{"id":59739,"date":"2012-08-15T21:33:54","date_gmt":"2012-08-16T02:33:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=59739"},"modified":"2012-08-14T13:34:52","modified_gmt":"2012-08-14T18:34:52","slug":"faszyzm-nie-przeszedl-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=59739","title":{"rendered":"Faszyzm nie przeszed\u0142! – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/strong>W 70. rocznic\u0119 zamachu bombowego przed Bazylik\u0105 Virgen de Bego\u00c3\u00b1a<\/strong><\/p>\r\n

(16 VIII 1942 – 16 VIII 2012)<\/strong><\/p>\r\n

Kt\u00f3\u017c nie zna s\u0142ynnego zawo\u0142ania komunistycznej egerii o wymownym pseudonimie La Passionaria<\/em>: \u201e(faszy\u015bci) nie przejd\u0105!\u201d (\u00a1no pasar\u00e1n!<\/em>) – tyle\u017c bezsensownego, co bezprzedmiotowego, bo \u201efaszystami\u201d komuni\u015bci<\/a>1<\/sup> nazywaj\u0105 po prostu wszystkich, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 im si\u0119 podda\u0107, a je\u015bli nawet ich hiszpa\u0144scy oponenci byliby naprawd\u0119 faszystami, to jednak mimo wszystko \u201eprzeszli\u201d (\u00a1han pasado!<\/em>), jak to, zgodnie z prawd\u0105, otwieraj\u0105c defilad\u0119 zwyci\u0119stwa na Avenida Castellana w Madrycie, oznajmi\u0142 Caudillo de la Guerra de Liberaci\u00f3n contra el Comunismo y sus Complic\u00c3\u00a9s<\/em>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Bazylika Virgen de Bego\u00c3\u00b1a<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

W pewnym atoli zakresie sformu\u0142owanie \u201efaszyzm nie przeszed\u0142\u201d ma zwi\u0105zek z hiszpa\u0144sk\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, lecz ani w tym znaczeniu, w kt\u00f3rym zosta\u0142o sformu\u0142owane jako slogan bojowy komunist\u00f3w, ani w tym samym dok\u0142adnie czasie, lecz nieco p\u00f3\u017aniej. O ile bowiem to, co (z pewnymi zastrze\u017ceniami) mo\u017cna nazwa\u0107 hiszpa\u0144skim faszyzmem<\/em><\/a>2<\/sup>, podczas Alzamiento Nacional<\/em> stanowi\u0142o tylko jeden z wielu (i to drugorz\u0119dny) sk\u0142adnik\u00f3w wielonurtowego el bando nacional<\/em>, o tyle ju\u017c po zwyci\u0119stwie w wojnie domowej oraz uformowaniu si\u0119 frankistowskiego Estado Espa\u00c3\u00b1ol<\/em> jego rola wzros\u0142a nies\u0142ychanie. Wprawdzie \u201eautentyczna\u201d Falange Espa\u00c3\u00b1ola<\/em> formalnie te\u017c musia\u0142a da\u0107 si\u0119 zintegrowa\u0107 z obcymi sobie elementami w el partido \u00c3\u00banico<\/em>, czyli FET y de las JONS, to jednak przecie\u017c owa monopartia przyj\u0119\u0142a oficjalnie ca\u0142y program \u201estarej\u201d Falangi z wyj\u0105tkiem jednego punktu, jej dzia\u0142acze obsadzili wi\u0119kszo\u015b\u0107 kluczowych funkcji oraz praktycznie ca\u0142y aparat lokalny, przej\u0119li te\u017c ca\u0142kowicie w\u0142adz\u0119 w syndykatach oraz prawie ca\u0142kowicie w municypiach. Dopiero zatem od 1939 roku falangi\u015bci naprawd\u0119 zyskali widoki na zbudowanie \u201enarodowo-syndykalistycznego\u201d Estado Totalitario<\/em>, zgodnie z tym, co g\u0142osili tacy ich ideolodzy, jak Juan Beneyto P\u00c3\u00a9rez (1907-1994), Pedro La\u00c3\u00adn Entralgo (1908-2001) czy Javier Conde (1908-1975). Sprzyja\u0142a im tak\u017ce sytuacja i atmosfera mi\u0119dzynarodowa: wszak\u017ce to w\u0142a\u015bnie w 1939 roku, wraz z atakiem III Rzeszy na Polsk\u0119, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 gra bloku pa\u0144stw totalitarnych o dominium mundi<\/em>, co Hiszpani\u0119 narodow\u0105, kt\u00f3ra przecie\u017c korzysta\u0142a ze wsparcia tych pa\u0144stw<\/a>3<\/sup> w wojnie domowej, postawi\u0142o w nies\u0142ychanie trudnej i delikatnej sytuacji. Do 1942 roku wydawa\u0107 si\u0119 zatem mog\u0142o, \u017ce przyst\u0105pienie Hiszpanii do wojny po stronie faszystowskiej \u201eosi\u201d (hiszp. Eje<\/em>) jest tylko kwesti\u0105 czasu i wynegocjowania najkorzystniejszych warunk\u00f3w. Do takiego rozwi\u0105zania parli politycy falangistowscy, z kt\u00f3rych najbardziej wp\u0142ywowy by\u0142 \u00f3wczesny \u201enumer 2\u201d, minister spraw zagranicznych (a prywatnie szwagier Franco) Ram\u00f3n Serrano S\u00c3\u00ba\u00c3\u00b1er (1901-2003)<\/a>4<\/sup>. I w tym kontek\u015bcie nale\u017cy postrzega\u0107 brzemienny w skutki incydent, kt\u00f3rego rocznica jest powodem niniejszego artyku\u0142u.<\/p>\r\n

Sucesos de Bego\u00c3\u00b1a<\/em><\/h4>\r\n

Virgen de Bego\u00c3\u00b1a<\/em> to potocznie u\u017cywana nazwa wspania\u0142ej gotyckiej (z XVII-wiecznymi dodatkami manierystycznymi i XIX-wiecznymi neobarokowymi) Bazyliki Wi\u0119kszej Naszej Pani z Begonii (La Bas\u00c3\u00adlica<\/em> de Nuestra Se\u00c3\u00b1ora de Bego\u00c3\u00b1a<\/em>) z 1503 roku, znajduj\u0105cej si\u0119 w stolicy Kraju Bask\u00f3w – Bilbao. By\u0142a ona wprawdzie dwukrotnie zdewastowana, pierwszy raz przez naje\u017ad\u017ac\u00f3w napoleo\u0144skich w 1808 roku, ponownie przez si\u0142y zbrojne obozu liberalnego podczas I wojny karlistowskiej w 1835 roku, lecz zosta\u0142a odbudowana w drugiej po\u0142owie XIX wieku. W tym to czcigodnym sanktuarium maryjnym 16 sierpnia 1942 roku by\u0142a celebrowana uroczysta Msza \u015bw. w intencji dusz karlistowskich requet\u00c3\u00a9s<\/em> z Tercio Nuestra Se\u00c3\u00b1ora de Bego\u00c3\u00b1a<\/em>, poleg\u0142ych w czasie Krucjaty 1936-1939. W Mszy, kt\u00f3ra zgromadzi\u0142a oko\u0142o sze\u015bciuset karlist\u00f3w w boinas rojas<\/em>, uczestniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c gen. Jos\u00c3\u00a9 Enrique Varela Iglesias (1891-1951) – by\u0142y dow\u00f3dca requet\u00c3\u00a9s<\/em>, zwyci\u0119zca w prze\u0142omowej bitwie pod Teruelem (22 II 1938), a od sierpnia 1939 roku minister wojny w rz\u0105dzie Franco, tym samym sam za\u015b najwy\u017cej usytuowany w elicie w\u0142adzy tradycjonalista (obok ministra sprawiedliwo\u015bci Estebana Bilbao).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Gen. Varela dekoruje gen. Franco Wielkim Krzy\u017cem Orderu \u015aw. Ferdynanda
(17 VII 1940, Pa\u0142ac Kr\u00f3lewski w Madrycie).
Z ty\u0142u: minister Esteban Bilbao i (obro\u0144ca toleda\u0144skiego Alkazaru) gen. Jos\u00c3\u00a9 Moscard\u00f3.<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Kiedy, po Mszy, karli\u015bci zgromadzili si\u0119 na placu przed Bazylik\u0105, wmieszane w t\u0142um o\u015bmioosobowe komando falangist\u00f3w zdetonowa\u0142o dwie bomby. Bezpo\u015brednio \u201ebombardierami\u201d byli Hernando Calleja Calleja i Juan Jos\u00c3\u00a9 Dom\u00c3\u00adnguez Mu\u00c3\u00b1oz. Jedna z bomb nie eksplodowa\u0142a, lecz druga tak, i rozpryskuj\u0105c si\u0119 zrani\u0142a – zreszt\u0105 lekko – oko\u0142o 60-70 os\u00f3b (niekt\u00f3re doniesienia m\u00f3wi\u0105 o \u201eoko\u0142o setce\u201d). W opinii karlist\u00f3w g\u0142\u00f3wnym celem zamachu by\u0142 gen. Varela, inni jednak (zw\u0142aszcza falangi\u015bci) przecz\u0105 temu, podkre\u015blaj\u0105c (co by\u0142o prawd\u0105), \u017ce w momencie eksplozji genera\u0142 znajdowa\u0142 si\u0119 jeszcze wewn\u0105trz \u015bwi\u0105tyni.<\/p>\r\n

Po incydencie – zwanym odt\u0105d \u201ewydarzeniami w Begonii\u201d (sucesos de Bego\u00c3\u00b1a<\/em>) – obie strony uda\u0142y si\u0119 na pobliski komisariat policji, ka\u017cda przedstawiaj\u0105c swoj\u0105 wersj\u0119 zdarze\u0144: falangi\u015bci, i\u017c wyst\u0105pili spontanicznie w obronie Falangi i Franco, przeciwko kt\u00f3rym karli\u015bci wznosili wrogie okrzyki; karli\u015bci, i\u017c atak przeciwko nim by\u0142 faktycznie wymierzony w armi\u0119, reprezentowan\u0105 przez gen. Varel\u0119. Genera\u0142, w ad hoc<\/em> zwo\u0142anej konferencji prasowej w westybulu hotelu Carlton w Bilbao, zapowiedzia\u0142, i\u017c gwarantuje, \u017ce sprawiedliwo\u015bci stanie si\u0119 zado\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Sprawcy zamachu zostali natychmiast uj\u0119ci i postawieni przed s\u0105dem wojennym. Dwaj z nich: Calleja Calleja i Dom\u00c3\u00adnguez Mu\u00c3\u00b1oz zostali skazani na kar\u0119 \u015bmierci, lecz Callej\u0119 – jako odznaczonego bohatera wojennego – Caudillo<\/em> u\u0142askawi\u0142; Dom\u00c3\u00adnguez zosta\u0142 rozstrzelany 1 wrze\u015bnia 1942 roku o \u015bwicie.<\/p>\r\n

Falangistowska wersja zdarzenia<\/h4>\r\n

Zanim przejdziemy do interpretacji powa\u017cniejszych, trzeba stre\u015bci\u0107 ow\u0105 przedstawion\u0105 przez falangist\u00f3w wersj\u0119 sucesos<\/em>, kt\u00f3ra jest tak osobliwa, \u017ce a\u017c kuriozalna. Wedle tej powiastki rzeczy mia\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105co.<\/p>\r\n

W okolicy przechadza\u0142o si\u0119 \u201eprywatnie\u201d trzech falangist\u00f3w (Calleja, Berastegui i Mort\u00f3n) z Bilbao, wraz ze swoimi narzeczonymi. Zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do katedry us\u0142yszeli karlist\u00f3w wykonuj\u0105cych antyfalangistowskie przy\u015bpiewki oraz wznosz\u0105cych okrzyki: \u00a1Viva el Rey!<\/em>, \u00a1Viva Fal Conde!<\/em>, \u00a1Abajo el Socialismo de Estado!<\/em> [\u201ePrecz z socjalizmem pa\u0144stwowym!\u201d], \u00a1Abajo la Falange!<\/em>, a nawet \u00a1Muera Franco!<\/em>. Oburzeni tym, weszli w t\u0142um i zacz\u0119li krzycze\u0107: \u00a1Viva la Falange!<\/em> i \u00a1Arriba Espa\u00c3\u00b1a!<\/em>, co karli\u015bci uznali za prowokacj\u0119 i wezwanie do zamachu, wi\u0119c to oni sami zaatakowali falangist\u00f3w. W tym momencie krzyki bitych i dziewcz\u0105t wzywaj\u0105cych pomocy dla swoich ch\u0142opc\u00f3w us\u0142ysza\u0142o pi\u0119ciu innych falangist\u00f3w, akurat te\u017c znajduj\u0105cych si\u0119 w pobli\u017cu, kt\u00f3rzy zmierzali ku Ir\u00c3\u00ban, aby po\u017cegna\u0107 na dworcu kolejowym koleg\u00f3w udaj\u0105cych si\u0119 do Divisi\u00f3n Azul<\/em>. Owych \u201epi\u0119ciu wspania\u0142ych\u201d<\/a>5<\/sup> (Jorge Hern\u00e1ndez Bravo, Luis Lorenzo Salgado, Virgilio Hern\u00e1ndez Rivadulla, Juan Jos\u00c3\u00a9 Dom\u00c3\u00adnguez, Roberto Balero i Mariano S\u00e1nchez Covisa), widz\u0105c w czym rzecz, rzuci\u0142o si\u0119 na pomoc bitym kolegom, a wobec takiej nawa\u0142y przeciwnik\u00f3w Calleja i Dom\u00c3\u00adnguez rzucili w stron\u0119 karlist\u00f3w dwa granaty r\u0119czne (nie bomby!), zapewniaj\u0105c wszystkim bezpieczny odwr\u00f3t.<\/p>\r\n

Dla ka\u017cdego przytomnego czytelnika powy\u017csza narracja musi przedstawia\u0107 si\u0119 jako stek pospolitych (a mo\u017ce a\u017c niepospolitych?) nonsens\u00f3w. Absurd pierwszy: trzech falangistowskich chwat\u00f3w \u201ezupe\u0142nie przypadkowo\u201d znajduje si\u0119 w pobli\u017cu i reaguje spontanicznie na wielkie karlistowskie zgromadzenie, o kt\u00f3rym przecie\u017c fama musia\u0142a nie\u015b\u0107 od dawna z racji rangi wydarzenia i zapowiedzian\u0105 obecno\u015b\u0107 ministra wojny. Absurd drugi: karli\u015bci mieli oczywi\u015bcie powody niech\u0119ci do Franco i najbardziej zapalczywi z nich mogli mu nawet \u017cyczy\u0107 \u015bmierci, lecz jest zupe\u0142nie nieprawdopodobne, aby mogli sobie pozwoli\u0107 na wznoszenie takiego okrzyku akurat w przytomno\u015bci tego z nich, kt\u00f3ry by\u0142 dygnitarzem pa\u0144stwowym, bo to jemu w ten spos\u00f3b mogliby zaszkodzi\u0107. Absurd trzeci: nie przeczymy, i\u017c falangi\u015bci to ludzie odwa\u017cni, ale trudno uwierzy\u0107, \u017ceby byli a\u017c tak pozbawieni instynktu samozachowawczego, aby prowokowa\u0107 samotrze\u0107 dwustukrotnie liczniejszego przeciwnika, w dodatku w \u201erozlu\u017aniaj\u0105cej\u201d raczej sytuacji spacerowo-romansowej i b\u0119d\u0105c odpowiedzialnymi za bezpiecze\u0144stwo towarzysz\u0105cych im panien. Wreszcie absurd czwarty i najg\u0142\u00f3wniejszy: autorzy tej story<\/em> chc\u0105, aby\u015bmy wierzyli w to, \u017ce typowy falangista zupe\u0142nie naturalnie i w czasie pokoju ma zwyczaj spacerowania z bombami (a cho\u0107by i tylko z granatami) w kieszeni, ot tak na wsiakij po\u017carnyj s\u0142uczaj<\/em>, na wypadek, gdyby trafi\u0142 si\u0119 jaki\u015b s\u0142uszny pow\u00f3d ich u\u017cycia – zupe\u0142nie jak b\u0142\u0119dny rycerz ze \u015bredniowiecznego romansu, kt\u00f3ry wyje\u017cd\u017ca sobie do lasu w pe\u0142nym rynsztunku, wypatruj\u0105c i nas\u0142uchuj\u0105c czy przypadkiem nie ma w pobli\u017cu jakiej\u015b dziewicy porwanej przez smoka, kt\u00f3r\u0105 nale\u017ca\u0142oby uwolni\u0107, albo Czarnego Rycerza, z kt\u00f3rym warto by\u0142oby skrzy\u017cowa\u0107 kopie.<\/p>\r\n

Kontekst ideo- i geopolityczny<\/h4>\r\n

Pierwsz\u0105 i oczywist\u0105, wi\u0119c zupe\u0142nie nieproblematyczn\u0105, warstw\u0119 genezy zamachu w Begonii stanowi trwaj\u0105ca co najmniej od przymusowej unifikacji w kwietniu 1937 roku \u201e\u015bmiertelna walka\u201d (un pleito a muerte<\/em>) pomi\u0119dzy dwoma skrajnymi skrzyd\u0142ami obozu narodowego: lewicuj\u0105c\u0105 i faszyzuj\u0105c\u0105 Falang\u0105 a tradycjonalistyczno-katolickim i monarchistyczno-legitymistycznym karlizmem, kt\u00f3re – negatywnie – \u0142\u0105czy\u0142o tylko jedno: poczucie g\u0142\u0119bokiego zawodu pragmatyczn\u0105 dyktatur\u0105 osobist\u0105 Franco. O ile jednak pretensje Falangi – przynajmniej w tym czasie – by\u0142y co najmniej wyg\u00f3rowane, o tyle karli\u015bci mieli do tego powody racjonalne i bezsprzeczne. Franco oci\u0105ga\u0142 si\u0119 z restaurowaniem monarchii, ignorowa\u0142 Ksi\u0119cia legitymistycznego<\/a>6<\/sup> (Don Javiera de Borb\u00f3n-Parma), nie tylko \u017ce rozwi\u0105za\u0142 karlistowsk\u0105 Comuni\u00f3n<\/em>, ale prze\u015bladowa\u0142 szefa Wsp\u00f3lnoty i delegata kr\u00f3lewskiego Manuela Fal Conde (1894-1975), kt\u00f3rego w 1941 roku zes\u0142a\u0142 na Wyspy Kanaryjskie<\/a>7<\/sup>, nadto ustanowi\u0142 system etatystyczny i centralistyczny, ca\u0142kowicie sprzeczny z samorz\u0105dowym ideario<\/em> tradycjonalizmu oraz upodabniaj\u0105cy si\u0119 do totalitarnych system\u00f3w pa\u0144stw \u201eosi\u201d.<\/p>\r\n

Na ten kontekst ideopolityczny nak\u0142ada si\u0119 kontekst geopolityczny, kt\u00f3ry zreszt\u0105 r\u00f3wnie\u017c ma zwi\u0105zek z ideopolityk\u0105. F\u00fchrer<\/em> III Rzeszy Adolf Hitler, nienawidz\u0105cy Franco co najmniej od spotkania z nim w Hendaye<\/a>8<\/sup> (23 X 1940), straci\u0142 ju\u017c wszelk\u0105 nadziej\u0119 na wci\u0105gni\u0119cie Hiszpanii do wojny po swojej stronie; nie m\u00f3g\u0142 przecie\u017c nie wiedzie\u0107, \u017ce utrzymuj\u0105cy formalnie status Hiszpanii jako kraju \u201eniewojuj\u0105cego\u201d (no beligrante<\/em>) Franco ju\u017c w 1941 roku wykona\u0142 ca\u0142y szereg posuni\u0119\u0107 sprzyjaj\u0105cych faktycznie zachodnim Aliantom, jak odmowa zaopatrywania niemieckich \u0142odzi podwodnych w portach hiszpa\u0144skich czy zapewnienie o neutralno\u015bci Hiszpanii w razie anglo-ameryka\u0144skiego desantu w Afryce P\u00f3\u0142nocnej w zamian za gwarancj\u0119 bezpiecze\u0144stwa Hiszpanii i Maroka Hiszpa\u0144skiego. 15 lipca 1942 roku Hitler zatwierdzi\u0142 wobec tego plan operacji Ilona<\/em>, zak\u0142adaj\u0105cej inwazj\u0119 na Kraj Bask\u00f3w, a w drugiej fazie na ca\u0142\u0105 Hiszpani\u0119. Uzasadniaj\u0105c to (jeszcze 7 czerwca) F\u00fchrer<\/em> oznajmi\u0142, \u017ce ksi\u0119\u017ca i monarchi\u015bci zawi\u0105zali spisek celem przechwycenia pe\u0142ni w\u0142adzy w Hiszpanii. Nale\u017cy w zwi\u0105zku z tym wywo\u0142a\u0107 now\u0105 wojn\u0119 domow\u0105 w Hiszpanii, w kt\u00f3rej nie b\u0119dzie niczym dziwnym \u201eujrze\u0107 falangist\u00f3w zmuszonych mie\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 spraw\u0119 (causa com\u00c3\u00ban<\/em>) z czerwonymi [podkr. moje – J.B.], aby wyzwoli\u0107 si\u0119 spod tego \u015bmiecia (basura<\/em>) monarchiczno-klerykalnego\u201d.<\/p>\r\n

Wynurzenia te zas\u0142uguj\u0105 na najwy\u017csz\u0105 uwag\u0119, albowiem czyni\u0105 one wodza III Rzeszy autentycznym \u201eprekursorem\u201d do\u015b\u0107 modnego dzisiaj – zw\u0142aszcza w Rosji, ale i w Polsce mo\u017cna napotka\u0107 jego zwolennik\u00f3w – nacbolstwa<\/em>, czyli koncepcji \u201esojuszu ekstrem\u00f3w\u201d: narodowego socjalizmu i bolszewizmu. Gdyby zatem w Hiszpanii dosz\u0142a do skutku wymarzona przez Hitlera (b\u0119d\u0105ca jednak wedle wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa jedynie jego \u201e\/nie\/pobo\u017cnym \u017cyczeniem\u201d) wsp\u00f3lna insurekcja falangist\u00f3w i komunist\u00f3w przeciwko \u201eklerykalno-monarchistycznej reakcji\u201d, by\u0142by to przypadek zastosowania takiego sojuszu w praktyce ca\u0142kowicie zgodny z logik\u0105 paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow, tyle \u017ce tu wewn\u0105trz jednego kraju.<\/p>\r\n

Do inwazji niemieckiej na Hiszpani\u0119, jak wiadomo, jednak nie dosz\u0142o. Bezpo\u015brednio wp\u0142yn\u0119\u0142o na to zapewne pogorszenie si\u0119 sytuacji na froncie wschodnim, wskutek rozpocz\u0119tej 27 sierpnia kontrofensywy sowieckiej pod Leningradem, gdzie zreszt\u0105 zaatakowana zosta\u0142a tak\u017ce B\u0142\u0119kitna Dywizja (Divisi\u00f3n Azul<\/em>). Wprawdzie linia frontu ponownie ustabilizowa\u0142a si\u0119 10 wrze\u015bnia, ale wtedy ju\u017c w Hiszpanii nast\u0105pi\u0142 upadek Serrana, kt\u00f3rego nastawienie odgrywa\u0142o w planach Hitlera istotn\u0105 rol\u0119. F\u00fchrer<\/em> mia\u0142 ju\u017c zreszt\u0105 w\u00f3wczas w g\u0142owie inny plan – tym razem ca\u0142kowicie fantastyczny – nazwany \u201eMu\u00c3\u00b1oz Grandes\u201d. Zasadza\u0142 si\u0119 on na pomy\u015ble, \u017ce owiany chwa\u0142\u0105 wojenn\u0105 dow\u00f3dca B\u0142\u0119kitnej Dywizji (gen. Agust\u00c3\u00adn Mu\u00c3\u00b1oz Grandes), ju\u017c po zwyci\u0119skiej wojnie z bolszewikami, dozbrojony przez Niemc\u00f3w, wkroczy do Madrytu z trofeami zdobycznymi od sowieckich genera\u0142\u00f3w, i w ten spos\u00f3b w\u0142adza wpadnie mu sama w r\u0119ce. By\u0142o to jednak \u201emarzenie \u015bci\u0119tej g\u0142owy\u201d, albowiem genera\u0142 by\u0142 ca\u0142kowicie lojalny wobec ojczyzny i Franco.<\/p>\r\n

Czy akcja falangist\u00f3w w Begonii mia\u0142a jaki\u015b zwi\u0105zek z tymi planami? Nie ma na to \u017cadnych dowod\u00f3w, zapewne jednak tak s\u0105dzili genera\u0142owie z Varel\u0105 na czele, kt\u00f3rzy domagali si\u0119 od Caudillo<\/em> rozwi\u0105zania Falangi oraz ustanowienia formalnej dyktatury wojskowej i powo\u0142ania rz\u0105du czysto monarchistycznego, kt\u00f3ry przygotuje kalendarz restauracji monarchii.<\/p>\r\n

\u201eJedyny falangista, kt\u00f3rego rozstrzela\u0142 Franco\u201d<\/h4>\r\n

Kluczem do tej enigmy jest bez w\u0105tpienia (co do tego zgadzaj\u0105 si\u0119 akurat wszyscy) posta\u0107 g\u0142\u00f3wnego wsp\u00f3\u0142autora zamachu i owego jedynego falangisty – Domingueza – rozstrzelanego przez Franco (el \u00c3\u00banico falangista que fusil\u00f3 Franco<\/em>).<\/p>\r\n

Juan Jos\u00c3\u00a9 Dom\u00c3\u00adnguez Mu\u00c3\u00b1oz (1916-1942) pochodzi\u0142 z Andaluzji; urodzi\u0142 si\u0119 w Sewilli, w ubogiej rodzinie, i wcze\u015bnie zosta\u0142 osierocony przez ojca (w roku jego egzekucji zmar\u0142a te\u017c jego matka). Jako m\u0142odzieniec by\u0142 pod wielkim wra\u017ceniem heroicznej w tonie liryki w\u0142oskiego poety i \u201ekondotiera\u201d Gabriele\u2019a D\u2019Annunzio. Maj\u0105c 16 lat, oczarowany ideowym przes\u0142aniem Jos\u00c3\u00a9 Antonia Prima de Rivery (1903-1936), z pi\u0119cioma pesetami w kieszeni uda\u0142 si\u0119 rowerem do Madrytu, aby odda\u0107 si\u0119 do dyspozycji charyzmatycznego lidera Falangi. Gdy wybuch\u0142o powstanie (1936) usi\u0142owa\u0142 wraz z przyjacielem, te\u017c falangist\u0105 – Narcisem Peralesem, zamieni\u0107 sztandar republika\u0144ski na narodowy w siedzibie ratusza w Aznallc\u00f3lar (ko\u0142o Sewilli), lecz otworzono przeciwko nim ogie\u0144. Podczas wojny wykonywa\u0142 na rzecz Falangi niebezpieczne zadania specjalne (wywiadowcze i dywersyjne), przechodz\u0105c sze\u015b\u0107 razy lini\u0119 frontu w obie strony mi\u0119dzy stref\u0105 narodow\u0105 a czerwon\u0105; uj\u0119ty w ko\u0144cu, dzi\u0119ki brawurze i szcz\u0119\u015bciu unikn\u0105\u0142 rozstrzelania. Za te zas\u0142ugi zosta\u0142 udekorowany dwiema odznakami falangistowskimi, ustanowionymi przez Jos\u00c3\u00a9 Antonia: czerwon\u0105 (Aspa Roja<\/em>) i srebrn\u0105 (Aspa de Plata<\/em>).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Juan Jos\u00c3\u00a9 Dom\u00c3\u00adnguez Mu\u00c3\u00b1oz<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Po wojnie rozpocz\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w hiszpa\u0144skim wywiadzie (Servicio de Informaci\u00f3n<\/em>), przydzielony na odcinku anglosaskim. Zdaniem Vareli i innych autor\u00f3w zosta\u0142 w\u00f3wczas podw\u00f3jnym agentem, tj. r\u00f3wnocze\u015bnie brytyjskim (z pobudek materialnych). Istotn\u0105 okoliczno\u015bci\u0105 dotycz\u0105c\u0105 tej kwestii jest jego zaanga\u017cowanie si\u0119 w przedsi\u0119wzi\u0119cie polegaj\u0105ce na przeprowadzeniu podwodnego kabla od wybrze\u017cy Francji do miasteczka La Linea de la Concepci\u00f3n, po\u0142o\u017conego nad zatok\u0105 Algeciras, tu\u017c obok ska\u0142y gibraltarskiej. Problem w tym, \u017ce nie jest jasne czemu w\u0142a\u015bciwie \u00f3w kabel mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107, a w gr\u0119 wchodz\u0105 dwie mo\u017cliwo\u015bci: albo u\u0142atwienie inwazji Niemc\u00f3w na Gibraltar, albo przeciwnie – u\u0142atwienie (lub\/i kontrola) nawigacji angielskich \u0142odzi podwodnych w tym rejonie Morza \u015ar\u00f3dziemnego.<\/p>\r\n

W dniu obchod\u00f3w pierwszej rocznicy zwyci\u0119stwa nad Czerwonymi, czyli 1 kwietnia 1940 roku, 23-letni w\u00f3wczas Dom\u00c3\u00adnguez pozna\u0142 i zakocha\u0142 si\u0119 \u201eod pierwszego wejrzenia\u201d w swojej – niebawem – \u017conie, 18-letniej Celii Mart\u00c3\u00adnez, nazywanej przez niego pieszczotliwie Piruchi\u00c3\u00b1a<\/em>. Owocem tego ma\u0142\u017ce\u0144stwa by\u0142a c\u00f3rka, Mar\u00c3\u00ada Celia, kt\u00f3ra w chwili egzekucji ojca mia\u0142a cztery miesi\u0105ce.<\/p>\r\n

Ju\u017c w wi\u0119zieniu Lerr\u00c3\u00adnaga i po procesie Dom\u00c3\u00adnguez mia\u0142 odrzuci\u0107 propozycj\u0119 ucieczki z wi\u0119zienia, kt\u00f3r\u0105 pr\u00f3bowali zorganizowa\u0107 jego przyjaciele z Peralesem na czele (sum\u0105 dw\u00f3ch milion\u00f3w peset miano przekupi\u0107 stra\u017cnik\u00f3w<\/a>9<\/sup>, aby Dom\u00c3\u00adnguez m\u00f3g\u0142 zbiec i dotrze\u0107 do zacumowanej w pobli\u017cu barki i uciec z Bilbao drog\u0105 morsk\u0105), podobno dlatego, \u017ce obawia\u0142 si\u0119, i\u017c jego ucieczka poci\u0105gnie za sob\u0105 zemst\u0119 na przebywaj\u0105cym w tym samym wi\u0119zieniu Hernandezie Bravo. Dziesi\u0119\u0107 godzin przed wyznaczonym terminem egzekucji spisa\u0142 testament, w kt\u00f3rym do\u015b\u0107 dwuznacznie usprawiedliwia\u0142 Franco jego \u201enie\u015bwiadomo\u015bci\u0105\u201d (inconsciencia<\/em>), ale jednocze\u015bnie oskar\u017ca\u0142 go o \u201eniew\u0142a\u015bciw\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 charakteru\u201d (debilidad impropria<\/em>). W li\u015bcie do \u017cony prosi\u0142 j\u0105, by – je\u015bli uzna to za mo\u017cliwe – wysz\u0142a w przysz\u0142o\u015bci za m\u0105\u017c za kt\u00f3rego\u015b z uwi\u0119zionych aktualnie towarzyszy, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by uczyni\u0107 j\u0105 szcz\u0119\u015bliw\u0105 i otoczy\u0107 ich male\u0144stwo tak\u0105 serdeczno\u015bci\u0105, jak\u0105 on sam m\u00f3g\u0142by to zrobi\u0107. Na egzekucj\u0119 za\u0142o\u017cy\u0142 b\u0142\u0119kitn\u0105 koszul\u0119 (camisa azul<\/em>) i zanim zgin\u0105\u0142, zd\u0105\u017cy\u0142 od\u015bpiewa\u0107 dwa pierwsze wersy falangistowskiego hymnu: Cara al Sol con la camisa nueva \/ que tu bordaste en rojo ayer<\/em> [\u201eTwarz\u0105 ku s\u0142o\u0144cu, w nowej koszuli \/ na kt\u00f3rej wczoraj wyhaftowa\u0142a\u015b mi czerwony znak\u201d], bo – jak wspomina \u017cona – \u201eGwardia Cywilna celowa\u0142a dobrze\u201d.<\/p>\r\n

Tego samego dnia w\u00f3dz i kanclerz Rzeszy Niemieckiej nada\u0142 po\u015bmiertnie Dominguezowi Krzy\u017c Orderu Or\u0142a Niemieckiego. Niew\u0105tpliwie Hitler – by u\u017cy\u0107 ulubionego powiedzenia kanclerza Metternicha – \u201echcia\u0142 co\u015b przez to powiedzie\u0107\u201d, ale co, nie ma ju\u017c w tej kwestii zgodno\u015bci. Na og\u00f3\u0142 s\u0105dzi si\u0119, \u017ce by\u0142 to akt ma\u0142piej z\u0142o\u015bliwo\u015bci wobec Franco, lecz zdaniem wielu prominentnych falangist\u00f3w (Miguel Primo de Rivera, Gir\u00f3n, Vald\u00c3\u00a9s, Guitarte, Ridruejo, Tovar) Hitler znaj\u0105c albo domy\u015blaj\u0105c si\u0119 prawdziwej roli Domingueza chcia\u0142 go tak naprawd\u0119 znies\u0142awi\u0107, jako domniemanego szpiega.<\/p>\r\n

Nie tylko rodzina, ale i falangistowscy przyjaciele otoczyli prawdziwym kultem zabitego towarzysza, cho\u0107 oczywi\u015bcie musia\u0142 by\u0107 to kult – w przeciwie\u0144stwie do oficjalnie czczonego Jose Antonia – cichy, dyskretny i nieomal potajemny. Pod murem, gdzie zosta\u0142 rozstrzelany i pochowany w fosie, w ka\u017cd\u0105 rocznic\u0119 jego \u015bmierci sk\u0142adano wi\u0105zank\u0119 z pi\u0119ciu czerwonych r\u00f3\u017c, jak pi\u0119\u0107 strza\u0142 (flechas<\/em>) w falangistowskim godle i hymnie. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Dom\u00c3\u00adnguez widziany \u201eod fasady\u201d nadawa\u0142 si\u0119 znakomicie do takiej celebry: jedyny \u201efalangistowski m\u0119czennik frankistowskiej dyktatury\u201d, spos\u00f3b umierania w prawdziwie \u201efaszystowskim stylu\u201d, do tego sentymentalny w\u0105tek m\u0142odziutkiej wdowy i osieroconej c\u00f3reczki, tak male\u0144kiej, \u017ce da\u0142o si\u0119 j\u0105 przecisn\u0105\u0107 mi\u0119dzy pr\u0119tami krat w wi\u0119zieniu, aby po raz ostatni ojciec m\u00f3g\u0142 j\u0105 uca\u0142owa\u0107 i u\u015bciska\u0107 – czeg\u00f3\u017c wi\u0119cej trzeba dla \u201ewyciskacza \u0142ez\u201d?<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Wdowa (Celia Mart\u00c3\u00adnez) po Dominguezie i jego c\u00f3rka (Mar\u00c3\u00ada Celia) z fotografi\u0105 ojca
(zdj\u0119cie z 2002 roku)<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Ale r\u00f3wnie\u017c gen. Antonio Castej\u00f3n Espinosa, kt\u00f3ry jako przewodnicz\u0105cy S\u0105du Wojennego firmowa\u0142 wyrok \u015bmierci na Dominguezie, w 1964 roku wyzna\u0142 swojej \u017conie: \u201epodpisa\u0142em wbrew w\u0142asnej woli\u201d.<\/p>\r\n

Konsekwencje polityczne<\/h4>\r\n

Dwa\u00a0dni po egzekucji Domingueza sta\u0142o si\u0119 jasne, jaki by\u0142 polityczny rezultat jego akcji pod Bazylik\u0105 w Bilbao. Zdymisjonowani zostali dwaj najwa\u017cniejsi i zarazem germanofilsko nastawieni ministrowie falangistowscy: Ram\u00f3n Serrano Su\u00c3\u00b1er<\/a> (sprawy zagraniczne<\/a>10<\/sup>) i Valent\u00c3\u00adn Galarza Morante<\/a> (sprawy wewn\u0119trzne). Caudillo<\/em> pozbawi\u0142 tak\u017ce funkcji w FET y de la JONS dw\u00f3ch czo\u0142owych falangist\u00f3w ze starej gwardii (camisas viejas<\/em>): Narcisa Peralesa i poet\u0119 (autora Cara al Sol<\/em>) Dionisia Ridruejo. By\u0142 to pocz\u0105tek ko\u0144ca pot\u0119gi Falangi, kt\u00f3rej p\u00f3\u0142 miliona funkcjonariuszy kontrolowa\u0142o dot\u0105d resorty, syndykaty i municypia (zako\u0144czony przekszta\u0142ceniem w 1956 roku organizacji w zupe\u0142nie bezwoln\u0105 struktur\u0119 Movimiento Nacional<\/em>).<\/p>\r\n

Jednocze\u015bnie Caudillo<\/em> zdymisjonowa\u0142 tak\u017ce niedosz\u0142\u0105 i domnieman\u0105 ofiar\u0119 zamachu, czyli gen. Varel\u0119, co by\u0142o ostatecznym rozbratem dyktatora z karlizmem (w rz\u0105dzie i w Kortezach pozostali tylko – uwa\u017cani przez ortodoksyjnych karlist\u00f3w za zdrajc\u00f3w – tzw. juanistas<\/em>, kt\u00f3rzy godzili si\u0119 z perspektyw\u0105 przej\u015bcia korony w r\u0119ce Don Juana, czyli potomka znienawidzonej dynastii uzurpatorskiej). Franco zastosowa\u0142 wi\u0119c – nie po raz pierwszy i nie ostatni – tzw. taktyk\u0119 fernandy\u0144sk\u0105 (tj. kr\u00f3la Hiszpanii w latach 1808-1833, Ferdynanda VII) \u201eci\u0119cia po skrzyd\u0142ach\u201d<\/a>11<\/sup>. Franco do tego stopnia skonsolidowa\u0142 w\u00f3wczas swoj\u0105 w\u0142adz\u0119 personaln\u0105, \u017ce rok p\u00f3\u017aniej m\u00f3g\u0142 zignorowa\u0107 ultymatywny w tonie list najwy\u017cszych rang\u0105 i sta\u017cem genera\u0142\u00f3w-porucznik\u00f3w (Orgaz, Kindel\u00e1n, D\u00e1vila, Solchaga, Moscard\u00f3, Saliquet, Varela), domagaj\u0105cych si\u0119 natychmiastowej restauracji monarchii tradycyjnej<\/a>12<\/sup>. Os\u0142abiwszy zatem jednocze\u015bnie prawicowe i lewicowe \u201eekstrema\u201d (karlist\u00f3w i falangist\u00f3w), Caudillo<\/em> obdarzy\u0142 teraz swoimi faworami tzw. katolik\u00f3w – kolaboracjonist\u00f3w z Akcji Katolickiej i Stowarzyszenia Propagandy Katolicko-Narodowej, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a jednak dobrze zakamuflowanymi chadekami. Rz\u0105dzili oni Hiszpani\u0105 do 1957 roku, kiedy z kolei swoje \u201epi\u0119\u0107 minut\u201d otrzymali pozornie konserwatywni, a w istocie liberalizuj\u0105cy opusdeistas<\/em>.<\/p>\r\n

Zmiany w polityce zagranicznej ujawnione zosta\u0142y nieco p\u00f3\u017aniej, bo Caudillo<\/em> chytrze je zakamuflowa\u0142, deklaruj\u0105c jeszcze w pa\u017adzierniku 1942 roku, \u017ce rewolucja niemiecka, w\u0142oska i hiszpa\u0144ska s\u0105 fazami tego samego ruchu powszechnego. Faktycznie jednak, ju\u017c w listopadzie, po desancie Amerykan\u00f3w w Afryce P\u00f3\u0142nocnej, administracja hiszpa\u0144ska w Maroku \u0142ama\u0142a zupe\u0142nie jawnie neutralno\u015b\u0107 na korzy\u015b\u0107 aliant\u00f3w, a na p\u00f3\u0142wyspie udzielono schronienia 19 000 uciekinier\u00f3w z Vichy po zaj\u0119ciu przez Niemc\u00f3w zone libre<\/em>. W lutym 1943 roku Hiszpania uzna\u0142a de facto<\/em> \u201eWolnych Francuz\u00f3w\u201d gen. de Gaulle\u2019a, ustanawiaj\u0105c swojego przedstawiciele przy gen. Giraud. W pa\u017adzierniku 1943 roku Hiszpania powr\u00f3ci\u0142a oficjalnie ze statusu pa\u0144stwa \u201eniewojuj\u0105cego\u201d do \u015bci\u015ble neutralnego. W listopadzie 1943 roku zosta\u0142a wycofana z frontu wschodniego B\u0142\u0119kitna Dywizja. Wreszcie, w lutym 1944 roku Franco zada\u0142 Hitlerowi powa\u017cny cios, wstrzymuj\u0105c dostawy wolframu, dostarczanego dotychczas tytu\u0142em sp\u0142aty za pomoc udzielon\u0105 przez Niemcy w wojnie domowej.<\/p>\r\n

The American Connection?<\/em><\/h4>\r\n

Skoro mamy pewno\u015b\u0107 przynajmniej co do tego jaki by\u0142 polityczny rezultat zamachu w Begonii, to mo\u017ce da si\u0119 ustali\u0107 jego rzeczywisty cel, mocodawc\u0119(\u00f3w) oraz faktyczn\u0105 rol\u0119 odegran\u0105 przez g\u0142\u00f3wnego sprawc\u0119 – i zarazem jedyn\u0105, b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, \u015bmierteln\u0105 ofiar\u0119 – tego incydentu?<\/p>\r\n

Pewne \u015bwiat\u0142o na t\u0119 tajemnic\u0119 zdaj\u0105 si\u0119 rzuca\u0107 dwie – na poz\u00f3r sprzeczne ze sob\u0105 – wypowiedzi samego Franco. Odpowiadaj\u0105c biskupowi Madrytu, Leopoldowi Eijo y Garay, kt\u00f3ry prosi\u0142 o \u0142ask\u0119 dla Domingueza, Caudillo<\/em> powiedzia\u0142 dziwnie i dwuznacznie: \u201esk\u0142ania\u0142bym si\u0119 ku temu, aby go odznaczy\u0107, ale wypada mi go rozstrzela\u0107\u201d (tendr\u00c3\u00ada que condecorarle, pero le tengo que fusilar<\/em>). Z kolei, wed\u0142ug bardzo ju\u017c s\u0119dziwego (101-letniego) Serrana, Franco mia\u0142 powiedzie\u0107 falangi\u015bcie Jos\u00c3\u00a9 Antonio Gironowi, kt\u00f3ry te\u017c prosi\u0142 o u\u0142askawienie, \u017ce Dom\u00c3\u00adnguez by\u0142 naprawd\u0119 podw\u00f3jnym agentem, tyle \u017ce nie brytyjskim, lecz ameryka\u0144skim. Dlaczego zatem wola\u0142by go, mimo wszystko, udekorowa\u0107?<\/p>\r\n

Ot\u00f3\u017c hipoteza nasza opiera si\u0119 na dw\u00f3ch za\u0142o\u017ceniach. Pierwszym, \u017ce J. J. Dom\u00c3\u00adnguez by\u0142 rzeczywi\u015bcie podw\u00f3jnym agentem (czy ameryka\u0144skim, czy brytyjskim, to w gruncie rzeczy w owym czasie rzecz oboj\u0119tna). Drugim, \u017ce zosta\u0142 przewerbowany, albo na polecenie, albo przynajmniej za zgod\u0105 post factum<\/em> swoich hiszpa\u0144skich prze\u0142o\u017conych. Zadanie, kt\u00f3re otrzyma\u0142 od Anglosas\u00f3w, a zaakceptowane przez Franco (albo odwrotnie), bo zgodne z interesem hiszpa\u0144skim (i Caudilla<\/em> osobi\u015bcie) mia\u0142o cel pozorny, cho\u0107 jaskrawo widoczny, i cel prawdziwy, cho\u0107 ukryty. Celem pozornym by\u0142 oczywi\u015bcie zamach na karlist\u00f3w, kt\u00f3rym jednak pokierowa\u0142 tak, \u017ceby nie sta\u0142a im si\u0119 rzeczywista wielka krzywda, a w ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie, aby na pewno nie zgin\u0105\u0142 gen. Varela. Cel rzeczywisty by\u0142 jednocze\u015bnie antyfalangistowski i antyniemiecki: jego skutkiem mia\u0142o by\u0107 umo\u017cliwienie Franco z\u0142amanie Falandze stosu pacierzowego, a tym samym odebranie Hitlerowi apetytu na inwazj\u0119 Hiszpanii w oparciu o spodziewane (s\u0142usznie b\u0105d\u017a nie) przy\u0142\u0105czenie si\u0119 Falangi do tej operacji. W takim wypadku Dom\u00c3\u00adnguez, pomimo swojego statusu podw\u00f3jnego agenta, pozosta\u0142by Hiszpanem wiernym ojczy\u017anie i jej suwerenowi, ale okaza\u0142by si\u0119 zdrajc\u0105 swoich towarzyszy z Falangi.<\/p>\r\n

Dlaczego jednak Franco w takim razie nie uleg\u0142 \u201epokusie\u201d wynagrodzenia cz\u0142owieka, kt\u00f3ry Hiszpanii i jemu osobi\u015bcie odda\u0142 tak wielk\u0105 us\u0142ug\u0119, tylko kaza\u0142 go rozstrzela\u0107? Wydaje si\u0119, \u017ce mo\u017cna to wyt\u0142umaczy\u0107 dwojako. Po pierwsze, Dom\u00c3\u00adnguez, kt\u00f3ry zapewne jako jedyny z ca\u0142ej \u00f3semki falangist\u00f3w by\u0142 wtajemniczony w sens tej operacji, zbyt du\u017co wiedzia\u0142, i przez to by\u0142 niebezpieczny – tak\u017ce w kontek\u015bcie przewidywanych przez Franco problem\u00f3w, jakie po pokonaniu Niemiec Hiszpania b\u0119dzie mia\u0142a tym razem z \u201ewielkimi demokracjami Zachodu\u201d. Po drugie, je\u015bli Franco zdecydowa\u0142 si\u0119 przy tej okazji zada\u0107 cios tak\u017ce karlistom, dymisjonuj\u0105c gen. Varel\u0119, to m\u00f3g\u0142 si\u0119 obawia\u0107, \u017ce je\u015bli przynajmniej sprawca zamachu na nich nie zostanie surowo ukarany (a zak\u0142adamy, \u017ce karli\u015bci byli zupe\u0142nie nie\u015bwiadomi ca\u0142ej kombinacji), to mog\u0105 oni nie zdzier\u017cy\u0107 takiego despektu i podnie\u015b\u0107 otwart\u0105 rebeli\u0119. Cho\u0107 z b\u00f3lem serca, jak mo\u017cna wnosi\u0107 ze s\u0142\u00f3w wypowiedzianych do biskupa Eijo, Franco zdecydowa\u0142 si\u0119 jednak po\u015bwi\u0119ci\u0107 Domingueza jak \u201ekoz\u0142a ofiarnego\u201d na o\u0142tarzu \u201eracji stanu\u201d.<\/p>\r\n

Wyb\u00f3r ostatniego gestu<\/h4>\r\n

Dom\u00c3\u00adnguez za\u015b, kiedy ju\u017c zrozumia\u0142, \u017ce zosta\u0142 z\u0142o\u017cony w ofierze, postanowi\u0142 odegra\u0107 do ko\u0144ca swoj\u0105 rol\u0119 w theatrum mundi<\/em>, wprawdzie wed\u0142ug scenariusza u\u0142o\u017conego dla\u0144 przez innego Re\u017cysera, ale z dodaniem w\u0142asnego apartu; wk\u0142adaj\u0105c kostium z rekwizytorni tej compa\u00c3\u00b1ia de comedias<\/em>, kt\u00f3ra nada\u0142a ongi\u015b sens jego \u017cyciu; zaintonowa\u0107 \u201e\u015bpiew koz\u0142a\u201d (tragoedia<\/em>) w tonacji, kt\u00f3r\u0105 pos\u0142ysza\u0142 po raz pierwszy w bohaterskiej liryce dannunzia\u0144skiej i wyj\u015b\u0107 \u015bmierci naprzeciw tak, jak na spotkanie z kochank\u0105, kt\u00f3ra wczoraj wyhaftowa\u0142a mu rdzawy znak; sp\u0142on\u0105\u0107 w MICIE. By\u0142 przecie\u017c Hiszpanem, a ser espa\u00c3\u00b1ol<\/em> znaczy wiedzie\u0107 (cho\u0107by dzi\u0119ki wielkiemu Don Pedro Calderonowi), \u017ce cz\u0142owiek musi najlepiej jak umie wykona\u0107 swoj\u0105 (niepowtarzaln\u0105 i niewymienialn\u0105) rol\u0119 w el Gran Teatro del Mundo<\/em>, w trzech jornadas<\/em>: narodzinach, \u017cyciu i \u015bmierci, wypchni\u0119ty na scen\u0119 przez Boskiego Autora i zmuszony gra\u0107 bez pr\u00f3by i bez antraktu, oklaskiwany b\u0105d\u017a wygwizdywany, a ostatecznie, po zej\u015bciu ze sceny, rozliczony za to jak gra\u0142 przez tego samego Autora jako Recenzenta; to zatem, co ludzka Marionetka, prowadzona na niewidzialnych niciach przez Boskiego Lalkarza (patrz: Nomoi<\/em> Platona) – ale te\u017c i przez rozlicznych \u015bmiertelnych bog\u00f3w ziemskich – mo\u017ce zrobi\u0107 najlepszego, to pochwyci\u0107 i da\u0107 si\u0119 poci\u0105gn\u0105\u0107, cho\u0107by w ostatniej sekundzie, tej najlepszej, z\u0142otej nici.<\/p>\r\n

Odpowiedzialny badacz nie mo\u017ce oczywi\u015bcie postawi\u0107 w tym miejscu \u201ekropki nad i\u201d i powiedzie\u0107, \u017ce na pewno tak by\u0142o. Niemniej, przyjmuj\u0105c na chwil\u0119 (obcy nam z powod\u00f3w zasadniczych) falangistowski punkt widzenia, nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce jakkolwiek by\u0142o, falangi\u015bci nie maj\u0105 \u017cadnego rozumnego powodu do czczenia Domingueza jako swojego bohatera i m\u0119czennika. Je\u017celi bowiem odrzuci\u0107 przypuszczenie, \u017ce akcja falangist\u00f3w w Begonii dokonywana by\u0142a w porozumieniu z Niemcami (a powt\u00f3rzmy, na to nie ma nawet najmniejszych poszlak), to pozostaj\u0105 tylko dwie mo\u017cliwo\u015bci. Albo by\u0142o tak, jak zasugerowali\u015bmy powy\u017cej, albo owa \u00f3semka to szale\u0144czy kamikadze<\/em>, desperados<\/em> dokonuj\u0105cy samob\u00f3jczej i w dodatku nieudanej akcji. A w jednym i w drugim wypadku skutek by\u0142 katastrofalny dla ca\u0142ej Falangi. Jak by to powiedzia\u0142 niezr\u00f3wnany kpiarz, Franz Fiszer: \u201eca\u0142y pogrzeb na nic\u201d.<\/p>\r\n

Lecz przecie\u017c, z drugiej strony, potrzeba karmienia si\u0119 mitem, kt\u00f3ry nawet je\u015bli historycznie nieprawdziwy, wyra\u017ca jak\u0105\u015b wa\u017cn\u0105 prawd\u0119 do\u015bwiadczenia ludzkiej psyche<\/em> indywidualnej i zbiorowej, jest nie do przezwyci\u0119\u017cenia. Kt\u00f3\u017c lepiej wie o tym, ni\u017c my, kt\u00f3rzy w naszej historii mamy wyj\u0105tkow\u0105 bogat\u0105 galeri\u0119 \u201eKapitan\u00f3w Nut\u00f3w\u201d, w kt\u00f3rych bohaterskich \u017cyciorysach nie zgadzaj\u0105 si\u0119 pewne \u201edrobne szczeg\u00f3\u0142y\u201d. Tylko oligoi<\/em> zdolni s\u0105 \u017cy\u0107 ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 tej prawdy, kt\u00f3r\u0105 w Conigsby<\/em> ods\u0142oni\u0142 Disraeli: \u201eHistoria, m\u00f3j Drogi, za kulisami wygl\u0105da zupe\u0142nie inaczej, ni\u017c je\u015bli ogl\u0105damy j\u0105 z widowni\u201d.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

<\/a>1<\/sup>\u00a0Obecnie demolibera\u0142owie te\u017c.<\/p>\r\n

<\/a>2<\/sup>\u00a0Powinno by\u0107 to w\u0142a\u015bciwie zb\u0119dne, ale na wszelki wypadek pragn\u0119 jednak zaznaczy\u0107, \u017ce, primo<\/em>, terminu faszyzm<\/em> u\u017cywam tu w czysto deskryptywnym sensie, nie za\u015b jako inwektywy czy przynajmniej s\u0142owa maj\u0105cego wzbudza\u0107 odraz\u0119; secundo<\/em>, przypadek faszyzmu hiszpa\u0144skiego jest bez w\u0105tpienia (jak to szczeg\u00f3\u0142owo wyja\u015bnia\u0142 S. G. Payne) \u201edziwny\u201d (extrano<\/em>), specyficzny i r\u00f3\u017cny pod wieloma wzgl\u0119dami od faszyzmu sensu proprio<\/em>, czyli w\u0142oskiego, tudzie\u017c od niemieckiego nationalsozialismus<\/em>.<\/p>\r\n

<\/a>3<\/sup>\u00a0\u015aci\u015blej m\u00f3wi\u0105c, dw\u00f3ch przeciwko trzeciemu, tj. ZSRS.<\/p>\r\n

<\/a>4<\/sup>\u00a0Dla \u015bcis\u0142o\u015bci nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce Serrano nie by\u0142 falangist\u0105 \u201ehistorycznym\u201d, bo przed wojn\u0105 domow\u0105 nale\u017ca\u0142 do chadeckiej CEDA, jednak jego falangizm, cho\u0107 \u201eczwartobrygadowy\u201d, by\u0142 autentyczny i szczery.<\/p>\r\n

<\/a>5<\/sup>\u00a0Jak \u0142atwo policzy\u0107, \u201epi\u0119ciu\u201d r\u00f3wna si\u0119 tu \u201esze\u015bciu\u201d, co razem daje nie o\u015bmiu, lecz dziewi\u0119ciu; nawet zatem i w tak istotnym szczeg\u00f3le historia ta \u201enie trzyma si\u0119 kupy\u201d; aby j\u0105 uwiarygodni\u0107, czasami z pierwszej tr\u00f3jki znika Mort\u00f3n, kt\u00f3rego zast\u0119puje b\u0105d\u017a Hern\u00e1ndez Bravo, b\u0105d\u017a Hern\u00e1ndez Rivadulla.<\/p>\r\n

<\/a>6<\/sup>\u00a0Sk\u0105din\u0105d zwodz\u0105c jednocze\u015bnie pretendenta z linii izabelickiej, don Juana hr. Barcelony.<\/p>\r\n

<\/a>7<\/sup>\u00a0Istniej\u0105 te\u017c powa\u017cne podejrzenia, \u017ce Fal Conde mia\u0142 \u201eprzypadkiem\u201d zgin\u0105\u0107 w katastrofie samochodu, kt\u00f3rym by\u0142 przewo\u017cony na zes\u0142anie, lecz sumienie nie pozwoli\u0142o kapitanowi Guardia Civil, kt\u00f3ry go eskortowa\u0142, wykona\u0107 tego polecenia.<\/p>\r\n

<\/a>8<\/sup>\u00a0 Po tej rozmowie mia\u0142 o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce wola\u0142by da\u0107 wyrwa\u0107 sobie trzy lub cztery z\u0119by, ni\u017c jeszcze raz si\u0119 z nim spotka\u0107, za\u015b dr Goebbels zanotowa\u0142 w swoim dzienniku: \u201eFranco to fanatyczny dewot. Dopuszcza do tego, \u017ce w dzisiejszej Hiszpanii rz\u0105dy sprawuje jego spowiednik\u201d.<\/p>\r\n

<\/a>9<\/sup>\u00a0Zachodzi pytanie, sk\u0105d dysponowali oni tak\u0105 sum\u0105, skoro podkre\u015bla si\u0119 nieustannie ub\u00f3stwo i Domingueza, i jego bliskich.<\/p>\r\n

<\/a>10<\/sup>\u00a0Zast\u0105pi\u0142 go anglofil, gen. F. Gom\u00c3\u00a9z de Jordana y Sousa.<\/p>\r\n

<\/a>11<\/sup>\u00a0Ulubionym powiedzeniem nieustannie lawiruj\u0105cego pomi\u0119dzy parti\u0105 katolick\u0105 a parti\u0105 liberaln\u0105 Ferdynanda VII by\u0142o: golpe al burro negro y golpe al burro blanco<\/em> [\u201euderza\u0107 w os\u0142a czarnego i uderza\u0107 w os\u0142a bia\u0142ego\u201d].<\/p>\r\n

<\/a>12<\/sup>\u00a0U\u0142atwi\u0142 mu to niestety brak jednomy\u015blno\u015bci po\u015br\u00f3d genera\u0142\u00f3w, kto w\u0142a\u015bciwie jest w tym momencie prawowitym dziedzicem praw do koron hiszpa\u0144skich.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u00a0W 70. rocznic\u0119 zamachu bombowego przed Bazylik\u0105 Virgen de Bego\u00c3\u00b1a (16 VIII 1942 – 16 VIII 2012) Kt\u00f3\u017c nie zna s\u0142ynnego zawo\u0142ania komunistycznej egerii o wymownym pseudonimie La Passionaria: \u201e(faszy\u015bci) nie przejd\u0105!\u201d (\u00a1no pasar\u00e1n!) – tyle\u017c bezsensownego, co bezprzedmiotowego, bo \u201efaszystami\u201d komuni\u015bci1 nazywaj\u0105 po prostu wszystkich, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 im si\u0119 podda\u0107, a je\u015bli nawet […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,195,189],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59739"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59739"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59739\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59739"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59739"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59739"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}