{"id":59447,"date":"2012-08-05T19:01:02","date_gmt":"2012-08-05T23:01:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=59447"},"modified":"2012-08-05T19:01:02","modified_gmt":"2012-08-06T00:01:02","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=59447","title":{"rendered":"G\u00fcnter Grass: Izrael to zagro\u017cenie"},"content":{"rendered":"

W kwietniu tego roku medialn\u0105 burz\u0119 w Niemczech wywo\u0142a\u0142 jeden z najbardziej prominentnych cz\u0142onk\u00f3w Grupy 47, tej – jak j\u0105 okre\u015bli\u0142 kiedy\u015b Martin Walser – \u201ekliki \u017c\u0105dnej w\u0142adzy \u201d, G\u00fcnter Grass<\/strong>, kt\u00f3ry kilka lat temu dokona\u0142 coming-outu przyznaj\u0105c si\u0119 do s\u0142u\u017cby w Waffen-SS. Autor Psich lat<\/em><\/strong>, przypominaj\u0105c sobie swoje pacyfistyczne zaanga\u017cowanie z lat 80. napisa\u0142 wiersz Co musi zosta\u0107 powiedziane<\/em><\/strong> i opublikowa\u0142 go w liberalno-lewicowej \u201eS\u00fcddeutsche Zeitung\u201d (oraz innych gazet za granic\u0105) w \u015brod\u0119 Wielkiego Tygodnia (w kontek\u015bcie pokojowych Marszy Wielkanocnych), w kt\u00f3rym uzna\u0142 Izrael za zagro\u017cenie dla pokoju \u015bwiatowego.<\/p>\r\n

Przytoczmy kilka g\u0142os\u00f3w z niemieckiej prawicy. Reprezentuj\u0105cy oficjaln\u0105 \u201eneokonserwatywn\u0105\u201d centroprawic\u0119 Thomas Schmid<\/strong> (\u201dDie Welt\u201d) napisa\u0142 m.in., \u017ce Grass nie zna umiaru w polemicznej agresywno\u015bci, \u017ce stylizuje si\u0119 na odwa\u017cnego, a jest egocentrykiem, ilustruj\u0105cym proces jak antyfaszyzm na ko\u0144cu \u0142\u0105czy si\u0119 z tym, przeciwko czemu kiedy\u015b wyrusza\u0142 do walki. Grass spocz\u0105\u0142 na laurach, sw\u00f3j obraz \u015bwiata uczyni\u0142 szczelnym i zamurowa\u0142 do\u0144 okna, on zawsze mia\u0142 racj\u0119, z krytyk\u0105 poczyna\u0142 sobie autorytarnie; roztrwoni\u0142 sw\u00f3j moralny i intelektualny kapita\u0142 przez sw\u00f3j up\u00f3r i powtarzanie wiecznie tego samego.<\/p>\r\n

Manfred Kleine-Hartlage<\/strong>, (\u201eDie Sezession\u201d, portal \u201eKorrektheiten\u201d) pisze, \u017ce przypadek Grassa jest wzorcowym przyk\u0142adem erefenowskiego \u201eshow-dyskursu\u201d, kt\u00f3rego wszyscy uczestnicy przewrzaskuj\u0105 si\u0119 nawzajem i przebijaj\u0105 w ob\u0142udzie, ka\u017cdy ob\u0142udnie oburza si\u0119 ob\u0142ud\u0105 przeciwnika, kt\u00f3ra jego w\u0142asn\u0105 ob\u0142ud\u0119 zagrzewa do boju i legitymizuje.<\/p>\r\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od wiersza tak s\u0142abego, \u017ce jego autorowi nale\u017ca\u0142oby odebra\u0107 nagrod\u0119 Nobla, kt\u00f3ry ju\u017c swoim tytu\u0142em \u201eCo musi by\u0107 powiedziane\u201d zapowiada jedno z owych \u201ez\u0142ama\u0144 tabu\u201d, polegaj\u0105cych na tym, \u017ce z heroiczn\u0105 min\u0105 wywa\u017ca si\u0119 otwarte drzwi. Potem meduzy wystawiaj\u0105 na pokaz swoj\u0105 twardo\u015b\u0107, dziwki p\u0142awi\u0105 si\u0119 w swojej cnotliwo\u015bci, ci zawsze p\u0142yn\u0105cy na fali prezentuj\u0105 si\u0119 jako ska\u0142y w kipieli, medialni suflerzy nie chc\u0105 s\u0142ysze\u0107 tekstu, kt\u00f3ry sami sufluj\u0105.<\/p>\r\n

W redakcjach w\u0142osy staj\u0105 d\u0119ba, nosy si\u0119 krzywi\u0105, czo\u0142a marszcz\u0105, z\u0119by szczerz\u0105, brwi unosz\u0105, k\u0105ciki ust opadaj\u0105; od czasu do czasu mruganie okiem, chce si\u0119 \u201epokaza\u0107 twarz\u201d, a poniewa\u017c si\u0119 takowej nie posiada, posi\u0142kuje si\u0119 grymasami. Te same media, kt\u00f3re swoj\u0105 natr\u0119tn\u0105 wulgarno-pacyfistyczn\u0105 gadanin\u0105 godz\u0105c\u0105 w Izrael, niszcz\u0105 zdolno\u015b\u0107 politycznego s\u0105du we w\u0142asnym narodzie, nagle irytuj\u0105 si\u0119 brakiem tej zdolno\u015bci.<\/p>\r\n

denuncjuje si\u0119 inaczej my\u015bl\u0105cychNa dodatek nie potrafi\u0105 nawet zrobi\u0107 dziecinnie prostej rzeczy – za pomoc\u0105 argument\u00f3w dowie\u015b\u0107, \u017ce Grass nie ma racji. Zamiast tego dyskutuje si\u0119 co mu wolno, a czego nie wolno powiedzie\u0107; taka to jest erefenowska tolerancja, zamiast na b\u0142\u0119dne czy g\u0142upie pogl\u0105dy odpowiedzie\u0107 argumentami, denuncjuje si\u0119 inaczej my\u015bl\u0105cych.<\/p>\r\n

Jedno przynajmniej trzeba zapisa\u0107 Grassowi na plus: swoj\u0105 polemik\u0105 ods\u0142oni\u0142 wewn\u0119trzn\u0105 sprzeczno\u015b\u0107 politycznie poprawnego, tj. zak\u0142amanego oficjalnego dyskursu w RFN. Cierniem w oku zachodnich \u201edobroludzi\u201d musi by\u0107 z konieczno\u015bci pa\u0144stwo kt\u00f3re: utrzymuje zdoln\u0105 do walki armi\u0119 i jej rzeczywi\u015bcie u\u017cywa przeciwko zagro\u017ceniom (\u201emilitaryzm!\u201d), przyjmuje tylko imigrant\u00f3w nale\u017c\u0105cych do w\u0142asnego narodu (\u201erasizm\u201d!), cz\u0142onk\u00f3w innego narodu regularnie wy\u0142aniaj\u0105cego ze swoich szereg\u00f3w terroryst\u00f3w wyklucza za pomoc\u0105 wysokiego p\u0142otu ze swojego terytorium pa\u0144stwowego (\u201eapartheid!\u201d), odmawia milionom muzu\u0142man\u00f3w osiedlenia si\u0119 na swoim terytorium (\u201eislamofobia!\u201d) i generalnie nie wykazuje najmniejszej sk\u0142onno\u015bci do pope\u0142nienia narodowego samob\u00f3jstwa.<\/p>\r\n

R\u00f3wnocze\u015bnie ci sami \u201edobroludzie\u201d, i nie tylko oni, \u201ereligi\u0119 Holocaustu\u201d podnie\u015bli do rangi religii pa\u0144stwowej, do kt\u00f3rej rytua\u0142\u00f3w nale\u017cy wyznawanie prawa Izraela do istnienia. Postawa b\u0119d\u0105ca nieuchronnym efektem tego samostworzonego dylematu polega na tym, by prawo Izraela do istnienia potwierdza\u0107 stereotypowymi frazesami, ale pot\u0119pia\u0107 praktyczne kroki przeze\u0144 podejmowane, aby to prawo sobie zagwarantowa\u0107.<\/p>\r\n

Niemiecka neuroza winy, pisze dalej Kleine-Hartlage, nad kt\u00f3rej umocnieniem Grass przez ca\u0142e \u017cycie ze wszystkich si\u0142 pracowa\u0142, rodzi coraz bardziej pokraczne emocjonalne twory: poniewa\u017c nie mo\u017cna \u017cy\u0107 pod ci\u015bnieniem permanentnego zbiorowego oskar\u017cania w\u0142asnego narodu, pr\u00f3buje si\u0119 uczyni\u0107 brzemi\u0119 l\u017cejszym za pomoc\u0105 kontroskar\u017cenia. Zbiorowa pod\u015bwiadomo\u015b\u0107 jako \u017ar\u00f3d\u0142o tego permanentnego oskar\u017cenia identyfikuje \u017byd\u00f3w. Poniewa\u017c jednak polemika przeciwko \u201e\u017bydom\u201d jest ob\u0142o\u017cona tabu, wyszukuje si\u0119 ersatz \u017byd\u00f3w w postaci pa\u0144stwa Izrael, kt\u00f3re z patosem si\u0119 oskar\u017ca, kiedy tylko polityczna poprawno\u015b\u0107 na to pozwoli, przy sta\u0142ych zapewnieniach, \u017ce nie ma to oczywi\u015bcie nic wsp\u00f3lnego z niech\u0119ci\u0105 do \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n

Profesjonalni bojownicy przeciwko antysemityzmowi zapewne dostrzegaj\u0105 ob\u0142ud\u0119 tych zapewnie\u0144, ale – zgodnie ze swoj\u0105 mentalno\u015bci\u0105 i ideologi\u0105, jak r\u00f3wnie\u017c z realizowan\u0105 przez siebie polityczn\u0105 misj\u0105 – nie pr\u00f3buj\u0105 racjonalnie wyja\u015bni\u0107 korzeni tego zjawiska, lecz odpowiadaj\u0105 na nie kontr-ob\u0142ud\u0105, identyfikuj\u0105c je jako \u201eantysemityzm\u201d tzn. irracjonalny i nieuzasadniony resentyment, kt\u00f3ry faktycznie ma zrozumia\u0142e powody – za kt\u00f3re ponadto oni sami s\u0105 wsp\u00f3\u0142odpowiedzialni.<\/p>\r\n

We\u017amy na przyk\u0142ad Centraln\u0105 Rad\u0119 \u017byd\u00f3w w Niemczech, kt\u00f3rej przewodnicz\u0105cy Dieter Graumann jaki\u015b czas temu za\u017c\u0105da\u0142, aby podczas zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 mistrzostw Europy w pi\u0142ce no\u017cnej niemiecka dru\u017cyna pi\u0142karska odwiedzi\u0142a ob\u00f3z w O\u015bwi\u0119cimiu, jego poprzedniczce Charlotte Knobloch w dwudziest\u0105 rocznic\u0119 upadku muru berli\u0144skiego nie wpad\u0142o do g\u0142owy nic lepszego jak wyra\u017cenie publicznie troski, aby uroczysto\u015bci nie zepchn\u0119\u0142y w cie\u0144 pami\u0119ci o \u201eNocy Kryszta\u0142owej\u201d.<\/p>\r\n

C\u00f3\u017c to znaczy? To znaczy, \u017ce z punktu widzenia Centralnej Rady \u017byd\u00f3w, kt\u00f3ra – co wa\u017cne – jawnie ro\u015bci sobie pretensje do reprezentowania wszystkich tutejszych \u017byd\u00f3w, nie mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 \u017cadnego powodu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by legitymizowa\u0107 odczuwanie przez Niemc\u00f3w jako nar\u00f3d zbiorowej rado\u015bci, dumy lub szacunku wobec samych siebie. Odczucia te trzeba natychmiast st\u0142umi\u0107 przypomnieniem o konieczno\u015bci przykl\u0119kni\u0119cia przed bo\u017ckiem \u201eWiecznej Winy\u201d. Nawet na stadion pi\u0142karski Niemcowi nie wolno wej\u015b\u0107 bez niewidzialnej koszuli pokutnej (je\u015bli mimo wszystko to czyni, to jest to owe \u201eniebezpiecze\u0144stwo \u201d, kt\u00f3re trzeba \u201ezdusi\u0107 w zarodku\u201d).<\/p>\r\n

Co chce nam powiedzie\u0107 ten, kt\u00f3ry tego od nas wymaga? \u0179e nar\u00f3d niemiecki nie ma prawa do rado\u015bci z w\u0142asnego istnienia? \u0179e samo istnienie tego narodu napawa go l\u0119kiem? \u0179e jest mu cierniem w oku? \u0179e Niemcy powinni przesta\u0107 istnie\u0107 jako nar\u00f3d? Tego typu wypowiedzi jak Graumanna czy Knobloch, a przytoczy\u0107 mo\u017cna by ich bez liku, nale\u017c\u0105 do sta\u0142ego repertuaru tej nieszcz\u0119snej Rady, kt\u00f3ra nie jest w stanie rozpozna\u0107 katastrofalnych skutk\u00f3w swojej polityki, nawet gdy ma je przed samym nosem.<\/p>\r\n

Od \u201ebadacza antysemityzmu\u201d Wolfganga Benza wiemy, \u017ce do Rady od dawna przychodzi mn\u00f3stwo list\u00f3w protestuj\u0105cych przeciwko tego rodzaju propagandzie; w swojej ksi\u0105\u017cce Co to jest antysemityzm, w rozdziale, wyj\u0105tkowo trafnie zatytu\u0142owanym, \u201eGniew patriot\u00f3w\u201d Benz ten, w najoczywistszy spos\u00f3b reaktywny, gniew, diabolizuje jako \u201eantysemityzm\u201d i tym samym zbywa jako nieuzasadniony, mimo i\u017c jego powody le\u017c\u0105 nie tylko jak na d\u0142oni, lecz on sam w swojej ksi\u0105\u017cce wymienia je i cytuje.<\/p>\r\n

Wielu Niemc\u00f3w, tak\u017ce ci, kt\u00f3rzy nawet sami przed sob\u0105 si\u0119 do tego nie przyznaj\u0105, odczuwaj\u0105 sta\u0142e wymachiwanie maczug\u0105 winy i bezustanne nawo\u0142ywanie do rozliczania z przesz\u0142o\u015bci\u0105 jako zbiorow\u0105 agresj\u0119 \u017byd\u00f3w przeciwko ich w\u0142asnemu narodowi. Pozbawiony umiaru \u201eantysyjonizm\u201d, zw\u0142aszcza lewicy, jest, nie na ostatku, subteln\u0105 zemst\u0105 wykorzenionych, kt\u00f3rym wpojono nienawi\u015b\u0107 do w\u0142asnego narodu.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie, doda\u0107 koniecznie nale\u017cy, \u017ce Centralna Rada \u017byd\u00f3w w Niemczech nie jest jedyn\u0105 instytucj\u0105 wymachuj\u0105c\u0105 maczug\u0105 winy, w RFN ca\u0142y przemys\u0142 – kt\u00f3rego w \u017cadnej mierze nie mo\u017cna nazwa\u0107 \u201e\u017cydowskim\u201d – \u017cyje z celebrowania kultu winy, na \u201eWiecznym P\u0142omieniu\u201d da si\u0119 upichci\u0107 niejedn\u0105 polityczn\u0105 zupk\u0119.<\/p>\r\n

Jest rzecz\u0105 zbyteczn\u0105 dociekanie, czy w przypadku Rady chodzi o \u015bwiadom\u0105 ob\u0142ud\u0119, czy te\u017c u pod\u0142o\u017ca prowadzonej przez ni\u0105 polityki, polegaj\u0105cej na wywo\u0142ywaniu wyraz\u00f3w wrogo\u015bci, aby je p\u00f3\u017aniej zdezinterpretowa\u0107 i pot\u0119pi\u0107 jako \u201eantysemityzm\u201d, le\u017cy nie\u015bwiadomy przymus odgrywania przyj\u0119tej roli, czyli pragnienie, aby raz na zawsze ustabilizowa\u0107 zinternalizowany obraz samego siebie jako wiecznie prze\u015bladowanej mniejszo\u015bci, kt\u00f3ry bez \u201eantysemityzmu\u201d musia\u0142by podlega\u0107 rewizji.<\/p>\r\n

Tak czy inaczej licha i wygodna jest polemika, odpowiadaj\u0105ca na jawn\u0105 g\u0142upot\u0119 i nieuczciwo\u015b\u0107 \u201ekrytyki Izraela\u201d uprawianej przez Grassa insynuowaniem mu \u201eantysemityzmu\u201d oraz kojarz\u0105ca j\u0105 z epizodem walki w szeregach Waffen-SS a udaj\u0105ca jednocze\u015bnie, i\u017c nie domy\u015bla si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ta (publicznie niewypowiedziana) \u201ewina\u201d s\u0142u\u017cby w Waffen-SS pcha\u0142a go przez dziesi\u0119ciolecia ku jej nadkompensacji kosztem w\u0142asnego narodu.<\/p>\r\n

\u0141atwizn\u0105 jest nieinterpretowanie krytyki Izraela przez Grassa jako wyrazu zbiorowej neurozy, zatem jako rezultatu trwaj\u0105cej od dziesi\u0119cioleci wojny psychologicznej, w kt\u00f3rej Centralna Rada bra\u0142a udzia\u0142 tak samo jak sam Grass, jak masowe media, elity polityczne, generalnie ka\u017cdy, kto sobie wywalczy\u0142 miejsce w medialnym cyrku i pragnie je zachowa\u0107.<\/p>\r\n

Nie zamierzam, pisze w zako\u0144czeniu swojego komentarza Kleine-Hartlage, stylizowa\u0107 si\u0119 na \u201e\u0142amacza tabu\u201d, zw\u0142aszcza \u017ce w \u201eo\u015bwieconym spo\u0142ecze\u0144stwie\u201d za oczywisto\u015b\u0107 uwa\u017ca si\u0119 nieuznawanie \u017cadnych tabu. Ale je\u015bli w obliczu zak\u0142amanego i skr\u0119powanego, naszpikowanego iluzjami, ob\u0142ud\u0105, psychologicznymi pu\u0142apkami \u201edyskursu\u201d rzeczywi\u015bcie jest co\u015b, co musi zosta\u0107 powiedziane, to w\u0142a\u015bnie to.<\/p>\r\n

Thorsten Hinz<\/strong> (\u201eJunge Freiheit”) uwa\u017ca \u017ce to, co rozgorza\u0142o wok\u00f3\u0142 do\u015b\u0107 niedorzecznego wiersza G\u00fcntera Grassa w og\u00f3le nie zas\u0142uguje na nazw\u0119 \u201edebaty”, Grass sformu\u0142owa\u0142 bardzo prost\u0105 opini\u0119 polityczn\u0105, domiesza\u0142 gar\u015b\u0107 autorefleksji, pokawa\u0142kowa\u0142 na wersy i rozpowszechni\u0142 w\u015br\u00f3d ludzi jako wiersz.<\/p>\r\n

Widzi nadci\u0105gaj\u0105ce niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce Izrael zaatakuje Iran broni\u0105 atomow\u0105, wywo\u0142a wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, a Niemcy, dostarczaj\u0105ce Izraelowi \u0142odzie podwodne, kt\u00f3re mo\u017cna wykorzysta\u0107 do ataku nuklearnego, staj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142winne i zostan\u0105 wci\u0105gni\u0119te w konflikt. To prawda, ze Iran jest demonizowany, podczas gdy w kwestii zbroje\u0144 atomowych stosuje si\u0119 podw\u00f3jn\u0105 miar\u0119, inn\u0105 dla Iranu, inn\u0105 dla Izraela, tr\u0105bi\u0105cego do ataku prewencyjnego. Kto zagwarantuje, \u017ce k\u0142amstwo na temat irackiej broni chemicznej si\u0119 nie powt\u00f3rzy?<\/p>\r\n

Z drugiej strony Grass w najmniejszej mierze nie oddaje sprawiedliwo\u015bci Izraelowi, nie chce dostrzec zagro\u017ce\u0144 i ryzyka, jakie na niego czyhaj\u0105; z jego wers\u00f3w przebija erefenowski brak zrozumienia dla pa\u0144stwa, kt\u00f3re potrafi broni\u0107 swojej sk\u00f3ry. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, chodzi o wysoce skomplikowan\u0105 i zagmatwan\u0105 sytuacj\u0119 polityczn\u0105, geopolityczn\u0105, wojskow\u0105, religijn\u0105 a tak\u017ce demograficzn\u0105, kt\u00f3rej \u017caden wiersz nie jest w stanie opisa\u0107.<\/p>\r\n

bezpiecze\u0144stwo Izraela jest cz\u0119\u015bci\u0105 niemieckiej racji stanuNie znaczy to jednak, \u017ce nie zawiera on pewnej politycznej tre\u015bci. To kanclerz Merkel swoj\u0105 deklaracj\u0105 w Knesecie, \u017ce bezpiecze\u0144stwo Izraela jest cz\u0119\u015bci\u0105 niemieckiej racji stanu, przyku\u0142a Niemcy – niczym wyznawczyni \u201ewierno\u015bci Nibelung\u00f3w\u201d – do polityki Izraela. Grass w niejasny i pokr\u0119tny spos\u00f3b wyrazi\u0142 rozpowszechnione niezadowolenie z tego faktu, za\u015b obawa, \u017ce jego postawa mo\u017ce cieszy\u0107 si\u0119 poparciem wi\u0119kszo\u015bci Niemc\u00f3w wywo\u0142uje u polityk\u00f3w i w mediach nerwowe, a niekiedy wr\u0119cz histeryczne, reakcje.<\/p>\r\n

Ani Grass, ani jego krytycy nie argumentuj\u0105 politycznie tylko moralnie; ich moralno\u015b\u0107 i \u201eracja stanu\u201d Merkel wspieraj\u0105 si\u0119 na metafizyce wzniesionej wok\u00f3\u0142 mord\u00f3w pope\u0142nionych na \u017bydach przez narodowych socjalist\u00f3w. Tego sedna problemu wprawdzie Grass nie sformu\u0142owa\u0142, ale nie\u015bwiadomie dotkn\u0105\u0142. W pierwszym rz\u0119dzie nie idzie o Izrael i Iran, lecz o schorza\u0142e centrum nerwowe w\u0142asnego kraju, o przymus \u201eci\u0105\u017c\u0105cego k\u0142amstwa\u201d, kt\u00f3rego zlekcewa\u017cenie poci\u0105ga za sob\u0105 jako kar\u0119 \u201ewerdykt antysemityzmu\u201d.<\/p>\r\n

C\u00f3\u017c, Grass przez wiele lat w\u0142asnor\u0119cznie budowa\u0142 duchowe wi\u0119zienie, przeciwko regulaminowi kt\u00f3rego teraz si\u0119 buntuje, pozostaj\u0105c jednak nadal jego wi\u0119\u017aniem, deklaruj\u0105cym, \u017ce chce nim by\u0107. To jest jasne, kiedy pisze o \u201emoim kraju\u201d i \u201ejego i tylko jego zbrodniach, kt\u00f3rych z niczym nie mo\u017cna por\u00f3wna\u0107\u201d; Grass ewokuje metafizyczn\u0105 zbrodni\u0119 i z niej wywodzi swoj\u0105 nieustaj\u0105c\u0105 wierno\u015b\u0107 Izraelowi.<\/p>\r\n

Aby, przebywaj\u0105c wewn\u0105trz tego diabelskiego kr\u0119gu, kt\u00f3rego nie mo\u017ce przekroczy\u0107, m\u00f3c jednak krytykowa\u0107 Izrael, musi mu insynuowa\u0107 planowanie absolutnej zbrodni: zag\u0142ady narodu ira\u0144skiego. Co jest po prostu \u015bmieszne. Czego mo\u017cemy si\u0119 z tego nauczy\u0107? Niczego, czego by\u015bmy ju\u017c wcze\u015bniej nie wiedzieli. W istocie rzeczy debata wok\u00f3\u0142 Grassa jest tylko kolejnym okr\u0105\u017ceniem w \u201eTotentanzu\u201d erefenowskiego dyskursu.<\/p>\r\n

Robin Classen<\/strong> (\u201eBlaue Narzisse\u201d) pisze, \u017ce moralista, historyk-amator w \u201ebrunatnej koszuli polakierowanej na czerwono\u201d wywo\u0142a\u0142 skandal i poruszenie swoj\u0105 marn\u0105 liryk\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z politycznych slogan\u00f3w, napisan\u0105 w chwili politycznej w\u015bciek\u0142o\u015bci. Do wysoce skomplikowanej sytuacji politycznej Grass podchodzi z narz\u0119dziami poj\u0119ciowymi i my\u015blowymi z dawnych czas\u00f3w, kiedy by\u0142 politycznym autorytetem.<\/p>\r\n

Za zas\u0142ug\u0119 poczyta\u0107 mu nale\u017cy publiczne wskazanie na skandaliczny fakt subwencjonowania przez niemieckiego podatnika \u0142odzi podwodnych dla Izraela. W 1999 roku stocznia w Kilonii zbudowa\u0142a dwa pierwsze statki dla Izraela – koszty w wysoko\u015bci 450 milion\u00f3w euro pokry\u0142 w stu procentach podatnik niemiecki. Potem dostarczono trzeci, dwa s\u0105 w budowie i w ci\u0105gu 2012 roku maj\u0105 zosta\u0107 dostarczone, umow\u0119 na dostaw\u0119 sz\u00f3stego w\u0142a\u015bnie podpisano – te cztery statki s\u0105 prawie dwa razy dro\u017csze ni\u017c dwa pierwsze a podatnik niemiecki pokrywa ich koszty w jednej trzeciej.<\/p>\r\n

Kierowany pod adresem Grassa zarzut antysemityzmu jest naci\u0105gany, ani etniczno\u015b\u0107 ani religia nie s\u0105 tematem wiersza, nawet antysyjonizmu nie ma, wszak Grass opowiada si\u0119 prawem Izraela do istnienia, jest to wy\u0142\u0105cznie krytyka polityki Izraela. W establishmencie niemieckim konsensus w kwestii pa\u0144stwa \u017cydowskiego nie istnieje, jako pierwsza z\u0142ama\u0142a go lewica, pos\u0142uguj\u0105ca si\u0119 logik\u0105 walki klasowej: skoro Palesty\u0144czycy s\u0105 biedni a \u017bydzi bogaci, to trzeba zawsze popiera\u0107 Palesty\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\r\n

Nic dziwnego, \u017ce SPD do\u015b\u0107 pow\u015bci\u0105gliwie zareagowa\u0142a na wiersza Grassa a Partia Lewicy wzi\u0119\u0142a go w obron\u0119. Swoj\u0105 krytyk\u0119 polityki Izraela musia\u0142 Grass os\u0142oni\u0107 tarcz\u0105 antyniemiecko\u015bci zbudowan\u0105 z historycznych dogmat\u00f3w narzuconych przez zwyci\u0119zc\u00f3w 1945 roku – wy\u0142\u0105czna wina za wywo\u0142anie wojny, niepor\u00f3wnywalno\u015b\u0107 niemieckich zbrodni, pierworodna wina przechodz\u0105ca z ojc\u00f3w na syn\u00f3w, czyli niezmywalne pi\u0119tno niemieckiego pochodzenia.<\/p>\r\n

Okoliczno\u015b\u0107, \u017ce wiersz zosta\u0142 wydrukowany przez \u201eS\u00fcddeutsche Zeitung\u201d a wszystkie inne gazety natychmiast wskoczy\u0142y do tego poci\u0105gu, \u015bwiadczy, zdaniem Classena, o tym, \u017ce by\u0142a to \u015bwiadoma prowokacja zaplanowana na wywo\u0142anie medialnej wrzawy. Jedyna pocieszaj\u0105ca rzecz w tej debacie to fakt, \u017ce w XXI wieku forma wiersza, nawet marnego, mo\u017ce wzbudzi\u0107 taki odd\u017awi\u0119k w opinii publicznej.<\/p>\r\n

Dieter Stein<\/strong> (\u201eJunge Freiheit”) pisze, \u017ce burzliwa, momentami histeryczna, debata tocz\u0105ca sie wok\u00f3\u0142 wiersza G\u00fcntera Grassa nie rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 z powodu niskiej jako\u015bci artystycznej utworu; zgorszenie wzbudzi\u0142a tre\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Wiersz, a raczej wst\u0119pniak albo list od czytelnika ubrany w wierszowan\u0105 form\u0119 – zajmuje si\u0119 gro\u017ab\u0105 wybuchu wojny na Bliskim Wschodzie; Grass ostrzega przed \u201epierwszym uderzeniem” Izraela i krytykuje dostaw\u0119 kolejnego niemieckiego okr\u0119tu podwodnego do Izraela, kt\u00f3ry jest w stanie przetransportowa\u0107 rakiety z g\u0142owicami nuklearnymi w pobli\u017ce Iranu.<\/p>\r\n

Ale jak zawsze chodzi o \u201ekwesti\u0119 niemieck\u0105”. O\u015bwi\u0119cim, Izrael, antysemityzm – wok\u00f3\u0142 tego rozgrywaj\u0105 si\u0119 w Niemczech wewn\u0119trzne walki polityczne, G\u00fcnter Grass na w\u0142asnej sk\u00f3rze odczuwa ciosy \u201eo\u015bwi\u0119cimsk\u0105 maczug\u0105” – broni, kt\u00f3rej sam cz\u0119sto i ch\u0119tnie u\u017cywa\u0142.<\/p>\r\n

Debata wok\u00f3\u0142 wiersza ujawnia nowe fronty zarysowuj\u0105ce si\u0119 w niemieckim \u017cyciu politycznym i ideologicznym. Dla jednych przedstawicieli klasy politycznej anachronizmem jest pa\u0144stwo, kt\u00f3re na swoich sztandarach wypisa\u0142o odwo\u0142anie si\u0119 do religii, prawo pochodzenia dla swoich obywateli i niez\u0142omna wol\u0119 narodowego samozachowania.<\/p>\r\n

Inni z kolei chowaj\u0105 si\u0119 za Izraelem, kiedy chc\u0105 argumentowa\u0107 przeciwko islamizacji Europy lub szukaj\u0105 argument\u00f3w uzasadniaj\u0105cych imperialne geopolityczne cele USA. By\u0107 mo\u017ce Grass, pomagaj\u0105c swoim nieudanym wierszem ujawni\u0107 si\u0119 tym nowym frontom, wni\u00f3s\u0142 pewien wk\u0142ad w wyj\u015bcie Niemc\u00f3w z samozawinionej niedojrza\u0142o\u015bci<\/p>\r\n

Hans Heckel<\/strong> (\u201ePreu\u00c3\u0178ische Allgemeine Zeitung\u201d) podaje, \u017ce wed\u0142ug sonda\u017cu \u201eFinancial Times Deutschland” 56% ankietowanych uzna\u0142o krytyk\u0119 Izraela przez Grassa za s\u0142uszn\u0105, dalsze 28% za wart\u0105 dyskusji, jedynie 16% by\u0142o przeciwko pisarzowi. Sk\u0105d bior\u0105 si\u0119 takie nastroje? Czy tylko upieranie si\u0119 przy prawie do wolno\u015bci krytykowania Izraela? Czy rzeczywisty l\u0119k o pok\u00f3j? A mo\u017ce to – jak utrzymuj\u0105 niekt\u00f3rzy krytycy Grassa – pozosta\u0142o\u015b\u0107 nigdy nieprzezwyci\u0119\u017conego antysemityzmu, kt\u00f3ry od 1945 roku zwalczono jedynie powierzchownie?<\/p>\r\n

Przypuszczalnie nic z tych rzeczy, racj\u0119 maj\u0105 raczej ci, kt\u00f3rzy podejrzewaj\u0105, i\u017c w skryto\u015bci ducha Niemcy ciesz\u0105 si\u0119, \u017ce kto\u015b \u201eIzraelczykom\u201d albo nawet \u201e\u017bydom\u201d \u201ewygarn\u0105\u0142 prawd\u0119 prosto w oczy\u201d. I te niejasne, ciemne uczucia nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z Bliskim Wschodem, natomiast wiele z klimatem politycznym i moralnym panuj\u0105cym w Niemczech. Ich istnienie \u015bwiadczy o jednym: niemiecka debata o rozrachunku z przesz\u0142o\u015bci\u0105, maj\u0105ca sk\u0142ania\u0107 do skruchy i wyci\u0105gni\u0119cia \u201enauki z historii\u201d, ugrz\u0119z\u0142a w bagnie ob\u0142udy i hipertroficznej moralno\u015bci. No i teraz b\u0142oto bryzga na wszystkie strony.<\/p>\r\n

T\u0119 debat\u0119 ludzie tacy jak Grass przez dziesi\u0119ciolecia kszta\u0142towali i ni\u0105 sterowali, powodowani hipertrofi\u0105 moraln\u0105 redukowali niemieck\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 do 12 lat re\u017cimu narodowosocjalistycznego. Z \u017ca\u0142oby i wstydu za \u015bmier\u0107 \u017cydowskich ofiar re\u017cimu narodowosocjalistycznego przekierowywali j\u0105 coraz bardziej w stron\u0119 rycza\u0142towego pot\u0119pienia wszystkich Niemc\u00f3w.<\/p>\r\n

Najbardziej ciemne owoce wida\u0107 od lat w Dre\u017anie, gdzie przeciwko paru nacjonalistycznym radyka\u0142om miejscy notable maszeruj\u0105 rami\u0119 w rami\u0119 z grupami demonstruj\u0105cymi nienawi\u015b\u0107 wobec wszystkiego co niemieckie pod plakatem \u201eDo it again, Harris!”. Jakie\u015b oburzenie? Jakie\u015b g\u0142osy pot\u0119pienia? Nic z tych rzeczy. Z tak\u0105 sam\u0105 zimn\u0105 oboj\u0119tno\u015bci\u0105, z tak\u0105 sam\u0105 nienawi\u015bci\u0105 traktuj\u0105 niemieckie ofiary bombardowa\u0144 i wyp\u0119dze\u0144, albo kobiety kt\u00f3re jako dziewcz\u0119ta wywieziono do gu\u0142agu, poniewa\u017c by\u0142y Niemkami, i kt\u00f3re dzisiaj jako stare kobiety ci\u0105gle czekaj\u0105 na odszkodowania.<\/p>\r\n

W tej mro\u017anej atmosferze samopot\u0119pienia nie wyro\u015bnie \u017cadne autentyczne wsp\u00f3\u0142czucie, nawet zdolno\u015b\u0107 do wczucia si\u0119 w niedole innych. Komu nie wolno w\u0142asnych umar\u0142ych, tak\u017ce publicznie jako nar\u00f3d, op\u0142akiwa\u0107, albo kto ju\u017c tego – jak m\u0142ode pokolenie Niemc\u00f3w – nie potrafi, temu pozostaj\u0105 puste, lizusowskie rytua\u0142y, albo hipermoralne pouczanie innych, nazywane \u201enapominaniem\u201d.<\/p>\r\n

Nienawi\u015b\u0107 i pogarda rodz\u0105 si\u0119 z samonienawi\u015bci i samopogardy, tak\u017ce ludzkie zimno przychodzi z wewn\u0105trz; ten kto lamentuje na przyk\u0142adzie Grassa, jak niewiele empatii maj\u0105 Niemcy dla Izraela czy generalnie \u017byd\u00f3w, ten szukaj\u0105c przyczyn powinien najpierw zbada\u0107 jak sami Niemcy obchodz\u0105 si\u0119 z samymi sob\u0105. Tam znajdzie odpowied\u017a.<\/p>\r\n

Bernhard Schaub<\/strong> z radykalno-prawicowej Akcji Europejskiej pisze, \u017ce nie jest zadaniem AE komentowanie ka\u017cdego jaja, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 gdacz\u0105ce kury Systemu, a to \u017ce Grass do tych kur nale\u017cy wie ka\u017cde dziecko – przez dziesi\u0119ciolecia anga\u017cowa\u0142 si\u0119 jako propagandysta SPD i pomocnik w kampaniach wyborczych. To, \u017ce kilka lat temu przyzna\u0142 si\u0119, i\u017c jako m\u0142ody ch\u0142opak na ochotnika zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do Waffen SS, nie tyle \u015bwiadczy przeciwko niemu, ale raczej \u017ale \u015bwiadczy o oficerach odpowiedzialnych za rekrutacj\u0119 do Waffen-SS, ale c\u00f3\u017c, widocznie wtedy brano ju\u017c kogo popadnie, wi\u0119c i Grass si\u0119 prze\u015blizn\u0105\u0142.<\/p>\r\n

Obecnie jako wypieszczone \u201esumienie narodu erefenowskiego\u201d<\/em><\/strong> wywo\u0142a\u0142 burz\u0119 w szklance wody, wyra\u017caj\u0105c swoje zatroskanie mo\u017cliwo\u015bci\u0105 pierwszego uderzenie Izraela na Iran. Ten wiersz to w sumie \u017caden wiersz, mo\u017ce dlatego, \u017ce, jak zdecydowa\u0142 jeden z estetyk\u00f3w 68 roku, \u201epo Auschwitz\u201d nie wolno ju\u017c pisa\u0107 wierszy.<\/p>\r\n

Troska o bezpiecze\u0144stwo \u015bwiata i istnienie narodu ira\u0144skiego jak\u017ce jest chwalebna, ale trzeba by\u0142o o tym my\u015ble\u0107 wcze\u015bniej, gdyby wraz z kolegami z Waffen-SS wygra\u0142 Pan, Panie Grass, wojn\u0119, to – uwa\u017ca Schaub – pok\u00f3j na \u015bwiecie nie by\u0142by zagro\u017cony. Albo gdyby po przegranej wojnie, stara\u0142 si\u0119 Pan o obiektywizm i oddanie sprawiedliwo\u015bci towarzyszom broni, to w\u00f3wczas wiele spraw potoczy\u0142oby si\u0119 inaczej, ale Pan, przez dziesi\u0119ciolecia by\u0142 w\u0142azidupcem Systemu; razem ze swoimi kompanami z \u201eniemieckiego\u201d \u017cycia literackiego i medialnego postara\u0142 si\u0119 Pan o to, \u017ce Pana w\u0142asny nar\u00f3d kompletnie si\u0119 zagubi\u0142 i sam siebie klasyfikuje jako nar\u00f3d zbrodniarzy a \u017byd\u00f3w jako wieczne, godne wsp\u00f3\u0142czucia ofiary historii \u015bwiatowej.<\/p>\r\n

To jest po prostu i zwyczajnie ob\u0142uda, kiedy Pan teraz przychodzi i si\u0119 moralnie oburza na izraelskie przygotowania do wojny. Je\u015bli Izrael i stoj\u0105ce za nim lobby uzna, \u017ce konieczne jest prewencyjne atomowe uderzenie na Iran, to nie odwiedzie ich od tego \u017caden biadol\u0105cy erefenowski literat, kt\u00f3ry przy ka\u017cdej okazji zaklina si\u0119, \u017ce jest przyjacielem Izraela i wrogiem samodzielnej i mocnej polityki niemieckiej.<\/p>\r\n

Jako \u017carliwy wyznawca \u201ereligii Holocaustu\u201d<\/em><\/strong>, musi Pan przyzna\u0107 \u017bydom prawo do podj\u0119cia wszelkich krok\u00f3w uznanych za niezb\u0119dne, aby \u201eco\u015b takiego\u201d nigdy si\u0119 ju\u017c nie zdarzy\u0142o. Kto m\u00f3wi A, ten musi tak\u017ce powiedzie\u0107 B, panie Grass, i o tyle pani Merkel, dostarczaj\u0105c Izraelczykom okr\u0119ty podwodne, jest konsekwentniejsza od Pana.<\/p>\r\n

Cytowany wy\u017cej Robin Classen<\/strong> z pisma \u201eBlaue Narzisse\u201d) podejrzewa, \u017ce sw\u00f3j \u201ewiersz\u201d Grass napisa\u0142 w chwili politycznej w\u015bciek\u0142o\u015bci. By\u0107 mo\u017ce, ale sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 u Grassa ta w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 na rz\u0105dz\u0105cych Izraelem a \u017cyczliwo\u015b\u0107 wobec rz\u0105dz\u0105cych Iranem? Mo\u017ce po prostu naogl\u0105da\u0142 si\u0119 niemieckiej telewizji.<\/p>\r\n

* * *<\/span><\/strong><\/center>\r\n

We wrze\u015bniu zesz\u0142ego roku konserwatywno-liberalny felietonista tygodnika \u201eDer Spiegel\u201d Jan Fleischhauer oceni\u0142, \u017ce Grassowi brakuje zdolno\u015bci politycznego s\u0105du. Niezapomniana jest scena, kiedy w 1990 roku podczas dyskusji telewizyjnej z Rudolfem Augsteinem Grass orzek\u0142, \u017ce musz\u0105 istnie\u0107 dwa pa\u0144stwa niemieckie ze wzgl\u0119du na niemieck\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Na to Augstein zimno zareplikowa\u0142: \u201eTo nie jest polityczny punkt widzenia, to jest religia\u201d<\/em><\/strong>. Grass, zdaniem Fleischhauera, g\u0142osi\u0142 pogl\u0105dy przeci\u0119tnie naiwne, niezamierzenie komiczne, a czasami tak bzdurne, \u017ce a\u017c w\u0142osy stawa\u0142y d\u0119ba na g\u0142owie, ale ani na moment nie traci\u0142 najwy\u017cszego mniemania o samym sobie; w\u0105tpliwo\u015bci, dystans, autoironia – to rzeczy Grassowi nieznane.<\/p>\r\n

Od 1965 roku kiedy zaintonowa\u0142 \u201eHymn na cze\u015b\u0107 Willy`ego”, sta\u0142o si\u0119 oczywist\u0105 rzecz\u0105 dla niemieckich reprezentant\u00f3w kultury, \u017ce nale\u017cy wyj\u015b\u0107 z mroku swoich pracowni i udowodni\u0107 \u201ezaanga\u017cowanie”. Jest oczywiste, \u017ce to ich \u201ezaanga\u017cowanie\u201d nie by\u0142o wcale tak bezinteresowne jak lubi\u0105 to sami przedstawia\u0107.<\/p>\r\n

W swoich wspomnieniach pisze Klaus Harpprecht [doradca kanclerza Brandta i autor jego przem\u00f3wie\u0144 – TG], \u017ce po zwyci\u0119stwie wyborczym w 1972 roku zastanawiano si\u0119 nad powo\u0142aniem narodowej fundacji; kierowa\u0107 mia\u0142 ni\u0105 Grass, oczekuj\u0105cy gratyfikacji za swoje zaanga\u017cowanie w wyborach. Brandt by\u0142 sceptyczny i wskazywa\u0142 na jego polityczne z\u0142udzenia. Notatka z 9 marca 1973 roku:<\/p>\r\n

\r\n

\u201eK (kanclerz) obawia si\u0119, czy aby G.G. nie wyskoczy z kt\u00f3rym\u015b ze swoich absurdalnych pomys\u0142\u00f3w, jak ten z czasu budowania muru, kiedy to zaproponowa\u0142, \u017ceby wszystkich Cygan\u00f3w Europy zwo\u0142a\u0107 do Berlina, bo jak wiadomo Cyganie rozszczelni\u0105 ka\u017cd\u0105 granic\u0119\u201d.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Kiedy Harpprecht odwiedzi\u0142 potem pisarza, skonstatowa\u0142 u niego \u201epewne rozgoryczenie\u201d, \u017ce ju\u017c go w Bonn nie potrzebuj\u0105 tak pilnie, jak sobie wyobra\u017ca\u0142: \u201eWydaje si\u0119, \u017ce oczekiwa\u0142 (i nadal oczekuje) konkretnej oferty pracy\u201d<\/em>, napisa\u0142 Harpprecht w notatce do Brandta: \u201eGryzie go, \u017ce tak rzadko widzi kanclerza, i nie chce zadowoli\u0107 si\u0119 godzinn\u0105 wizyt\u0105 od czasu do czasu\u201d<\/em>.<\/p>\r\n

Pisarze – konkluduje Fleischauer – to z regu\u0142y ludzie maj\u0105cy o sobie niezwykle pochlebne zdanie, i tak by\u0107 musi, poniewa\u017c w przeciwnym razie nie przetrwaliby pocz\u0105tk\u00f3w pe\u0142nych wyrzecze\u0144, kiedy sukces bynajmniej nie wydaje si\u0119 pewny. To jest dobre dla sztuki, ale zgubne dla os\u0105dzania \u015bwiata, co \u0142atwo mo\u017cna rozpozna\u0107 na przyk\u0142adzie Grassa.<\/p>\r\n

Tomasz Gabi\u015b<\/em><\/strong><\/p>\r\n

PRZEGL\u0104D NIEMIECKI – XIX cz. 1.<\/strong>
—
Pierwodruk: \u201eArcana\u201d, nr 105, 2012.<\/em><\/p>\r\n

Tomasz Gabi\u015b – Publicysta, t\u0142umacz, wydawca „Sta\u0144czyka”, uko\u0144czy\u0142 germanistyk\u0119 na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim. www.tomaszgabis.pl<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W kwietniu tego roku medialn\u0105 burz\u0119 w Niemczech wywo\u0142a\u0142 jeden z najbardziej prominentnych cz\u0142onk\u00f3w Grupy 47, tej – jak j\u0105 okre\u015bli\u0142 kiedy\u015b Martin Walser – \u201ekliki \u017c\u0105dnej w\u0142adzy \u201d, G\u00fcnter Grass, kt\u00f3ry kilka lat temu dokona\u0142 coming-outu przyznaj\u0105c si\u0119 do s\u0142u\u017cby w Waffen-SS. Autor Psich lat, przypominaj\u0105c sobie swoje pacyfistyczne zaanga\u017cowanie z lat 80. napisa\u0142 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[6],"tags":[61],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59447"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59447"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59447\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}