{"id":59594,"date":"2012-08-09T11:42:23","date_gmt":"2012-08-09T16:42:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=59594"},"modified":"2012-08-09T11:42:23","modified_gmt":"2012-08-09T16:42:23","slug":"wywiad-z-zeslancem-na-sybir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=59594","title":{"rendered":"Wywiad z zes\u0142a\u0144cem na Sybir"},"content":{"rendered":"

Rozmowa ze Stanis\u0142awem M\u0119cnerem, przeprowadzona przez Rajmunda Pollaka.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Ju\u017c coraz mniej autentycznych zes\u0142a\u0144c\u00f3w na Sybir \u017cyje po\u015br\u00f3d nas.<\/strong><\/p>\r\n

To prawda. Przyjecha\u0142em do Bielska-Bia\u0142ej z Londynu, aby odwiedzi\u0107 gr\u00f3b brata Mieczys\u0142awa i jego rodzin\u0119. Urodzi\u0142em si\u0119 w 1921 roku, a we wrze\u015bniu 1939 roku wkroczy\u0142a do miasta Przemy\u015blany w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim armia sowiecka. Rosyjscy oficerowie powiedzieli, \u017ce Polski ju\u017c nie b\u0119dzie. Nasta\u0142y czasy prze\u015bladowania za sam fakt przynale\u017cno\u015bci do Narodu Polskiego.<\/p>\r\n

\u00a0Kiedy was wywie\u017ali na Sybir?<\/strong><\/p>\r\n

Mam ju\u017c uko\u0144czone 91 lat \u017cycia, ale pami\u0119tam ten dzie\u0144 jakby to by\u0142o wczoraj! 10 lutego 1940 roku weszli do nas bez pukania\u00a0 o sz\u00f3stej rano funkcjonariusze NKWD i powiedzieli, \u017ce mamy dwie godziny na spakowanie si\u0119, bo poci\u0105g ju\u017c zosta\u0142 podstawiony na stacj\u0119 Przemy\u015blany! Jeden z tych Rosjan by\u0142 ludzki i doradzi\u0142, aby przede wszystkim zabra\u0107 ze sob\u0105 pi\u0142\u0119, siekiery, no\u017ce, m\u0142otki, narz\u0119dzia i ciep\u0142e ubrania, bo to si\u0119 nam przyda do prze\u017cycia w tajdze na Syberii. Mia\u0142em wtedy 19 lat, a brat Mietek zaledwie 10. Sowieci mieli dok\u0142adn\u0105 list\u0119 wszystkich cz\u0142onk\u00f3w rodziny. Wyczytali rodzic\u00f3w Jana i Mari\u0119, brata J\u00f3zefa z \u017con\u0105 i ich dwoje dzieci, kt\u00f3re mia\u0142y zaledwie 2 i 4 lata. \u0179ona J\u00f3zefa by\u0142a Ukraink\u0105, ale to jej nie pomog\u0142o unikn\u0105\u0107 Syberii, bo wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Polaka i to stanowi\u0142o wystarczaj\u0105c\u0105 win\u0119! Brata Antoniego i siostry Rozali\u0119 oraz Mari\u0119 te\u017c wsadzili do bydl\u0119cego wagonu. Siostra Anna unikn\u0119\u0142a wyw\u00f3zki, gdy\u017c wysz\u0142a za m\u0105\u017c i mia\u0142a ju\u017c inne nazwisko. Najbardziej tragiczna sprawa by\u0142a z bratem Janem, bo on by\u0142 akurat we Lwowie, gdy aresztowali jego \u017con\u0119 z dzie\u0107mi w wieku 6 i 10 lat. Poci\u0105g jednak sta\u0142 ca\u0142y dzie\u0144 na stacji i Jan zd\u0105\u017cy\u0142 przyjecha\u0107 ze Lwowa i dobrowolnie si\u0119 zg\u0142osi\u0142, bo nie chcia\u0142 zostawi\u0107 \u017cony i dzieci na pastw\u0119 losu.<\/p>\r\n

\u00a0Jak wygl\u0105da\u0142a podr\u00f3\u017c?<\/strong><\/p>\r\n

Strasznie! Jechali\u015bmy przez miesi\u0105c w towarowych wagonach, gdzie nie by\u0142o ani \u0142awek, ani nawet odrobiny s\u0142omy czy siana, natomiast zamiast ubikacji by\u0142a tylko dziura w pod\u0142odze. W ka\u017cdym wagonie by\u0142o po 44 osoby. Nie wypuszczali nas na \u017cadne spacery, ani nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 nigdzie przez miesi\u0105c\u00a0 wyk\u0105pa\u0107.<\/p>\r\n

Codziennie rano i wieczorem by\u0142 post\u00f3j i dawali 4 wiadra wody na wagon, wiadro w\u0119gla i czasami wiadro kaszy, polanej jakim\u015b olejem. Wyj\u015b\u0107 z wagon\u00f3w mogli tylko dy\u017curni, kt\u00f3rych ostrzegano, \u017ce jak zrobi\u0105 krok w lewo albo krok w prawo, to zostan\u0105 zastrzeleni. Zdarza\u0142y si\u0119 jednak ucieczki. Wiele os\u00f3b umiera\u0142o z wyczerpania lub z powodu chor\u00f3b.<\/p>\r\n

\u00a0Jak wygl\u0105da\u0142y pogrzeby?<\/strong><\/p>\r\n

Nie by\u0142o \u017cadnych pogrzeb\u00f3w! Gdy dy\u017curny zg\u0142osi\u0142, \u017ce kto\u015b umar\u0142, to przychodzili radzieccy funkcjonariusze, pakowali cia\u0142o do worka i wyrzucali na peron. Nikt nigdy si\u0119 nie dowiedzia\u0142 gdzie tych ludzi pochowano i nikt nie wie gdzie s\u0105 teraz ich groby! <\/p>\r\n

\u00a0Gdzie w ko\u0144cu dojechali\u015bcie?<\/strong><\/p>\r\n

Wysadzono nas w tajdze w Irkutskaja Ob\u0142ast Nr1. M\u0119\u017cczy\u017ani musieli prowadzi\u0107 wyr\u0119b lasu, a kobiety zbiera\u0142y do wiader \u017cywic\u0119. Za tak\u0105 prac\u0119 dostawali\u015bmy zap\u0142at\u0119 w postaci 400 Gram chleba na ca\u0142\u0105 dob\u0119. Kto nie pracowa\u0142, to nie dostawa\u0142 nic i by\u0142y tragedie w rodzinach wielodzietnych, bo niekt\u00f3rzy rodzice musieli decydowa\u0107 kt\u00f3re dziecko jest na tyle silne, \u017ce mo\u017ce prze\u017cy\u0107, a kt\u00f3re ju\u017c nie ma szans. Mas\u0119 dzieci umiera\u0142o z g\u0142odu i Rosjan to nic nie obchodzi\u0142o. Brat Mietek mia\u0142 dopiero 10 lat, ale te\u017c musia\u0142 pracowa\u0107, aby prze\u017cy\u0107 w \u015brodku syberyjskiej tajgi. Byli bezwzgl\u0119dni wobec Polak\u00f3w. Nie wolno by\u0142o si\u0119 oddala\u0107 od miejsca wyr\u0119bu. Brat Antek odwiedzi\u0142 innego brata, kt\u00f3ry karczowa\u0142 las 1 km od naszego miejsca pobytu, to go natychmiast zamkn\u0119li do wi\u0119zienia! Nie by\u0142o termometr\u00f3w, a mr\u00f3z by\u0142 taki, \u017ce ci\u0119\u017cko by\u0142o oddycha\u0107. Pomiar temperatury by\u0142 nast\u0119puj\u0105cy: gdy splun\u0105\u0142e\u015b i na \u015bnieg upad\u0142a kostka lodu, to oznacza\u0142o, \u017ce ju\u017c jest poni\u017cej minus 40 stopni Celsjusza.<\/p>\r\n

\u00a0Czy tam byli wywiezieni tylko Polacy?<\/strong><\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wnie Polacy i ich rodziny. Na przyk\u0142ad \u017con\u0105 brata Jana by\u0142a Niemka ze starej rodziny dawnych kolonist\u00f3w sprowadzonych jeszcze za czas\u00f3w cara. Zim\u0105 1940 roku hitlerowcy byli jeszcze sojusznikami Stalina i upomnieli si\u0119 o swoj\u0105 rodaczk\u0119. Przysz\u0142o NKWD i zaproponowa\u0142o jej mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu poci\u0105giem osobowym do Rzeszy, jednak bez m\u0119\u017ca, kt\u00f3ry jest Polakiem. Dumna Niemka odm\u00f3wi\u0142a, bo stwierdzi\u0142a, \u017ce skoro m\u0105\u017c jej nie zostawi\u0142 samej w poci\u0105gu na Sybir, to ona te\u017c nie zostawi m\u0119\u017ca samego na wygnaniu! Takie to zdarza\u0142y si\u0119 niewiarygodne historie na Sybirze. Ale to nie koniec. W lecie 1940 roku uda\u0142o mi si\u0119 wraz z bratem Antonim uciec z tajgi i przez sze\u015b\u0107 dni pod\u0105\u017cali\u015bmy pieszo na zach\u00f3d. Dotarli\u015bmy wreszcie do jakiego\u015b dworca kolejowego i wsiedli\u015bmy do poci\u0105gu jad\u0105cego w kierunku Europy. Mieli\u015bmy pecha, bo stacj\u0105 docelow\u0105 okaza\u0142 si\u0119 jaki\u015b radziecki gu\u0142ag. Po wielogodzinnych przes\u0142uchaniach NKWD odstawi\u0142o nas do wi\u0119zienia Irkutskaja tiurma nomir adin<\/em>, gdzie siedzieli\u015bmy z bratem Antkiem r\u00f3wno rok! W ten spos\u00f3b ze zwyk\u0142ego zes\u0142a\u0144ca sta\u0142em si\u0119 wi\u0119\u017aniem radzieckiego krymina\u0142u.<\/p>\r\n

Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce Rosjanie mieli doskona\u0142\u0105 ewidencj\u0119 i dok\u0142adne charakterystyki wi\u0119\u017ani\u00f3w, bo gdy Hitler uderzy\u0142 na ZSRR, to z dnia na dzie\u0144 przestali\u015bmy by\u0107 kryminalistami i nawet poinformowali nas, \u017ce mo\u017cemy wst\u0105pi\u0107 do Wojska Polskiego. Wkr\u00f3tce potem pozna\u0142em wspania\u0142ego dow\u00f3dc\u0119 W\u0142adys\u0142awa Andersa. Z Irkucka pojechali\u015bmy do Iranu, gdzie dostali\u015bmy wreszcie je\u015b\u0107 do syta!<\/p>\r\n

\u00a0To wtedy nie dali wam jeszcze broni? <\/strong><\/p>\r\n

Dzisiaj si\u0119 o tym nie pisze, ale Polacy ewakuowani z ZSRR do Iranu byli tak skrajnie wychudzeni i wyczerpani, \u017ce my\u015bleli g\u0142\u00f3wnie o chlebie i dopiero gdy po jakim\u015b czasie normalnego wy\u017cywienia, doszli do si\u0142 mogli, zacz\u0105\u0107 \u0107wiczenia kondycji. Dla nas najwa\u017cniejszym by\u0142o, \u017ce dostali\u015bmy polskie mundury i wydostali\u015bmy si\u0119 z tego piek\u0142a Kraju Rad, a ochota do walki o Polsk\u0119 by\u0142a ca\u0142y czas i ka\u017cdy chcia\u0142 tej niepodleg\u0142ej Polski.<\/p>\r\n

\u00a0Czeka\u0142a was nowa tu\u0142aczka?<\/strong><\/p>\r\n

To ju\u017c nie by\u0142a tu\u0142aczka, bo W\u0142adys\u0142aw Anders by\u0142 dla nas jak ojciec i niczego nam nie brakowa\u0142o, ani jedzenia, ani okrycia, ani \u015brodk\u00f3w higieny osobistej. Z Iranu przedostali\u015bmy si\u0119 do Iraku, potem do Palestyny i wreszcie do Egiptu, gdzie ju\u017c \u0107wiczyli\u015bmy w pe\u0142nym uzbrojeniu.\u00a0<\/p>\r\n

Kiedy stoczyli\u015bcie pierwsz\u0105 bitw\u0119 z hitlerowcami? <\/strong><\/p>\r\n

Wkroczyli\u015bmy do boju o Monte Cassino 11 maja 1944 roku, kt\u00f3r\u0105 to ofensyw\u0119 alianci okre\u015blali jako bitw\u0119 o Rzym!<\/p>\r\n

Czyli takie surowe wojsko, z\u0142o\u017cone w wi\u0119kszo\u015bci z zes\u0142a\u0144c\u00f3w na Sybir skierowano na najtrudniejszy odcinek frontu we W\u0142oszech?\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\r\n

To nie by\u0142o surowe wojsko, lecz dobrze ju\u017c wyszkoleni i wy\u0107wiczeni polscy \u017co\u0142nierze o waleczno\u015bci niepor\u00f3wnywalnej z \u017cadn\u0105 inn\u0105 armi\u0105, bo kto przeszed\u0142 Sybir, a potem przemaszerowa\u0142 przez kawa\u0142 Azji a\u017c do Egiptu, to w Europie ju\u017c nic nie mog\u0142o go zaskoczy\u0107! Moi bracia J\u00f3zef i Antek te\u017c walczyli o Monte Cassino w II Korpusie Polskim pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a W\u0142adys\u0142awa Andersa ! To by\u0142a bardzo krwawa bitwa, podczas kt\u00f3rej zgin\u0119\u0142o ok.1000 naszych rodak\u00f3w. Polacy zdobyli Monte Cassino 18 maja 1944 roku i przez kilka godzin \u0142opota\u0142a na ruinach klasztoru tylko bia\u0142o-czerwona flaga i proporzec 12. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Podolskich. Dopiero na rozkaz gen. Andersa powieszono r\u00f3wnie\u017c flag\u0119 brytyjsk\u0105.\u00a0 W samo po\u0142udnie 18 maja 1944 roku jeden z\u00a0 \u017co\u0142nierzy II Korpusu Polskiego odegra\u0142 na wzg\u00f3rzu Monte Cassino hejna\u0142 mariacki .<\/p>\r\n

A jaki los spotka\u0142 najm\u0142odszego\u00a0 brata? <\/strong><\/p>\r\n

Mietek by\u0142 jeszcze za m\u0142ody, aby p\u00f3j\u015b\u0107 do wojska. Trafi\u0142 do Kazachstanu do miejscowo\u015bci Czu nad rzek\u0105 Czu niedaleko chi\u0144skiej granicy. Dali go do ko\u0142chozu Uzka Dojka. W ko\u0142chozie dostawa\u0142 20 dekagram\u00f3w\u00a0 m\u0105ki na dzie\u0144. Rosjanie pozwolili mu opu\u015bci\u0107 ZSRR dopiero w 1946 roku i wtedy dopiero przejecha\u0142 do Jeleniej G\u00f3ry. Nie chcieli go wtedy przyj\u0105\u0107 do szko\u0142y bo mia\u0142 szesna\u015bcie lat i nikogo nie obchodzi\u0142o, \u017ce dzieci\u0144stwo sp\u0119dzi\u0142 na Syberii i w Kazachstanie. Dopiero jaki\u015b przedwojenny pedagog si\u0119 zlitowa\u0142 i pom\u00f3g\u0142 mu zapisa\u0107 si\u0119 do szko\u0142y z m\u0142odszymi dzieciakami.<\/p>\r\n

Czy Anglicy podzi\u0119kowali wam za\u00a0 m\u0119stwo pod Monte Cassino? <\/strong><\/p>\r\n

\u00a0 Nie dopu\u015bcili nas nawet do udzia\u0142u w defiladzie zwyci\u0119stwa zaraz po zako\u0144czonej wojnie.<\/p>\r\n

Mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce nie bardzo wiedzieli co z Wojskiem Polskim zrobi\u0107 na terenie Anglii i dlatego rozwi\u0105zali nasze oddzia\u0142y. Cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy skierowali do Kanady, gdzie spotka\u0142 ich trudny los wyrobnik\u00f3w na farmach i musieli wszystko zaczyna\u0107 praktycznie od zera. Ja trafi\u0142em najpierw do Szkocji, a potem do Anglii, znalaz\u0142em prac\u0119 i o\u017ceni\u0142em si\u0119. Przez ca\u0142e \u017cycie broni\u0119 dobrego imienia Polski i nikt przy mnie nigdy nie o\u015bmieli\u0142 si\u0119 w Londynie m\u00f3wi\u0107 \u017ale o Polakach, bo ja na to nie pozwol\u0119! Polacy, kt\u00f3rzy pozostali w Anglii, po wojnie bardzo starali si\u0119 o dobry wizerunek naszej Ojczyzny. Otrzyma\u0142em odznaczenia brytyjskie i rz\u0105d Anglii zacz\u0105\u0142 finansowa\u0107 wyjazdy kombatant\u00f3w na rocznicowe obchody zwyci\u0119stwa pod Monte Cassino. Ka\u017cdy \u017co\u0142nierz, kt\u00f3ry bra\u0142 udzia\u0142 w bitwie otrzymuje 700 funt\u00f3w na wyjazd do W\u0142och na obchody rocznicowe. Nie ma wielkich formalno\u015bci, wystarczy zg\u0142osi\u0107 ochot\u0119 na wyjazd i poda\u0107 sw\u00f3j stopie\u0144 wojskowy oraz nazwisko i imi\u0119, a oni ju\u017c wiedz\u0105 kto walczy\u0142 w armii Andersa.<\/p>\r\n

\u00a0Czy Rosjanie przeprosili za wyw\u00f3zk\u0119 na Sybir?\u00a0 <\/strong><\/p>\r\n

Nie, nikt nie przeprosi\u0142 nikogo z Polak\u00f3w za zes\u0142anie w g\u0142\u0105b Azji i rabunek ca\u0142ych maj\u0105tk\u00f3w na Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej. Za czas\u00f3w ZSRR, to nawet by\u0142 zakaz pisania o tych zsy\u0142kach na Sybir po 17 wrze\u015bnia 1939roku w podr\u0119cznikach historii Polski! Obecna Rosja te\u017c zes\u0142a\u0144c\u00f3w na Sybir nie przeprasza.<\/p>\r\n

Czy wsp\u00f3\u0142czesne w\u0142adze Rosji przyzna\u0142y mo\u017ce jakie\u015b odszkodowania za prac\u0119 przymusow\u0105 na Sybirze ? <\/strong><\/p>\r\n

Ani mnie ani nikomu z mojej rodziny, czy moich znajomych, w\u0142adze Rosji \u017cadnego odszkodowania nie wyp\u0142aci\u0142y za kator\u017cnicz\u0105 prac\u0119 w Azji.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119<\/strong>.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\r\n

Rajmund Pollak<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rozmowa ze Stanis\u0142awem M\u0119cnerem, przeprowadzona przez Rajmunda Pollaka.\u00a0 Ju\u017c coraz mniej autentycznych zes\u0142a\u0144c\u00f3w na Sybir \u017cyje po\u015br\u00f3d nas. To prawda. Przyjecha\u0142em do Bielska-Bia\u0142ej z Londynu, aby odwiedzi\u0107 gr\u00f3b brata Mieczys\u0142awa i jego rodzin\u0119. Urodzi\u0142em si\u0119 w 1921 roku, a we wrze\u015bniu 1939 roku wkroczy\u0142a do miasta Przemy\u015blany w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim armia sowiecka. Rosyjscy oficerowie powiedzieli, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[66,188,50,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59594"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59594"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59594\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}