{"id":59670,"date":"2012-08-13T21:24:58","date_gmt":"2012-08-14T02:24:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=59670"},"modified":"2012-09-14T21:56:57","modified_gmt":"2012-09-15T02:56:57","slug":"rzym-odkrywa-talmud-e-michael-jones","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=59670","title":{"rendered":"Rzym odkrywa Talmud – dr E. Michael Jones<\/em>"},"content":{"rendered":"

Ksi\u0105\u017cka ta rozpoczyna si\u0119 w 63 roku p.n.e., kiedy to w wyniku podboju przez Rzymian, nast\u0105pi\u0142a likwidacja pa\u0144stwa \u017cydowskiego, staj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie pocz\u0105tkiem emigracji \u017byd\u00f3w. \u017bydowscy prorocy ju\u017c dawno zapowiadali przyj\u015bcie Mesjasza, w tej sytuacji wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w oczekiwa\u0142a, \u017ce b\u0119dzie on wielkim wodzem i wybawi ich spod rzymskiego jarzma. Rzeczywi\u015bcie taki Mesjasz si\u0119 objawi\u0142 w osobie Chrystusa, jednak jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 nic nie mia\u0142a wsp\u00f3lnego z dzia\u0142aniami militarnymi od kt\u00f3rych wr\u0119cz si\u0119 od\u017cegnywa\u0142, by\u0142 raczej prekursorem nowego systemu religijnego. Dla niekt\u00f3rych \u017byd\u00f3w owo objawienie si\u0119 Chrystusa jako Mesjasza by\u0142o spe\u0142nieniem proroctw, jednak dla wi\u0119kszo\u015bci stanowi\u0142o ono ogromne rozczarowanie. Rozczarowanie to by\u0142o tak wielkie, \u017ce przyj\u0119cie b\u0105d\u017a nie przyj\u0119cie Chrystusa za Mesjasza okre\u015bla\u0142o \u017byda. W tych warunkach drogi judaizmu i nowopowsta\u0142ej sekty, nazwanej p\u00f3\u017aniej chrze\u015bcija\u0144stwem gwa\u0142townie si\u0119 rozesz\u0142y, a wzajemna wrogo\u015b\u0107 i nieufno\u015b\u0107 z biegiem czasu tylko narasta\u0142a.<\/p>\r\n

Nast\u0119pny wyra\u017any rozdzia\u0142 w stosunkach \u017cydowsko-chrze\u015bcija\u0144skich rozpoczyna si\u0119 wraz z czasami wypraw krzy\u017cowych, kt\u00f3ry rozpoczyna ludowa krucjata z 1096 roku. Celem krzy\u017cowc\u00f3w by\u0142a walka z niewiernymi, a poniewa\u017c w Europie wyznawc\u00f3w islamu nie by\u0142o, niekt\u00f3rzy z krzy\u017cowc\u00f3w zacz\u0119li atakowa\u0107 innych niewiernych – \u017byd\u00f3w. Tym atakom sprzyja\u0142 te\u017c fakt, \u017ce \u017bydzi z racji uprawianej przez siebie lichwy, byli powszechnie znienawidzeni. Tutaj te\u017c mamy do czynienia z pewnym paradoksem w stosunkach \u017cydowsko-chrze\u015bcija\u0144skich. Podczas gdy ni\u017csze warstwy chrze\u015bcija\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa prze\u015bladowa\u0142y \u017byd\u00f3w, jego warstwy wy\u017csze – konkretnie chodzi tu o biskup\u00f3w, bronili \u017cyd\u00f3w, ukrywali ich, a nawet karali ich prze\u015bladowc\u00f3w. Mimo tego Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki generalnie by\u0142 uwa\u017cany za najtrwalsze uosobienie antysemityzmu.<\/p>\r\n

Takim nast\u0119pnym punktem prze\u0142omowym, we wzajemnych stosunkach obu religii, by\u0142 rok 1339, kiedy to Ko\u015bci\u00f3\u0142 odkry\u0142 Talmud. Dotychczas bowiem uwa\u017cano, \u017ce podstawow\u0105 ksi\u0119g\u0105 \u017byd\u00f3w jest Tora, w kt\u00f3rej Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie widzia\u0142 zbytniego zagro\u017cenia. Tymczasem ca\u0142kiem inaczej rzecz wygl\u0105da\u0142a z Talmudem wyra\u017caj\u0105cym wprost opinie antychrze\u015bcija\u0144skie, jak np. to, \u017ce Chrystus by\u0142 synem nierz\u0105dnicy. Jedn\u0105 z odpowiedzi chrze\u015bcija\u0144stwa na owe rewelacje by\u0142o wzmo\u017cenie pracy misyjnej nad nawracaniem \u017byd\u00f3w na chrze\u015bcija\u0144stwo, co wkr\u00f3tce zacz\u0119\u0142o przynosi\u0107 coraz wi\u0119ksze efekty. Niew\u0105tpliwie by\u0142y tam tak\u017ce szczere nawr\u00f3cenia, ale jednym ze sprzyjaj\u0105cych temu czynnik\u00f3w by\u0142 fakt zwolnienia nawr\u00f3conych \u017byd\u00f3w z p\u0142acenia podatku pog\u0142\u00f3wnego. Nawr\u00f3ceni \u017bydzi wykorzystuj\u0105c swoje umiej\u0119tno\u015bci handlowe, zacz\u0119li wkr\u00f3tce tak dobrze prosperowa\u0107, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej zacz\u0119to poddawa\u0107 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 ich nawr\u00f3cenie. W\u0142a\u015bnie jednym z cel\u00f3w powo\u0142anego \u015awi\u0119tego Oficjum popularnie zwanego Inkwizycj\u0105, by\u0142o sprawdzanie szczero\u015bci tych nawr\u00f3ce\u0144. Tymczasem jednym z efekt\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci Inkwizycji, wcale nie zamierzonym, by\u0142o zjednoczenie \u017byd\u00f3w. Fala nastroj\u00f3w anty\u017cydowskich w Hiszpanii jeszcze przybra\u0142a na sile po zab\u00f3jstwie inkwizytora Arbuesa w 1486 roku. Nastroje te narasta\u0142y tak bardzo, \u017ce w 1492 roku z Hiszpanii wyp\u0119dzono \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n

Na dalszych stronach ksi\u0105\u017cka jest r\u00f3wnie ciekawa, w czym niema\u0142a zas\u0142uga stylu autora, kt\u00f3ry z ogromn\u0105 swad\u0105 porusza si\u0119 po omawianym przez siebie zagadnieniu, przytaczaj\u0105c bardziej i mniej znane fakty z historii stosunk\u00f3w \u017cydowsko-chrze\u015bcija\u0144skich. Ksi\u0105\u017cka ta adresowana jest do wszystkich interesuj\u0105cych si\u0119 tym tematem, nie tylko znawcom, ale i tym pocz\u0105tkuj\u0105cym. Czytaj\u0105c j\u0105 Czytelnik nie nudzi si\u0119 wcale, a jej niekt\u00f3re fragmenty czyta si\u0119 wr\u0119cz jako ksi\u0105\u017ck\u0119 sensacyjn\u0105.<\/p>\r\n

\u00a0[Powy\u017csza recenzja ksi\u0105\u017cki pochodzi z portalu http:\/\/histmag.org\/?id=4435<\/a><\/em>
Fragment ksi\u0105\u017cki – poni\u017cej]<\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n

Rzym odkrywa Talmud <\/em>
<\/em><\/strong><\/h2>\r\n

E. Michael Jones – fragmenty ksi\u0105\u017cki \u201eGwiazda i Krzy\u017c\u201d – 2007\u00a0 r.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

(\u2026) Incydent ten by\u0142 pierwsz\u0105 ods\u0142on\u0105 wielkiego dramatu, jakim by\u0142o odkrycie Talmudu i krucjata przeciwko niemu, og\u0142oszona przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. (\u2026) Krucjata owa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w roku 1236, kiedy Nicolas de Rupella, znany te\u017c jako Nicolas Donin, \u017cydowski apostata z La Rochelle, kt\u00f3ry przeszed\u0142 na chrze\u015bcija\u0144stwo, a nast\u0119pnie wst\u0105pi\u0142 do zakonu dominikan\u00f3w (inne \u017ar\u00f3d\u0142a utrzymuj\u0105, \u017ce by\u0142 franciszkaninem), zosta\u0142 przyj\u0119ty na audiencji przez papie\u017ca Grzegorza IX i zwr\u00f3ci\u0142 jego uwag\u0119 na blu\u017anierstwa zawarte w zbiorze \u017cydowskich pism nazywanych Talmudem. Szczere wypowiedzi i pogl\u0105dy Donina by\u0142y powodem wykluczenia go z synagogi. Sta\u0142o si\u0119 to 11 lat przed spotkaniem z papie\u017cem, zatem Doninem mog\u0142a kierowa\u0107 ch\u0119\u0107 zemsty, ale mimo to doskonale rozumia\u0142, jaka rol\u0119 w \u017cyciu \u017byd\u00f3w odgrywa Talmud. By\u0142 on, jak twierdzi Graetz, podstaw\u0105 \u017cydowskiej cywilizacji. Roi\u0142o si\u0119 w nim tak\u017ce od blu\u017anierstw – g\u0142osi\u0142 on miedzy innymi, \u017ce Chrystus gotuje si\u0119 teraz w piekle w kotle wype\u0142nionym ekskrementami i \u017ce by\u0142 On nie\u015blubnym synem rzymskiego \u017co\u0142nierza oraz ladacznicy o imieniu Maria. Do tej chwili Talmud pozostawa\u0142 ca\u0142kowicie nieznany chrze\u015bcijanom, kt\u00f3rzy, podobnie jak papie\u017c Grzegorz IX, nadal \u017cywili z\u0142udzenia, \u017ce \u017bydzi kieruj\u0105 si\u0119 wskazaniami Tory – ksi\u0119gami, kt\u00f3re oni tak\u017ce uwa\u017cali za \u015bwi\u0119te.<\/p>\r\n

Encyklopedia \u017bydowska, omawiaj\u0105c zwi\u0105zki Celsusa z judaizmem, podaje, \u017ce utrzymywa\u0142 on, i\u017c Jezus by\u0142 nie\u015blubnym synem \u017co\u0142nierza o imieniu Pantera i \u017ce by\u0142 s\u0142ug\u0105 w Egipcie, ale nie przebywa\u0142 tam jako dziecko, jak podaje Nowy Testament, lecz jako cz\u0142owiek doros\u0142y; tam te\u017c nauczy\u0142 si\u0119 sztuki tajemnej. Stwierdzenia te s\u0105 cz\u0119sto identyczne z tymi, kt\u00f3re s\u0105 zawarte w Talmudzie. Wed\u0142ug innego \u017ar\u00f3d\u0142a, \u017bydzi nazywali Chrystusa nie\u015blubnym synem ladacznicy, a B\u0142ogos\u0142awion\u0105 Dziewic\u0119 Maryj\u0119, wstyd powiedzie\u0107, a nawet pomy\u015ble\u0107, kobiet\u0105 rozpustn\u0105 i nieczyst\u0105; przeklinali oboje, przeklinali te\u017c rzymsk\u0105 wiar\u0119 oraz wszystkich jej zwolennik\u00f3w i wyznawc\u00f3w. Odkrycia te spowodowa\u0142y, \u017ce Talmud z dnia na dzie\u0144 sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym celem chrze\u015bcija\u0144skiego antyjudaizmu.<\/p>\r\n

Kampania przeciwko Talmudowi jest cezur\u0105 wyznaczaj\u0105c\u0105 pocz\u0105tek zmiany postawy Ko\u015bcio\u0142a wobec \u017byd\u00f3w. Jeremy Cohen dopatruje si\u0119 w nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a dychotomii, kt\u00f3ra w istocie nie istnieje. Od czas\u00f3w Grzegorza Wielkiego, kiedy Sicut Judaeis non po raz pierwszy uzyska\u0142 oficjalna kodyfikacj\u0119, a\u017c po powstanie zakon\u00f3w \u017cebraczych, nie dokona\u0142a si\u0119 w tej mierze \u017cadna istotna zmiana. Zmianie uleg\u0142 natomiast spos\u00f3b postrzegania \u017byd\u00f3w przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. W oczach papiestwa za\u015blepieni wyznawcy Tory przeobrazili si\u0119 w spo\u0142ecznych rewolucjonist\u00f3w, a dosz\u0142o do tego g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 odkrycia Talmudu i zawartych w nim blu\u017anierstw.<\/p>\r\n

Cohen w swojej ksi\u0105\u017cce precyzyjnie okre\u015bla \u017ar\u00f3d\u0142o owej zmiany: Przez ca\u0142e stulecia po \u015bmierci Augustyna Talmud i dzie\u0142a \u015bredniowiecznych rabin\u00f3w pozostawa\u0142y nieznane chrze\u015bcijanom. Cohen ustawicznie przeczy wi\u0119c w\u0142asnym twierdzeniom, zw\u0142aszcza za\u015b w\u00f3wczas, kiedy pisze, \u017ce kiedy \u017bydzi zwr\u00f3cili si\u0119 do niego, prosz\u0105c o obron\u0119, Grzegorz [IX] okaza\u0142 dobrotliwo\u015b\u0107 wynikaj\u0105c\u0105 z zapis\u00f3w pierwszej papieskiej konstytucji \u017byd\u00f3w Sicut Judaeis non (str. 109). Innymi s\u0142owy, Grzegorz, podobnie jak jego poprzednik Innocenty III, nigdy nie odst\u0105pi\u0142 od postanowie\u0144 Sicut Judaeis non. Cohen utrzymuje, \u017ce papie\u017ce byli zobowi\u0105zani chroni\u0107 jedynie tych [\u017byd\u00f3w], kt\u00f3rzy odpowiadali augusty\u0144skiemu wzorcowi wyznawc\u00f3w Starego Testamentu. To nieprawda, ale kiedy dodaje, \u017ce tacy \u017bydzi ju\u017c nie istnieli, dotyka sedna problemu. Jest to po prostu inne sformu\u0142owanie tezy, \u017ce na przestrzeni owego kluczowego stulecia dokona\u0142a si\u0119 zmiana w sposobie, w jaki Ko\u015bci\u00f3\u0142 postrzega\u0142 \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n

\u0179aden papie\u017c nie powiedzia\u0142 nigdy, \u017ce ktokolwiek ma prawo krzywdzi\u0107 \u017byd\u00f3w i przymusza\u0107 ich do konwersji. \u0179aden z nich nie powiedzia\u0142 te\u017c jednak, \u017ce ochrona papieska obejmuje r\u00f3wnie\u017c zachowania i czyny, kt\u00f3re s\u0105 extra legem (poza prawem). Zreszt\u0105 jak m\u00f3g\u0142by to uczyni\u0107? Wszak oznacza\u0142oby to, \u017ce \u017bydzi mog\u0105 bezkarnie dopuszcza\u0107 si\u0119 przest\u0119pstw. Nikt nie mia\u0142 prawa do podobnych uczynk\u00f3w. Odkrycie Talmudu wskazywa\u0142o jednak, \u017ce ten rodzaj czyn\u00f3w i zachowa\u0144 le\u017cy w samym sercu \u017cydowskiej religii. To w\u0142a\u015bnie by\u0142o genez\u0105 pe\u0142nej oburzenia reakcji Grzegorza na informacje, kt\u00f3re ujawni\u0142 mu Donin.
(\u2026)
Kiedy w roku 1239 papie\u017c Grzegorz IX pot\u0119pi\u0142 Talmud, jako heretyckie wypaczenie biblijnej spu\u015bcizny \u017byd\u00f3w, najprawdopodobniej nie zdawa\u0142 sobie sprawy, jak wa\u017ckie historyczne skutki poci\u0105gnie za sob\u0105 jego wyst\u0105pienie. Nie m\u00f3g\u0142 przewidzie\u0107, \u017ce daje w ten spos\u00f3b pocz\u0105tek pewnemu trendowi ideologicznemu, kt\u00f3ry b\u0119dzie usprawiedliwia\u0107 wszelkie pr\u00f3by wyeliminowania \u017byd\u00f3w z chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bwiata. W stosunku do stanowiska Augustyna, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u017bydzi zajmuj\u0105 wa\u017cne i nale\u017cne im miejsce w chrze\u015bcija\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie, by\u0142a to zmiana radykalna. To, \u017ce Grzegorz IX u\u015bwiadomi\u0142 sobie rozbie\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy religi\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnych mu \u017byd\u00f3w a wyznaniem \u017byd\u00f3w \u201ebiblijnych\u201d, kt\u00f3rych chcia\u0142 tolerowa\u0107 Augustyn, w po\u0142\u0105czeniu z g\u0142o\u015bno wyra\u017con\u0105 przez papie\u017ca opini\u0105, \u017ce wiara w Talmud zdaje si\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 upartego trwania \u017byd\u00f3w w niewierze, przygotowa\u0142y grunt dla tych, kt\u00f3rzy przyszli po nim.
(\u2026)
Zacznijmy od tego, \u017ce je\u015bli \u017bydzi rzeczywi\u015bcie czyniliby to, co wed\u0142ug Talmudu czynili, nie byliby grup\u0105 religijn\u0105 (a ju\u017c z pewno\u015bci\u0105 nie wyznawcami Moj\u017cesza i Abrahama). Byliby spo\u0142eczno\u015bci\u0105 banit\u00f3w. Je\u017celi za\u015b tak, dlaczeg\u00f3\u017c nie mieliby by\u0107 traktowani jak ludzie wyj\u0119ci spod prawa? Czy\u017c nie taka w\u0142a\u015bnie by\u0142a rola pa\u0144stwa? Cohen potwierdza ten fakt, ale natychmiast stara si\u0119 przesad\u0105 pomniejszy\u0107 wyp\u0142ywaj\u0105ce z tego konsekwencje. Powiada, \u017ce \u017bydzi w \u015bredniowiecznej Europie opowiedzieli si\u0119 za nowym systemem wierze\u0144 i jest to prawda. Natychmiast jedna dodaje: stracili prawo bytu w obr\u0119bie chrze\u015bcija\u0144stwa, poniewa\u017c trzymali si\u0119 staro\u017cytnego i biblijnego judaizmu.<\/p>\r\n

Je\u017celi Cohen chce przez to powiedzie\u0107, \u017ce \u017byd\u00f3w mo\u017cna by\u0142o teraz bezkarnie krzywdzi\u0107, g\u0142\u0119boko si\u0119 myli. Je\u017celi chodzi mu o to, \u017ce pa\u0144stwo zyska\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 podj\u0119cia stosownych \u015brodk\u00f3w przeciwko tym, kt\u00f3rzy dzia\u0142ali extra legem, ma ca\u0142kowit\u0105 s\u0142uszno\u015b\u0107, ale w tym przypadku pa\u0144stwo wyst\u0119powa\u0142o przeciwko nim dlatego, \u017ce byli przest\u0119pcami, nie za\u015b dlatego, \u017ce widzia\u0142o w nich \u017byd\u00f3w.<\/strong> Inkwizycja nigdy nie wszczyna\u0142a przeciwko nim post\u0119powa\u0144 z powod\u00f3w rasowych czy religijnych. Grzegorz IX by\u0142 pierwszym papie\u017cem, kt\u00f3ry zapozna\u0142 si\u0119 z tre\u015bci\u0105 Talmudu. By\u0142 wstrz\u0105\u015bni\u0119ty tym, co w nim odkry\u0142, ale mimo to nie anulowa\u0142 Sicut Judaeis non ani swojego zakazu zabraniaj\u0105cego krzywdzenia \u017byd\u00f3w. Zmieni\u0142a si\u0119 jednak jego wiedza na temat tego, w co wierz\u0105 \u017bydzi, i wynikaj\u0105cych z owej wiary post\u0119pk\u00f3w; poznanie Talmudu przez papie\u017ca by\u0142o g\u0142\u00f3wn\u0105 owej zmiany przyczyn\u0105.<\/p>\r\n

9 czerwca 1239 roku Grzegorz IX odpowiadaj\u0105c na 35 zarzut\u00f3w z\u0142o\u017conych na jego r\u0119ce przez Donina, wys\u0142a\u0142 go z listem do biskupa Pary\u017ca Williama z Owernii. List \u00f3w potwierdza om\u00f3wione powy\u017cej zmiany w postrzeganiu \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y skutkiem zapoznania si\u0119 z tre\u015bci\u0105 Talmudu.<\/p>\r\n

Jak us\u0142yszeli\u015bmy <\/em>– pisa\u0142 papie\u017c – \u017bydzi nie zadowalaj\u0105 si\u0119 Starym Prawem, kt\u00f3re B\u00f3g przekaza\u0142 Moj\u017ceszowi na pi\u015bmie: posuwaj\u0105 si\u0119 nawet do ca\u0142kowitego jego ignorowania i utrzymuj\u0105, \u017ce B\u00f3g da\u0142 im inne Prawo, kt\u00f3re przekaza\u0142 Moj\u017ceszowi ustnie; zowi\u0105 je \u201eTalmudem\u201d, czyli \u201eNauk\u0105\u201d (\u2026) Zawarte w nim s\u0105 rzeczy tak obel\u017cywe i nie do opisania, \u017ce budz\u0105 wstyd w tych, kt\u00f3rzy o nim wspominaj\u0105, przera\u017cenie za\u015b w tych, kt\u00f3rzy to s\u0142yszeli.<\/em><\/p>\r\n

Zgorszenie w nim zawarte by\u0142o tak wielkie, \u017ce Grzegorz IX okre\u015bla je mianem zbrodni. Stwierdza te\u017c, \u017ce Talmud jest g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 tego, \u017ce \u017bydzi trwaj\u0105 uparcie w niewierze. W rezultacie nakaza\u0142: w pierwsz\u0105 sobot\u0119 Wielkiego Postu, rankiem, kiedy \u017bydzi zbieraj\u0105 si\u0119 w synagogach, na nasze polecenie przejmiesz wszystkie ksi\u0119gi \u017byd\u00f3w mieszkaj\u0105cych w podleg\u0142ych ci okr\u0119gach i pilnie strze\u017cone, przeka\u017cesz je ojcom dominikanom i franciszkanom. Je\u017celi za\u015b braciszkowie uznaliby je za obra\u017cliwe, mia\u0142y zosta\u0107 spalone na stosie.<\/em><\/p>\r\n

Odkrycie Talmudu zmieni\u0142o wiec status \u017byd\u00f3w jako mniejszo\u015bci religijnej. Do zarzutu, nieokazywania \u017cadnego wstydu z powodu swojej winy, oraz szacunku dla \u015bwi\u0119tej chrze\u015bcija\u0144skiej wiary dosz\u0142y blu\u017anierstwa zawarte w Talmudzie; \u015bwiadczy\u0142y o tym, \u017ce wbrew temu, co dot\u0105d s\u0105dzili chrze\u015bcijanie, \u017bydzi tak\u0105 sam\u0105 pogard\u0105 darz\u0105 te\u017c Prawo Moj\u017cesza i prorok\u00f3w. Innymi s\u0142owy, zamiast przestrzega\u0107 boskich nakaz\u00f3w zapisanych w Torze, \u017bydzi stosuj\u0105 si\u0119 do wskaza\u0144 swojej starszyzny i przedk\u0142adaj\u0105 je nad s\u0142owo Pa\u0144skie. Religia talmudyczna by\u0142a wi\u0119c odrzuceniem Biblii. Talmud stwierdza, \u017ce rabini s\u0105 wy\u017csi ponad biblijnych prorok\u00f3w i \u017bydzi winni im s\u0105 pos\u0142usze\u0144stwo posuwaj\u0105ce si\u0119 do absurdu, a\u017c po uchylenie b\u0105d\u017a anulowanie nakaz\u00f3w Prawa Moj\u017ceszowego. Skutek tego by\u0142 taki, \u017ce \u017bydzi zabraniali swoim dzieciom czytania Biblii, z Talmudu za\u015b uczynili podstaw\u0119 programu kszta\u0142cenia i nauczania.<\/p>\r\n

Przetrawienie informacji na temat Talmudu zabra\u0142o Ko\u015bcio\u0142owi nieco czasu, ale papie\u017c Grzegorz IX w li\u015bcie do biskupa Pary\u017ca wskaza\u0142, \u017ce zaatakowanie Talmudu zapowiada zmian\u0119 w fundamentalnym nastawieniu Ko\u015bcio\u0142a do judaizmu. Trzy lata p\u00f3\u017aniej komisja papieska pod przewodnictwem biskupa Eudes og\u0142osi\u0142a, \u017ce Talmud pe\u0142en jest niezliczonych b\u0142\u0119d\u00f3w, nadu\u017cy\u0107, blu\u017anierstw i nikczemno\u015bci; tych kt\u00f3rzy o nich opowiadaj\u0105 wstyd ogarnia, s\u0142uchaczy za\u015b przera\u017cenie<\/em>. Jego tre\u015b\u0107 by\u0142a na tyle wstrz\u0105saj\u0105ca, \u017ce nie spos\u00f3b jej tolerowa\u0107 w imi\u0119 Bo\u017ce bez szkody dla chrze\u015bcija\u0144skiej wiary. W li\u015bcie z maja 1244 roku, skierowanym do \u015bwi\u0119tego Ludwika, kr\u00f3la Francji, nast\u0119pca Grzegorza IX, papie\u017c Innocenty IV zacz\u0105\u0142 wyci\u0105ga\u0107 wnioski z tego, czego dowiedzia\u0142 si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142. Nikczemna perfidia \u017byd\u00f3w nie zwa\u017ca na to, \u017ce przyj\u0119ci zostali dzi\u0119ki chrze\u015bcija\u0144skiej pobo\u017cno\u015bci, kt\u00f3ra z lito\u015bci jeno, cierpliwie dozwala im \u017cy\u0107 po\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan. Zamiast tego grzechy, jakich jest \u017ar\u00f3d\u0142em, tym, kt\u00f3rzy o nich s\u0142ysz\u0105, niewiarygodnymi si\u0119 jawi\u0105, potworne za\u015b zdaj\u0105 si\u0119 tym, kt\u00f3rzy o nich opowiadaj\u0105<\/em>.<\/p>\r\n

Tak wi\u0119c blu\u017anierstwa zawarte w Talmudzie, a tak\u017ce nakaz oszukiwania niczego niepodejrzewaj\u0105cych goj\u00f3w, podwa\u017cy\u0142y za\u0142o\u017cenia, na podstawie kt\u00f3rych \u017bydzi byli tolerowani w spo\u0142ecze\u0144stwie. Wymaga\u0142o to zrewidowania ca\u0142ej umowy spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra ich dotyczy\u0142a.<\/p>\r\n

Nakaz papieski stanowi\u0142, \u017ce wszystkie ksi\u0119gi \u017cydowskie zostan\u0105 skonfiskowane w okresie Wielkiego Postu w czasie trwania szabasu, a dok\u0142adnie 3 marca 1240 roku, kiedy \u017bydzi b\u0119d\u0105 zgromadzeni na nabo\u017ce\u0144stwach w synagogach, a nast\u0119pnie zostan\u0105 przekazane na przechowanie dominikanom i franciszkanom. Je\u017celi po dok\u0142adnym zbadaniu, oka\u017ce si\u0119, \u017ce w istocie s\u0105 one tak szkodliwe, jak utrzymywa\u0142 Donin, 20 czerwca mia\u0142y zosta\u0107 spalone.<\/p>\r\n

\u015awi\u0119ty Ludwik, kr\u00f3l Francji by\u0142 r\u00f3wnie zaniepokojony szkodami, jakie czyni\u0142 Talmud, zw\u0142aszcza za\u015b faktem, \u017ce stanowi\u0142 on przeszkod\u0119 nie do pokonania na drodze do nawr\u00f3cenia si\u0119 \u017byd\u00f3w. Zorganizowa\u0142 zatem debat\u0119. W czerwcu roku 1240, wspomniany ju\u017c Nicolas Donin wda\u0142 si\u0119 w rozleg\u0142y dyskurs z paryskim rabinem Jehielem ben Josephem. Debata prowadzona by\u0142a pod auspicjami kr\u00f3la, a przewodniczy\u0142a jej kr\u00f3lowa-matka Blanka Kastylijska. Jeden z \u017cydowskich komentator\u00f3w twierdzi, \u017ce ca\u0142e to wydarzenie by\u0142o przejawem spadku pozycji \u017byd\u00f3w, jaki dokona\u0142 si\u0119 w tamtym stuleciu i transformacji w sposobie postrzegania ich przez chrze\u015bcijan, dla kt\u00f3rych stali si\u0119 niczym wi\u0119cej jak uciele\u015bnieniem blu\u017anierczej doktryny. Wnikliwsze odczytanie sprawozda\u0144 z owej debaty pozwala jednak stwierdzi\u0107, \u017ce rabin, kt\u00f3ry mimo zagwarantowania swobody wypowiedzi, mia\u0142 wszelkie prawo czu\u0107 si\u0119 przestraszony okoliczno\u015bciami towarzysz\u0105cymi dyspucie, kiedy stan\u0105\u0142 w obliczu sytuacji, \u017ce w tak wrogim otoczeniu musi broni\u0107 \u017cydowskich dzie\u0142 ezoterycznych, po prostu oniemia\u0142. Od czasu powstania Talmudu, przez niemal tysi\u0105c lat nic podobnego nigdy nie mia\u0142o miejsca.<\/p>\r\n

Rabin Jehiel, z braku jakiegokolwiek precedensu podobnej debaty, nie wiedzia\u0142 po prostu, jak odpowiedzie\u0107. Kiedy zapytano go, czy prawd\u0105 jest, \u017ce Talmud twierdzi, \u017ce Jezus zosta\u0142 na wieczno\u015b\u0107 pot\u0119piony w piekle i zanurzony we \u201ewrz\u0105cych ekskrementach\u201d, a jego matka Maria, by\u0142a ladacznic\u0105, rabin m\u00f3g\u0142 tylko odpowiedzie\u0107, \u017ce tak, w istocie, w Talmudzie znajduje si\u0119 taki fragment, ale nie odnosi si\u0119 on do \u201etego\u201d Jezusa i \u201etej\u201d Marii. Nie ka\u017cdy Ludwik urodzony we Francji jest kr\u00f3lem<\/em> – argumentowa\u0142 Jehiel, przydaj\u0105c w ten spos\u00f3b nowe znaczenie s\u0142owu \u201ehucpa\u201d. Czy\u017c nie zdarza si\u0119<\/em> – m\u00f3wi\u0142 – \u017ce dwaj ludzie, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 w tym samym mie\u015bcie, nosili to samo imi\u0119 i umarli w taki sam spos\u00f3b? Jest wiele podobnych przypadk\u00f3w.<\/em><\/p>\r\n

Jeden z \u017cydowskich historyk\u00f3w w zaprzeczeniach rabina Jehiela upatruje narodzin \u017cydowskiego humoru. Chrze\u015bcija\u0144ska relacja z tej samej debaty \u015bwiadczy jednak o tym, \u017ce w wypowiedziach rabina nie dostrzegano niczego \u015bmiesznego. Odno\u015bnie do tego Jezusa, wyzna\u0142 \u017ce zrodzon by\u0142 z cudzo\u0142\u00f3stwa, w piekle za kar\u0119 zanurzony jest we wrz\u0105cych ekskrementach, a \u017cy\u0142 za czas\u00f3w Tytusa. W tym miejscu rabin doda\u0142 jednak, \u017ce ten Jezus nie jest naszym Jezusem. Nie jest jednak w stanie powiedzie\u0107, kim by\u0142, st\u0105d jasne si\u0119 sta\u0142o, \u017ce k\u0142ama\u0142.<\/p>\r\n

Kiedy Donin o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce Talmud pozwala na dopuszczanie si\u0119 przest\u0119pstw, w tym morderstwa, kradzie\u017cy i nietolerancji religijnej, Jehiel, kt\u00f3ry za spraw\u0105 podobnych wypowiedzi utraci\u0142 wiarygodno\u015b\u0107, niewiele m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107, by te twierdzenia obali\u0107. Talmud zakazuje te\u017c ufa\u0107 chrze\u015bcijanom, powa\u017ca\u0107 ich, a nawet zwraca\u0107 im zagubion\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107. Rabini lepiej by uczynili, id\u0105c \u015bladami Majmonidesa, ale oszo\u0142omieni narkotykiem Kaba\u0142y, wycofali si\u0119 w nieziemski \u015bwiat astrologii i demonologii, a godni szacunku wydawali si\u0119 tylko ludziom bieg\u0142ym w tradycyjnej wiedzy talmudycznej i nie mogli r\u00f3wna\u0107 si\u0119 z osobami wykszta\u0142conymi przez dominikan\u00f3w. Wielu \u017byd\u00f3w owe straszliwe obni\u017cenie statusu i bezpiecze\u0144stwa poczyta\u0142o za znak nadej\u015bcia Mesjasza – jeden z historyk\u00f3w skwitowa\u0142 to zjawisko, nazywaj\u0105c je typowym wytworem umys\u0142owo\u015bci \u017cydowskiej (\u2026) W przypadku \u017byd\u00f3w jest to syndrom spokojnego oczekiwania na holocaust. Ortodoksyjni rabini nie sprawdzili si\u0119 jako przyw\u00f3dcy \u017byd\u00f3w w trzynastowiecznym Aszkenazie to samo powt\u00f3rzy\u0142o si\u0119 w dwudziestowiecznej Polsce.<\/p>\r\n

Maj\u0105c takich obro\u0144c\u00f3w, jak rabin Jehiel, Talmud nie potrzebowa\u0142 ju\u017c wrog\u00f3w. Rezultatem debaty by\u0142o publiczne spalenie Talmudu w Pary\u017cu na placu de Greve. W czerwcu 1242 roku w ci\u0105gu 36 godzin p\u0142omienie strawi\u0142y ponad dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy wolumin\u00f3w. Jakby chc\u0105c udowodni\u0107, \u017ce wszystko, co m\u00f3wili o nich chrze\u015bcijanie, jest prawd\u0105, grupa \u017byd\u00f3w odwo\u0142a\u0142a si\u0119 od wyroku bezpo\u015brednio do Rzymu, skar\u017c\u0105c si\u0119, \u017ce bez Talmudu nie mog\u0105 praktykowa\u0107 swojej religii. Wyznanie \u017cydowskie utrwali\u0142o si\u0119 teraz silnie w percepcji Ko\u015bcio\u0142a nie jako biblijny judaizm, ale jako heretyckie zaprza\u0144stwo.<\/p>\r\n

Decyzja, aby zwr\u00f3ci\u0107 Talmud \u017cydom, wywo\u0142a\u0142a w kilku dzielnicach wybuchy gniewu; dosz\u0142o do akt\u00f3w przemocy. Po raz kolejny – pisze \u017cydowski komentator – \u017bydzi postawieni w krytycznej sytuacji, o pomoc zwr\u00f3cili si\u0119 do papie\u017ca. Ostatecznie w maju 1244 roku Innocenty IV, nast\u0119pca Grzegorza IX, ust\u0105pi\u0142, bowiem nakazem boskim zwi\u0105zani jeste\u015bmy, aby ich samych oraz ich Prawo tolerowa\u0107; uznali\u015bmy za stosowne, udzieli\u0107 im odpowiedzi, \u017ce nie chcemy odbiera\u0107 im ksi\u0105g, bo skutkiem tego, Prawa by\u015bmy ich pozbawili.<\/em><\/p>\r\n

Jeden z biskup\u00f3w, oburzony, \u017ce papie\u017c pozwala \u017bydom zatrzyma\u0107 Talmud, powiedzia\u0142, \u017ce \u017cydzi ok\u0142amali papie\u017ca i by\u0142oby najhaniebniejsz\u0105 rzecz\u0105 i powodem nies\u0142awy dla Tronu Apostolskiego, gdyby ksi\u0119gi w przytomno\u015bci wszystkich uczonych, duchownych oraz mieszka\u0144c\u00f3w Pary\u017ca tak uroczy\u015bcie i sprawiedliwie spalone, mia\u0142yby na rozkaz papie\u017ca zosta\u0107 oddane \u017cydowskim nauczycielom – bo taka tolerancja mog\u0142aby wyda\u0107 si\u0119 aprobat\u0105<\/em>. W maju 1248 r. powiedzia\u0142 te\u017c, \u017ce wzmiankowane ksi\u0119gi nie zas\u0142uguj\u0105 na tolerancj\u0119. W roku 1254 Ludwik IX odnowi\u0142 owo rozporz\u0105dzenie i nakaza\u0142 palenie Talmudu; podobnie post\u0105pi\u0105 jego dwaj nast\u0119pcy. Kiedy Ludwik X ponownie zezwoli\u0142 \u017bydom na przyje\u017cd\u017canie do Francji, wyra\u017anie i jednoznacznie zakaza\u0142 im zabierania z sob\u0105 Talmudu.<\/p>\r\n

Poniewa\u017c debaty w sprawie Talmudu przy okazji ujawni\u0142y te\u017c jego tre\u015b\u0107, Ko\u015bci\u00f3\u0142 uzna\u0142, \u017ce jednym z jego najwa\u017cniejszych zada\u0144 jest nawracanie \u017byd\u00f3w. Zadanie to powierzono zakonom \u017cebraczym. W roku 1242 kr\u00f3l Aragonii Jakub I wyda\u0142 prawo zmuszaj\u0105ce \u017byd\u00f3w do wys\u0142uchiwania kaza\u0144 zakonnik\u00f3w, krok ten spotka\u0142 si\u0119 ze znaczn\u0105 aprobat\u0105 Innocentego IV, a Jakub odnowi\u0142 owe zarz\u0105dzenie w 1263 r. Papie\u017c Miko\u0142aj II w 1278 r. kaznodziejstwo i misjonarstwo w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w oficjalnie uczyni\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 apostolatu zakonu dominikan\u00f3w i franciszkan\u00f3w. W bulli Vineam Soreth Miko\u0142aj zaleca\u0142, by zakony \u017cebracze przezwyci\u0119\u017cy\u0142y up\u00f3r przewrotnych \u017byd\u00f3w (\u2026) Tam, gdzie mieszkaj\u0105 gromadzi\u0142y ich na nabo\u017ce\u0144stwach (\u2026) Zapoznawa\u0142y ich z doktryn\u0105 ewangeliczn\u0105 rozumuj\u0105c rozwa\u017cnie i udzielaj\u0105c im pouczaj\u0105cych przestr\u00f3g.<\/p>\r\n

W czasach Innocentego IV judaizm przesta\u0142 by\u0107 postrzegany przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako religia wywodz\u0105ca si\u0119 ze Starego Testamentu, a zamiast tego zacz\u0119to w nim widzie\u0107 herezj\u0119. Skoro za\u015b judaizm zosta\u0142 uznany za herezj\u0119, podlega\u0142 jurysdykcji Ko\u015bcio\u0142a. Talmud by\u0142 obraz\u0105 nie tylko dla chrze\u015bcijan, ale r\u00f3wnie\u017c dla \u017cycia religijnego \u017byd\u00f3w, to pozwoli\u0142o papie\u017cowi interweniowa\u0107 w ich sprawach. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, papie\u017c m\u00f3g\u0142 teraz ingerowa\u0107 w sprawy \u017cydostwa, je\u017celi w kwestiach moralnych narusz\u0105 nakazy Ewangelii, a ich w\u0142a\u015bni pasterze ich nie dopilnuj\u0105, lub je\u015bli wymy\u015bl\u0105 herezj\u0119 przeciw w\u0142asnemu prawu. W rezultacie spos\u00f3b rozumowania Innocentego szybko si\u0119 rozpowszechni\u0142 i zosta\u0142 przej\u0119ty przez trzynastowiecznych i czternastowiecznych kanonist\u00f3w. Zdaniem Nicholasa Eymerica, dominikanina i inkwizytora, Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 teraz prawo i obowi\u0105zek broni\u0107 prawdziwego judaizmu przed wewn\u0119trzn\u0105 herezj\u0105 i dlatego winien sk\u0142ania\u0107 \u017byd\u00f3w do przej\u015bcia na chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/p>\r\n

W roku 1263 odby\u0142a si\u0119 kolejna dysputa, kt\u00f3rej przedmiotem by\u0142 Talmud. Tym razem odby\u0142a si\u0119 w Barcelonie. Adwersarzami byli nawr\u00f3cony rabin Saul z Montpellier, znany teraz jako Pablo Christian (lub Paul Chretien), oraz rabin Moj\u017cesz ben Nachman z Gerony. Christian nie by\u0142 tuzinkowym konwertyt\u0105. Studiowa\u0142 literatur\u0119 \u017cydowsk\u0105 pod kierunkiem rabina Eliezera ben Emanuela z Trascon i Jakuba ben Elligah Alttes z Wenecji. Kiedy jeszcze by\u0142 \u017cydem, silny wp\u0142yw na Christianiego musia\u0142 wywrze\u0107 Zakon Braci Kaznodziej\u00f3w, niemal natychmiast bowiem po przej\u015bciu na chrze\u015bcija\u0144stwo wst\u0105pi\u0142 do zakonu dominikan\u00f3w.<\/p>\r\n

Dysputa przebiega\u0142a w czterech ods\u0142onach i trwa\u0142a od 20 do 27 lipca 1263 roku. Zorganizowa\u0142 j\u0105 Raymund de Penaforte, genera\u0142 zakonu dominikan\u00f3w, a zarazem cz\u0142owiek, kt\u00f3ry w 1236 r. nam\u00f3wi\u0142 Grzegorza IX, aby wys\u0142ucha\u0142, co ma mu do powiedzenia Nicolas Donin. W du\u017cej mierze dzi\u0119ki owej debacie oraz wysi\u0142kom Raymonda g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem zainteresowania Inkwizycji przesta\u0142a by\u0107 po\u0142udniowa Francja; teraz skoncentrowa\u0142a ona swoj\u0105 uwag\u0119 na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim i tam mia\u0142 sw\u00f3j pocz\u0105tek drugi etap nowej anty\u017cydowskiej polemiki.<\/p>\r\n

Raymond de Penaforte urodzi\u0142 si\u0119 w pobli\u017cu Barcelony, w niewielkiej wiosce Villafranca del Penades, mi\u0119dzy rokiem 1174 a 1180. W roku 1222 wst\u0105pi\u0142 do Zakonu Braci Kaznodziej\u00f3w, a osiem lat p\u00f3\u017aniej papie\u017c Grzegorz IX wezwa\u0142 go do Rzymu i uczyni\u0142 swoim spowiednikiem. Przez kolejne osiem lat Raymund pe\u0142ni\u0142 ow\u0105 pos\u0142ug\u0119, a w roku 1238 zosta\u0142 wielkim mistrzem zakonu dominikan\u00f3w. Do roku 1500 \u017bydzi znikn\u0119li z Europy zachodniej, je\u015bliby odpowiedzialno\u015b\u0107 za to przypisa\u0107 mo\u017cna jednemu tylko cz\u0142owiekowi, by\u0142by nim w\u0142a\u015bnie Raymund de Penaforte. Nie ucieka\u0142 si\u0119 nigdy do przemocy i wyp\u0119dze\u0144; odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 zawsze do ludzkiego rozumu oraz perswazji, czyli najpot\u0119\u017cniejszych, ale i najtrudniejszych w zastosowaniu \u015brodk\u00f3w w arsenale kulturowych broni. To Raymund de Penaforte nam\u00f3wi\u0142 Tomasza z Akwinu do napisania traktatu Summa Contra Gentiles, a Akwinata powiedzia\u0142 w nim, \u017ce konwersja musi opiera\u0107 si\u0119 na odwo\u0142aniu si\u0119 do naturalnego rozumu, kt\u00f3ry wszyscy ludzie zmuszeni s\u0105 aprobowa\u0107.<\/p>\r\n

Wed\u0142ug Penafortego, niewiernego trzeba nawraca\u0107 koj\u0105co, czyli poprzez apelowanie do jego rozumu, nie za\u015b ucieka\u0107 si\u0119 dostosowania si\u0142y. To w\u0142a\u015bnie Penaforte przekona\u0142 Jakuba I Arago\u0144skiego do sprowadzenia Inkwizycji do Aragonii. By\u0142 spiritus mouens decyzji Grzegorza IX we wszystkich kwestiach, kt\u00f3re mia\u0142y zwi\u0105zek z \u017bydami; on tak\u017ce spowodowa\u0142, \u017ce papie\u017c \u017cyczliwie wys\u0142ucha\u0142 Nicholasa Donina. W roku 1250 podj\u0105\u0142 pierwsze starania w celu powo\u0142ania do \u017cycia akademii studi\u00f3w arabskich w Tunisie i obsadzenia jej przez dominikan\u00f3w, kt\u00f3rzy dowodzili, \u017ce dop\u00f3ki nie poznaj\u0105 j\u0119zyka oraz \u015bwi\u0119tych dzie\u0142 tych, kt\u00f3rych maj\u0105 nadziej\u0119 nawr\u00f3ci\u0107, nie b\u0119d\u0105 w stanie doprowadzi\u0107 do konwersji niewiernych. Ponadto niekt\u00f3rzy bracia byli \u0107wiczeni w hebrajskim, aby mogli da\u0107 odp\u00f3r przewrotno\u015bci i b\u0142\u0119dom \u017byd\u00f3w.
(\u2026)
Odkrycie Talmudu i zmiany, jakie to poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 w \u015bwiadomo\u015bci chrze\u015bcijan, odmieni\u0142o te\u017c zasadniczo stosunek chrze\u015bcija\u0144stwa do kwestii \u017cydowskiej. Problem, dot\u0105d postrzegany w kategoriach tolerancji religijnej, teraz sta\u0142 si\u0119 spraw\u0105 spo\u0142ecznego porz\u0105dku. Chrze\u015bcija\u0144ski w\u0142adca m\u00f3g\u0142 tolerowa\u0107 outsider\u00f3w, kt\u00f3rych wyznanie opiera\u0142o si\u0119 na b\u0142\u0119dnym, co prawda, ale szczerym w intencjach odczytaniu Starego Testamentu, nie m\u00f3g\u0142 jednak\u017ce tolerowa\u0107 banit\u00f3w i wywrotowc\u00f3w, kt\u00f3rzy traktowali religi\u0119 jako przykrywk\u0119 dla rewolucji spo\u0142ecznej. St\u0105d bierze si\u0119 napomnienie Lulla, kt\u00f3re kierowa\u0142 do tych, kt\u00f3rzy dzier\u017cyli miecz w\u0142adzy \u015bwieckiej. Dlatego wy winni jeste\u015bcie dzieciom bo\u017cym ochron\u0119 przed przest\u0119pcami i rabusiami i podpalaczami, przed \u017cydami, poganami, heretykami, krzywoprzysi\u0119zcami i przed bezprawn\u0105 przemoc\u0105 (str. 232<\/em>).<\/p>\r\n

Innymi s\u0142owy, \u017bydzi, jako ludzie g\u0142osz\u0105cy bezprawn\u0105 przemoc, zaliczeni zostali do przest\u0119pc\u00f3w. Jak pisze Cohen, nie byli ju\u017c d\u0142u\u017cej \u017bydami Biblii, kt\u00f3rym zagwarantowano prawo istnienia w chrze\u015bcija\u0144stwie. I tutaj jednak Cohen niew\u0142a\u015bciwie przedstawia stanowisko zajmowane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. W \u015bredniowiecznym chrze\u015bcija\u0144stwie \u017bydzi nigdy nie mieli \u017cadnych praw. Tolerowano ich jako obcych z przyczyn natury teologicznej, a tak\u017ce dlatego, \u017ce byli ekonomicznie po\u017cyteczni. Kiedy sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce ich u\u017cyteczno\u015b\u0107 przekre\u015blona zosta\u0142a zami\u0142owaniem do wywrotowej dzia\u0142alno\u015bci, dano im do wyboru: albo za spraw\u0105 chrztu zmieni\u0105 swoje post\u0119powanie, albo zostan\u0105 wyp\u0119dzeni. Wygnania jednak r\u00f3wnie\u017c nie spos\u00f3b uwa\u017ca\u0107 za pogwa\u0142cenie ich praw, \u017bydom bowiem \u017cadne prawa nigdy po prostu nie przys\u0142ugiwa\u0142y.<\/p>\r\n

Od chwili ujawnienia zawarto\u015bci Talmudu mi\u0119dzywyznaniowy dialog, kt\u00f3ry w \u015bredniowieczu nigdy nie by\u0142 zbyt o\u017cywiony, teraz ograniczy\u0142 si\u0119 do hermeneutyki podejrze\u0144. Zdaniem Lulla, jedynym powodem tego, \u017ce \u017byd pragnie z tob\u0105 rozmawia\u0107, jest prawdobie\u0144stwo, i\u017c dzi\u0119ki temu os\u0142abi twoj\u0105 wiar\u0119. St\u0105d, Pismo \u015awi\u0119te i papiestwo zakazuj\u0105 niewykszta\u0142conemu cz\u0142owiekowi wdawa\u0107 si\u0119 |rozmow\u0119 z \u017bydem.<\/strong> Kiedy poznano szkodliw\u0105 natur\u0119 Talmudu, Ko\u015bci\u00f3\u0142 musia\u0142 zmierzy\u0107 si\u0119 z problemem wywrotowej dzia\u0142alno\u015bci prowadzonej przez \u017byd\u00f3w. Przyszed\u0142 czas, aby zaaplikowa\u0107 im lekarstwo; by\u0142a nim konwersja, a receptur\u0105 na \u00f3w medykament opieka\u0142a si\u0119 na dobrej znajomo\u015bci \u017cydowskich pism.<\/p>\r\n

W roku 1267, w pocz\u0105tkowym okresie, w kt\u00f3rym dokonywa\u0142o si\u0119 nawr\u00f3cenie Lulla, Klemens IV wyda\u0142 bull\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 Turbota Corde. Z niespokojnym sercem (st\u0105d tytu\u0142), Klemens IV wskaza\u0142, \u017ce I \u015bredniowiecznej Europie prozelityzm jest zjawiskiem o charakterze dwustronnym, i wyrazi\u0142 ubolewanie, i\u017c niezmiernie du\u017ca liczba chrze\u015bcijan skazuje si\u0119 na pot\u0119pienie wieczne, bo zaprzeczaj\u0105 prawdom katolickiej wiary i w godny napi\u0119tnowania spos\u00f3b, przechodz\u0105 na obrz\u0105dek \u017cydowski. Papie\u017c zareagowa\u0142 na owo zjawisko i odt\u0105d relapsi byli traktowani jak heretycy, czyli zaj\u0119\u0142a si\u0119 nimi Inkwizycja, ci za\u015b spo\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy pomogli im przej\u015b\u0107 na judaizm, podlegali karom. Przes\u0142anie papieskie by\u0142o skierowane przede wszystkim do zakon\u00f3w \u017cebraczych, kt\u00f3re zarz\u0105dza\u0142y inkwizycyjn\u0105 machin\u0105 Ko\u015bcio\u0142a, Nakazano im, aby przeciwko chrze\u015bcijanom, o kt\u00f3rych dowiedz\u0105 si\u0119, \u017ce pope\u0142nili tego rodzaju czyn, wszcz\u0119li post\u0119powanie identyczne jak przejaw heretykom; \u017byd\u00f3w jednak, je\u015bli oka\u017ce si\u0119, \u017ce nak\u0142aniaj\u0105 chrze\u015bcijan obojga p\u0142ci do praktykowania ich obmierz\u0142ego obrz\u0105dku, zanim do tego dojdzie, a tak\u017ce i p\u00f3\u017aniej, nale\u017cy stosownie ukara\u0107.<\/p>\r\n

Zarz\u0105dzenie Klemensa IV by\u0142o ca\u0142kowicie sp\u00f3jne z nowym postrzeganiem talmudycznych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 na przestrzeni minionych 30 lat; teraz widziano w nich wywrotowc\u00f3w. Poniewa\u017c sprzeniewierzyli si\u0119 w\u0142asnej religii i byli jej heretykami, a ponadto zwodzili nie\u015bwiadomych chrze\u015bcijan i wmawiali im, \u017ce herezja ta jest religi\u0105 Starego Testamentu, zrozumia\u0142e jest, i\u017c coraz bardziej wchodzili w kr\u0105g zainteresowania i kompetencji Inkwizycji – instytucji, kt\u00f3r\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 ustanowi\u0142 w\u0142a\u015bnie w celu zwalczania herezji.<\/p>\r\n

Poczesn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c kwestia nawr\u00f3ce\u0144. Je\u017celi \u017byd przyjmowa\u0142 chrzest, zak\u0142adano, \u017ce czyni to z wolnej i nieprzymuszonej woli, a skoro tak, nie wolno mu powraca\u0107 do starej wiary, niczym pies do w\u0142asnych wymiocin<\/em>. Gdyby jednak do tego dosz\u0142o, mia\u0142 by\u0107 traktowany jak ka\u017cdy inny heretyk, nie za\u015b jak poganin, kt\u00f3rego toleruje si\u0119 z racji jego niewiedzy. Teologia sakramentu chrztu stanowi\u0142a, \u017ce pozostawia on na duszy niezatarty \u015blad. Zatem niezb\u0119dne jest, aby zmusza\u0107 ich do wyznawania wiary, kt\u00f3r\u0105 przyj\u0119li pod przymusem b\u0105d\u017a z konieczno\u015bci, aby nie obra\u017ca\u0107 imienia Pa\u0144skiego i aby wiary przez siebie przyj\u0119tej nie traktowali nikczemnie i z pogard\u0105.<\/p>\r\n

W taki oto spos\u00f3b \u017bydzi kolejny raz wci\u0105gni\u0119ci zostali w tryby machiny Inkwizycji. Cohen zarzuca Innocentemu III, \u017ce dzia\u0142a\u0142 na spos\u00f3b Gracjana1, mimo \u017ce zaledwie dwa lata wcze\u015bniej opublikowa\u0142 tradycyjne potwierdzenie zapis\u00f3w Sicut Judaeis non. (str. 261). Nie ma w tym jednak \u017cadnej sprzeczno\u015bci. \u017bydzi, kt\u00f3rzy cho\u0107by w najmniejszym stopniu zgodzili si\u0119 na przyj\u0119cie chrztu, nie byli ju\u017c d\u0142u\u017cej \u017cydami i Sicut Judaeis non do nich si\u0119 nie stosowa\u0142. Powracaj\u0105cy do dawnej wiary byli heretykami, kt\u00f3rymi winna zaj\u0105\u0107 si\u0119 Inkwizycja. Je\u017celi uparcie trwali w apostazji, przekazywano ich w r\u0119ce w\u0142adzy \u015bwieckiej i palono na stosie.<\/p>\r\n

\u017bydzi anga\u017cuj\u0105cy si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 wywrotow\u0105 byli przest\u0119pcami i tak w\u0142a\u015bnie ich traktowano. Problem jednak nie znikn\u0105\u0142; wskazuje na to uwaga Grzegorza X, nast\u0119pcy Klemensa IV, kt\u00f3ry w roku 1247 stwierdzi\u0142 z gorycz\u0105, i\u017c \u017bydzi nadal uprawiaj\u0105 prozelityzm i nawet niekt\u00f3rzy chrze\u015bcijanie z urodzenia, nikczemnie przechodz\u0105 na obrz\u0105dek judaistyczny. Coraz powszechniej uwa\u017cano, \u017ce talmudyczni \u017bydzi rozmy\u015blnie atakuj\u0105 chrze\u015bcijan, bo do tego w\u0142a\u015bnie nak\u0142ania ich Talmud; w rezultacie postrzegano ich jako zbiorowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra zagra\u017ca publicznemu bezpiecze\u0144stwu. Martini wsp\u00f3\u0142czesny mu judaizm nazwa\u0142 now\u0105 religi\u0105, kt\u00f3ra nie zosta\u0142a nam przekazana na Synaju.<\/p>\r\n

Usprawiedliwieniem ataku Inkwizycji na \u00f3wczesne \u017cydostwo by\u0142a teza g\u0142osz\u0105ca, \u017ce rabiniczny judaizm, kt\u00f3rego uciele\u015bnienie stanowi Talmud, a kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie sta\u0142 znany Ko\u015bcio\u0142owi, jest heretycki i z\u0142y. Mnisi, wierz\u0105c, \u017ce wszelka herezja zagra\u017ca porz\u0105dkowi chrze\u015bcija\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa, i rozsierdzeni dowodami wrogo\u015bci wobec goj\u00f3w, jakich dostarczy\u0142 im Talmud i kt\u00f3re w ich przekonaniu odnosi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do chrze\u015bcijan, coraz cz\u0119\u015bciej zacz\u0119li dochodzi\u0107 do wniosku, \u017ce w chrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiecie nie ma miejsca dla \u017byd\u00f3w (str. 168).<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142, kiedy odkry\u0142 Talmud i poj\u0105\u0142, jakie zagro\u017cenie dla spo\u0142ecznego porz\u0105dku stanowi\u0105 \u017bydzi, musia\u0142 w tej sprawie przedsi\u0119wzi\u0105\u0107 odpowiednie kroki, cho\u0107by wy\u0142\u0105cznie w celu zapobie\u017cenia aktom przemocy, do kt\u00f3rych niechybnie musia\u0142oby doj\u015b\u0107, kiedy wie\u015b\u0107 o wywrotowej naturze Talmudu dotar\u0142aby do chrze\u015bcijan. (\u2026)<\/p>\r\n

Duchowe podej\u015bcie do tego samego zagadnienia opiera si\u0119 na mi\u0142osierdziu, czyli d\u0105\u017ceniu, aby b\u0142\u0105dz\u0105cy w ciemno\u015bciach poznali \u015bwiat\u0142o prawdy; jest to synonim nawr\u00f3cenia. Zgodnie z tym, co g\u0142osi tytu\u0142 tego dzie\u0142a, celem napisania przez Martiniego Pugio Fidei (Sztylet Wiary) , by\u0142o nawr\u00f3cenie Maur\u00f3w i \u017byd\u00f3w, zw\u0142aszcza jednak tych drugich, bowiem s\u0105 oni najgorszymi wrogami Ko\u015bcio\u0142a i (\u2026) nawr\u00f3cenie ich jest nawet wa\u017cniejsze od chrze\u015bcija\u0144skiej misji wzgl\u0119dem muzu\u0142man\u00f3w. Wedle nowego, opartego na znajomo\u015bci Talmudu, katolickiego postrzegania judaizmu, nie by\u0142 on bynajmniej religi\u0105, ale rewolucyjn\u0105 ideologi\u0105. Opowiadaj\u0105c si\u0119 za Talmudem, \u017bydzi sami uniemo\u017cliwili sobie w\u0142a\u015bciwe odczytanie Biblii. Zdaniem Martiniego, zawierzyli i s taft si\u0119 lojalni wobec Antychrysta. W rezultacie odkupiciel, kt\u00f3rego teraz oczekuj\u0105 u schy\u0142ku Rzymskiego Imperium, w rzeczywisto\u015bci jest Antychrystem (Cohen, str. 179).<\/p>\r\n

Je\u017celi tak, Ko\u015bci\u00f3\u0142 m\u00f3g\u0142 po prostu odda\u0107 \u017byd\u00f3w \u015bwieckiemu wymiarowi sprawiedliwo\u015bci, aby prze\u015bladowano ich, jako ludzi wyj\u0119tych spod prawa. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o, Ko\u015bci\u00f3\u0142 uzna\u0142 bowiem, \u017ce post\u0119pkiem najbardziej mi\u0142osiernym wzgl\u0119dem \u017byd\u00f3w b\u0119dzie d\u0105\u017cenie do ich nawr\u00f3cenia. Martini przedstawia rozbudowane wyja\u015bnienie, dlaczego jednak do tego nie dosz\u0142o: po pierwsze, \u017bydzi zawsze byli chciwi i bali si\u0119, \u017ce rezygnuj\u0105c z obietnicy doczesnej nagrody, kt\u00f3r\u0105 obiecywa\u0142 ich Zakon, sprowadz\u0105 na siebie ub\u00f3stwo. Po drugie, od ko\u0142yski byli wychowywani w nienawi\u015bci do Chrystusa i codziennie tu swoich synagogach przeklinali chrze\u015bcija\u0144stwo i chrze\u015bcijan. To, w czym jeste\u015bmy wychowywani, staje si\u0119 naturaln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 naszego pogl\u0105du na \u015bwiat; w tym przypadku oznacza\u0142o to wypaczenie wszelkiego racjonalnego i obiektywnego os\u0105du. Po trzecie, chrze\u015bcija\u0144stwo jest wyznaniem trudnym, wymagaj\u0105cym wyrzecze\u0144 i ofiary.<\/p>\r\n

W pierwszej i trzeciej sprawie Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie m\u00f3g\u0142 uczyni\u0107 niczego. Ub\u00f3stwo i dogmaty wykraczaj\u0105ce poza zdolno\u015b\u0107 pojmowania naturalnego rozumu stanowi\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 przes\u0142ania Ewangelii, kt\u00f3rej g\u0142oszenie by\u0142o obowi\u0105zkiem Ko\u015bcio\u0142a. Mo\u017cna by\u0142o jednak zareagowa\u0107 na fakt, \u017ce \u017bydzi codziennie przeklinali w swoich synagogach chrze\u015bcijan i chrze\u015bcija\u0144stwo. I uczyniono to, najpierw ujawniaj\u0105c tre\u015b\u0107 Talmudu, a nast\u0119pnie publicznie go pal\u0105c. To w\u0142a\u015bnie by\u0142o pierwszym krokiem na drodze do nawr\u00f3cenia \u017byd\u00f3w, Talmud bowiem stanowi\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 po temu przeszkod\u0119. Skutkiem ko\u015bcielnej kampanii wymierzonej w Talmud by\u0142o osi\u0105gni\u0119cie apogeum nawr\u00f3ce\u0144, kt\u00f3re oko\u0142o roku 1260 wymaga\u0142o ju\u017c specjalnych rozporz\u0105dze\u0144 u\u0142atwiaj\u0105cych nowym chrze\u015bcijanom integracj\u0119 z lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105.<\/p>\r\n

Kampani\u0119 przeciwko Talmudowi wspiera\u0142y w\u0142adze \u015bwieckie, kt\u00f3re by\u0142y zdecydowane doprowadzi\u0107 do segregacji \u017byd\u00f3w, bo widzia\u0142y w niej spos\u00f3b na ograniczenie ich szkodliwych wp\u0142yw\u00f3w. Ludwik IX wcieli\u0142 w \u017cycie anty\u017cydowskie edykty Soboru Latera\u0144skiego IV i wszystkim \u017bydom w kr\u00f3lestwie nakaza\u0142 noszenie ko\u0142a lub owalnej \u0142aty z \u017c\u00f3\u0142tego mate\u0144a\u0142u, przyszytej z przodu i ty\u0142u zwierzchniego okrycia. Mia\u0142a by\u0107 ona rozmiaru d\u0142oni. Dzi\u0119ki temu, niepodejrzewaj\u0105cy niczego prosty lud nie b\u0119dzie wdawa\u0142 si\u0119 w przypadkowe rozmowy z \u017bydami, przed kt\u00f3rymi ostrzega\u0142 Rajmund Luli. Wsp\u00f3lne dzia\u0142ania pa\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a sta\u0142y si\u0119 dla talmudycznych \u017byd\u00f3w dotkliwym ci\u0119\u017carem; pe\u0142n\u0105 mi\u0142o\u015bci pos\u0142ug\u0119 mnich\u00f3w poczytywali za ca\u0142kowit\u0105 katastrof\u0119 i bezsprzecznie najwi\u0119ksz\u0105 mizeri\u0119 \u017cydowskiego losu; w\u0142a\u015bnie w rezultacie owych wysi\u0142k\u00f3w tak wielu \u017byd\u00f3w da\u0142o si\u0119 przekona\u0107 i dobrowolnie przyj\u0119\u0142o chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/p>\r\n

\u017bydzi stali si\u0119 absolutnymi outsiderami, a dosz\u0142o do tego przede wszystkim za spraw\u0105 akcji edukacyjnych oraz kampanii na rzecz konwersji, kt\u00f3re mnisi zacz\u0119li prowadzi\u0107 miej wi\u0119cej w okresie Soboru Latera\u0144skiego Czwartego. Cohen stwierdza, \u017ce reprezentowali sob\u0105 odwrotno\u015b\u0107 b\u0105d\u017a zaprzeczenie po\u017c\u0105danej postaci spo\u0142ecznego porz\u0105dku. M\u00f3wi\u0105c inaczej, stali si\u0119 rewolucjonistami, banitami oraz wywrotowcami i pod koniec trzynastego wieku powszechnie byli tak postrzegani. P\u00f3\u017aniejsze wyp\u0119dzenia, by\u0142y oficjalnym potwierdzeniem owego faktu, a on z kolei by\u0142 konsekwencj\u0105 odkrycia i ujawnienia tre\u015bci Talmudu. Fala nawr\u00f3ce\u0144, towarzysz\u0105ca owej zmianie paradygmatu, nie by\u0142a mimo to fa\u0142szem, bowiem \u017bydzi sami zdawali si\u0119 zgadza\u0107 z pogl\u0105dem zakonnik\u00f3w. (\u2026)<\/p>\r\n

Na przestrzeni wieku trzynastego, kiedy spos\u00f3b postrzegania \u017byd\u00f3w przez chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 Europ\u0119 dramatycznie si\u0119 zmienia\u0142 i miejsce za\u015blepionego Izraelity zaj\u0105\u0142 w umys\u0142ach \u017cydowski rewolucjonista, Ko\u015bci\u00f3\u0142 nigdy nie odst\u0105pi\u0142 od swojego stanowiska wyra\u017conego w Sicut Judaeis non, i niezmiennie g\u0142osi\u0142, \u017ce \u017byd\u00f3w nikt nie ma prawa krzywdzi\u0107. Pod koniec XIII w. papie\u017c Miko\u0142aj IV kategorycznie zabroni\u0142 n\u0119kania \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Rzymu. Kiedy mot\u0142och napada\u0142 \u017byd\u00f3w, pierwszymi ich obro\u0144cami byli biskupi Rzymu. Klemens VI przypomnia\u0142 wiernym: Niech \u017caden chrze\u015bcijanin gwa\u0142tem nie przymusza \u017byd\u00f3w do przyj\u0119cia chrztu, niechaj nie czyni tego wobec niech\u0119tnych i odmawiaj\u0105cych. (\u2026) Niechaj te\u017c \u017caden chrze\u015bcijanin nie o\u015bmieli si\u0119 ich zrani\u0107 b\u0105d\u017a zabi\u0107, ani odebra\u0107 im pieni\u0119dzy, chyba \u017ce na podstawie prawomocnego wyroku rz\u0105dz\u0105cego, kt\u00f3ry ma w\u0142adz\u0119 \u015bcigania przest\u0119pc\u00f3w (str. 133, podkr. autora). Papieska tradycja ochraniania \u017byd\u00f3w da\u0142a o sobie zna\u0107 w czasie Wielkiej Zarazy, kiedy \u017bydzi zostali oskar\u017ceni o rozsiewanie d\u017cumy i bardzo z tego powodu ucierpieli.
(\u2026)
Im bardziej zbli\u017camy si\u0119 do ko\u0144ca tej historii, tym cz\u0119\u015bciej, wstr\u0119tn\u0105 g\u0142ow\u0119, niczym hydra, unosi\u0142a wymuszona konwersja. Dzia\u0142o si\u0119 tak zw\u0142aszcza w Hiszapanii i do tego zagadnienia jeszcze powr\u00f3cimy. Rozgoryczenie, kt\u00f3rego by\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142em, nie chcia\u0142o zanikn\u0105\u0107 i doprowadzi\u0142o do rzeczywistego wybuchu rewolucyjnej aktywno\u015bci, pierwszego od czas\u00f3w nieudanych powsta\u0144 w staro\u017cytnej Jerozolimie. Wynaturzenia s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tragicznej historii, ale nie powinny przes\u0142ania\u0107 szczerych nawr\u00f3ce\u0144, b\u0119d\u0105cych ich zaprzeczeniem. Nie powinny one r\u00f3wnie\u017c przys\u0142ania\u0107 faktu, \u017ce \u015bredniowieczny Ko\u015bci\u00f3\u0142, mimo okrucie\u0144stw, jakich si\u0119 dopu\u015bci\u0142, niezmiennie sta\u0142 na stanowisku, i\u017c najwa\u017cniejszym jego celem jest ewangelizacja, a ta zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z nawr\u00f3ceniem. Gdyby Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w tak szerok\u0105 kampani\u0119 na rzecz konwersji \u017byd\u00f3w, odda\u0142by pole tym, kt\u00f3rzy stali na stanowisku, \u017ce jedynym sposobem powstrzymania ich wywrotowej dzia\u0142alno\u015bci musi by\u0107 ca\u0142kowita eksterminacja. W wieku XX do tego w\u0142a\u015bnie d\u0105\u017cy\u0142 neopoga\u0144ski ruch, znany jako narodowy socjalizm.<\/p>\r\n

\u015aredniowieczni pra\u0142aci bywali mo\u017ce nadgorliwi, ale to niech ju\u017c rozstrzygnie B\u00f3g. W gorliwo\u015bci swojej pozostali przynajmniej chrze\u015bcijanami, czego raczej nie mo\u017cna powiedzie\u0107 o ich nast\u0119pcach w XXI wieku.<\/p>\r\n

6 listopada 2002 r. kardyna\u0142 Kasper, przewodnicz\u0105cy Papieskiej Komisji do spraw Kontakt\u00f3w Religijnych z Judaizmem, w przem\u00f3wieniu, jakie wyg\u0142osi\u0142 w Boston College, oznajmi\u0142, \u017ce \u017bydzi, aby zosta\u0107 zbawieni, NIE musz\u0105 sta\u0107 si\u0119 chrze\u015bcijanami,<\/strong> i o ile post\u0119puj\u0105 zgodnie ze swoim sumieniem i wierz\u0105 w boskie obietnice, tak jak pojmuje je ich religijna tradycja, s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 planu Boga, kt\u00f3ry dla nas znajduje historyczne spe\u0142nienie w Jezusie Chrystusie (podkr. autora).<\/p>\r\n

Wiele by mo\u017cna powiedzie\u0107 na temat owego o\u015bwiadczenia. Dobrym pocz\u0105tkiem by\u0142aby, jak si\u0119 zdaje, bli\u017csza analiza kwestii, kogo w\u0142a\u015bciwie ma na my\u015bli kardyna\u0142 Kasper, kiedy u\u017cywa s\u0142owa \u201enas\u201d. Czy odnosi si\u0119 ono do Innocentego III? A mo\u017ce do Pabla Christianiego? Ciekawe, jak oni ustosunkowaliby si\u0119 do o\u015bwiadczenia kardyna\u0142a Kaspera. Czy odnosi si\u0119 ono do \u015bw. Jana Chryzostoma? Do \u015bw. Paw\u0142a? S\u0142owo \u201enas\u201d jest poj\u0119ciem pojemnym, nie na tyle jednak, aby obejmowa\u0142o jednocze\u015bnie Waltera Kaspera oraz postaci wymienione przed chwil\u0105.<\/p>\r\n

Nades\u0142a\u0142 p. PiotrX.<\/em><\/p>\r\n

Admin <\/em>[Dziennika gajowego Maruchy] pozwoli\u0142 sobie na wst\u0119pie doda\u0107 recenzj\u0119 tej ksi\u0105\u017cki zamieszczon\u0105 pod adresem: http:\/\/histmag.org\/?id=4435<\/a><\/em><\/p>\r\n

\r\n

KOMENTARZ BIBU\u0141Y<\/em><\/strong>: Powy\u017cszy tekst jest fragmentem ksi\u0105\u017cki pt „Gwiazda i krzy\u017c”, kt\u00f3ra stanowi cz\u0119\u015b\u0107\/urywek\/skr\u00f3t ksi\u0105\u017cki dr. E.Michaela Jonesa, wydanej w 2008 roku przez wydawnictwo Autora (Fidelity Press<\/em>, South Bend, Indiana) pod tytu\u0142em „The Jewish Revolutionary Spirit and Its Impact on World History\u201d. To niemal 1200-stronicowe dzie\u0142o jest jednym z najwa\u017cniejszych opracowa\u0144 (je\u015bli nie najwa\u017cniejsz\u0105 dotychczas wydan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105!) traktuj\u0105cych o \u017bydach, judaizmie i wp\u0142ywie „Rewolucyjnego \u017byda” na histori\u0119 \u015bwiata.<\/p>\r\n

Dr E. Michael Jones jest wydawc\u0105 miesi\u0119cznika Culture Wars<\/em><\/a>, ocenianego jako najwa\u017cniejszy periodyk spo\u0142eczno-historyczno-kulturalny, wydawany w Stanach Zjednoczonych.<\/p>\r\n

Wydanie polskie
Tytu\u0142: Gwiazda i krzy\u017c
Wydawnictwo: Wektory
Rok wydania: 2007
ISBN: 978-83-60562-19-2
Oprawa: mi\u0119kka
Liczba stron: 450
Cena: ok. 55 z\u0142<\/p>\r\n

Do nabycia m.in. w ksi\u0119garni multibook.pl<\/a><\/p>\r\n<\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ksi\u0105\u017cka ta rozpoczyna si\u0119 w 63 roku p.n.e., kiedy to w wyniku podboju przez Rzymian, nast\u0105pi\u0142a likwidacja pa\u0144stwa \u017cydowskiego, staj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie pocz\u0105tkiem emigracji \u017byd\u00f3w. \u017bydowscy prorocy ju\u017c dawno zapowiadali przyj\u015bcie Mesjasza, w tej sytuacji wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w oczekiwa\u0142a, \u017ce b\u0119dzie on wielkim wodzem i wybawi ich spod rzymskiego jarzma. Rzeczywi\u015bcie taki Mesjasz si\u0119 objawi\u0142 w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,195,55,41],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59670"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59670"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59670\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59670"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59670"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59670"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}