{"id":58600,"date":"2012-07-10T10:05:55","date_gmt":"2012-07-10T15:05:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=58600"},"modified":"2012-07-10T12:49:23","modified_gmt":"2012-07-10T17:49:23","slug":"dlaczego-wydano-jeden-dzien-iwana-denisowicza-patryk-pietrasik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=58600","title":{"rendered":"Dlaczego wydano „Jeden dzie\u0144 Iwana Denisowicza” – Patryk Pietrasik<\/em>"},"content":{"rendered":"

Debiutem Aleksandra So\u0142\u017cenicyna w oficjalnym obiegu by\u0142, wydany w 1962 roku, „Jeden dzie\u0144 Iwana Denisowicza”. Ksi\u0105\u017cka ta by\u0107 mo\u017ce by si\u0119 nie ukaza\u0142a gdyby nie usilne starania Aleksandra Twardowskiego (naczelnego pisma „Nowy mir”), lecz Twardowski nie m\u00f3g\u0142by – w \u00f3wczesnych czasach i pa\u0144stwie – pokusi\u0107 si\u0119 o samowolne wydrukowanie ksi\u0105\u017cki w gruncie rzeczy antysystemowej. By „Jeden dzie\u0144…” m\u00f3g\u0142 si\u0119 ukaza\u0107 zaaprobowa\u0107 musia\u0142o go Biuro Polityczne z Nikit\u0105 Chruszczowem na czele (jemu to w\u0142a\u015bnie przekaza\u0142 maszynopis Twardowski).<\/p>\r\n

Czemu zdecydowano si\u0119 podj\u0105\u0107 tak\u0105 decyzje? Przecie\u017c nie po to by pokaza\u0107 – dot\u0105d tak szcz\u0119tnie skrywan\u0105 prawd\u0119 – o pracy przymusowej w Zwi\u0105zku Radzieckim; o kator\u017cniczych obozach etc. \u00d3wczesne kierownictwo radzieckie nie mia\u0142o przecie\u017c tak\u017ce zamiaru liberalizowa\u0107 tego systemu. (Ludno\u015b\u0107 trzymano ca\u0142y czas w okowach o czym \u015bwiadczy\u0142yby ci\u0119\u017cko st\u0142umione bunty wcze\u015bniej w Norylsku, rok po wydaniu ksi\u0105\u017cki w Nowoczerkasku). Takie mrzonki sko\u0144czy\u0142y si\u0119 wraz z obaleniem \u0141awrientija Berii. Nie by\u0142y to te\u017c przecie\u017c pierwsze odg\u0142osy ,dalekiej jeszcze, g\u0142astnosti.<\/p>\r\n

Odpowied\u017a tkwi chyba w niezrozumieniu samej ksi\u0105\u017cki. Tu\u017c przed jej wydaniem odby\u0142 si\u0119 XXII Zjazd partii komunistycznej. By\u0142 on kolejnym etapem destalinizacji. Zdecydowano si\u0119 usun\u0105\u0107 cia\u0142o J\u00f3zefa Stalina z Mauzoleum (pochowano je pod murami Kremla) oraz zmieniono nazw\u0119 Stalingradu na Wo\u0142gograd. Ksi\u0105\u017cka Aleksandra So\u0142\u017cenicyna mia\u0142a – zdaniem kierownictwa radzieckiego pa\u0144stwa – wpisa\u0107 si\u0119 w ten nurt. By\u0107 mo\u017ce mia\u0142a by\u0107 te\u017c pewnego rodzaju przyk\u0142adem pierekowki znanej cho\u0107by zwielkich projekt\u00f3w ery stalinowskiej.<\/p>\r\n

Rzecz jasna – publicystyka Aleksandra So\u0142\u017cenicyna nie by\u0142a tylko antystalinowska lecz r\u00f3wnie\u017c antysystemowa. Dla autora „Oddzia\u0142u chorych na raka” stalinizm wywodzi\u0142 si\u0119 wprost z leninizmu a leninizm z marksizmu (odwrotnie uwa\u017ca\u0142 np. Lew Trocki twierdz\u0105c, \u017ce stalinizm zosta\u0142 oddzielony od leninizmu ,,rzek\u0105 krwi”. Tak na marginesie: Lew Trocki sam w pocz\u0105tkach rewolucji nadawa\u0142 bieg tej „rzece krwi”). Co do tego nie mia\u0142 \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci. \u015awiatu pokaza\u0142 to dopiero w przesz\u0142o dziesi\u0119\u0107 lat potem kiedy ukaza\u0142 si\u0119 „Archipelag Gu\u0142ag”. W czasie ukazania si\u0119 „Jednego dnia” my\u015blano raczej, \u017ce b\u0119dzie to ksi\u0105\u017cka tylko i wy\u0142\u0105cznie antystalinowska (gdyby my\u015blano inaczej nigdy by jej nie wydano). Na posiedzeniu Politbiura, na kt\u00f3rym zapad\u0142a decyzja o wydaniu ksi\u0105\u017cki, Chruszczow widz\u0105c op\u00f3r innych cz\u0142onk\u00f3w gremium mia\u0142 powiedzie\u0107 o prze\u0142amywaniu w sobie stalinowc\u00f3w.<\/p>\r\n

Pierekowka, „przekuwanie duszy” by\u0142a to pr\u00f3ba ukszta\u0142towania nowego radzieckiego cz\u0142owieka. Pierekowka – bardziej ni\u017c indoktrynacji obywateli – dotyczy\u0142a ,,nawracaniu” wi\u0119\u017ani\u00f3w, zw\u0142aszcza kryminalist\u00f3w. B\u0119d\u0105c w wi\u0119zieniu czy w obozie przechodzili oni reedukacje polegaj\u0105c\u0105 na staniu si\u0119 z bandyty – oczywi\u015bcie dzi\u0119ki pomocy funkcjonariusza obozu – wzorcowym obywatelem radzieckim. „Przekuwanie duszy” zazwyczaj ko\u0144czy\u0142o si\u0119 na wykryciu przez ,,nawr\u00f3conego” wi\u0119\u017ania spisku „zagra\u017caj\u0105cego w\u0142adzy radzieckiej” w obozie. Literatura okresu stalinizmu (czy wcze\u015bniejsza) dostarczy\u0142a mn\u00f3stwo przyk\u0142ad\u00f3w pierekowki na czele z „Kana\u0142em im. Stalina” zredagowanym przez Maksyma Gorkiego (jeden z rozdzia\u0142\u00f3w napisa\u0142 Bruno Jasie\u0144ski) czy adaptacji filmowych jak komedia Niko\u0142aja Pogodina „Arystokraci” (dotycz\u0105ca r\u00f3wnie\u017c Kana\u0142u Bia\u0142omorskiego). (Czy „sukcesom” pierekowki dano wiar\u0119 na Zachodzie osobny temat; do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce Bernard Shaw po wizycie w moskiewskim wi\u0119zieniu mia\u0142 rzec, co\u015b w rodzaju, \u017ce jedynym pragnieniem wi\u0119\u017ani\u00f3w, jest pragnienie mo\u017cliwo\u015bci pozostania w wi\u0119zieniu po odbyciu wyroku).<\/p>\r\n

Na czym mia\u0142a polega\u0107 pierekowka u So\u0142\u017cenicyna – i czy to w og\u00f3le jest mo\u017cliwe – by autor „ZagrodyMatriony” co\u015b takiego w swym dziele propagowa\u0142? Jest w „Jednym dniu…’ 'scena murowania. Iwan Denisowicz Szuchow podczas pracy po\u015bpiesza koleg\u00f3w, pracuje tak zawzi\u0119cie, \u017ce dziwi si\u0119 sygna\u0142owi do zako\u0144czenia pracy. Szkoda mu r\u00f3wnie\u017c zostawia\u0107 gotowej zaprawy i doka\u0144cza murowanie. Potem podziwia swoje dzie\u0142o: „A Szuchow – cho\u0107by go tam mia\u0142 konw\u00f3j psami zaszczu\u0107 – odbieg\u0142 par\u0119 krok\u00f3w i popatrzy\u0142. Nie\u017ale. Podszed\u0142 bli\u017cej, sprawdzi\u0142 mur w lewo, wprawo. Ech, oko – waserwaga! R\u00f3wniutko! R\u0119ka jeszcze si\u0119 nie starzeje”. Par\u0119 godzin p\u00f3\u017aniej, gdy ju\u017c zasypia na barakowej pryczy, rozmy\u015bla zadowolony: „Wiele mu si\u0119 tego dnia uda\u0142o: nie poszed\u0142 do karceru, brygady nie pognano na Socgorodok [znacznie ci\u0119\u017csz\u0105 budow\u0119], przy obiedzie podprowadzi\u0142 kasz\u0119, brygadzista dobrze za\u0142atwi\u0142 norm\u0119, dobrze si\u0119 Szuchowowi murowa\u0142o (…) I nie zachorowa\u0142, przetrzyma\u0142”. Wiele os\u00f3b zarzuca\u0142o So\u0142\u017cenicynowi, \u017ce fragmentem murowania pochwala kator\u017cnicz\u0105 prac\u0119 w obozie. Nawet w wiele lat potem Piotr Kuncewicz w ksi\u0105\u017cce „Goj patrzy na \u017byda”, pisz\u0105c o „magicznym my\u015bleniu ofiar” przypisuje Szuchowowi mentalno\u015b\u0107 niewolnika: „Niezmiernie wiele m\u00f3wi Jeden dzie\u0144 Iwana Denisowicza (…) kiedy bohater rozumuje w ten sam spos\u00f3b, jak jego nadzorcy i cieszy si\u0119, \u017ce plan zosta\u0142 wykonany. Niewolnik idealny”<\/p>\r\n

Lecz w scenie murowania nie o to chodzi. Jak laureat Nagrody Nobla t\u0142umaczy\u0142: gdyby Szuchow nie cieszy\u0142 si\u0119 z wykonywanej przez siebie pracy, gdyby nie m\u00f3g\u0142 zaj\u0105\u0107 swoich my\u015bli czym\u015b innym ni\u017c rozmy\u015blaniem nad swym losem to by si\u0119 powiesi\u0142 na pierwszej krokwi. Na tym polega\u0142 dramat milion\u00f3w ludzi w obozach – aby prze\u017cy\u0107 musieli odnale\u017a\u0107 sens w wykonywanej pracy, a przecie\u017c wzi\u0119to ich do oboz\u00f3w – w wi\u0119kszej mierze nie dlatego, \u017ce byli zagro\u017ceniem dla systemu – lecz by wykorzysta\u0107 ich przymusow\u0105 prac\u0119. A ju\u017c Szuchow na pewno nie by\u0142 niewolnikiem idealnym.<\/p>\r\n

Patryk Pietrasik<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Debiutem Aleksandra So\u0142\u017cenicyna w oficjalnym obiegu by\u0142, wydany w 1962 roku, „Jeden dzie\u0144 Iwana Denisowicza”. Ksi\u0105\u017cka ta by\u0107 mo\u017ce by si\u0119 nie ukaza\u0142a gdyby nie usilne starania Aleksandra Twardowskiego (naczelnego pisma „Nowy mir”), lecz Twardowski nie m\u00f3g\u0142by – w \u00f3wczesnych czasach i pa\u0144stwie – pokusi\u0107 si\u0119 o samowolne wydrukowanie ksi\u0105\u017cki w gruncie rzeczy antysystemowej. By […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58600"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58600"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58600\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}