{"id":58355,"date":"2012-07-04T20:54:36","date_gmt":"2012-07-05T01:54:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=58355"},"modified":"2012-07-04T20:54:36","modified_gmt":"2012-07-05T01:54:36","slug":"barbarzyncy-w-kulturze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=58355","title":{"rendered":"Barbarzy\u0144cy w kulturze"},"content":{"rendered":"

Z Ann\u0105 Chodakowsk\u0105, aktork\u0105 teatraln\u0105 i filmow\u0105, rozmawia Bogus\u0142aw R\u0105pa\u0142a<\/strong><\/em>

Nie wysz\u0142o z budow\u0105 autostrad i modernizacj\u0105 kolei, to mo\u017ce chocia\u017c z reformowaniem kultury temu rz\u0105dowi si\u0119 uda?<\/strong><\/p>\r\n

– Pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 s\u0142owami Heraklita: „Z\u0142ymi \u015bwiadkami s\u0105 oczy i uszy tego, kto ma dusz\u0119 barbarzy\u0144cy”. To m\u00f3j komentarz do reformy kulturalnej.<\/p>\r\n

Co ma jej Pani do zarzucenia?<\/strong><\/p>\r\n

– Najog\u00f3lniej chodzi w niej o to, \u017ceby maksymalnie sprywatyzowa\u0107 i skomercjalizowa\u0107 sztuk\u0119. A przecie\u017c m\u0105drzy ludzie wiedz\u0105, \u017ce tak nie wolno robi\u0107. W\u0142adza nie rozumie, \u017ce pewne gatunki sztuki wysokiej nigdy nie b\u0119d\u0105 tak dochodowe jak filmy czy koncerty na stadionach.

Dzi\u015b sztuk\u0119 traktuje si\u0119 jak produkt, kt\u00f3ry ma generowa\u0107 przede wszystkim zysk?<\/strong><\/p>\r\n

– To s\u0105 marzenia w\u0142adzy, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142 premier Donald Tusk w swoim expos\u00c3\u00a9. Szczeg\u00f3lnie intryguj\u0105co zabrzmia\u0142y jego s\u0142owa o „dogodnych warunkach dla rozwoju przemys\u0142\u00f3w kultury”. To wystarczy, \u017ceby zniszczy\u0107 i do ko\u0144ca zmarnotrawi\u0107 to, co wypracowali\u015bmy my, Polacy, przez minione stulecia. Bo sztuka wysoka, z natury swej elitarna, nigdy nie b\u0119dzie powszechnie po\u017c\u0105dana. Dzie\u0142o wyprodukowane przez przemys\u0142 kulturalny b\u0119dzie podporz\u0105dkowane prawom rynku. Tote\u017c aby to dzie\u0142o by\u0142o rentowne, musi spe\u0142nia\u0107 okre\u015blone warunki, takie jak standardowo\u015b\u0107, stereotypowo\u015b\u0107 i komunikatywno\u015b\u0107. Ale konsekwencj\u0105 jest deprawacja sztuki, kt\u00f3ra zamienia si\u0119 w towar i staje w szeregu innych d\u00f3br konsumpcyjnych. Tak nie mo\u017ce by\u0107.

Jak zmieni\u0142a si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 teatralna w ostatnich latach?<\/strong><\/p>\r\n

– Doprowadzaj\u0105c do prywatyzacji i komercjalizacji kultury, tracimy co\u015b, co jest najcenniejsze dla cz\u0142owieka, tzn. duchowo\u015b\u0107. Sztuka niezwi\u0105zana z duchowo\u015bci\u0105 nie daje szans na intelektualny rozw\u00f3j, pog\u0142\u0119bion\u0105 refleksj\u0119, lecz popada w przeci\u0119tno\u015b\u0107. Przeci\u0119tno\u015b\u0107 oczekuje przeci\u0119tno\u015bci. Teatr za\u015b powinien spe\u0142nia\u0107 funkcj\u0119 wychowawcz\u0105 i pedagogiczn\u0105, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie wprost. Powinien te\u017c operowa\u0107 metafor\u0105 jako wa\u017cnym \u015brodkiem przekazu, musi stawia\u0107 fundamentalne pytania, jak np. czym jest prawda. Od duchowo\u015bci bowiem zale\u017cy, kim b\u0119dziemy, na czym nam b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o, czy b\u0119dziemy niewydarzonymi g\u0142upkami, kt\u00f3rym nale\u017cy wsp\u00f3\u0142czu\u0107, czy te\u017c lud\u017ami, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 w stanie ogarn\u0105\u0107 jaki\u015b wi\u0119kszy problem i pr\u00f3bowa\u0107 go rozwi\u0105za\u0107. To, jak\u0105 mamy duchowo\u015b\u0107, dotyczy wszystkiego – tego, co mo\u017cemy zrobi\u0107 ze \u015bwiatem, kt\u00f3ry nas otacza, co mo\u017cemy mu da\u0107 i co od niego wzi\u0105\u0107. Kultura nie jest dobrem do sprywatyzowania. By\u0142 taki projekt, \u017ceby teatry odda\u0107 w r\u0119ce mened\u017cer\u00f3w, a wi\u0119c stowarzysze\u0144 lub os\u00f3b prywatnych. Owszem, niekt\u00f3re teatry prywatne nie s\u0105 najgorsze. Ale to s\u0105 jednak tylko pewne zjawiska, kt\u00f3re w demokracji wyst\u0119puj\u0105, i dobrze, bo maj\u0105 do tego prawo.

Czym dla Pani jest „dobre” przedstawienie?<\/strong><\/p>\r\n

– To takie, kt\u00f3re jest w stanie wywo\u0142a\u0107 nie tylko jakie\u015b elementarne wzruszenie, ale r\u00f3wnie\u017c powiedzie\u0107 co\u015b ciekawego o \u015bwiecie, o powo\u0142aniu cz\u0142owieka. To rzadko si\u0119 zdarza, poniewa\u017c na og\u00f3\u0142 sztuki s\u0105 teraz zorientowane na rozrywk\u0119. Rozrywka sama w sobie nie jest niczym z\u0142ym, ale nie mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 g\u0142\u0119bokiego prze\u017cycia, katharsis.

Rozrywka wypar\u0142a duchowo\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

– Przemys\u0142 kulturalny produkuje rozrywk\u0119. A rozrywka s\u0142u\u017cy zapominaniu o sobie i o rzeczywisto\u015bci. Spo\u0142eczna potrzeba rozrywki rodzi si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie z trudem znosz\u0105 ci\u0119\u017cary i monotoni\u0119 swojej egzystencji. W konsekwencji tam, gdzie wcze\u015bniej by\u0142a duchowo\u015b\u0107, wchodzi rozrywka. To tak, jakby chcie\u0107 zast\u0105pi\u0107 pi\u0119kny dramat Szekspira lunaparkiem. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, teatr jest skazany na gust sponsora. Tak bywa teraz i tak ma by\u0107 docelowo. Inwestor b\u0119dzie decydowa\u0142 o tym, jaki b\u0119dzie repertuar, a nawet kto ma tam gra\u0107. A to ju\u017c jest katastrofa, poniewa\u017c on b\u0119dzie kierowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ch\u0119ci\u0105 zysku. A zysk b\u0119dzie wtedy, kiedy b\u0119dzie tanio, \u0142atwo i przyjemnie. Mam takie okre\u015blenie: „Czy\u015bci lekko, nie przerywaj\u0105c snu”. A wi\u0119c – NIE dla prywatyzacji kultury. Utrzymanie publicznych instytucji kultury jest obowi\u0105zkiem samorz\u0105d\u00f3w.

Co jest dzisiaj powo\u0142aniem aktora?<\/strong><\/p>\r\n

– Zawsze to samo, czyli stawianie pyta\u0144 podstawowych. Je\u015bli kto\u015b jest wra\u017cliwy i przyjdzie do teatru, to powinien z niego wyj\u015b\u0107 w stanie zadziwienia, ca\u0142kowitego zauroczenia. Szekspir pisa\u0142 dla wszystkich, r\u00f3wnie\u017c dla maluczkich. Na jego dramatach mo\u017cna przeprowadzi\u0107 analiz\u0119 tego, co si\u0119 dzieje teraz i co ma si\u0119 przydarzy\u0107 polskiej sztuce. W „Hamlecie”, „Otellu” lub „Kupcu weneckim” stawia\u0142 pytania filozoficzne o sens \u017cycia na zasadzie: „Ja ci rzucam pytanie, ty je \u0142ap, je\u015bli masz czym”. Poniewa\u017c jednocze\u015bnie jego sztuki mia\u0142y wartk\u0105 fabu\u0142\u0119 i akcj\u0119 oraz bohater\u00f3w z r\u00f3\u017cnych warstw spo\u0142ecznych, przyci\u0105ga\u0142 r\u00f3wnie\u017c publiczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra tych pyta\u0144 nie zauwa\u017ca\u0142a. Tak wi\u0119c jedni przychodzili pos\u0142ucha\u0107 monologu: „By\u0107 albo nie by\u0107”, a innych ciekawi\u0142a fabu\u0142a. I tak np. gdy Otello dusi\u0142 Desdemon\u0119, cz\u0119\u015b\u0107 ludzi zastanawia\u0142a si\u0119, dlaczego on to robi, co si\u0119 tak naprawd\u0119 sta\u0142o, \u017ce a\u017c tak mocno reaguje, natomiast prosty lud krzycza\u0142: „Dobij, dobij, bo szmata”. I by\u0142o fajnie, bo wszyscy byli zadowoleni. Ot\u00f3\u017c dzisiejsze poszukiwania w sztuce zmierzaj\u0105 do tego, \u017ceby zosta\u0142a nam tylko ta warstwa fabularna.

Osoby szukaj\u0105ce g\u0142\u0119bi w teatrze mog\u0105 si\u0119 zawie\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

– Nie znajd\u0105 jej, poniewa\u017c na rzeczy g\u0142\u0119bsze nie z\u0142apie si\u0119 widza z ulicy. To dlatego warstwy rozrywkowo-fabularnej nie trzeba dotowa\u0107. Natomiast pa\u0144stwo, kt\u00f3re czuje si\u0119 odpowiedzialne za poziom w\u0142asnego spo\u0142ecze\u0144stwa, musi dotowa\u0107 jego „my\u015blenie”.

Dlaczego obecnej w\u0142adzy nie jest po drodze z wysok\u0105 kultur\u0105?<\/strong><\/p>\r\n

– Gram w Teatrze Narodowym. W przysz\u0142ym roku b\u0119d\u0119 obchodzi\u0142a okr\u0105g\u0142\u0105 rocznic\u0119 pracy artystycznej. Dla mnie poszczeg\u00f3lne rz\u0105dy to co\u015b, co przysz\u0142o i p\u00f3jdzie. Mam takie poczucie, \u017ce oni s\u0105 w us\u0142udze. No bo po co jest w\u0142adza? W\u0142adza jest po to, aby s\u0142u\u017cy\u0107. Albo si\u0119 sprawdza, albo j\u0105 zwalniam. Tak powinno by\u0107, ale tak nie jest. Lech Kaczy\u0144ski, kt\u00f3rego pami\u0119tam doskonale jeszcze jako prezydenta Warszawy, oraz jego \u017cona Maria byli lud\u017ami, kt\u00f3rzy wyj\u0105tkowo du\u017c\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywali do poziomu intelektualnego sztuki. Bywali na premierach, tak\u017ce na premierach trudnych sztuk teatralnych. Rozmowa z pani\u0105 Mari\u0105 po przedstawieniu by\u0142a du\u017c\u0105 przyjemno\u015bci\u0105, poniewa\u017c ona dok\u0142adnie wiedzia\u0142a, co ogl\u0105da\u0142a. I wida\u0107 by\u0142o, \u017ce jako osoba prawdziwie wykszta\u0142cona ma aparat poj\u0119ciowy, kt\u00f3ry pozwala jej zanalizowa\u0107 to w spos\u00f3b trafny i na rozmaite sposoby. To by\u0142a naprawd\u0119 bardzo ciekawa osoba. Rozmowa z Lechem i Mari\u0105 Kaczy\u0144skimi podbudowywa\u0142a. Ale to nie znaczy, \u017ce ta „druga strona” tego nie ma. Te\u017c ma, tyle \u017ce na to nie stawia.
Wa\u017cne jest, aby przeprowadzi\u0107 dok\u0142adn\u0105 analiz\u0119 stanu kultury i potrzebnych praw reguluj\u0105cych kultur\u0119. Te wszystkie pomys\u0142y dotycz\u0105ce reformy kultury s\u0105 wzi\u0119te „z kapelusza”, poniewa\u017c w nich nie chodzi o jako\u015b\u0107 kultury. Prawo powinno si\u0119 poprawia\u0107, a nie psu\u0107.

Warunkiem niezb\u0119dnym do poprawy jako\u015bci nie tylko kultury, ale i ca\u0142ego naszego \u017cycia spo\u0142ecznego jest wolno\u015b\u0107 s\u0142owa. Obserwuje Pani jej stopniowe ograniczanie?<\/strong><\/p>\r\n

– Oczywi\u015bcie, \u017ce tak. Mam wielu koleg\u00f3w, nosz\u0105cych znane nazwiska, kt\u00f3rych ra\u017c\u0105 posuni\u0119cia PO, s\u0105 za PiS, ale nie przyznaj\u0105 si\u0119 do swoich sympatii politycznych, poniewa\u017c m\u00f3wi\u0105: „Chcemy posp\u0142aca\u0107 kredyty”. Ale czy to jest wolno\u015b\u0107 s\u0142owa? Drugi przyk\u0142ad: jako obywatele od jakiego\u015b czasu nie mamy dost\u0119pu do informacji na temat przeprowadzanych przetarg\u00f3w, konkurs\u00f3w czy prywatyzacji, a tym samym nie mo\u017cemy skontrolowa\u0107, co si\u0119 robi z naszymi pieni\u0119dzmi. To, \u017ce nie mamy dost\u0119pu do informacji publicznej, r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadczy o ograniczaniu wolno\u015bci obywateli.

Bardzo wymowny jest te\u017c spos\u00f3b potraktowania Telewizji Trwam przez KRRiT. Pani wspar\u0142a d\u0105\u017cenia Telewizji Trwam w jej staraniach o miejsce na cyfrowym multipleksie. Dlaczego?<\/strong><\/p>\r\n

– Telewizja Trwam to jest w\u0142a\u015bnie jedna z emanacji wolno\u015bci s\u0142owa. Czasem j\u0105 ogl\u0105dam, dlatego \u017ce s\u0105 tam bardzo interesuj\u0105ce wywiady z niezwykle ciekawymi lud\u017ami. Wszystko na wysokim poziomie. Tak samo Radio Maryja, gdzie mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c gdziekolwiek indziej. Nie s\u0142yszymy w nim bzdur, tylko rzeteln\u0105 analiz\u0119 spraw dotycz\u0105cych prawdy – tego, co jest, a nie tego, czego nie ma. Mam pewno\u015b\u0107, \u017ce Telewizja Trwam w ko\u0144cu dostanie miejsce na platformie cyfrowej. Bezpo\u015brednie powody tego, \u017ce jeszcze tak si\u0119 nie sta\u0142o, s\u0105 oczywi\u015bcie natury politycznej.

Telewizja Trwam jest dla obecnego rz\u0105du zagro\u017ceniem?<\/strong><\/p>\r\n

– Troch\u0119 jest. No i dobrze, bo tak powinno by\u0107 w demokracji, gdzie jest w\u0142adza, jest opozycja i s\u0105 media, kt\u00f3re tej w\u0142adzy sprzyjaj\u0105, oraz media, kt\u00f3re jej nie sprzyjaj\u0105. U nas tych drugich jest bardzo ma\u0142o. Ca\u0142\u0105 reszt\u0119 w\u0142adza zagarn\u0119\u0142a pod siebie lub obsadzi\u0142a swoimi lud\u017ami. Powiem panu jedn\u0105 rzecz: p\u0142ac\u0119 abonament, mimo \u017ce Donald Tusk m\u00f3wi\u0142 mi, \u017cebym nie p\u0142aci\u0142a. Ale ja p\u0142ac\u0119, bo chc\u0119, \u017ceby ta telewizja publiczna, kt\u00f3rej od dawna nie ogl\u0105dam, mia\u0142a jakiekolwiek pieni\u0105dze, kiedy wyjdzie na prost\u0105.

Czego Pani oczekuje od telewizji publicznej?<\/strong><\/p>\r\n

– Wywa\u017conej informacji. To znaczy, \u017ceby by\u0142y zachowane w\u0142a\u015bciwe proporcje. Tylko tego oczekuj\u0119. Nie chc\u0119, \u017ceby prowadzi\u0142a walk\u0119. Dziennikarz jest po to, \u017ceby podawa\u0107 obiektywne informacje.

A je\u015bli chodzi o warstw\u0119 kulturaln\u0105?<\/strong><\/p>\r\n

– Wysoka kultura z trudem si\u0119 broni w telewizji, poniewa\u017c telewizja to nie kino. Ona zawsze pozostanie medium informacyjnym. I w tym jest idealna. Tak wi\u0119c wszelka propaganda i powierzchowna rozrywka \u015bwietnie w telewizji wychodz\u0105. Program tworzy si\u0119 na podstawie ogl\u0105dalno\u015bci. Pokazuje si\u0119 to, co si\u0119 najlepiej sprzedaje, np. formaty przychodz\u0105ce do nas z Zachodu. Dlatego trzeba dotowa\u0107 wysok\u0105 kultur\u0119, od czasu do czasu wysili\u0107 si\u0119 finansowo i pokaza\u0107 ludziom np. \u015bwietny film albo przedstawienie. Niestety, na dalszy plan spychane s\u0105 rzeczy zwi\u0105zane z kultur\u0105 narodow\u0105. W polskiej telewizji musi by\u0107 miejsce na polski format. Globalny rynek kultury masowej jest wrogiem kultur narodowych. Przecie\u017c my nie tylko kultur\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c religi\u0105 musimy walczy\u0107 o to\u017csamo\u015b\u0107.

Telewizja Trwam i Radio Maryja spe\u0142niaj\u0105 Pani oczekiwania?<\/strong><\/p>\r\n

– Uwa\u017cam, \u017ce s\u0105 \u015bwietne. Nie ma drugich takich medi\u00f3w. Ze \u015bwiec\u0105 szuka\u0107 kogo\u015b, kto chcia\u0142by robi\u0107 to, co one, i by\u0107 w tym szczery. Bo tu chodzi o szczero\u015b\u0107 medi\u00f3w. Ale jako aktorka i odbiorca ja bym je bardziej „rozbucha\u0142a” w kierunku bardziej atrakcyjnego podawania rozmaitych poj\u0119\u0107, spraw. Wi\u0119cej pomys\u0142owo\u015bci na ram\u00f3wk\u0119. Ale to nie zmienia faktu, \u017ce s\u0105 to unikalne i wymagaj\u0105ce absolutnej ochrony media, kt\u00f3rych nie wolno tkn\u0105\u0107. Niech uschnie r\u0119ka podniesiona na Telewizj\u0119 Trwam – to m\u00f3wi\u0119 jako osoba, kt\u00f3ra z zasady nikomu \u017ale nie \u017cyczy. Wielk\u0105 zalet\u0105 i jednocze\u015bnie „wad\u0105 medialn\u0105” tych medi\u00f3w jest to, \u017ce nie relatywizuj\u0105. Bo cz\u0142owiek ma wewn\u0119trzn\u0105 potrzeb\u0119 relatywizacji i w sytuacji, gdy ma kompleksy, daje mu to poczucie, \u017ce jest m\u0105drzejszy.

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

Bogus\u0142aw R\u0105pa\u0142a<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z Ann\u0105 Chodakowsk\u0105, aktork\u0105 teatraln\u0105 i filmow\u0105, rozmawia Bogus\u0142aw R\u0105pa\u0142a Nie wysz\u0142o z budow\u0105 autostrad i modernizacj\u0105 kolei, to mo\u017ce chocia\u017c z reformowaniem kultury temu rz\u0105dowi si\u0119 uda? – Pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 s\u0142owami Heraklita: „Z\u0142ymi \u015bwiadkami s\u0105 oczy i uszy tego, kto ma dusz\u0119 barbarzy\u0144cy”. To m\u00f3j komentarz do reformy kulturalnej. Co ma jej Pani do […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92,83],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58355"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58355"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58355\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58355"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58355"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}