{"id":60782,"date":"2012-09-11T14:51:56","date_gmt":"2012-09-11T19:51:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=60782"},"modified":"2012-09-11T14:51:56","modified_gmt":"2012-09-11T19:51:56","slug":"11-wrzesnia-1932-r-zgineli-franciszek-zwirko-i-stanislaw-wigura-duma-polskich-skrzydel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=60782","title":{"rendered":"11 wrze\u015bnia 1932 r. zgin\u0119li Franciszek \u0179wirko i Stanis\u0142aw Wigura – Duma polskich skrzyde\u0142"},"content":{"rendered":"

Kiedy tragiczna wiadomo\u015b\u0107 nadesz\u0142a do Warszawy, nie chcia\u0142o si\u0119 wprost wierzy\u0107, \u017ceby to by\u0142a prawda. Katastrofa pod Cierlickiem okry\u0142a \u017ca\u0142ob\u0105 ca\u0142y nar\u00f3d. Nie jest to nakazana przepisami, urz\u0119dowa \u017ca\u0142oba. To jest z g\u0142\u0119bi serca p\u0142yn\u0105cy smutek po kim\u015b, kto sta\u0142 si\u0119 symbolem wsp\u00f3\u0142czesnego bohaterstwa…<\/em><\/strong> – pisa\u0142a warszawska prasa o \u015bmierci pilot\u00f3w Franciszka \u0179wirki i Stanis\u0142awa Wigury. Obaj zgin\u0119li przed osiemdziesi\u0119ciu laty, lec\u0105c na zawody do Pragi, 11 wrze\u015bnia 1932 roku, gdy wpadli w centrum burzy pod Cieszynem, a ich maszyna run\u0119\u0142a na ziemi\u0119, rzucona huraganowym podmuchem. <\/strong><\/p>\r\n

\"\"Zw\u0142oki pilot\u00f3w przewieziono z wojskowymi honorami do pobliskiego Cieszyna. W kieszeni porucznika \u0179wirki znaleziono fotografi\u0119 \u017cony i syna oraz obrazek Matki Boskiej Ostrobramskiej. Uroczysto\u015bci pogrzebowe w Warszawie zgromadzi\u0142y oko\u0142o 200 tysi\u0119cy os\u00f3b\u2026<\/p>\r\n

\u0179al po \u015bmierci lotnik\u00f3w by\u0142 powszechny. Byli bowiem nie tylko symbolem sportowych sukces\u00f3w, ale tak\u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em dumy odradzaj\u0105cego si\u0119 po stuleciu niewoli narodu. Tym bardziej, i\u017c swe zwyci\u0119stwa odnosili na konstrukcjach polskich in\u017cynier\u00f3w. Rz\u0105dz\u0105cy wiedzieli wtedy, \u017ce si\u0142\u0119 pa\u0144stwa tworz\u0105 jego obywatele, a nie szukali jej w obcych stolicach.<\/p>\r\n

Sukcesy sportowego lotnictwa wzajemnie przek\u0142ada\u0142y si\u0119 na nowoczesne rozwi\u0105zania konstrukcyjne, a polska my\u015bl lotnicza liczy\u0142a si\u0119 nie tylko w Europie. Jak\u017ce to kontrastuje z dzisiejszym obrazem naszego pa\u0144stwa!<\/p>\r\n

Pokolenie \u0179wirki i Wigury ca\u0142ym swym \u017cyciem realizowa\u0142o etos s\u0142u\u017cby ojczy\u017anie – poj\u0119cia przywo\u0142ywanego w III RP jedynie w okoliczno\u015bciowych przem\u00f3wieniach – ale nieobecnego w realnym \u017cyciu, wy\u015bmiewanego i wykpiwanego przez samozwa\u0144cze \u201eelity\u201d.<\/p>\r\n

Zaszczepili wiar\u0119 we w\u0142asne si\u0142y<\/strong><\/p>\r\n

\u015amier\u0107 pilot\u00f3w tym mocniej wstrz\u0105sn\u0119\u0142a Polakami, i\u017c nast\u0105pi\u0142a w niespe\u0142na dwa tygodnie po ich kolejnym triumfie: zwyci\u0119stwie w III Mi\u0119dzynarodowych Zawodach Samolot\u00f3w Turystycznych (Challenge) w Berlinie, 28 sierpnia 1932 roku. Na pami\u0105tk\u0119 tego triumfu obchodzone jest coroczne \u015awi\u0119to Lotnictwa Polskiego.<\/p>\r\n

Zwyci\u0119ski lot \u0179wirki nad Europ\u0105 nie tylko rozni\u00f3s\u0142 szeroko s\u0142aw\u0119 naszego imienia, lecz pozyska\u0142 dla lotnictwa wielotysi\u0119czne masy, zachwyci\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo, zaszczepi\u0142 mu wiar\u0119 we w\u0142asne si\u0142y, da\u0142 pokrzepi\u0107 si\u0119 szczerym, bezinteresownym, a gor\u0105cym entuzjazmem. Nie by\u0142o takiego, kt\u00f3ryby z zachwytem nie m\u00f3wi\u0142 o czynie \u0179wirki. (…) \u0179wirko i Wigura wywiedli m\u0142ode lotnictwo polskie na szlaki \u015bwiatowej s\u0142awy. Czynem swoim zadokumentowali o warto\u015bci polskiego lotnika i polskiego aparatu<\/em> – komentowano sukces naszej za\u0142ogi.<\/p>\r\n

Dziesi\u0105tki tysi\u0119cy warszawiak\u00f3w w patriotycznej euforii wita\u0142o powracaj\u0105c\u0105 do kraju za\u0142og\u0119. W kilkana\u015bcie lat po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Polacy odnosili zwyci\u0119stwo w kolejnej dziedzinie. Porucznik pilot Franciszek \u0179wirko sta\u0142 si\u0119 narodowym bohaterem czasu pokoju. Ju\u017c od 1919 roku s\u0142u\u017cy\u0142 w polskim lotnictwie, by\u0142 jednym z pionier\u00f3w lotnictwa sportowego, zaanga\u017cowanym w jego popularyzacj\u0119 w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy. W 1929 roku wraz z in\u017cynierem Wigur\u0105 dokona\u0142 rajdu dooko\u0142a Polski, a kilka tygodni p\u00f3\u017aniej przelecieli wok\u00f3\u0142 Europy. Sukces w berli\u0144skim Challenge\u2019u okaza\u0142 si\u0119 ich ostatnim wyczynem, zapocz\u0105tkowa\u0142 jednak ca\u0142e pasmo polskich sukces\u00f3w.<\/p>\r\n

Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej – 8 maja 1933 roku – w niewielkim, brazylijskim miasteczku Maceio wyl\u0105dowa\u0142 Stanis\u0142aw Skar\u017cy\u0144ski. By\u0142 pierwszym Polakiem, kt\u00f3ry samotnie przelecia\u0142 nad Atlantykiem, ustanawiaj\u0105c jednocze\u015bnie mi\u0119dzynarodowy rekord. W uznaniu tego wyczynu Federacja Lotnictwa Mi\u0119dzynarodowego odznaczy\u0142a go Medalem Bleriota. We wrze\u015bniu tego samego roku Franciszek Hynek i Zbigniew Burzy\u0144ski zwyci\u0119\u017cyli w Mi\u0119dzynarodowych Zawodach Balonowych o puchar Gordona Bennetta w Chicago.<\/p>\r\n

Rok 1934 przyni\u00f3s\u0142 ju\u017c ca\u0142\u0105 seri\u0119 polskich triumf\u00f3w. Warszawa by\u0142a gospodarzem pucharu Bennetta oraz kolejnego Challenge\u2019u. W obu imprezach najwa\u017cniejsze trofea zdobyli nasi rodacy. W pierwszym za\u0142oga Franciszek Hynek z nawigatorem W\u0142adys\u0142awem Pomaskim, w drugim Jerzy Bajan (tak\u017ce tw\u00f3rca akrobacji zbiorowej, tzw. tr\u00f3jk\u0105ta Bajana) i Gustaw Pokrzywka. <\/strong>Z kolei <\/strong>pilot Boles\u0142aw Orli\u0144ski (znany z lotu Warszawa – Tokio – Warszawa w 1926 roku czy zwyci\u0119stwa w 1931 podczas ameryka\u0144skich zawod\u00f3w lotniczych) ustanowi\u0142 na polskim samolocie my\u015bliwskim PZL P-24 rekord \u015bwiata w szybko\u015bci lotu.<\/p>\r\n

\"\"W podr\u0119cznikach aerodynamiki <\/strong><\/p>\r\n

Wszystkie te sukcesy piloci odnosili na samolotach b\u0119d\u0105cych rodzimymi rozwi\u0105zaniami. W niekt\u00f3rych przypadkach projekty polskich in\u017cynier\u00f3w o wiele lat wyprzedza\u0142y rozwi\u0105zania stosowane na \u015bwiecie. Seri\u0119 samolot\u00f3w, zaczynaj\u0105c od PZL P-1 zapocz\u0105tkowa\u0142 in\u017cynier Zygmunt Pu\u0142awski. Mia\u0142 26 lat, gdy zosta\u0142 g\u0142\u00f3wnym konstruktorem Pa\u0144stwowych Zak\u0142ad\u00f3w Lotniczych w Warszawie. Trzy lata p\u00f3\u017aniej zgin\u0105\u0142 podczas jednego z pr\u00f3bnych lot\u00f3w\u2026 Jego dzie\u0142em by\u0142 PZL P-1, kt\u00f3ry zyska\u0142 miano najlepszego prototypu samolotu my\u015bliwskiego. Mi\u0119dzynarodowa prezentacja maszyny sta\u0142a si\u0119 triumfem polskiej my\u015bli technicznej. Przyj\u0119te przez Pu\u0142awskiego rozwi\u0105zania okre\u015blono lotnicz\u0105 rewolucj\u0105. Kszta\u0142t skrzyde\u0142 PZL P-1 nazwanych \u201epolskim p\u0142atem\u201d trafi\u0142 do wszystkich podr\u0119cznik\u00f3w aerodynamiki, a podobne rozwi\u0105zania natychmiast zastosowano w samolotach francuskich, niemieckich, ameryka\u0144skich, sowieckich, w\u0119gierskich, czechos\u0142owackich…<\/p>\r\n

Nowatorskie pomys\u0142y in\u017cyniera zastosowali nast\u0119pcy w samolotach PZL P-7, PZL P-11c, PZL P-24. Rozwi\u0105zaniami tymi zainteresowanych by\u0142o kilkana\u015bcie pa\u0144stw, licencje eksportowali\u015bmy m.in. do Bu\u0142garii, Grecji, Rumunii, Turcji. We wrze\u015bniu 1939 roku polscy piloci zestrzelili na nich ponad 150 maszyn wroga.<\/p>\r\n

Najnowocze\u015bniejszym naszym samolotem by\u0142 wtedy PZL 37 – \u201e\u0141o\u015b\u201d. Rok wcze\u015bniej na Mi\u0119dzynarodowym Salonie Lotniczym w Pary\u017cu uznano go za jeden z najlepszych bombowc\u00f3w \u015bwiata. Konstruktorem \u201e\u0141osia\u201d by\u0142 in\u017c. Jerzy D\u0105browski (1899-1967). Z powodu wybuchu wojny nie zd\u0105\u017cy\u0142 zrealizowa\u0107 projektu samolotu my\u015bliwskiego PZL-62. Zastosowane w nim rozwi\u0105zania o kilka lat wyprzedza\u0142y prototypowe konstrukcje ameryka\u0144skie, francuskie, angielskie i niemieckie.<\/p>\r\n

Z kolei, pierwsze litery nazwisk tr\u00f3jki in\u017cynier\u00f3w: Stanis\u0142awa Wojciecha Rogalskiego (1904-1976), Stanis\u0142awa Wigury (1901-1932) i Jerzego Drzewieckiego (1902-1976) da\u0142y nazw\u0119 serii ma\u0142ych samolot\u00f3w \u201eRWD\u201d (do wybuchu II wojny \u015bwiatowej – 23 typy maszyn) budowanych w warsztatach na Ok\u0119ciu. Kolejne modele by\u0142y bardzo udane, produkowano je na licencji w Finlandii, Estonii, Jugos\u0142awii i Turcji.<\/p>\r\n

W okresie II Rzeczypospolitej zwyci\u0119scy piloci i konstruktorzy cieszyli si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 popularno\u015bci\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie. Stanowili wz\u00f3r dla \u00f3wczesnej m\u0142odzie\u017cy, w ich \u015blady chcia\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 niemal ka\u017cdy m\u0142ody ch\u0142opak. Nie byli bohaterami jednego, przypadkowego wyczynu, ale przez ca\u0142e \u017cycie dowodzili wierno\u015bci bia\u0142o-czerwonym barwom.
<\/strong><\/p>\r\n

Patriotyzm, odwaga, charakter<\/strong><\/p>\r\n

Zdobywca Atlantyku, Stanis\u0142aw Skar\u017cy\u0144ski ju\u017c w 1916 roku wst\u0105pi\u0142 do Polskiej Organizacji Wojskowej, dwa lata p\u00f3\u017aniej s\u0142u\u017cy\u0142 w Wojsku Polskim. W rodzinnej Warce by\u0142 pierwszym polskim komendantem miasta. Mia\u0142 wtedy 19 lat. Walczy\u0142 w wojnie polsko-bolszewickiej, odznaczony zosta\u0142 m.in. orderem Virtuti Militari. Ranny pod Radzyminem zosta\u0142 kalek\u0105 cierpi\u0105cym na bezw\u0142ad nogi. Dzi\u0119ki w\u0142asnemu hartowi ducha pokona\u0142 jednak przeciwno\u015bci i wr\u00f3ci\u0142 do lotnictwa. W 1927 roku by\u0142 ju\u017c kapitanem, samotnie oblecia\u0142 Afryk\u0119, a wkr\u00f3tce prezesem Aeroklubu Rzeczpospolitej Polskiej. Po wybuchu wojny organizowa\u0142 polskie lotnictwo na obczy\u017anie. W Wielkiej Brytanii obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo Polskiej Szko\u0142y Pilot\u00f3w, ale na w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119 skierowano go do lotnictwa bojowego. Walczy\u0142 w 305. Dywizjonie Bombowym Ziemi Wielkopolskiej i zgin\u0105\u0142 w czasie powrotu znad Bredy, 26 czerwca 1942 roku.<\/p>\r\n

Pod koniec wojny dow\u00f3dc\u0105 tego dywizjonu by\u0142 wspomniany Boles\u0142aw Orli\u0144ski, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c ju\u017c w 1920 walczy\u0142 z bolszewikami. Z kolei Jerzy Bajan podczas I wojny dzia\u0142a\u0142 w polskich organizacjach niepodleg\u0142o\u015bciowych w Galicji. Maj\u0105c 17 lat zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 do Wojska Polskiego i jako ochotnik walczy\u0142 w obronie Lwowa i potem z bolszewikami. W 1939 roku od\u0142amek bomby unieruchomi\u0142 mu r\u0119k\u0119. Sam skonstruowa\u0142 wi\u0119c protez\u0119 i zn\u00f3w siad\u0142 za sterami. W Anglii lata\u0142 m.in. w 316. Dywizjonie My\u015bliwskim, a p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 dow\u00f3dc\u0105 polskich my\u015bliwc\u00f3w w Wielkiej Brytanii. Franciszek Hynek jako siedemnastoletni ch\u0142opak wst\u0105pi\u0142 do Legion\u00f3w Polskich. We wrze\u015bniu 1939 roku walczy\u0142 z Niemcami, by\u0142 \u017co\u0142nierzem AK. Po aresztowaniu przez gestapo wi\u0119ziono go na Pawiaku i w obozach koncentracyjnych.<\/p>\r\n

Spo\u015br\u00f3d konstruktor\u00f3w samolot\u00f3w \u201eRWD\u201d najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142aw\u0119 zdoby\u0142 in\u017cynier Rogalski. W czasie wojny by\u0142 g\u0142\u00f3wnym in\u017cynierem zak\u0142ad\u00f3w lotniczych w Turcji, wyk\u0142ada\u0142 w Uniwersytecie Technicznym w Istambule. W Wielkiej Brytanii wykorzystywano wiele jego patent\u00f3w technicznych. Po przeniesieniu si\u0119 do Stan\u00f3w Zjednoczonych pracowa\u0142 w kilku uniwersytetach i w najs\u0142ynniejszych ameryka\u0144skich firmach lotniczych. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z O\u015brodkiem Bada\u0144 Pojazd\u00f3w Kosmicznych. Jego rozwi\u0105zania wykorzystali Amerykanie przy budowie statku kosmicznego Apollo, kt\u00f3ry dotar\u0142 na Ksi\u0119\u017cyc. In\u017cynier Rogalski napisa\u0142 podr\u0119cznik aerodynamiki, z kt\u00f3rego uczyli si\u0119 ameryka\u0144scy studenci. Zmar\u0142 w USA, ale zgodnie z jego wol\u0105 prochy spocz\u0119\u0142y w Warszawie na Cmentarzu Pow\u0105zkowskim.<\/p>\r\n

Konstruktor s\u0142ynnego \u201e\u0141osia\u201d, in\u017cynier D\u0105browski w czasie wojny ochotniczo wst\u0105pi\u0142 do polskiego lotnictwa, a nast\u0119pnie unowocze\u015bnia\u0142 samoloty angielskie. Po wojnie zatrudnia\u0142y go najwi\u0119ksze brytyjskie i ameryka\u0144skie firmy lotnicze, m.in. Cessna. W Seattle, w zak\u0142adach Boeinga pracowa\u0142 nad konstrukcjami statk\u00f3w kosmicznych.<\/p>\r\n

Ich losy s\u0105 takie podobne. Wszyscy byli bohaterami nie tylko czasu pokoju, ale i wojny. Nie by\u0142o dla nich miejsca w komunistycznej Polsce. Bogaci technicznym intelektem, odwag\u0105 i charakterem, pozostali wierni swym pasjom na obczy\u017anie. Jak\u017ce r\u00f3\u017cni od dzisiejszych, kreowanych sztucznie idoli m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\r\n

Jaros\u0142aw Szarek<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kiedy tragiczna wiadomo\u015b\u0107 nadesz\u0142a do Warszawy, nie chcia\u0142o si\u0119 wprost wierzy\u0107, \u017ceby to by\u0142a prawda. Katastrofa pod Cierlickiem okry\u0142a \u017ca\u0142ob\u0105 ca\u0142y nar\u00f3d. Nie jest to nakazana przepisami, urz\u0119dowa \u017ca\u0142oba. To jest z g\u0142\u0119bi serca p\u0142yn\u0105cy smutek po kim\u015b, kto sta\u0142 si\u0119 symbolem wsp\u00f3\u0142czesnego bohaterstwa… – pisa\u0142a warszawska prasa o \u015bmierci pilot\u00f3w Franciszka \u0179wirki i Stanis\u0142awa […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[12],"tags":[30,104,219],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60782"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60782"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60782\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}