{"id":60657,"date":"2012-09-07T08:25:36","date_gmt":"2012-09-07T13:25:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=60657"},"modified":"2012-09-07T08:25:36","modified_gmt":"2012-09-07T13:25:36","slug":"chocim-1621-malo-znane-oblicze-bitwy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=60657","title":{"rendered":"Chocim 1621 – ma\u0142o znane oblicze bitwy"},"content":{"rendered":"

7 wrze\u015bnia 1621 roku, szar\u017ca oko\u0142o 600 husarzy rozbi\u0142a i sp\u0119dzi\u0142a z pola oko\u0142o 10 000 \u017co\u0142nierzy Imperium Osma\u0144skiego, na widok czego m\u0142ody su\u0142tan Osman II rozp\u0142aka\u0142 si\u0119 z bezsilno\u015bci.<\/strong><\/p>\r\n

Turcy uszykowali swoje szyki, [\u2026] 15 000 ludzi ponownie wyci\u0105gn\u0119\u0142o w pole i z wielk\u0105 si\u0142\u0105, i gwa\u0142towno\u015bci\u0105 ruszy\u0142o prosto w kierunku bramy polskiego obozu, gdzie stacjonowa\u0142 hetman polny [Stanis\u0142aw Lubomirski], jako \u017ce by\u0142y tam 2 bramy od strony tureckiej. Przy innej bramie sta\u0142 hetman [Jan Karol Chodkiewicz]. W bramie hetmana [Chodkiewicza], jako dzienna stra\u017c sta\u0142y 3 roty [husarii], kt\u00f3re niczego si\u0119 nie spodziewa\u0142y. Ale widz\u0105c, \u017ce niewierni poszli prosto na bram\u0119 hetmana polnego [Lubomirskiego], w mgnieniu oka hetman [Chodkiewicz] ruszy\u0142 konno przeciwko nim. Wtedy owe 3 roty [husarii], widz\u0105c wielki zapa\u0142 hetmana [Chodkiewicza], nie dopu\u015bci\u0142y aby ruszy\u0142 on [samotnie] do walki. Ale naprz\u00f3d kasztelan po\u0142ocki i Prokop Sieniawski zaatakowali nieprzyjaciela swoimi chor\u0105gwiami, zrobi\u0142a to r\u00f3wnie\u017c chor\u0105giew [husarska] hetmana [Chodkiewicza], kt\u00f3ra by\u0142a tam jako rezerwa. Wzywaj\u0105c Boga na pomoc, 300 ludzi [husarzy]\u00a0 rzuci\u0142o si\u0119 do walki tak, \u017ce \u017cadna z ich kopii nie pozosta\u0142a pusta, poniewa\u017c mocnymi d\u0142o\u0144mi potkali si\u0119 jedni z drugimi, od razu [uderzaj\u0105c] ze skrzyd\u0142a a nie z frontu. I ka\u017cdy z nich powali\u0142 2-3 ludzi, gdy\u017c taki tam by\u0142 \u015bcisk. Potem wyci\u0105gn\u0119li pa\u0142asze i zabili tylu ilu chcieli. Kiedy niewierni [Turcy] to zobaczyli, ratowali si\u0119 ucieczk\u0105, tratuj\u0105c si\u0119 nawzajem. A nasi ludzie \u015bcigali ich a\u017c do obozu Turk\u00f3w, bij\u0105c\u00a0 ich i zabijaj\u0105c. [\u2026] W\u015br\u00f3d Turk\u00f3w poleg\u0142o mniej wi\u0119cej 1200.\u201d<\/em><\/p>\r\n

Tak o szar\u017cy husarii 7 wrze\u015bnia 1621 roku\u00a0 pisa\u0142 Auxent, ormia\u0144ski t\u0142umacz i uczestnik bitwy. W rzeczywisto\u015bci szar\u017cowa\u0142y 4 chor\u0105gwie husarii o liczebno\u015bci do 600 koni, sp\u0119dzaj\u0105c z pola oko\u0142o 10 tys. nieprzyjaci\u00f3\u0142.\u201d<\/p>\r\n

By\u0142 to bardzo spektakularny moment, jednak ta batalia, to przede wszystkim ciche zmagania o przetrwanie zgromadzonych na polach chocimskich ludzi i koni, a nie spektakularne akcje militarne. I o tym jest niniejszy artyku\u0142. Zanim jednak opowiem o tym, jak zmienia\u0142a si\u0119 sytuacja aprowizacyjna wojsk Rzeczpospolitej, warto kilka s\u0142\u00f3w powiedzie\u0107 o jej liczebno\u015bci.<\/p>\r\n

Jak liczne by\u0142o wojsko Rzeczypospolitej, zablokowane w chocimskim obozie, na \u00f3wczesnej granicy Polski i Mo\u0142dawii? W \u017ar\u00f3d\u0142ach spotyka si\u0119 wiele, do\u015b\u0107 znacznie r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 od siebie liczb, kt\u00f3re jednak wcale nie musz\u0105 by\u0107 ze sob\u0105 sprzeczne. Rzecz w tym, \u017ce \u00f3wczesn\u0105 armi\u0119 mo\u017cna opisa\u0107 na kilka sposob\u00f3w. I tak, najcz\u0119\u015bciej podawa\u0142o si\u0119 etatow\u0105 liczb\u0119 wojska, czyli liczb\u0119 stawek \u017co\u0142du przeznaczonych na op\u0142acenie tej armii. Tyle, \u017ce etatowa liczebno\u015b\u0107 wojska nigdy nie odpowiada\u0142a jej wielko\u015bci rzeczywistej. C\u00f3\u017c z tego, \u017ce wiemy, i\u017c na przyk\u0142ad jeden z rejestr\u00f3w wojska walcz\u0105cego pod Chocimiem, wyliczaj\u0105c jego sk\u0142ad, podaje liczb\u0119 72 510, skoro ma si\u0119 ona nijak do rzeczywistej liczby \u017co\u0142nierzy? T\u0119 ostatni\u0105, Albrycht Stanis\u0142aw Radziwi\u0142\u0142, kt\u00f3ry b\u0119d\u0105c podkanclerzym litewskim, w czasie bitwy towarzyszy\u0142 polskiemu kr\u00f3lowi Zygmuntowi III Wazie, szacowa\u0142 na zaledwie 40 000. Z drugiej strony, rzeczywista liczba \u017co\u0142nierzy nie by\u0142a r\u00f3wna liczbie ludzi w obozie. Ta, ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 lu\u017anej czeladzi, a tak\u017ce ci\u0105gn\u0105cych z wojskiem dzieci i kobiet, by\u0142a znacznie wy\u017csza. Wydaje si\u0119, \u017ce racj\u0119 maj\u0105 te \u017ar\u00f3d\u0142a, kt\u00f3re ca\u0142kowit\u0105 liczebno\u015b\u0107 wojsk Rzeczypospolitej zamkni\u0119tych w obozie chocimskim szacuj\u0105 na 100 000.<\/p>\r\n

100 000 – tyle ludzi trzeba by\u0142o wykarmi\u0107 w zablokowanym przez wojska osma\u0144skie obozie Chodkiewicza. Nie wszyscy jednak weszli do obozu w jednym dniu. Koncentracja wojsk trwa\u0142a nieco ponad miesi\u0105c, gdy\u017c pierwsze oddzia\u0142y zaj\u0119\u0142y teren przysz\u0142ego obozu ju\u017c 1 sierpnia, a ostatnie dotar\u0142y tam dopiero w pierwszych dniach wrze\u015bnia. Zanim dosz\u0142o do walk, sytuacja ju\u017c by\u0142a niezadowalaj\u0105ca. Brakowa\u0142o \u017cywno\u015bci i paszy. Jedni \u017co\u0142nierze g\u0142odowali, inni dojadali przywieziony na wozach prowiant, wielu chorowa\u0142o na dyzenteri\u0119, niekt\u00f3rzy umierali. Naturalnym w tej sytuacji sposobem uzupe\u0142nienia brak\u00f3w by\u0142oby spl\u0105drowanie podleg\u0142ej su\u0142tanowi Mo\u0142dawii. I rzeczywi\u015bcie, jedna z czat, kt\u00f3ra opu\u015bci\u0142a ob\u00f3z 10 sierpnia, powr\u00f3ci\u0142a do\u0144 trzy dni p\u00f3\u017aniej prowadz\u0105c kilkaset sztuk zrabowanego byd\u0142a. Ale 18 sierpnia Chodkiewicz surowo zakaza\u0142 n\u0119ka\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skiej Mo\u0142dawii, co spotka\u0142o si\u0119 z niezadowoleniem wojska.<\/p>\r\n

W trakcie obl\u0119\u017cenia sytuacja aprowizacyjna uleg\u0142a pogorszeniu, cho\u0107 pr\u00f3bowano temu przeciwdzia\u0142a\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby. I tak na przyk\u0142ad Kozacy p\u0142yn\u0119li w g\u00f3r\u0119 Dniestru (Chocim le\u017cy nad t\u0105 rzek\u0105) i sp\u0142awiali stamt\u0105d do swojego obozu tratwy z \u017cywno\u015bci\u0105. Sta\u0142o si\u0119 to w pewnym momencie powodem problem\u00f3w reszty wojska, bo 25 wrze\u015bnia tratwy te zerwa\u0142y most \u0142\u0105cz\u0105cy ob\u00f3z wojsk litewsko-polskich z polskim brzegiem Dniestru.<\/p>\r\n

Innym sposobem uzupe\u0142nienia brak\u00f3w \u017cywno\u015bciowych, by\u0142y pr\u00f3by sprowadzenia jej z oddalonego o ponad 20 km Kamie\u0144ca Podolskiego. W trakcie bitwy zorganizowano kilka wypraw do tego miasta. Lecz dopiero ostatnia, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 23 wrze\u015bnia, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bciowym sukcesem. Miko\u0142aj Kossakowski, kt\u00f3remu powierzono t\u0119 misj\u0119, niepostrze\u017cenie dla nieprzyjaciela, kt\u00f3ry zaj\u0119ty by\u0142 odpieraniem ataku Kozak\u00f3w, noc\u0105 opu\u015bci\u0142 ob\u00f3z pod Chocimiem. Sz\u0142o z nim 3000 ludzi – tak \u017co\u0142nierzy, jak i lu\u017anej czeladzi. Trudniejszy by\u0142 powr\u00f3t, gdy\u017c przeciwnik wiedzia\u0142 ju\u017c o jego konwoju. Kossakowskiemu uda\u0142o si\u0119 jednak wymanewrowa\u0107 czyhaj\u0105ce na niego oddzia\u0142y wroga i 1 pa\u017adziernika wprowadzi\u0142 do obozu wozy z \u017cywno\u015bci\u0105. Niestety, g\u0142\u00f3wny cel jego misji, czyli dostarczenie prochu i kul, nie powi\u00f3d\u0142 si\u0119. Kossakowski przywi\u00f3z\u0142 ledwie dwie beczki prochu, a jaki\u015b ch\u0142op z Kamie\u0144ca Podolskiego przyni\u00f3s\u0142 kilka kul w worku. Trzeba tu wyja\u015bni\u0107, \u017ce po odparciu gwa\u0142townych tureckich szturm\u00f3w 28 wrze\u015bnia, Litwinom i Polakom mia\u0142a pozosta\u0107 ledwie jedna beczka prochu i \u201esztuczek par\u0119 o\u0142owiu\u201d. Znacznie lepiej w proch zaopatrzeni byli Kozacy, bo jeszcze 13 pa\u017adziernika, \u017cegnaj\u0105c kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa Waz\u0119, przez dwie godziny strzelali na wiwat. Na szcz\u0119\u015bcie szturmy z 28 wrze\u015bnia by\u0142y ju\u017c ostatni\u0105, tak powa\u017cn\u0105, pr\u00f3b\u0105 zdobycia oboz\u00f3w wojsk chrze\u015bcijan. Po tym dniu walki niemal wygas\u0142y.<\/p>\r\n

Ostatnim sposobem poprawienia sytuacji aprowizacyjnej, by\u0142o zdobywanie jej na nieprzyjacielu. W trakcie bitwy chocimskiej wielokrotnie urz\u0105dzano zbrojne \u201ewycieczki\u201d do oboz\u00f3w przeciwnika, porywaj\u0105c tam byd\u0142o, konie i wielb\u0142\u0105dy. W akcjach tych szczeg\u00f3lnie odznaczyli si\u0119 Kozacy.<\/p>\r\n

Wszystkie te metody by\u0142y jednak dalece niewystarczaj\u0105ce. Z powodu g\u0142odu, niewyp\u0142aconego \u017co\u0142du i zwyk\u0142ego strachu panowa\u0142a du\u017ca dezercja. Jan Czapli\u0144ski, czyli polski uczestnik bitwy, szacowa\u0142, \u017ce do 18 wrze\u015bnia zdezerterowa\u0142o 10 000 ludzi. Inny polski uczestnik tej bitwy poda\u0142, \u017ce w jej trakcie zdezerterowa\u0142 co trzeci kawalerzysta. Przy etatowej liczebno\u015bci zaci\u0119\u017cnej jazdy litewskiej i polskiej wynosz\u0105cej nieco ponad 19 000 porcji, oznacza to, \u017ce liczba dezerter\u00f3w musia\u0142a i\u015b\u0107 w tysi\u0105ce. Przy czym w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci uciekali pocztowi, gdy\u017c zachowana do naszych czas\u00f3w lista towarzyszy, kt\u00f3rzy zdezerterowali w trakcie tej kampanii, obejmuje 500 nazwisk.<\/p>\r\n

Ale dezercja, w szczeg\u00f3lno\u015bci kawalerii, nie by\u0142a jedynym problemem Chodkiewicza i Lubomirskiego. Fatalna by\u0142a bowiem sytuacja piechoty niemieckiej, kt\u00f3ra masowo umiera\u0142a z g\u0142odu i od chor\u00f3b. Ju\u017c w drodze na Chocim piechota ta mocno chorowa\u0142a. W czasie bitwy zdarza\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d niej nawet przypadki samob\u00f3jstw spowodowanych skrajnym wyg\u0142odzeniem. Straty w tym rodzaju wojska by\u0142y olbrzymie. Jak notowa\u0142 jeden z zaci\u0119\u017cnych Niemc\u00f3w, w po\u0142owie wrze\u015bnia regiment piechoty niemieckiej Jana Wejhera, liczy\u0142 sobie 500 – 600 \u017co\u0142nierzy. To ledwie 1 jego etatowej liczebno\u015bci, kt\u00f3ra wynosi\u0142a 2200 porcji.<\/p>\r\n

Stan piechoty, a w szczeg\u00f3lno\u015bci piechoty niemieckiej, po ponad miesi\u0119cznym obl\u0119\u017ceniu by\u0142 tragiczny. Je\u017celi wierzy\u0107 anonimowemu, polskiemu uczestnikowi bitwy, gdy sko\u0144czy\u0142y si\u0119 dzia\u0142ania zbrojne, w obozie chocimskim by\u0142o ledwie nieco ponad 2000 piechoty, gdy\u017c \u201ejedni pomarli, jako Niemcy, drudzy pouciekali dla n\u0119dze\u201d. To wszystko przy etatowej liczebno\u015bci tego rodzaju wojska, wynosz\u0105cej nieco ponad 14 000 porcji, z czego 6450 porcji piechoty niemieckiej. Koniec bitwy nie by\u0142 jednak ko\u0144cem problem\u00f3w \u017co\u0142nierzy. Inny uczestnik tych wydarze\u0144, Jakub Sobieski, pisa\u0142, \u017ce gdy Niemcy opu\u015bcili ob\u00f3z, to byli w tak z\u0142ej kondycji, \u017ce \u201ewiatr prawie ich powiewa\u0142\u201d. Auxent, czyli ormia\u0144ski mieszczanin Kamie\u0144ca Podolskiego stwierdzi\u0142, \u017ce w jego mie\u015bcie, ju\u017c po bitwie zmar\u0142o 1700 jej uczestnik\u00f3w, to jest piechurzy niemieccy i pacholikowie, czyli czeladnicy. Na dalszej drodze Niemc\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 Lw\u00f3w, gdzie ich marsz opisano jako poch\u00f3d \u201eszereg\u00f3w trup\u00f3w\u201d. W mie\u015bcie tym, w jednym tylko szpitalu \u015bw. \u0141azarza zmar\u0142o wi\u0119cej ni\u017c 2000 ludzi, cho\u0107 nie tylko Niemc\u00f3w, ale tak\u017ce i innych uczestnik\u00f3w kampanii chocimskiej. Zdaniem Auxenta z 8000 piechoty niemieckiej 5000 zmar\u0142o czy to w obozie pod Chocimiem, czy te\u017c w drodze z obozu do Lwowa.<\/p>\r\n

Stosunkowo nie\u017ale obl\u0119\u017cenie znios\u0142a kawaleria litewska i polska. Co prawda i ona nie uchroni\u0142a si\u0119 strat, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d choruj\u0105cych i g\u0142oduj\u0105cych koni, ale jeszcze 13 wrze\u015bnia jej cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a na tyle dobrze zaopatrzona, \u017ce potrafi\u0142a dzieli\u0107 si\u0119 z Kozakami czy to sucharami, czy te\u017c sianem. Kawaleria Zaporo\u017cc\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 liczono na 5000 koni, mia\u0142a si\u0119 znacznie gorzej. Kozacy przybyli pod Chocim tu\u017c przed wojskami osma\u0144skimi i dlatego ich sytuacja aprowizacyjna by\u0142a szczeg\u00f3lnie ci\u0119\u017cka, gdy\u017c nie zd\u0105\u017cyli przygotowa\u0107 zapas\u00f3w siana dla swoich koni. Jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 notuje, \u017ce do 14 wrze\u015bnia Zaporo\u017ccom \u201ekonie wyzdycha\u0142y\u201d, co nie do ko\u0144ca by\u0142o prawd\u0105 bo w tym samym czasie 300 koni kozackiej artylerii swoim sianem karmi\u0142 Stanis\u0142aw Lubomirski. Mimo to straty w\u015br\u00f3d koni i to nie tylko koni Kozak\u00f3w, by\u0142y olbrzymie. Wspomniany ju\u017c zaci\u0119\u017cny Niemiec notowa\u0142, \u017ce przed 29 wrze\u015bnia w obozach wojsk Rzeczypospolitej zdech\u0142o 24 000 koni. Czapli\u0144ski poda\u0142 jeszcze wy\u017csze dane. Jego zdaniem, do 18 wrze\u015bnia zdech\u0142o 50 000 koni. Jemu samemu do 25 wrze\u015bnia zdech\u0142o 18 koni. Z kolei Auxent uwa\u017ca\u0142, \u017ce wielu z tych, kt\u00f3rzy zaczynali t\u0119 wojn\u0119 maj\u0105c 10 koni, ko\u0144czy\u0142o j\u0105 z dwoma – trzema, a czasami \u017cadnym.<\/p>\r\n

W obl\u0119\u017conym obozie brakowa\u0142o paszy. Gdy nie by\u0142o ju\u017c siana, konie karmiono li\u015b\u0107mi i zmielon\u0105 kor\u0105 d\u0119bow\u0105. Wysy\u0142ano co prawda lu\u017an\u0105 czelad\u017a poza ob\u00f3z, aby \u015bcina\u0142a traw\u0119, ale to nie wystarcza\u0142o dla tak licznej armii, zw\u0142aszcza, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 tej czeladzi wpada\u0142a w r\u0119ce poluj\u0105cych na ni\u0105 Tatar\u00f3w. Po traw\u0119, na polski brzeg Dniestru, regularnie przeprawia\u0142y si\u0119 kilku – kilkunastoosobowe grupki Kozak\u00f3w, staczaj\u0105c o ni\u0105 boje z Tatarami.<\/p>\r\n

Dzi\u0119ki Janowi Czapli\u0144skiemu znamy ceny, jakie p\u0142acono za niewielkie bochenki chleba o jako\u015bci \u201ejak glina\u201d. I tak 18 wrze\u015bnia chleb taki kosztowa\u0142 20 groszy, a 1 pa\u017adziernika ju\u017c 30 – 40 groszy. R\u00f3wnie\u017c 1 pa\u017adziernika kwarta gorza\u0142ki i to takiej jako\u015bci, \u017ce \u201em\u00f3g\u0142by ni\u0105 garki p\u0142uka\u0107\u201d kosztowa\u0142a 3 z\u0142ote (czyli 90 groszy), g\u0142\u00f3wka kapusty 10 groszy, 1 jajko 5 groszy. Zbli\u017cone ceny podaje Auxent. I tak, jego zdaniem, bochenek chleba, kt\u00f3ry normalnie kosztowa\u0142 1 akcze (nieco ponad 1 grosza), sprzedawano za 20 groszy. Cebula kosztowa\u0142a 1 grosz, jajko 1 grosz, garniec miodu 24 grosze, kwarta gorza\u0142ki 3 z\u0142ote (czyli 90 groszy), ryba 12 groszy, kwarta octu 20 groszy, g\u0142\u00f3wka czosnku 1 grosz, ser 24 grosze, 2 kwa\u015bnice (jogurty?) 1 grosz, g\u0142\u00f3wka kapusty 10 groszy. By\u0142y to ceny kilkadziesi\u0105t razy wy\u017csze ni\u017c te, kt\u00f3re w tym samym czasie panowa\u0142y w oddalonych od Chocimia miastach polskich. Za to, jak podkre\u015bla\u0142 Auxent, wo\u0142owina by\u0142a tania, gdy\u017c Kozacy regularnie zdobywali byd\u0142o i sprzedawali je w polskim obozie.<\/p>\r\n

To wszystko przy miesi\u0119cznym \u017co\u0142dzie wynosz\u0105cym: 5 z\u0142 (czyli 150 groszy) dla piechura polskiego, 6 z\u0142 (czyli 180 groszy) dla piechura niemieckiego, 10 z\u0142 (czyli 300 groszy) dla husarza i rajtara. \u0179o\u0142dzie, kt\u00f3ry nie wyp\u0142acono ani przed, ani w trakcie bitwy. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, nie wszystko mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107. Na przyk\u0142ad ju\u017c 18 wrze\u015bnia piwo by\u0142o nie do kupienia. Brakowa\u0142o te\u017c soli.<\/p>\r\n

Warto na ko\u0144cu zada\u0107 pytanie – skoro sytuacja aprowizacyjna wojsk Rzeczypospolitej przedstawia\u0142a si\u0119 a\u017c tak \u017ale, to dlaczego su\u0142tan nie wygra\u0142 tej wojny? Odpowied\u017a jest banalna. Z jednej strony wszystkie szturmy prowadzone do oboz\u00f3w wojsk kozacko-litewsko-polskich spe\u0142z\u0142y na niczym. A z drugiej strony przygotowanie armii osma\u0144skiej do tej wojny by\u0142o r\u00f3wnie s\u0142abe co jej przeciwnik\u00f3w. Ju\u017c maszeruj\u0105ca pod Chocim armia su\u0142tana g\u0142odowa\u0142a. W trakcie bitwy, cho\u0107 to nie ona by\u0142a zamkni\u0119ta w okopach, mia\u0142a bardzo powa\u017cne trudno\u015bci z zaopatrzeniem w \u017cywno\u015b\u0107.\u00a0 Okoliczni mieszka\u0144cy uciekli przed \u017co\u0142nierzami, rzecz jasna zabieraj\u0105c ze sob\u0105 dobytek i prowiant. Nawet poddani su\u0142tana, czyli Mo\u0142dawianie, uciekli przed jego armi\u0105 w g\u00f3ry, urz\u0105dzaj\u0105c sobie polowania na pomniejsze grupy osma\u0144skich picownik\u00f3w. A ponadto nadchodz\u0105ca zima (pierwszy \u015bnieg pod Chocimiem spad\u0142 27 wrze\u015bnia) wr\u00f3\u017cy\u0142a powa\u017cne k\u0142opoty wojskom przywyk\u0142ym do znacznie cieplejszego klimatu i nieprzygotowanym do zimowej kampanii. Su\u0142tan w trakcie tej wojny poni\u00f3s\u0142 jeszcze ci\u0119\u017csze straty ni\u017c wojska Rzeczypospolitej. Wed\u0142ug raportu Thomasa Roe, angielskiego pos\u0142a w Stambule, w\u00a0 armii osma\u0144skiej, z g\u0142odu, chor\u00f3b, zimna i od or\u0119\u017ca zmar\u0142o a\u017c 80 000 ludzi i ponad 100 000 koni. Dla wojsk licz\u0105cych \u0142\u0105cznie oko\u0142o 150 – 160 000 ludzi (z czego oko\u0142o 50-60 000\u00a0 \u017co\u0142nierzy), by\u0142y to straty gigantyczne. Chyba jedynie posi\u0142kowe wojska tatarskie (oko\u0142o 50 000 ludzi, z czego kilkana\u015bcie tysi\u0119cy wojownik\u00f3w) nie mog\u0142y za bardzo narzeka\u0107 na wynik tej wojny. To nie one ponosi\u0142y jej g\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car, a panuj\u0105c w polu, mia\u0142y paszy pod dostatkiem. Co wi\u0119cej, Tatarzy urz\u0105dzali dalekie rajdy w g\u0142\u0105b ziem koronnych, pal\u0105c, pl\u0105druj\u0105c i bior\u0105c w jasyr wielu ludzi. Tylko, \u017ce te dzia\u0142ania nie mog\u0142y przes\u0105dzi\u0107 o wyniku ca\u0142ej wojny.<\/p>\r\n

Dr Rados\u0142aw Sikora<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"7 wrze\u015bnia 1621 roku, szar\u017ca oko\u0142o 600 husarzy rozbi\u0142a i sp\u0119dzi\u0142a z pola oko\u0142o 10 000 \u017co\u0142nierzy Imperium Osma\u0144skiego, na widok czego m\u0142ody su\u0142tan Osman II rozp\u0142aka\u0142 si\u0119 z bezsilno\u015bci. Turcy uszykowali swoje szyki, [\u2026] 15 000 ludzi ponownie wyci\u0105gn\u0119\u0142o w pole i z wielk\u0105 si\u0142\u0105, i gwa\u0142towno\u015bci\u0105 ruszy\u0142o prosto w kierunku bramy polskiego obozu, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[195],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60657"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60657"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60657\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60657"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60657"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60657"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}