{"id":58529,"date":"2012-07-08T10:09:31","date_gmt":"2012-07-08T15:09:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=58529"},"modified":"2012-07-08T10:09:31","modified_gmt":"2012-07-08T15:09:31","slug":"pokusa-%e2%80%9etradycjonalistycznego%e2%80%9d-nihilizmu-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=58529","title":{"rendered":"Pokusa \u201etradycjonalistycznego” nihilizmu – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Pojawi\u0142 si\u0119 ostatnimi czasy w niemainstreamowej, wi\u0119c autentycznie wolnej, przestrzeni wymiany my\u015bli bardzo wyrazisty nurt m\u0142odych autor\u00f3w przyznaj\u0105cych si\u0119 do tradycjonalizmu, i to w bardzo radykalnej, bezkompromisowej, nieprzejednanej wobec wszelkich postaci kulturowego i politycznego modernizmu wersji – tak bardzo nieprzejednanej, \u017ce sk\u0142onnej do szukania modernistycznych miazmat\u00f3w tam, gdzie ich nie ma, i jak najbli\u017cej siebie. Odrzucaj\u0105c przeto z wyra\u017anym wstr\u0119tem zasad\u0119 \u201enie ma wroga na prawicy\u201d, nie tylko tam w\u0142a\u015bnie go z nami\u0119tno\u015bci\u0105 wynajduj\u0105, ale jednocze\u015bnie okazuj\u0105 zdumiewaj\u0105c\u0105 pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107, ba! – wyra\u017an\u0105 sympati\u0119 – dla \u201eantysystemowej\u201d lewicy, i to w\u0142a\u015bnie tej najbardziej skrajnej. Ch\u0119tnie z nimi dyskutuj\u0119, bo s\u0105 oczytani, ch\u0142onni umys\u0142owo, inteligentni, maj\u0105 ciekawe spostrze\u017cenia i zasadniczo bliski mi spos\u00f3b my\u015blenia, ale pewne ich pomys\u0142y i analizy potrafi\u0105 wprowadzi\u0107 mnie w os\u0142upienie.<\/p>\r\n

Tu skupi\u0119 si\u0119 na jednym tylko w\u0105tku ich rozumowania i odczuwania, a mianowicie na zdecydowanie demonstrowanym antyokcydentalizmie. Wyra\u017ca si\u0119 on ju\u017c na samym poziomie leksykalnym, w cz\u0119sto u\u017cywanym a wysoce pogardliwym s\u0142owem \u201ezachodniactwo\u201d, kt\u00f3re, notabene<\/em>, wygl\u0105da na kalk\u0119 rosyjskiego \u201ezapadnictwa\u201d, co te\u017c pokazuje ich \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji.<\/p>\r\n

Krytycyzm wobec Zachodu – w sensie cywilizacyjnym oczywi\u015bcie – to naturalnie rzecz nie nowa, a nadto w zupe\u0142no\u015bci usprawiedliwiona. Ka\u017cdy, kto ma elementarn\u0105 wiedz\u0119 w tym zakresie, wie doskonale, \u017ce nale\u017cy on w\u0142a\u015bciwie do standardowego zestawu konserwatywnej, wzgl\u0119dnie tradycjonalistycznej (nie ma tu potrzeby wchodzi\u0107 w te subtelne dystynkcje, bo wiadomo, o jaki nurt chodzi) krytyki kultury, i to ju\u017c od kilkuset lat. My\u015bliciele antymodernistyczni spierali si\u0119 jedynie o to, kiedy Zach\u00f3d zacz\u0105\u0142 gni\u0107: czy – jak mniemali na pocz\u0105tku – dopiero w O\u015bwieceniu, czy – gdy stopniowo odkrywano coraz g\u0142\u0119bsze fundamenty nie\u0142adu – ju\u017c od wczesnonowo\u017cytnego czy nawet p\u00f3\u017ano\u015bredniowiecznego zerwania z tradycj\u0105 klasyczno-chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, wraz z nominalizmem i awerroizmem, a najbardziej radykalni (jak G\u00f3mez D\u00e1vila) zaatakowali nawet scholastyk\u0119 albo (jak Evola) antyimperialny papalizm. Generalnie jednak na tym poziomie nie ma sporu: to, \u017ce Zach\u00f3d nowoczesny i ponowoczesny jest nafaszerowany duchow\u0105 trucizn\u0105 – b\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie g\u0142\u00f3wnym wytw\u00f3rc\u0105 tej trucizny – stanowi dla ka\u017cdego tradycjonalisty oczywisto\u015b\u0107. Ka\u017cdemu z nich musi cierpn\u0105\u0107 sk\u00f3ra – bardziej nawet z obrzydzenia ni\u017c z przera\u017cenia – gdy s\u0142yszy zwrot \u201ewarto\u015bci zachodnie\u201d, bo jest pewne, \u017ce do tego zestawu nale\u017c\u0105 same obrzydliwo\u015bci i profa\u0144stwa, pocz\u0105wszy od \u201epraw cz\u0142owieka\u201d i \u201e\u015bwieckiego pa\u0144stwa\u201d, a sko\u0144czywszy na \u201eprawach reprodukcyjnych kobiet\u201d czy \u201er\u00f3wnouprawnieniu orientacji seksualnych\u201d.<\/p>\r\n

R\u00f3\u017cnica pojawia si\u0119 dopiero na poziomie \u201ezasadniczej intencji\u201d, to znaczy tego, jaki w\u0142a\u015bciwie jest cel tej krytyki: niszczycielski (a wi\u0119c w\u0142a\u015bnie nihilistyczny) czy uzdrowicielski? Czy zgni\u0142y, demoliberalny Zach\u00f3d nale\u017cy zniszczy\u0107, zatopi\u0107 jak jak\u0105\u015b mityczn\u0105 zepsut\u0105 Lemuri\u0119 lub spali\u0107 jak Sodom\u0119 i Gomor\u0119, aby potem m\u00f3c na trupie \u201ezachodniactwa\u201d zata\u0144czy\u0107 radosn\u0105 \u201etradycjonalistyczn\u0105 karmaniol\u0119\u201d, czy te\u017c idzie o to, aby go uleczy\u0107 i przywr\u00f3ci\u0107 go na tor, na kt\u00f3rym si\u0119 pocz\u0105\u0142, lecz potem z niego zboczy\u0142 i w ko\u0144cu si\u0119 wykolei\u0142. Dla tradycjonalisty katolickiego, rzymskiego<\/em> w pe\u0142ni znacze\u0144 tego s\u0142owa, Zach\u00f3d w swoim podstawowym znaczeniu to nie jego nowo\u017cytne i nowoczesne zwyrodnienie, lecz szczyt historycznego rozwoju cywilizacji chrze\u015bcija\u0144skiej (moi oponenci nie znosz\u0105 tego s\u0142owa, podobnie jak \u201ecywilizacja \u0142aci\u0144ska\u201d), pocz\u0105wszy od wykszta\u0142cenia si\u0119 tego poj\u0119cia wraz z renovatio Imperii Romanorum<\/em> przez Karola Wielkiego i papie\u017ca Leona III, kulminuj\u0105cy w \u015bredniowieczu, po czym – jak ju\u017c wiemy – zacz\u0105\u0142 si\u0119 stacza\u0107 po r\u00f3wni pochy\u0142ej. Mimo to, \u00f3w pierwotny sens s\u0142owa \u201eZach\u00f3d\u201d nadal zachowuje znaczenie i moc zobowi\u0105zuj\u0105c\u0105, bo jak pisa\u0142 Donoso Cort\u00c3\u00a9s (w swojej \u201ekatastroficznej\u201d przecie\u017c mowie o po\u0142o\u017ceniu Europy), poza chrze\u015bcija\u0144stwem, i to chrze\u015bcija\u0144stwem rzymskim, nie ma w\u0142a\u015bciwie cywilizacji (Grecja da\u0142a nam tylko wspania\u0142\u0105 kultur\u0119, kt\u00f3ra jest \u201elakierem\u201d cywilizacji), albowiem ono ucywilizowa\u0142o \u015bwiat poprzez trzy rzeczy: czyni\u0105c autorytet rzecz\u0105 nienaruszaln\u0105, czyni\u0105c pos\u0142usze\u0144stwo rzecz\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 oraz czyni\u0105c wyrzeczenie i ofiar\u0119 rzecz\u0105 bosk\u0105. Poza t\u0105 cywilizacj\u0105, cywilizacj\u0105 katolick\u0105, wszystko jest barbarzy\u0144stwem.<\/p>\r\n

C\u00f3\u017c natomiast – poza \u201ekreatywn\u0105 destrukcj\u0105\u201d Zachodu – proponuj\u0105 nam owi inni tradycjonali\u015bci, gardz\u0105cy tradycj\u0105 zachodni\u0105 i ani nie wierz\u0105cy, ani nie pragn\u0105cy, jak mo\u017cemy si\u0119 domy\u015bla\u0107 (cho\u0107 tego wprost nie m\u00f3wi\u0105), jej odrodzenia? Nie s\u0105 to propozycje zbyt konkretne, ale og\u00f3lny kierunek poszukiwa\u0144 rysuje si\u0119 do\u015b\u0107 wygodnie. \u015aladem wielkich poprzednik\u00f3w tego kierunku, zwracaj\u0105 sw\u00f3j wzrok ex oriente lux<\/em>, ku szeroko rozumianemu Wschodowi, tam upatruj\u0105c i kolebk\u0119 Tradycji (\u201ePierwotnej\u201d i uniwersalnej, to znaczy tak\u017ce ponadwyznaniowej, jak g\u0142osili prorocy \u201etradycjonalizmu integralnego\u201d), i jej wci\u0105\u017c bij\u0105ce serce. Raz mo\u017ce to by\u0107 Eurazja, raz islam, jeszcze innym razem wszystko to, co wytworzy\u0142 \u201earyjski\u201d duch subkontynentu indyjskiego. Jeszcze inni pasjonuj\u0105 si\u0119 ruchami indygenistycznymi w r\u00f3\u017cnych stronach \u015bwiata, albo wprost spo\u0142ecze\u0144stwami pierwotnymi, tu i \u00f3wdzie szcz\u0105tkowo zachowanymi. Jest w tym nawet co\u015b wzruszaj\u0105cego, tylko kompletnie nic z tego dla nas nie wynika, bo na przyk\u0142ad Maorysami nigdy nie byli\u015bmy, ani te\u017c nigdy si\u0119 nie staniemy. Tradycjonali\u015bci tego pokroju nieustannie k\u0142uj\u0105 nas w oczy podkre\u015blaniem, \u017ce czy to owe szcz\u0105tkowe spo\u0142eczno\u015bci, czy dojrza\u0142e cywilizacje Wschodu, s\u0105 wci\u0105\u017c jeszcze w du\u017cym stopniu tradycjonalistyczne, wsp\u00f3lnotowe, organiczne etc., podczas gdy Zach\u00f3d wszystko to zagubi\u0142. To prawda, ale co z tego? Czy mamy nie tylko przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do dobijania go przez jak\u0105\u015b al-Kaid\u0119 albo \u201eeurazyjc\u00f3w\u201d, ale i pow\u0119drowa\u0107 – nie tyle fizycznie, co duchowo, na Wsch\u00f3d? Tak jak mistrz tego my\u015blenia – Ren\u00c3\u00a9 Gu\u00c3\u00a9non, kt\u00f3ry rozpoznawszy wyschni\u0119cie \u201e\u015bwi\u0119tego cementu\u201d Zachodu, sta\u0142 si\u0119 muzu\u0142maninem?<\/p>\r\n

Jest to perspektywa niebezpieczna, a nawet zgubna, przede wszystkim dla duszy – unaocznia ona zreszt\u0105 wszystkie pu\u0142apki ponadkonfesyjnej \u201educhowo\u015bci\u201d, czego nie zdo\u0142a zag\u0142uszy\u0107 odmienianie przez wszystkie przypadki s\u0142\u00f3w \u201etranscendencja\u201d, \u201esacrum\u201d, \u201enuminosum\u201d i ca\u0142ego wokabularza religiologii por\u00f3wnawczej. Nikt, jak wiadomo, nie mo\u017ce przes\u0105dza\u0107 o niczyim pot\u0119pieniu, ale zdrowy rozum ka\u017ce sceptycznie zapatrywa\u0107 si\u0119 na przyk\u0142ad na mo\u017cliwo\u015b\u0107 zbawienia nieszcz\u0119snego Guenona – my\u015bliciela na pewno nietuzinkowego, ale po prostu b\u0142\u0105dz\u0105cego – bo tak opcja raczej jest ma\u0142o prawdopodobna w odniesieniu do kogo\u015b, kto chcia\u0142 jednocze\u015bnie by\u0107 ezoterycznym gnostykiem, katolickim integryst\u0105 i sufickim mistykiem, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce jest to do pogodzenia.<\/p>\r\n

Wykazywanie domniemanych przewag duchowych Orientu ma jeszcze jedn\u0105 s\u0142ab\u0105 stron\u0119, kt\u00f3r\u0105 doskonale wypunktowa\u0142 Henri Massis w swojej Obronie Zachodu<\/em> (D\u00c3\u00a9fense de l\u2019Occident<\/em>) przeciwko germa\u0144sko-synkretyczno-orientalnemu m\u0119tniactwu \u201eazjanisty\u201d von Keyserlinga. Pisz\u0105c o rzeczywistej i nieusuwalnej sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy Orientem a Okcydentem zauwa\u017ca\u0142: Sprzeczno\u015b\u0107 [ta] spoczywa w r\u00f3\u017cnicy idei, jak\u0105 ka\u017cdy z nich stwarza sobie o cz\u0142owieku i jego stosunku do wszech\u015bwiata. Na Zachodzie cz\u0142owiek chcia\u0142 by\u0107<\/strong>; nie godzi\u0142 si\u0119 on na zgubienie w rzeczach, na to, by osoba ludzka by\u0142a niczym innym, jak tylko przybud\u00f3wk\u0105 natury, kt\u00f3ra dla Azjaty roztacza si\u0119 w z\u0142udnych kszta\u0142tach \u017cyj\u0105cych i pogr\u0105\u017ca ca\u0142o\u015b\u0107 \u017cycia w otch\u0142ani olbrzymiej dwuznaczno\u015bci. Tego rodzaju op\u00f3r, oto co charakteryzuje Zach\u00f3d. Rozr\u00f3\u017cnianie, wyb\u00f3r – oto znami\u0119 jego my\u015bli, sformu\u0142owanej od najdawniejszych czas\u00f3w w klasycznym zdaniu Anaksagorasa: \u201ena pocz\u0105tku wszystko by\u0142o zmieszane; przysz\u0142a inteligencja, kt\u00f3ra postawi\u0142a ka\u017cd\u0105 rzecz na swoim miejscu\u201d<\/em>. Naturalnie, wiemy, \u017ce \u00f3w personalizm cywilizacji zachodniej te\u017c wykolei\u0142 si\u0119 w atomistyczny indywidualizm, w zatruty owoc \u201eautonomicznej jednostki\u201d. Nie zmienia to jednak prawdziwo\u015bci tego faktu, \u017ce cz\u0142owiek pe\u0142ny (arystotelesowski spoudaios<\/em>) jest jednocze\u015bnie osob\u0105 i cz\u0142onkiem wsp\u00f3lnoty, a dobrze urz\u0105dzona wsp\u00f3lnota nie poch\u0142ania i nie unicestwia osoby, tylko j\u0105 podnosi i wzbogaca. Tymczasem na Wschodzie jest wsp\u00f3lnota, tradycjonalizm, organicyzm itp., ale nigdzie nie ma osoby – to wy\u0142\u0105czny apana\u017c Zachodu i nie widz\u0119 \u017cadnego sensownego powodu, \u017ceby go si\u0119 wyzbywa\u0107 i nim pogardza\u0107.<\/p>\r\n

Prawdziwa Tradycja zatem to nie owe mityczne Agarthy, Szambale, Ultima Thule, poszukiwane przez ezoteryk\u00f3w. Trzeba powiedzie\u0107 jasno, \u017ce to wszystko s\u0105 zwyk\u0142e ba\u015bnie, lepsza lub gorsza literatura, a nie \u017cadna \u201ewy\u017csza duchowo\u015b\u0107\u201d. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, ch\u0119tnie przemielane w \u017carnach zgni\u0142ej, zachodniej popkultury. W autentycznej Tradycji nie ma nic a nic ezoterycznego. Jej \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 boskie i wyra\u017anie objawione, jej depozytariuszem jest jeden jedyny prawdziwy Ko\u015bci\u00f3\u0142, a jej inkarnacj\u0105 by\u0142y konkretne instytucje spo\u0142eczne i polityczne katolickiego Zachodu, na czele z tradycyjn\u0105 monarchi\u0105. Trzeba do nich wr\u00f3ci\u0107, trzeba nowej renovatio<\/em>, a nie pielgrzymek donik\u0105d przez nieistniej\u0105ce Czerwone Wrota.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Pierwodruk: \u201ePolonia Christiana\u201d, nr 26, maj – czerwiec 2012.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Pojawi\u0142 si\u0119 ostatnimi czasy w niemainstreamowej, wi\u0119c autentycznie wolnej, przestrzeni wymiany my\u015bli bardzo wyrazisty nurt m\u0142odych autor\u00f3w przyznaj\u0105cych si\u0119 do tradycjonalizmu, i to w bardzo radykalnej, bezkompromisowej, nieprzejednanej wobec wszelkich postaci kulturowego i politycznego modernizmu wersji – tak bardzo nieprzejednanej, \u017ce sk\u0142onnej do szukania modernistycznych miazmat\u00f3w tam, gdzie ich nie ma, i jak najbli\u017cej siebie. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58529"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58529"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58529\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58529"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58529"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58529"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}