a\u0142: &#8222;Nie ubiwajtie, ja prijecha\u0142 was oswabodit&#8221;. Co jeszcze bardziej rozjuszy\u0142o t\u0142um. Przy zabitym posterunkowy Moskaluk znalaz\u0142 jego prawo jazdy, w kt\u00f3rym czytali\u015bmy: &#8222;Tiechnik wtorogo ranga Aleksandrowicz (imienia nie pami\u0119tam), miesto ro\u017cdzienia gor. Grodno&#8221;. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce policja zna\u0142a rodzin\u0119 tych \u017byd\u00f3w, ten w\u0142a\u015bnie by\u0142 \u015bcigany za dzia\u0142alno\u015b\u0107 komunistyczn\u0105 i zbieg\u0142 do Rosji&#8221; (K. Liszewski, Wojna polsko-sowiecka 1939 r., Londyn 1988, s. 63).<\/p>\r\n<p><strong>Symbol obrony Grodna <\/strong><\/p>\r\n<p>Pod wiecz\u00f3r strona sowiecka rozpocz\u0119\u0142a silny ostrza\u0142 artyleryjski miasta. Obro\u0144cy Grodna w nocy z 20 na 21 wrze\u015bnia podejmowali pr\u00f3by przepraw przez Niemen i atakowania tam przeciwnika. Si\u0142y obro\u0144c\u00f3w tej nocy wzmocni\u0142y si\u0119, bo przyby\u0142a Rezerwowa Brygada Kawalerii &#8222;Wo\u0142kowysk&#8221; z gen. bryg. w st. spocz. Wac\u0142awem Prze\u017adzieckim, kt\u00f3ry z racji starsze\u0144stwa obj\u0105\u0142 na kilkana\u015bcie godzin dow\u00f3dztwo obrony. Od rana 21 wrze\u015bnia trwa\u0142y walki, przy czym strona sowiecka zmieni\u0142a taktyk\u0119: 80 czo\u0142g\u00f3w (a wkr\u00f3tce do\u0142\u0105czy\u0142y dalsze) i 15 samochod\u00f3w pancernych przydzielono pododdzia\u0142om piechoty, kt\u00f3re atakowa\u0142y z r\u00f3\u017cnymi efektami w poszczeg\u00f3lnych punktach miasta. Symbolem obrony Grodna sta\u0142 si\u0119 13-letni Tadzio Jasi\u0144ski, kt\u00f3rego Sowieci u\u017cyli jako \u017cywej tarczy. Tak opisuje jego \u015bmier\u0107 Gra\u017cyna Lipi\u0144ska:<\/p>\r\n<p>&#8222;Na \u0142bie czo\u0142gu rozkrzy\u017cowane dziecko, ch\u0142opczyk. Krew z jego ran p\u0142ynie stru\u017ckami po \u017celazie. Zaczynamy z Dank\u0105 uwalnia\u0107 rozkrzy\u017cowane, skr\u0119powane ga\u0142ganami ramiona ch\u0142opca. Nie zdaj\u0119 sobie sprawy, co si\u0119 wok\u00f3\u0142 dzieje. A z czo\u0142gu wyskakuje czarny tankista, w d\u0142oni trzyma brauning, za nim drugi &#8211; grozi nam. Z podniesion\u0105 po bolszewicku do g\u00f3ry pi\u0119\u015bci\u0105, wykrzywion\u0105 w z\u0142o\u015bci twarz\u0105, ochryp\u0142ym g\u0142osem krzyczy, o co\u015b oskar\u017ca nas i ch\u0142opczyka. Dla mnie oni nie istniej\u0105, widz\u0119 tylko oczy dziecka pe\u0142ne strachu i m\u0119ki. I widz\u0119, jak uwolnione z wi\u0119z\u00f3w ramionka wyci\u0105gaj\u0105 si\u0119 do nas z bezgraniczn\u0105 ufno\u015bci\u0105. Wysoka Danka jednym ruchem unosi dziecko z czo\u0142gu i sk\u0142ada na nosze. Ja ju\u017c jestem przy jego g\u0142owie. Chwytamy nosze i pozostawiaj\u0105c oniemia\u0142ych naszym zuchwalstwem oprawc\u00f3w, uciekamy w stron\u0119 szpitala.<br \/>Ch\u0142opczyk ma pi\u0119\u0107 ran od kul karabinowych (wiem &#8211; to polskie kule siekaj\u0105 po wrogich czo\u0142gach) i silny up\u0142yw krwi, ale jest przytomny. W szpitalu otaczaj\u0105 go siostry, doktorzy, chorzy. &#8211; Chc\u0119 mamy &#8211; prosi dziecko. Nazywa si\u0119 Tadeusz Jasi\u0144ski, ma 13 lat, jedyne dziecko Zofii Jasi\u0144skiej, s\u0142u\u017c\u0105cej, nie ma ojca, wychowanek Zak\u0142adu Dobroczynno\u015bci. Poszed\u0142 na b\u00f3j, rzuci\u0142 butelk\u0119 z benzyn\u0105 na czo\u0142g, ale nie zapali\u0142, nie umia\u0142&#8230; Wyskoczyli z czo\u0142gu, bili, chcieli zabi\u0107, a potem skr\u0119powali na froncie czo\u0142gu. Danka sprowadza matk\u0119. Nie pomaga transfuzja krwi. Ch\u0142opiec coraz s\u0142abszy, zaczyna kona\u0107. Ale kona w obj\u0119ciach matki i na skrawku wolnej Polski, bo szpital wojskowy jest ci\u0105gle w naszych r\u0119kach (G. Lipi\u0144ska, Je\u015bli zapomn\u0119 o nich&#8230;, s. 26).<br \/>R\u00f3wnocze\u015bnie w trakcie walki cz\u0119\u015b\u0107 obro\u0144c\u00f3w ewakuowa\u0142a si\u0119 w kierunku na Litw\u0119. Wieczorem w mie\u015bcie pozosta\u0142y ju\u017c nieliczne punkty oporu, a nad ranem 22 wrze\u015bnia reszta obro\u0144c\u00f3w Grodna, w tym wiceprezydent Roman Sawicki i mjr Serafin, opu\u015bci\u0142a Grodno lub rozproszy\u0142a si\u0119 po domach. Tego\u017c dnia dochodzi\u0142o jeszcze do wymiany ognia z ma\u0142ymi grupami obro\u0144c\u00f3w. Straty Armii Czerwonej w czasie walk w Grodnie, wed\u0142ug danych sowieckich, wynios\u0142y: 53 zabitych, 161 rannych, 19 czo\u0142g\u00f3w i 3 samochody pancerne wyeliminowane z walki.<\/p>\r\n<p><strong>Bezimienne groby <\/strong><\/p>\r\n<p>Walki sko\u0144czy\u0142y si\u0119, ale mieszka\u0144cy Grodna nadal p\u0142acili cen\u0119 za obron\u0119 swojego miasta przed sowieck\u0105 agresj\u0105. W r\u00f3\u017cnych punktach miasta i na jego obrze\u017cach: w lasku &#8222;Sekret&#8221;, na My\u015bliwskiej G\u00f3rce, w Nowej Kolonii (Poniemu\u0144), pod wsi\u0105 Pyszki i w innych miejscach, rozstrzelano oko\u0142o 300 obro\u0144c\u00f3w Grodna. W nast\u0119pnych tygodniach wy\u0142apano i aresztowano nast\u0119pnych, jak np. por. rez. Piotra Boguckiego (w cywilu kierownik szko\u0142y powszechnej im. Stefana Batorego), kt\u00f3ry dowodzi\u0142 harcerzami i innymi ochotnikami &#8211; zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Kuriozalny proces odby\u0142 si\u0119 w Grodnie w czerwcu 1940 r.: oskar\u017conym zarzucono udzia\u0142 w &#8222;antysemickim pogromie&#8221; we wrze\u015bniu 1939 r. &#8211; tak okre\u015blono t\u0142umienie komunistycznej rebelii w tym mie\u015bcie po 17 wrze\u015bnia.<\/p>\r\n<p>Cz\u0119\u015b\u0107 ofiar walk i mord\u00f3w sowieckich dokonanych na obro\u0144cach Grodna zosta\u0142a przez tamtejszych mieszka\u0144c\u00f3w pochowana, cz\u0119\u015b\u0107 pozosta\u0142a w przypadkowych miejscach. W 1993 r. podczas prac budowlanych w Grodnie na terenie by\u0142ego maj\u0105tku Druck dokonano ekshumacji szcz\u0105tk\u00f3w ponad 90 obro\u0144c\u00f3w, kt\u00f3re przeniesiono na cmentarz wojskowy. Le\u017c\u0105 tam skromnie, pod bezimiennymi krzy\u017cami, bez tablicy, bez informacji, \u017ce to oni stan\u0119li w obronie miasta przed sowieck\u0105 agresj\u0105. Nadal nieznane jest miejsce pogrzebania pozosta\u0142ych ofiar ludob\u00f3jstwa dokonanego na obro\u0144cach Grodna. Nie wspomina si\u0119 o nich w polskich podr\u0119cznikach do nauczania historii, tak jak np. o obro\u0144cach Poczty Polskiej w Gda\u0144sku. Warto tu jeszcze przytoczy\u0107 opini\u0119 historyka rosyjsko-bia\u0142oruskiego Aleksandra Tatarenki (&#8222;Niedozwolona pami\u0119\u0107. Zachodnia Bia\u0142oru\u015b w dokumentach i faktach, 1921-1954, Sankt Petersburg 2006), kt\u00f3ry stwierdza, \u017ce jeden z pierwszych akt\u00f3w masowej zag\u0142ady je\u0144c\u00f3w wojennych i ludno\u015bci cywilnej, poprzedzaj\u0105cych tragedi\u0119 Katynia, mia\u0142 miejsce w Grodnie we wrze\u015bniu 1939 roku.<\/p>\r\n<p><strong><em>Dr Jan Jerzy Milewski<\/em><\/strong><\/p>\r\n<p>IPN Oddzia\u0142 w Bia\u0142ymstoku<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Pod pretekstem ochrony mieszkaj\u0105cych w II RP Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w, a naprawd\u0119 zgodnie z uk\u0142adem Ribbentrop-Mo\u0142otow, 17 wrze\u015bnia Armia Czerwona uderzy\u0142a na Polsk\u0119 \u0142ami\u0105c pakt o nieagresji. Wiadomo\u015b\u0107 o agresji by\u0142a zaskoczeniem dla wszystkich. Naczelny w\u00f3dz Edward Rydz-\u015amig\u0142y wyda\u0142 dyrektyw\u0119: &#8222;Z bolszewikami nie walczy\u0107, chyba \u017ce w razie natarcia z ich strony albo pr\u00f3by rozbrojenia&#8221;. [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[66,188,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60947"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60947"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60947\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60947"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60947"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60947"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}