{"id":58340,"date":"2012-07-04T08:53:27","date_gmt":"2012-07-04T13:53:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=58340"},"modified":"2012-07-04T08:53:27","modified_gmt":"2012-07-04T13:53:27","slug":"lwow-zyje-w-nas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=58340","title":{"rendered":"Lw\u00f3w \u017cyje w nas"},"content":{"rendered":"

Z Barbar\u0105 Hamersk\u0105-Chrobak, c\u00f3rk\u0105 profesora Edwarda Hamerskiego, zamordowanego przez Niemc\u00f3w na Wzg\u00f3rzach Wuleckich we Lwowie w nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku, rozmawia Agnieszka \u0179urek<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Na ods\u0142oni\u0119tym w 2011 r. pomniku na Wzg\u00f3rzach Wuleckich we Lwowie zabrak\u0142o informacji o narodowo\u015bci pomordowanych polskich profesor\u00f3w (ARCH.)<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Kiedy zosta\u0142 zamordowany Pani ojciec, mia\u0142a Pani zaledwie p\u00f3\u0142 roku. Zna\u0142a go Pani jedynie z opowie\u015bci mamy i siostry. Jakim by\u0142 cz\u0142owiekiem?<\/strong><\/p>\r\n

– Kiedy by\u0142am ma\u0142ym dzieckiem, poj\u0119cie ojca by\u0142o dla mnie abstrakcj\u0105. Kiedy inne dzieci opowiada\u0142y o swoich tatusiach, nie bardzo to rozumia\u0142am. O okoliczno\u015bciach \u015bmierci ojca dowiedzia\u0142am si\u0119 dopiero wtedy, kiedy by\u0142am w stanie cho\u0107 troch\u0119 to zrozumie\u0107. Z opowie\u015bci rodzinnych wiem jednak, \u017ce by\u0142 bardzo dobrym i zdolnym cz\u0142owiekiem. Moja siostra bardzo dobrze pami\u0119ta\u0142a ojca i wakacje sp\u0119dzane z rodzicami na Huculszczy\u017anie. M\u00f3wi\u0142a, \u017ce by\u0142 cz\u0142owiekiem wymagaj\u0105cym, ale mia\u0142 czu\u0142e serce. Lubi\u0142 spok\u00f3j. By\u0142 bardzo dobrym ojcem, kocha\u0142 nas. Moj\u0105 siostr\u0119 Ani\u0119 zabiera\u0142 czasami ze sob\u0105 na uczelni\u0119.

Jak sam moment aresztowania ojca zapami\u0119ta\u0142a Pani rodzina?<\/strong><\/p>\r\n

– Ojca aresztowali 3 lipca 1941 r. o godzinie 23.00. Przysz\u0142o po niego siedmiu gestapowc\u00f3w. Niekt\u00f3re tropy wskazywa\u0142y, \u017ce mogli by\u0107 w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce Ukrai\u0144cy przebrani w niemieckie mundury. S\u0142u\u017c\u0105ca relacjonowa\u0142a potem, \u017ce byli bardzo brutalni. Matk\u0119 przetrzymywali pod broni\u0105. By\u0142am wtedy bardzo ma\u0142a, zanosi\u0142am si\u0119 p\u0142aczem i nie mo\u017cna by\u0142o mnie uspokoi\u0107. Moja dziesi\u0119cioletnia siostra Ania schowa\u0142a si\u0119 w \u0142\u00f3\u017cku ze strachu. To samo, co spotka\u0142o nasz\u0105 rodzin\u0119, dzia\u0142o si\u0119 tak\u017ce u wujostwa Witkiewicz\u00f3w. Mieszkali oni przy ulicy Nabielaka, powy\u017cej Wzg\u00f3rz Wuleckich – miejsca stracenia profesor\u00f3w. W momencie aresztowania wszyscy ju\u017c spali. Gestapowcy postrzelili psa wujostwa. Wuj, profesor Roman Witkiewicz, kierownik Katedry Pomiar\u00f3w Maszynowych Politechniki Lwowskiej, zosta\u0142 wyprowadzony z domu z podniesionymi r\u0119kami. W domu zosta\u0142a owdowia\u0142a ciocia z dwiema c\u00f3rkami. Ciocia domy\u015bla\u0142a si\u0119, co si\u0119 sta\u0142o – us\u0142ysza\u0142a strza\u0142y. Prowadzony na egzekucj\u0119 wuj zosta\u0142 rozpoznany tak\u017ce przez inne osoby. \u015awiadkowie jego \u015bmierci opowiadali, \u017ce przed egzekucj\u0105 si\u0119 prze\u017cegna\u0142.

\u015amier\u0107 ojca zawa\u017cy\u0142a na losach ca\u0142ej Pani rodziny.<\/strong><\/p>\r\n

– Mama do ko\u0144ca wojny si\u0119 \u0142udzi\u0142a, \u017ce mo\u017ce ojciec jednak jakim\u015b cudem prze\u017cy\u0142. Nie chcia\u0142a opuszcza\u0107 Lwowa. Profesorowie wci\u0105gn\u0119li j\u0105 do poci\u0105gu niemal\u017ce si\u0142\u0105. Nie by\u0142y\u015bmy tak\u017ce w stanie pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce oto opuszczamy Lw\u00f3w i udajemy si\u0119 „do Polski”. Przecie\u017c tu by\u0142a Polska.

Pani ojciec pochodzi\u0142 z rodziny o tradycjach patriotycznych?<\/strong><\/p>\r\n

– Zar\u00f3wno moja matka, jak i ojciec urodzili si\u0119 we Lwowie. Pochodzili z rodzin inteligenckich. M\u00f3j dziadek ze strony mamy by\u0142 s\u0119dzi\u0105 s\u0105du apelacyjnego, dziadek ze strony ojca przez ca\u0142y okres mi\u0119dzywojenny pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 prezesa Prokuratorii Generalnej maj\u0105cej na celu dbanie o interesy Skarbu Pa\u0144stwa. Bardzo pomaga\u0142 ludziom w czasie wojny. M\u00f3j ojciec z kolei walczy\u0142 ju\u017c w pierwszej wojnie \u015bwiatowej, a nast\u0119pnie wzi\u0105\u0142 oczywi\u015bcie udzia\u0142 w obronie Lwowa w 1918 roku. Opr\u00f3cz patriotyzmu i przywi\u0105zania do rodzinnego miasta cechowa\u0142o go ogromne zami\u0142owanie do nauki. Zosta\u0142 absolwentem dw\u00f3ch wy\u017cszych uczelni: Wydzia\u0142u Rolniczo-Lasowego Politechniki Lwowskiej i Akademii Medycyny Weterynaryjnej. W 1933 roku uzyska\u0142 tytu\u0142 doktora medycyny weterynaryjnej, a w 1939 roku – profesora tytularnego. Jego kariera naukowa zosta\u0142a jednak gwa\u0142townie przerwana. Zgin\u0105\u0142 zamordowany w wieku 43 lat tylko dlatego, \u017ce by\u0142 polskim patriot\u0105 i uczonym.

Ofiary mordu lwowskiego zosta\u0142y \u015bwiadomie wyselekcjonowane.<\/strong><\/p>\r\n

– Tak, ka\u017a\u0144 profesor\u00f3w lwowskich stanowi\u0142a kontynuacj\u0119 niemieckiej Akcji AB, czyli likwidacji polskiej inteligencji. Akcj\u0119 t\u0119 zapocz\u0105tkowa\u0142o 6 listopada 1939 roku aresztowanie uczonych krakowskich na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim.

Czy rodziny pomordowanych profesor\u00f3w lwowskich mia\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 pochowania swoich bliskich?<\/strong><\/p>\r\n

– Nie. Losu naszych bliskich mogli\u015bmy si\u0119 jedynie domy\u015bla\u0107 na podstawie relacji \u015bwiadk\u00f3w. Jesieni\u0105 1943 roku odby\u0142a si\u0119 ekshumacja cia\u0142 profesor\u00f3w i pomordowanych z nimi os\u00f3b. Przeprowadzali j\u0105 \u017cydowscy wi\u0119\u017aniowie. Bra\u0142 w niej udzia\u0142 Leon Weliczker. Z relacji wi\u0119\u017ani\u00f3w wiemy, \u017ce prochy naszych bliskich zosta\u0142y rozrzucone po lasach krzywczyckich. Nie maj\u0105 oni zatem swojego grobu.

Jak potoczy\u0142y si\u0119 losy Pani rodziny po wojnie?<\/strong><\/p>\r\n

– Pami\u0119tam ca\u0142\u0105 podr\u00f3\u017c ze Lwowa do Rzeszowa. Mia\u0142am wtedy ju\u017c cztery lata, to by\u0142o w grudniu 1945 roku. By\u0142o niesamowicie zimno. Jecha\u0142y\u015bmy z mam\u0105 i siostr\u0105 bydl\u0119cym wagonem. Podr\u00f3\u017c trwa\u0142a bardzo d\u0142ugo, pokonanie odcinka ze Lwowa do Rzeszowa zaj\u0119\u0142o nam oko\u0142o trzech tygodni. Mama nie wytrzyma\u0142a i wysiad\u0142a z nami w Rzeszowie. Tam z pocz\u0105tku zamieszka\u0142y\u015bmy. Nie pojecha\u0142y\u015bmy do Wroc\u0142awia tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w ze Lwowa. Mama uwa\u017ca\u0142a, \u017ce by\u0142am za ma\u0142a na to, \u017cebym mog\u0142a zamieszka\u0107 w zrujnowanym mie\u015bcie, jakim by\u0142 wtedy Wroc\u0142aw. Z Rzeszowa pojecha\u0142y\u015bmy zatem do Wa\u0142brzycha i tam si\u0119 osiedli\u0142y\u015bmy. Kiedy wysz\u0142am za m\u0105\u017c za Wojciecha Chrobaka, artyst\u0119 plastyka, przeprowadzi\u0142am si\u0119 do Warszawy.

Zosta\u0142a Pani wychowana w atmosferze pami\u0119ci o Lwowie i o tych, kt\u00f3rzy tam polegli?<\/strong><\/p>\r\n

– Tak, wzrasta\u0142am w kulcie ojca i pami\u0119ci o nim. Uczestnicz\u0119 we wszystkich uroczysto\u015bciach zwi\u0105zanych ze Lwowem w miastach ca\u0142ej Polski. Symboliczny pogrzeb profesor\u00f3w lwowskich odby\u0142 si\u0119 dopiero w listopadzie 1981 roku. Ksi\u0105dz biskup Wincenty Urban, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 sprawami lwowskimi, odprawi\u0142 w\u00f3wczas uroczysto\u015bci pogrzebowe we Wroc\u0142awiu. Zosta\u0142 wtedy tak\u017ce ods\u0142oni\u0119ty pomnik po\u015bwi\u0119cony lwowskim profesorom. Wyryto na nim ich nazwiska, a u st\u00f3p pomnika umieszczono urn\u0119 z ziemi\u0105 ze Wzg\u00f3rz Wuleckich przywiezion\u0105 przez syna jednego z zamordowanych profesor\u00f3w – Tomasza Cieszy\u0144skiego. Wcze\u015bniej, przez d\u0142ugie lata, wroc\u0142awski pomnik by\u0142 anonimowy, ale wszyscy mieszka\u0144cy miasta i tak wiedzieli, komu zosta\u0142 on po\u015bwi\u0119cony. Uroczystego ods\u0142oni\u0119cia nazwisk lwowskich profesor\u00f3w dokona\u0142a moja ciocia Maria Witkiewiczowa wraz ze swoj\u0105 kuzynk\u0105 Ew\u0105.

W zesz\u0142ym roku zosta\u0142 ods\u0142oni\u0119ty pomnik na Wzg\u00f3rzach Wuleckich. Wiele os\u00f3b nie kry\u0142o rozczarowania, \u017ce pomys\u0142odawcy i projektanci pomnika nie umie\u015bcili na nim podstawowych element\u00f3w.<\/strong><\/p>\r\n

– Zabrak\u0142o przede wszystkim umieszczenia na pomniku narodowo\u015bci pomordowanych polskich profesor\u00f3w. Kolejn\u0105 bulwersuj\u0105c\u0105 spraw\u0105 jest to, \u017ce mordercy mojego ojca i innych lwowskich profesor\u00f3w do tej pory nie zostali ukarani. Ponadto przez szereg lat ta zbrodnia by\u0142a przemilczana. Nadal niewiele m\u00f3wi si\u0119 o niej w prasie czy w telewizji.

Duch Lwowa wci\u0105\u017c w Pani \u017cyje?<\/strong><\/p>\r\n

– Lw\u00f3w by\u0142 bardzo patriotycznym miastem i mimo \u017ce ca\u0142e \u017cycie mieszka\u0142am ju\u017c poza jego granicami, ten duch wci\u0105\u017c we mnie \u017cyje. Kiedy tylko mog\u0119, uczestnicz\u0119 w uroczysto\u015bciach po\u015bwi\u0119conych Kresom. Bliskie jest mi Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Lwowa, zawsze ch\u0119tnie rozmawiam z innymi cz\u0142onkami rodzin pomordowanych profesor\u00f3w lwowskich. Uczestnicz\u0119 tak\u017ce w r\u00f3\u017cnych wydarzeniach o charakterze religijno-patriotycznym. Wynios\u0142am to z domu.

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

Agnieszka \u0179urek<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z Barbar\u0105 Hamersk\u0105-Chrobak, c\u00f3rk\u0105 profesora Edwarda Hamerskiego, zamordowanego przez Niemc\u00f3w na Wzg\u00f3rzach Wuleckich we Lwowie w nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku, rozmawia Agnieszka \u0179urek Na ods\u0142oni\u0119tym w 2011 r. pomniku na Wzg\u00f3rzach Wuleckich we Lwowie zabrak\u0142o informacji o narodowo\u015bci pomordowanych polskich profesor\u00f3w (ARCH.) Kiedy zosta\u0142 zamordowany Pani ojciec, mia\u0142a Pani zaledwie p\u00f3\u0142 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[188],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58340"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58340"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58340\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58340"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58340"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58340"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}