{"id":60711,"date":"2012-09-09T20:21:04","date_gmt":"2012-09-10T01:21:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=60711"},"modified":"2012-09-09T20:22:33","modified_gmt":"2012-09-10T01:22:33","slug":"jednomandatowe-okregi-wyborcze-na-przykladzie-wielkiej-brytanii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=60711","title":{"rendered":"Jednomandatowe okr\u0119gi wyborcze na przyk\u0142adzie Wielkiej Brytanii"},"content":{"rendered":"

Za spraw\u0105 akcji spo\u0142ecznej p. Paw\u0142a Kukiza po raz kolejny zrobi\u0142o si\u0119 w Polsce g\u0142o\u015bno o jednomandatowych okr\u0119gach wyborczych (JOW). W\u015br\u00f3d zalet niniejszego rozwi\u0105zania ustrojowego wymienia si\u0119 przejrzysto\u015b\u0107, mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia \u201esilnego rz\u0105du, maj\u0105cego autentyczne poparcie obywateli\u201d, wi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 wyborcy nad parlamentem, mniejsz\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 kandydat\u00f3w od lider\u00f3w partyjnych<\/a>1<\/sup>. System jednomandatowych okr\u0119g\u00f3w wyborczych stosuje si\u0119 w Europie m.in. w Wielkiej Brytanii – dzi\u0119ki temu mo\u017cemy przyjrze\u0107 si\u0119, jak funkcjonuje w praktyce i co doprowadzi\u0142o do ukszta\u0142towania si\u0119 go w formie, jak\u0105 znamy obecnie.<\/p>\r\n

Osoby, kt\u00f3re argumentuj\u0105, \u017ce JOWy s\u0105 bardziej demokratycznym rozwi\u0105zaniem ni\u017c ordynacja proporcjonalna, mo\u017ce zdziwi\u0107 rys historyczny. JOWy w Wielkiej Brytanii si\u0119gaj\u0105 korzeniami czas\u00f3w bardzo ma\u0142o demokratycznych – \u015bredniowiecza i jego feudalnych struktur. W tym okresie nie istnia\u0142 przejrzysty podzia\u0142 na prywatne i publiczne wydatki monarchy. Finansowanie wszystkich odbywa\u0142o si\u0119 z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a. Je\u015bli kr\u00f3lom epoki brakowa\u0142o w bud\u017cecie \u015brodk\u00f3w, cho\u0107by na wydarzenia takie jak wojny, zwo\u0142ywali Wielk\u0105 Rad\u0119 (Great Council<\/em>) sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z magnat\u00f3w i ubiegali si\u0119 o ich pomoc. Z czasem, gdy potrzeby finansowe monarch\u00f3w ros\u0142y, a mo\u017cliwo\u015bci i szczodro\u015b\u0107 magnat\u00f3w stawa\u0142y si\u0119 niewystarczaj\u0105ce, by zaspokoi\u0107 potrzeby kr\u00f3l\u00f3w, sk\u0142ad Rady si\u0119 rozszerza\u0142. Od XIII wieku zacz\u0119to zaprasza\u0107 do Rady nie tylko tych, kt\u00f3rzy cieszyli si\u0119 szlacheckim rodowodem, ale r\u00f3wnie\u017c przedstawicieli zwyk\u0142ych spo\u0142eczno\u015bci, miast i gmin kr\u00f3lestwa. Ich zgoda wymagana by\u0142a do zwi\u0119kszania skali opodatkowania. Nie trudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce z biegiem czasu Wielka Rada przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesny parlament, w kt\u00f3rym odpowiednikiem magnat\u00f3w s\u0105 osoby zasiadaj\u0105ce w Izbie Lord\u00f3w (House of Lords<\/em>), natomiast Izba Gmin (House of Commons<\/em>) jest pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po tych, kt\u00f3rzy swoje miejsce w radzie znale\u017ali w XIII wieku<\/a>2<\/sup>. Do dzisiaj cz\u0142onkowie Izby Lord\u00f3w nie s\u0105 wybierani demokratycznie, ale na podstawie tytu\u0142u dziedziczonego lub nadawanego przez monarch\u0119<\/a>3<\/sup> na pro\u015bb\u0119 premiera, kt\u00f3ry wygasa wraz ze \u015bmierci\u0105 osoby, kt\u00f3rej zosta\u0142 nadany (life peerage<\/em>). Co ciekawe, teoretycznie a\u017c do dzisiaj cz\u0142onkowie Izby Gmin nie reprezentuj\u0105 swoich partii, ale interesy regionu, z kt\u00f3rego zostali wybrani. Oczywi\u015bcie na przestrzeni up\u0142ywaj\u0105cych lat relacje pomi\u0119dzy organami parlamentu zmieni\u0142y si\u0119 – dzisiaj Izba Gmin ma znacznie szersze mo\u017cliwo\u015bci ni\u017c Izba Lord\u00f3w czy sam monarcha.<\/p>\r\n

Sam spos\u00f3b funkcjonowania JOW\u00f3w jest bardzo prosty. Kraj podzielony jest na okr\u0119gi wyborcze, kt\u00f3rych liczba odpowiada ilo\u015bci miejsc w Izbie Gmin. W tzw. Zjednoczonym Kr\u00f3lestwie<\/a>4<\/sup> jest ich \u0142\u0105cznie 650<\/a>5<\/sup>. Podczas wybor\u00f3w, osoby uprawnione do g\u0142osowania otrzymuj\u0105 list\u0119 z nazwiskami wszystkich kandydat\u00f3w z danego okr\u0119gu i wybieraj\u0105 jednego z nich. Ten, kt\u00f3ry otrzymuje najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w w swoim okr\u0119gu, zostaje wybrany do parlamentu. Innymi s\u0142owy, nie jest wa\u017cne, ile procent g\u0142os\u00f3w otrzymuje partia w skali kraju, ale w ilu okr\u0119gach wyborczych uda\u0142o si\u0119 wygra\u0107 jej przedstawicielom. Formalnie rzecz bior\u0105c, w dniu wybor\u00f3w parlamentarnych ka\u017cdy okr\u0119g wyborczy przeprowadza swoje w\u0142asne wybory, zupe\u0142nie niezale\u017cne od tych, kt\u00f3re odbywaj\u0105 si\u0119 w pozosta\u0142ych 649 okr\u0119gach<\/a>6<\/sup>. Mo\u017cemy wyobrazi\u0107 sobie sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej kandydaci partii A zdobywaj\u0105 we wszystkich okr\u0119gach 51% poparcia, a kandydaci partii B tylko 49% (dla uproszczenia mo\u017cemy przyj\u0105\u0107, \u017ce w wyborach bior\u0105 udzia\u0142 przedstawiciele tylko dw\u00f3ch stronnictw). Efekt by\u0142by taki, \u017ce wszystkie miejsca w Izbie Gmin zosta\u0142yby przydzielone partii A. Wyborcy partii B nie mieliby jakiejkolwiek reprezentacji w izbie ni\u017cszej parlamentu, mimo \u017ce stanowi\u0105 niemal po\u0142ow\u0119 wyborc\u00f3w. Oczywi\u015bcie nigdy si\u0119 tak nie zdarzy\u0142o, ale ten przypadek jest teoretycznie mo\u017cliwy. Intryguj\u0105cym przyk\u0142adem znanym z historii s\u0105 wybory z 1951 roku, kiedy to Partia Pracy otrzyma\u0142a wi\u0119cej g\u0142os\u00f3w ni\u017c Partia Konserwatywna, ale wi\u0119cej miejsc w parlamencie przypad\u0142o temu drugiemu ugrupowaniu – Partia Pracy otrzyma\u0142a 48,8% g\u0142os\u00f3w w skali kraju i 295 miejsc w Izbie Gmin, natomiast Partia Konserwatywna zdoby\u0142a 48,0% w skali kraju i 321 miejsc. W 1974 roku sytuacja si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142a i wi\u0119cej miejsc zdobyli socjaldemokraci, mimo \u017ce otrzymali mniej g\u0142os\u00f3w<\/a>7<\/sup>. Cho\u0107by z tego powodu wstrzyma\u0142bym si\u0119 z os\u0105dem, czy rz\u0105d wybrany w systemie JOW\u00f3w ma poparcie bardziej autentyczne ni\u017c rz\u0105d wybrany w spos\u00f3b znany w Polsce. Ponadto przyjmuje si\u0119, \u017ce JOWy prowadz\u0105 do systemu dwupartyjnego, faworyzuj\u0105cego dwie najsilniejsze partie niejako kosztem pozosta\u0142ych. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w latach 1945-2010 jedynymi partiami, kt\u00f3re tworzy\u0142y rz\u0105d by\u0142a Partia Konserwatywna i Partia Pracy, przy czym obie partie nie by\u0142y ze sob\u0105 nigdy w koalicji (w tym wzgl\u0119dzie obecny rz\u0105d jest do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowy, poniewa\u017c jest to rz\u0105d koalicyjny konserwatyst\u00f3w i liberalnych demokrat\u00f3w). Dobrym zobrazowaniem trudno\u015bci, z jakimi borykaj\u0105 si\u0119 mniejsze partie jest casus liberalnych demokrat\u00f3w (jest to trzecia si\u0142a polityczna Wielkiej Brytanii) z roku 1992. Zdobyli oni 17,8% w skali kraju i otrzymali jedynie 20 miejsc w Izbie Gmin, czyli zaledwie 3% ca\u0142o\u015bci<\/a>8<\/sup>.<\/p>\r\n

Podczas dyskusji o JOWach cz\u0119sto s\u0142ycha\u0107 te\u017c g\u0142osy argumentuj\u0105ce, \u017ce w tym systemie, by dosta\u0107 si\u0119 do parlamentu, nale\u017cy najpierw da\u0107 si\u0119 pozna\u0107 od dobrej strony w regionie. Tym samym to osobiste osi\u0105gni\u0119cia kandydat\u00f3w i sami wyborcy – a nie liderzy partii uk\u0142adaj\u0105cy listy wyborcze – wp\u0142ywaj\u0105 na to, kto ma najwi\u0119ksze szanse na uzyskanie mandatu. Jest to my\u015blenie bardzo wyidealizowanie. Do\u015bwiadczenia brytyjskie pokazuj\u0105, \u017ce wyborcy kieruj\u0105 si\u0119 jednak partyjn\u0105 przynale\u017cno\u015bci\u0105 poszczeg\u00f3lnych kandydat\u00f3w (na kartach na g\u0142osowania, obok nazwisk kandydat\u00f3w, z regu\u0142y dopisane s\u0105 partie, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105<\/a>9<\/sup>) i wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa nie wie nawet, kto jest deputowanym z ich regionu<\/a>10<\/sup>. Dlatego te\u017c, je\u015bli kto\u015b my\u015bli powa\u017cnie o dostaniu si\u0119 do parlamentu, to w zasadzie jedyn\u0105 dla niego opcj\u0105 jest start z ramienia jakiego\u015b ugrupowania. Kandydaci nie s\u0105 wi\u0119c ca\u0142kowicie niezale\u017cni od partii, tym bardziej, \u017ce decyzj\u0119 o tym, kto b\u0119dzie reprezentowa\u0142 partie w okr\u0119gu podejmuj\u0105 lokalne kom\u00f3rki tego stronnictwa. Czasem zdarza si\u0119 te\u017c (cho\u0107 rzadko), \u017ce w wyb\u00f3r reprezentanta ingeruj\u0105 dzia\u0142acze znajduj\u0105cy si\u0119 na wy\u017cszych szczeblach struktur partyjnych<\/a>11<\/sup>.<\/p>\r\n

W powy\u017cszym tek\u015bcie nie chcia\u0142em ocenia\u0107, kt\u00f3ra ordynacja wyborcza jest najlepsza, a jedynie zaprezentowa\u0107 szereg uwag dotycz\u0105cych JOW i odnie\u015b\u0107 si\u0119 do cech, kt\u00f3re przypisuje si\u0119 temu rozwi\u0105zaniu. Stara\u0142em si\u0119 te\u017c pokaza\u0107, \u017ce niekt\u00f3re z tych cech przypisywane s\u0105 niejako na wyrost.<\/p>\r\n

\u0141ukasz Nieroda<\/strong><\/em><\/p>\r\n

\r\n

<\/a>1<\/sup>\u00a0http:\/\/blog.zmieleni.pl\/JOW<\/a><\/p>\r\n

<\/a>2<\/sup>\u00a0The British system of government, <\/em>opracowane i napisane przez Reference Services, Central Office of Information, Londyn 1992, s. 13.<\/p>\r\n

<\/a>3<\/sup>\u00a0Nale\u017cy przy tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce od drugiej rewolucji antyangielskiej Trzema Kr\u00f3lestwami w\u0142adaj\u0105 hanowerscy uzurpatorzy, wi\u0119c dokonane przez nich nadania s\u0105 \u201eabsolutnie i ca\u0142kowicie niewa\u017cne\u201d – przypis Redaktora Naczelnego.<\/p>\r\n

<\/a>4<\/sup>\u00a0W rzeczywisto\u015bci (na legitymistycznej mapie Europy) s\u0105 to trzy odr\u0119bne kr\u00f3lestwa: Anglii, Szkocji i Irlandii, kt\u00f3re \u0142\u0105czy unia pod ber\u0142em prawowitego kr\u00f3la Franciszka II – przypis Redaktora Naczelnego.<\/p>\r\n

<\/a>5<\/sup>\u00a0http:\/\/www.parliament.uk\/about\/how\/elections-and-voting\/constituencies\/<\/a><\/p>\r\n

<\/a>6<\/sup>\u00a0James O\u2019Discroll, Britain. The country and its people: an introduction for learners of English, <\/em>Oksford 2003, s. <\/em>99.<\/em><\/p>\r\n

<\/a>7<\/sup>\u00a0John L. Irwin, Modern Britain: an introduction, <\/em>Londyn 1994, s. 29.<\/p>\r\n

<\/a>8<\/sup>\u00a0Tam\u017ce, s. 30.<\/p>\r\n

<\/a>9<\/sup>\u00a0Tam\u017ce, s. 28.<\/p>\r\n

<\/a>10<\/sup>\u00a0James O\u2019Discroll, op. cit., s. 67.<\/p>\r\n

<\/a>11<\/sup>\u00a0John L. Irwin, op. cit., s. 27.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Za spraw\u0105 akcji spo\u0142ecznej p. Paw\u0142a Kukiza po raz kolejny zrobi\u0142o si\u0119 w Polsce g\u0142o\u015bno o jednomandatowych okr\u0119gach wyborczych (JOW). W\u015br\u00f3d zalet niniejszego rozwi\u0105zania ustrojowego wymienia si\u0119 przejrzysto\u015b\u0107, mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia \u201esilnego rz\u0105du, maj\u0105cego autentyczne poparcie obywateli\u201d, wi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 wyborcy nad parlamentem, mniejsz\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 kandydat\u00f3w od lider\u00f3w partyjnych1. System jednomandatowych okr\u0119g\u00f3w wyborczych stosuje si\u0119 w Europie […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[260,220],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60711"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60711"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60711\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60711"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}