{"id":60704,"date":"2012-09-09T19:53:25","date_gmt":"2012-09-10T00:53:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=60704"},"modified":"2012-09-09T19:53:25","modified_gmt":"2012-09-10T00:53:25","slug":"transportowal-v2-do-londynu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=60704","title":{"rendered":"Transportowa\u0142 V2 do Londynu"},"content":{"rendered":"

By\u0142 bez w\u0105tpienia ostatnim polskim lotnikiem, kt\u00f3rego loty zadecydowa\u0142y o przebiegu II wojny \u015bwiatowej, jego nazwisko by\u0142o dobrze znane nie tylko w kr\u0119gach lotniczych. Wraz z odej\u015bciem Kazimierza Szrajera powoli domyka si\u0119 ksi\u0119ga historii II wojny \u015bwiatow<\/strong>ej.<\/p>\r\n

Kazimierz Szrajer urodzi\u0142 si\u0119 30 grudnia 1919 roku w Warszawie w rodzinie Stefana i Marii Szrajer\u00f3w. Ojciec by\u0142 dzia\u0142aczem niepodleg\u0142o\u015bciowym, pracowa\u0142 w redakcji „Kuriera Warszawskiego”, matka zajmowa\u0142a si\u0119 domem. Starszy brat Jerzy by\u0142 lotnikiem, oficerem rezerwy, obserwatorem, zatrudnionym w Pa\u0144stwowych Zak\u0142adach Lotniczych i Instytucie Bada\u0144 Technicznych Lotnictwa, planowa\u0142 szkolenie pilota\u017cowe. Pod jego wp\u0142ywem Kazimierz, kt\u00f3ry od zawsze marzy\u0142 o lataniu, w 1936 roku uko\u0144czy\u0142 podstawowe szkolenie szybowcowe w s\u0142ynnym o\u015brodku w Bezmiechowej ko\u0142o Leska. Niestety, po tragicznej \u015bmierci brata w katastrofie w podwarszawskich Micha\u0142owicach, podczas prezentacji samolotu \u0179ubr delegacji rumu\u0144skiej, ojciec zabroni\u0142 mu lata\u0107. Kazimierzowi pozosta\u0142a nauka w warszawskim gimnazjum im. Joachima Lelewela, kt\u00f3re zreszt\u0105 bardzo dobrze wspomina\u0142.<\/p>\r\n

Polacy ocalili Londyn<\/strong><\/p>\r\n

Po wybuchu wojny narzeczony siostry, Henryk Malinowski, pracownik PZL, zabra\u0142 go motocyklem z Warszawy, usi\u0142uj\u0105c do\u0142\u0105czy\u0107 do polskiego wojska. Gdy dojechali do stryja, zobaczyli szalej\u0105c\u0105 czerwon\u0105 milicj\u0119. W tej sytuacji przedostali si\u0119 na W\u0119gry. Tam, pomimo serdeczno\u015bci miejscowej ludno\u015bci, popadli w przygn\u0119bienie. Jak po latach wspomina\u0142, z apatii obudzi\u0142 ich s\u0105siad z kwatery, w kt\u00f3rej mieszkali, graj\u0105cy na skrzypcach „Ave Maria”. W owych ci\u0119\u017ckich dniach ka\u017cde takie zdarzenie by\u0142o odbierane jak znak, dodawa\u0142o otuchy i nadziei. Z W\u0119gier przez Jugos\u0142awi\u0119 wydostali si\u0119 do Francji, gdzie Szrajer zosta\u0142 skierowany do „Koczkodana”, polskiej szko\u0142y podchor\u0105\u017cych w Co\u2018tquidan, a w czerwcu 1940 roku wyjecha\u0142 do szko\u0142y lotniczej w Bordeaux. Po przyje\u017adzie na miejsce us\u0142ysza\u0142, \u017ceby nawet walizki nie otwiera\u0142, bo nie zd\u0105\u017cy jej zamkn\u0105\u0107, zanim przyjd\u0105 Niemcy. Przez Biarritz trafi\u0142 do Saint-Jean-de-Luz, a st\u0105d Batorym odp\u0142yn\u0105\u0142 na Wyspy Brytyjskie.<\/p>\r\n

Po przybyciu do Wielkiej Brytanii zosta\u0142 przydzielony jako mechanik do 303. Dywizjonu My\u015bliwskiego Warszawskiego im. Tadeusza Ko\u015bciuszki sformowanego w podlondy\u0144skim Northolt. W trakcie trwaj\u0105cej w\u00f3wczas bitwy o Angli\u0119 dywizjon przeszed\u0142 do legendy polskich skrzyde\u0142, staj\u0105c si\u0119 najskuteczniejsz\u0105 jednostk\u0105 tej kampanii. By\u0142 to olbrzymi sukces nie tylko pilot\u00f3w, ale i mechanik\u00f3w, owych „szarych korzeni bujnych kwiat\u00f3w”, kt\u00f3rzy dbali o pe\u0142n\u0105 sprawno\u015b\u0107 samolot\u00f3w. Mia\u0142 w tym udzia\u0142 Kazimierz Szrajer.<\/p>\r\n

W 1941 roku Szrajer zosta\u0142 skierowany na szkolenie pilota\u017cowe i po jego uko\u0144czeniu we wrze\u015bniu 1941 roku trafi\u0142 do 301. Dywizjonu Bombowego Ziemi Pomorskiej w Hemswell. Wraz z dywizjonem bra\u0142 udzia\u0142 mi\u0119dzy innymi w nalotach na pancerniki Gneisenau i Scharnhorst bazuj\u0105ce w porcie Brest. Jak wspomina\u0142, przywi\u00f3z\u0142 zdj\u0119cia (skutki nalot\u00f3w fotografowano) swoich bomb eksploduj\u0105cych na pok\u0142adzie niemieckiego okr\u0119tu, kt\u00f3re… nie spowodowa\u0142y \u017cadnych uszkodze\u0144. Ucieczka obu pancernik\u00f3w i kr\u0105\u017cownika Prinz Eugen 13 lutego 1942 roku, gdy przedefilowa\u0142y przez kana\u0142 La Manche, niemal nieniepokojone przez Brytyjczyk\u00f3w, sta\u0142a si\u0119 tak wielkim skandalem, \u017ce ma\u0142o nie doprowadzi\u0142a do upadku gabinetu Churchilla. Bombardowa\u0142 te\u017c porty w Hawrze, Kilonii i Wilhelmshaven, zak\u0142ady Dorniera w Rostocku oraz Dortmund, Emden, Essen, Hamburg i Koloni\u0119.<\/p>\r\n

Pasa\u017cer w masce<\/strong><\/p>\r\n

W maju 1942 roku zosta\u0142 skierowany do 138. Dywizjonu RAF, co odebra\u0142 jako olbrzymie wyr\u00f3\u017cnienie. Jednostka zosta\u0142a sformowana z my\u015bl\u0105 o lotach ze wsparciem dla polskiego podziemia, ale lata\u0142a r\u00f3wnie\u017c ze zrzutami do Francji, Norwegii i Holandii. Do dywizjonu skierowano trzy polskie za\u0142ogi, kt\u00f3re na najnowocze\u015bniejszych w\u00f3wczas bombowcach Halifax mia\u0142y lata\u0107 do kraju. Nowe maszyny by\u0142y niezb\u0119dne ze wzgl\u0119du na olbrzymi\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107, loty trwa\u0142y 12-13 godzin i ze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo mo\u017cna by\u0142o je wykonywa\u0107 tylko pomi\u0119dzy jesieni\u0105 a wczesn\u0105 wiosn\u0105, gdy noce by\u0142y wystarczaj\u0105co d\u0142ugie, by zapewni\u0107 os\u0142on\u0119 na ca\u0142ej trasie. Latem latano zatem do kraj\u00f3w zachodnioeuropejskich.<\/p>\r\n

Nietypowym zadaniem z tego okresu by\u0142 lot na bombardowanie kwatery gestapo w alei Szucha, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce w nocy z 29 na 30 pa\u017adziernika 1942 roku. Pomimo \u017ce by\u0142y to rodzinne okolice Szrajera, nie m\u00f3g\u0142 wykona\u0107 precyzyjnego nalotu i po kilku podej\u015bciach zbombardowa\u0142 hangar na lotnisku Ok\u0119cie. P\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce w ten spos\u00f3b ocali\u0142 \u017cycie wielu ofiarom \u0142apanek, kt\u00f3re licznie tej nocy tam trafi\u0142y. W drodze powrotnej samolot zosta\u0142 zaatakowany nad Dani\u0105 przez niemieckiego nocnego my\u015bliwca. Postrza\u0142 spowodowa\u0142 wyciek paliwa i musieli wodowa\u0107 na Morzu P\u00f3\u0142nocnym. Wodowanie si\u0119 uda\u0142o, automatycznie wypuszczany ponton ratunkowy nadmucha\u0142 si\u0119 prawid\u0142owo, ale b\u0142yskawicznie zesz\u0142o z niego ca\u0142e powietrze – okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nosi\u0142 \u015blady postrza\u0142\u00f3w. Szrajer musia\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do ton\u0105cego samolotu i wydosta\u0107 z niego zapasowy ponton. Ten otworzy\u0142 si\u0119 jak trzeba. Za to wodowanie radiotelegrafista Pantkowski zosta\u0142 odznaczony Srebrnym Krzy\u017cem Orderu Virtuti Militari – nadawa\u0142 sygna\u0142 SOS do ostatniej chwili, gdy zalewa\u0142a go ju\u017c woda w ton\u0105cym samolocie.<\/p>\r\n

Po uko\u0144czeniu tury lot\u00f3w w lutym 1943 roku Szrajer poszed\u0142 na odpoczynek i w polskim gimnazjum w Glasgow zda\u0142 matur\u0119, co uprzednio uniemo\u017cliwi\u0142 mu wybuch wojny. Do latania powr\u00f3ci\u0142 w styczniu 1944 roku w 1586. Eskadrze do Zada\u0144 Specjalnych bazuj\u0105cej w Brindisi we W\u0142oszech. St\u0105d wykonywa\u0142 loty ze zrzutami do Polski, Albanii, Bu\u0142garii, Grecji, Jugos\u0142awii i W\u0142och.
Na pocz\u0105tku kwietnia mia\u0142 lot z nietypowymi pasa\u017cerami, jeden z nich mia\u0142 na twarzy brezentow\u0105 mask\u0119. \u00d3w pasa\u017cer po starcie zapyta\u0142, czy b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 wej\u015b\u0107 do kabiny, gdy b\u0119d\u0105 przelatywa\u0107 nad Tatrami, i oczywi\u015bcie dosta\u0142 zgod\u0119. Potem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142 to J\u00f3zef Retinger, posta\u0107 tyle\u017c tajemnicza, co kontrowersyjna, kt\u00f3rej prawdziwa rola i wp\u0142yw na losy Polski pozostaje kwesti\u0105 spor\u00f3w historyk\u00f3w.<\/p>\r\n

Operacja Most III<\/strong><\/p>\r\n

Ju\u017c po zako\u0144czeniu swojej – jak si\u0119 okaza\u0142o – ostatniej tury lot\u00f3w Szrajer zosta\u0142 wyznaczony do nietypowego lotu. 25 lipca 1944 roku na pok\u0142adzie nieuzbrojonej Dakoty z brytyjsk\u0105 za\u0142og\u0105 wystartowa\u0142 do operacji Most III. Polak by\u0142 potrzebny jako t\u0142umacz, mia\u0142 te\u017c pom\u00f3c w odnalezieniu l\u0105dowiska na polu pod Tarnowem, co mog\u0142o stanowi\u0107 du\u017cy problem dla nieznaj\u0105cych Polski Brytyjczyk\u00f3w.
L\u0105dowanie odby\u0142o si\u0119 bez problem\u00f3w, sprawnie wy\u0142adowano \u0142adunek i pasa\u017cer\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich Jana Nowaka-Jeziora\u0144skiego. Szrajer zamieni\u0142 kilka s\u0142\u00f3w, od jednego z partyzant\u00f3w po\u017cyczy\u0142 saperk\u0119 i nape\u0142ni\u0142 niewielki worek polsk\u0105 ziemi\u0105. Na pok\u0142ad weszli kolejni pasa\u017cerowie, w tym J\u00f3zef Retinger, za\u0142adowano te\u017c baga\u017c, przede wszystkim cz\u0119\u015bci rakiety V2, kt\u00f3ra spad\u0142a w nadbu\u017ca\u0144skie mokrad\u0142a i zosta\u0142a odnaleziona przez \u017co\u0142nierzy AK. Po otrzymaniu dokumentacji technicznej Londyn poprosi\u0142 o najwa\u017cniejsze elementy w celu dalszych bada\u0144.<\/p>\r\n

Za\u0142oga chcia\u0142a rozpocz\u0105\u0107 ko\u0142owanie, ale samolot ani drgn\u0105\u0142! Lotnicy, podejrzewaj\u0105c, \u017ce zapiek\u0142y si\u0119 hamulce, przeci\u0119li przewody hamulcowe, ale nic to nie pomog\u0142o, podj\u0119li wi\u0119c decyzj\u0119 o rezygnacji z lotu i spaleniu samolotu. Szrajer zareagowa\u0142 entuzjastycznie, ju\u017c widz\u0105c siebie w roli bohaterskiego partyzanta, ale kierownik lot\u00f3w, zmar\u0142y niedawno W\u0142odzimierz Gedymin, nie podziela\u0142 tego punktu widzenia – wiedzia\u0142, \u017ce gdy Niemcy znajd\u0105 resztki samolotu, represje spadn\u0105 na pobliskie wioski, a lotnicy w przypadku schwytania nie b\u0119d\u0105 mogli liczy\u0107 na traktowanie zgodne z konwencj\u0105 genewsk\u0105. Mia\u0142 informacje, \u017ce w pobliskiej miejscowo\u015bci stacjonuje stuosobowy oddzia\u0142 \u017candarmerii, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 b\u0142yskawicznie przej\u015b\u0107 do po\u015bcigu. Obejrzawszy podwozie, zauwa\u017cy\u0142, \u017ce ko\u0142a nieznacznie zapad\u0142y si\u0119 w gruncie. Zawo\u0142a\u0142 partyzant\u00f3w, kt\u00f3rzy r\u0119kami, kawa\u0142kami desek i saperkami zacz\u0119li odgarnia\u0107 ziemi\u0119, podk\u0142ada\u0107 deski. Wreszcie samolot zareagowa\u0142 na wysi\u0142ki, ruszy\u0142 najpierw jednym ko\u0142em, potem drugim. Po godzinie sp\u0119dzonej w Polsce wreszcie uda\u0142o si\u0119 wystartowa\u0107. Nie oznacza\u0142o to jednak ko\u0144ca problem\u00f3w. Wyciek p\u0142ynu z instalacji hydraulicznej uniemo\u017cliwi\u0142 schowanie i wypuszczenie podwozia, trzeba by\u0142o zrobi\u0107 to r\u0119cznie, uzupe\u0142niwszy braki w instalacji za pomoc\u0105 wszelkich dost\u0119pnych na pok\u0142adzie p\u0142yn\u00f3w. Na koniec trzeba by\u0142o bardzo precyzyjnie wyl\u0105dowa\u0107 w bazie we W\u0142oszech, nie dzia\u0142a\u0142y przecie\u017c odci\u0119te hamulce.<\/p>\r\n

Za udzia\u0142 w tym locie Anglicy zaliczyli go w poczet tych, kt\u00f3rzy uratowali Londyn, uczestnik\u00f3w tajnych operacji maj\u0105cych na celu unieszkodliwienie niemieckich broni V1 i V2 u\u017cywanych do atak\u00f3w na Londyn.<\/p>\r\n

Lot mia\u0142 te\u017c swoje inne, nieoczekiwane zako\u0144czenie. Po latach w Kanadzie Szrajer spotka\u0142 jednego z pasa\u017cer\u00f3w, w\u00f3wczas dyrektora Radia Wolna Europa. Zdumiony Jan Nowak-Jeziora\u0144ski zapyta\u0142: A to pan…? A to pan…?, odpowiedzia\u0142 r\u00f3wnie zaskoczony Kazimierz Szrajer.<\/p>\r\n

„Paddy” idzie do cywila<\/strong><\/p>\r\n

Gdy wybuch\u0142o Powstanie Warszawskie, przebywa\u0142 jeszcze w Brindisi. Ze wzgl\u0119du na brak za\u0142\u00f3g polecia\u0142 jeszcze raz do Warszawy. By\u0142 to jego ostatni, setny lot bojowy. Wi\u0119cej lot\u00f3w wykona\u0142 tylko kolega z eskadry, chor\u0105\u017cy Stanis\u0142aw K\u0142osowski, z kt\u00f3rym zreszt\u0105 Szrajer przez pewien czas lata\u0142 w jednej za\u0142odze.<\/p>\r\n

Po zako\u0144czeniu tury lot\u00f3w bojowych i urlopie w marcu 1945 r. przeszed\u0142 do lotnictwa transportowego, w kt\u00f3rym doczeka\u0142 ko\u0144ca wojny. Niestety, nie uda\u0142o si\u0119 to jego ojcu Stefanowi, kt\u00f3ry aresztowany trafi\u0142 do Auschwitz, a p\u00f3\u017aniej zgin\u0105\u0142 na barce zatopionej na Ba\u0142tyku. Matka wraz z siostr\u0105 wydosta\u0142y si\u0119 z Polski i zamieszka\u0142y w Kanadzie.<\/p>\r\n

Wracaj\u0105c do Kazimierza Szrajera, lata\u0142 on na d\u0142ugodystansowych trasach na Daleki Wsch\u00f3d, z pasa\u017cerami, repatriowanymi je\u0144cami, towarami. Przez pewien czas by\u0142 w za\u0142odze z Brianem Trubshawem, p\u00f3\u017aniej znanym oblatywaczem, mi\u0119dzy innymi ponadd\u017awi\u0119kowego samolotu Concorde. Podczas jednego z lot\u00f3w do Singapuru dosta\u0142 przezwisko „Paddy”, kt\u00f3re przylgn\u0119\u0142o do niego na ca\u0142e \u017cycie. Po rozpocz\u0119ciu Mostu Berli\u0144skiego, nie mog\u0105c lata\u0107 w RAF jako polski obywatel, w styczniu 1949 r. Szrajer przeszed\u0142 do linii lotniczych Lancashire Aircraft Corporation. Tam\u017ce przydzielono mu do za\u0142ogi innego polskiego pilota Jana Mali\u0144skiego, z kt\u00f3rym si\u0119 wkr\u00f3tce bardzo zaprzyja\u017ani\u0142. Do po\u0142owy lipca 1949 roku Szrajer wykona\u0142 149 lot\u00f3w pomi\u0119dzy Szlezwikiem a Berlinem-Tegel. Po zako\u0144czeniu mostu ilo\u015b\u0107 lot\u00f3w znacznie spad\u0142a i w listopadzie 1949 roku przeszed\u0142 do Eagle Aviation. Szefem Eagle Airways by\u0142 Harold Bamberg, by\u0142y lotnik wojskowy, posta\u0107 nietuzinkowa, obdarzona zmys\u0142em do interes\u00f3w i szerokimi kontaktami. Gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce brak brytyjskiego obywatelstwa uniemo\u017cliwia Szrajerowi loty mi\u0119dzynarodowe, wzi\u0105\u0142 sprawy w swoje r\u0119ce i wkr\u00f3tce kr\u00f3l cieszy\u0142 si\u0119 nowym poddanym – zwykle zajmowa\u0142o to sporo czasu, a Bamberg nie m\u00f3g\u0142 tyle czeka\u0107. W nowej firmie Szrajer na pocz\u0105tek przewi\u00f3z\u0142 do po\u0142udniowej Afryki nadajnik telewizyjny, na kt\u00f3rym urz\u0105dzono historyczn\u0105 pierwsz\u0105 prezentacj\u0119. Poniewa\u017c linie czarterowe nie gardzi\u0142y \u017cadnym \u0142adunkiem, zdarza\u0142o mu si\u0119 wie\u017a\u0107 wa\u0142 do okr\u0119towej \u015bruby nap\u0119dowej, przemyca\u0107 ira\u0144skich \u017byd\u00f3w do Izraela, wozi\u0107 pielgrzym\u00f3w do Mekki i transportowa\u0107 homary. Prac\u0119 dla Bamberga zako\u0144czy\u0142 w pa\u017adzierniku 1950 roku i ze wzgl\u0119du na stagnacj\u0119 na rynku przez kilka miesi\u0119cy nie lata\u0142. Z opresji uratowa\u0142 go stary znajomy z okresu lot\u00f3w do Polski, pu\u0142kownik Roman Rudkowski, kt\u00f3ry zwerbowa\u0142 go do s\u0142u\u017cby dla Amerykan\u00f3w. Od lipca 1951 roku bra\u0142 udzia\u0142 w tajnych lotach nad Europ\u0105 Wschodni\u0105, zrzucaj\u0105c agent\u00f3w CIA. To jego za\u0142oga dokona\u0142a zrzutu spadochroniarzy WiN w listopadzie 1952 roku, szeroko nag\u0142o\u015bnionego przez komunistyczn\u0105 propagand\u0119. Podobnych operacji wykona\u0142 kilkana\u015bcie, w tym zrzuty nad Bia\u0142orusi\u0105 oraz na Ukrain\u0119 i do Rumunii. Szrajer i jego koledzy wci\u0105\u017c pozostaj\u0105 zapomnianymi bohaterami tajnego frontu zimnej wojny.<\/p>\r\n

Na pocz\u0105tku 1953 roku kilka miesi\u0119cy lata\u0142 w firmie Air Charter w kolejnym Mo\u015bcie Berli\u0144skim, po czym powr\u00f3ci\u0142 do tajnych lot\u00f3w z Wiesbaden. Potem mia\u0142 wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w zorganizowanym przez CIA zamachu stanu w Gwatemali, ale ostatecznie po kr\u00f3tkim pobycie na Florydzie wr\u00f3ci\u0142 do Niemiec. Wiosn\u0105 1954 roku powr\u00f3ci\u0142 do lotnictwa cywilnego, do Air Charter, tym razem realizuj\u0105cego kontrakty na transport brytyjskiego wojska.<\/p>\r\n

Pierwszy za kr\u0119giem polarnym<\/strong><\/p>\r\n

W 1955 roku Szrajer wraz z rodzin\u0105 wyemigrowa\u0142 do Kanady. Podr\u00f3\u017c odby\u0142 statkiem, kt\u00f3ry w\u00f3wczas by\u0142 jeszcze podstawowym \u015brodkiem komunikacji transatlantyckiej.
Na miejscu podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Maritime Central Airways, kt\u00f3ra wygra\u0142a kontrakt na transport materia\u0142\u00f3w niezb\u0119dnych do budowy linii wczesnego ostrzegania. Od Alaski poprzez Kanad\u0119 do Grenlandii. \u0141adunki by\u0142y dostarczane do Frobisher Bay, a st\u0105d do poszczeg\u00f3lnych stanowisk. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to ze sporym ryzykiem. Pogoda w warunkach arktycznych jest nieprzewidywalna, a l\u0105dowiska by\u0142y urz\u0105dzane na zamarzni\u0119tych jeziorach, co przy wiosennych roztopach stanowi\u0142o kolejne zagro\u017cenie dla za\u0142ogi. W czerwcu 1956 roku wykona\u0142 pierwszy lot transatlantycki Maritime Central. Znowu\u017c, jak to by\u0142o udzia\u0142em linii czarterowych, \u0142adunek by\u0142 do\u015b\u0107 zr\u00f3\u017cnicowany, trafia\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno ma\u0142py do eksperyment\u00f3w medycznych, jak i w\u0119gierscy uchod\u017acy.<\/p>\r\n

W marcu 1958 roku Szrajer przeszed\u0142 do linii Nordair, pocz\u0105tkowo oddzia\u0142u Maritime Central, kt\u00f3ry potem si\u0119 usamodzielni\u0142. W tych liniach Szrajer kontynuowa\u0142 loty zaopatrzeniowe do stacji radarowych, r\u00f3\u017cne czarterowe loty towarowe oraz loty pasa\u017cerskie, g\u0142\u00f3wnie w okresie urlopowym.<\/p>\r\n

Ze wzgl\u0119du na swoje olbrzymie do\u015bwiadczenie Szrajer pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 instruktora, by\u0142 pierwszym szkolonym na nowe typy lub przecieraj\u0105cym nowe szlaki i doszkalaj\u0105cym innych pilot\u00f3w. Rozpocz\u0105\u0142 er\u0119 odrzutow\u0105 Nordair, by\u0142 pierwszym pilotem tej linii, kt\u00f3ry lata\u0142 na samolocie Boeing 737. W marcu 1969 r. Szrajer zosta\u0142 pierwszym kapitanem, kt\u00f3ry na odrzutowcu pasa\u017cerskim wyl\u0105dowa\u0142 za kr\u0119giem polarnym.<\/p>\r\n

Nieoczekiwanie pojawi\u0142a si\u0119 okazja kolejnej przygody. Podczas wojny w Biafrze kanadyjska chrze\u015bcija\u0144ska organizacja Canairelief zakupi\u0142a stare samoloty Nordairu i wykorzystywa\u0142a je do transportu pomocy humanitarnej. Szrajer wraz z innymi lotnikami Nordair zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do tych lot\u00f3w. Lataj\u0105c z Wyspy \u015awi\u0119tego Tomasza na improwizowany pas startowy ko\u0142o Uli, dostarcza\u0142 cenn\u0105 pomoc Biafra\u0144czykom. Teren by\u0142 patrolowany przez nigeryjskie my\u015bliwce i w ka\u017cdej chwili m\u00f3g\u0142 nast\u0105pi\u0107 atak, wi\u0119c \u015bwiat\u0142a lotniska zapalano w ostatniej chwili przed l\u0105dowaniem. Raz przez pomy\u0142k\u0119 zosta\u0142 niecelnie ostrzelany przez Biafra\u0144czyk\u00f3w. \u0141\u0105cznie w pa\u017adzierniku 1969 roku wykona\u0142 36 lot\u00f3w, po czym powr\u00f3ci\u0142 do Kanady. Dwie Super Constellation, na kt\u00f3rych lata\u0142, wci\u0105\u017c stoj\u0105 na lotnisku na Wyspie \u015awi\u0119tego Tomasza. Trwa walka o uratowanie ich dla potomno\u015bci jako pomnik\u00f3w tego zapomnianego epizodu. Ironi\u0105 losu jest to, \u017ce Polacy latali tak\u017ce po obu stronach konfliktu, w lotnictwie nigeryjskim byli to Roman Hrycak i Marian Kozuba-Kozubski, za\u015b w biafra\u0144skim Jan Zumbach.<\/p>\r\n

4 razy Krzy\u017c Walecznych<\/strong><\/p>\r\n

Po powrocie do Kanady zn\u00f3w obs\u0142ugiwa\u0142 po\u0142\u0105czenia regionalne oraz sezonowe czartery na Floryd\u0119, Karaiby i do Meksyku. Urozmaiceniem by\u0142 najd\u0142u\u017cszy lot linii Nordair z wietnamskimi uchod\u017acami z Guam do Montrealu oraz loty na rzecz lokalnych linii lotniczych z pielgrzymami do Mekki w latach 1977-1978. Ostatni lot na trasie Frobisher Bay – Montreal wykona\u0142 12 maja 1981 roku na Boeingu 737.
Og\u00f3\u0142em w powietrzu sp\u0119dzi\u0142 ponad 25 tysi\u0119cy godzin, a za zas\u0142ugi wojenne zosta\u0142 awansowany do stopnia kapitana i odznaczony Srebrnym Krzy\u017cem Orderu Virtuti Militari, czterokrotnie Krzy\u017cem Walecznych i brytyjskim Distinguished Service Cross, cho\u0107 do owych odznacze\u0144 nie przywi\u0105zywa\u0142 wi\u0119kszej wagi – by\u0142 bardzo skromn\u0105 i cich\u0105 osob\u0105, z dystansem podchodz\u0105c\u0105 do wszelkiego blichtru.
Po przej\u015bciu na emerytur\u0119 aktywnie dzia\u0142a\u0142 w Skrzydle Warszawa Stowarzyszenia Lotnik\u00f3w Polskich w Kanadzie, by\u0142 jego honorowym przewodnicz\u0105cym. Od lat 60. mieszka\u0142 wraz z \u017con\u0105 Lilian\u0105 i dwojgiem dzieci, Ann\u0105 i Stefanem, w Barry\u00b4s Bay na kanadyjskich Kaszubach, maj\u0105c za s\u0105siada innego znamienitego lotnika Janusza \u0179urakowskiego. Po \u015bmierci \u017cony w 2008 roku pozostawa\u0142 aktywny i dopiero niedawno pogarszaj\u0105cy si\u0119 stan zdrowia zmusi\u0142 go do przeniesienia si\u0119 do pobliskiego domu opieki. Tam zmar\u0142 18 sierpnia br., pozostawiaj\u0105c w \u017calu nie tylko rodzin\u0119, ale i grono swoich znajomych, w kt\u00f3rych najserdeczniejszej pami\u0119ci pozostanie na zawsze.<\/p>\r\n

Franciszek Grabowski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

publicysta<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"By\u0142 bez w\u0105tpienia ostatnim polskim lotnikiem, kt\u00f3rego loty zadecydowa\u0142y o przebiegu II wojny \u015bwiatowej, jego nazwisko by\u0142o dobrze znane nie tylko w kr\u0119gach lotniczych. Wraz z odej\u015bciem Kazimierza Szrajera powoli domyka si\u0119 ksi\u0119ga historii II wojny \u015bwiatowej. Kazimierz Szrajer urodzi\u0142 si\u0119 30 grudnia 1919 roku w Warszawie w rodzinie Stefana i Marii Szrajer\u00f3w. Ojciec by\u0142 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60704"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60704"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60704\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}