{"id":58218,"date":"2012-06-28T11:47:46","date_gmt":"2012-06-28T16:47:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=58218"},"modified":"2012-06-28T11:47:46","modified_gmt":"2012-06-28T16:47:46","slug":"slowo-o-wilenskich-harcerkach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=58218","title":{"rendered":"S\u0142owo o wile\u0144skich harcerkach"},"content":{"rendered":"

\u00a0„Anio\u0142 na szczycie choinki mia\u0142 bia\u0142o-czerwon\u0105 sukienk\u0119, na amarantowych bombkach srebrzy\u0142y si\u0119 orze\u0142ki, bia\u0142o-czerwone kokardki rozrzucone po \u015bwierkowych ga\u0142\u0105zkach by\u0142y symbolem naszych okupacyjnych t\u0119sknot i nadziei. G\u0142odna, w dziurawych butach, dzieli\u0142am si\u0119 op\u0142atkiem i mia\u0142am tylko jedno pragnienie: aby nast\u0119pna wigilia by\u0142a w wolnej Polsce” – wspomina Teodozja Mruk\u00f3wna-Piaskowska<\/strong><\/p>\r\n

\"\"<\/a>Wybuch drugiej wojny \u015bwiatowej nie przerazi\u0142 harcerek i harcerzy, odwrotnie wyzwoli\u0142 olbrzymi zapa\u0142 do spo\u0142ecznej pracy i wiar\u0119 w zwyci\u0119stwo Polski. Zrywa\u0142am kwiaty w ogr\u00f3dku przydomowym, aby je rzuci\u0107 pod \u017co\u0142nierskie buty, oddzia\u0142\u00f3w maszeruj\u0105cych na wojn\u0119.<\/p>\r\n

Pierwszy Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w maszerowa\u0142 ulic\u0105 Kalwaryjsk\u0105, prowadzony przez dow\u00f3dc\u0119 pu\u0142ku pu\u0142kownika Kazimierza Burczaka. Orkiestra wojskowa gra\u0142a marsza \u201eMy pierwsza brygada, strzelecka gromada\u201d. Kopano schrony przeciwlotnicze przy Kalwaryjskim Rynku \u201d\u201d blisko mnie, mieszka\u0142am na \u0141osi\u00f3wce. Pe\u0142ni\u0142am dy\u017cury w szkole nr 7 ko\u0142o cerkwi, rozdawa\u0142am ulotki i udziela\u0142am instrukcji jak u\u017cywa\u0107 maski przeciwgazowe, aby uchroni\u0107 si\u0119 przed zab\u00f3jczym gazem \u201eiperytem\u201d. Wieczorami z kolegami pilnowa\u0142am obowi\u0105zku zaciemniania okien w mojej okolicy. Pierwsze dni wrze\u015bnia 1939 pozosta\u0142y w pami\u0119ci jako ciep\u0142a pora, z nocnym niebem ozdobionym tysi\u0105cami gwiazd.<\/p>\r\n

Zaskakuj\u0105ce wej\u015bcie bolszewik\u00f3w do Wilna by\u0142o ciosem, po kt\u00f3rym rana do dzisiejszego dnia nie mo\u017ce si\u0119 zagoi\u0107. Jakbym nagle ociemnia\u0142a, jakbym nie mog\u0142a trafi\u0107 do w\u0142asnego domu. Bardziej przeczuwa\u0142am ni\u017c rozumia\u0142am, \u017ce co\u015b si\u0119 sko\u0144czy\u0142o. Ale trzeba by\u0142o walczy\u0107 o lepsze jutro. Nie przerywali\u015bmy harcerskiej pracy, kt\u00f3rej energicznie przewodzi\u0142a druhna Janina Hlebowicz\u00f3wna. Z oddaniem opiekowali\u015bmy si\u0119 rannymi i bezdomnymi \u017co\u0142nierzami wrze\u015bnia. M\u00f3j podopieczny by\u0142 pacjentem wojskowego szpitala na Antokolu. Pochodzi\u0142 z Warszawy, w Wilnie nikogo nie zna\u0142, bardzo chcia\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do swojej rodziny. Po zako\u0144czonej kuracji mama zaprosi\u0142a go na obiad do naszego domu, wr\u0119czy\u0142a mu porz\u0105dne cywilne ubranie i z\u0142oty pier\u015bcionek na koszty podr\u00f3\u017cy. Uda\u0142o si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie \u201d\u201d oko\u0142o Bo\u017cego Narodzenia przyszed\u0142 od naszego \u017co\u0142nierza list z Warszawy.<\/p>\r\n

Wcze\u015bniej, w pa\u017adzierniku, kolejna zmiana w\u0142adzy, do Wilna weszli Litwini, kt\u00f3rzy dogadali si\u0119 ze Stalinem.<\/p>\r\n

Policja litewska i \u201eszaulisi\u201d \u201d\u201d z prohitlerowskiej organizacji m\u0142odzie\u017cowej wzorowanej na Hitlerjugend, demolowali polskie symbole, nazwy ulic, zrywali tabliczki z urz\u0119d\u00f3w i instytucji.\u00a0Nas \u201d\u201d m\u0142odzie\u017c szkoln\u0105, napastowali na ulicach za noszenie orze\u0142k\u00f3w i m\u00f3wienie po polsku. W nied\u0142ugim czasie zasz\u0142y zmiany w szkole: wyrzucono polskich nauczycieli, a na ich miejsce przyszli niekompetentni Litwini, oczywi\u015bcie stali si\u0119 przedmiotem drwin. Wybuch\u0142 strajk szkolny we wszystkich wile\u0144skich plac\u00f3wkach.<\/p>\r\n

Za rad\u0105 druhny Hlebowicz\u00f3wny przebra\u0142am si\u0119 w mamy kostium i ko\u0142o Zielonego Mostu rozdawa\u0142am ulotki. Wieczorem nowe w\u0142adze zorganizowa\u0142y na ulicy Mickiewicza (obecnie Gedimino prospektas \u201d\u201d red.) pot\u0119\u017cn\u0105 \u0142apank\u0119. Pojmano dziesi\u0105tki ludzi, mia\u0142am szcz\u0119\u015bcie, wyrwa\u0142am si\u0119 z r\u0105k \u017co\u0142nierza i uciek\u0142am. Ten ciemny okres upami\u0119tni\u0142 si\u0119 cz\u0119stymi manifestacjami m\u0142odzie\u017cy polskiej, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej mia\u0142y miejsce na cmentarzu Rossa przy Mauzoleum Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Rozpoczyna si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjna na rzecz odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci. Samorzutnie powstaj\u0105 grupy oporu, zajmuj\u0105ce si\u0119 gromadzeniem i przechowywaniem broni, mi\u0119dzy innymi pozostawionej przez polskie oddzia\u0142y przechodz\u0105ce do oboz\u00f3w internowania na Litwie i \u0141otwie we wrze\u015bniu 1939. Obowi\u0105zki harcerskie wykonywa\u0142am zgodnie z tradycj\u0105 i przed Dniem Wszystkich \u015awi\u0119tych porz\u0105dkowa\u0142am \u017co\u0142nierskie groby na Rossie i cmentarzu wojskowym. Szczeg\u00f3ln\u0105 opiek\u0105 otacza\u0142am gr\u00f3b Andrzeja Chilewskiego \u201d\u201d harcerza, kt\u00f3ry poleg\u0142 w 1920 roku podczas walk o wyzwolenie Wilna.<\/p>\r\n

11 listopada 1939 roku przy Mauzoleum J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego odby\u0142a si\u0119 manifestacja patriotyczna m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3r\u0105 zaatakowa\u0142o litewskie wojsko i policja na koniach. Pr\u00f3bowano nas rozgoni\u0107 kilkakrotnie, ale rozproszeni po lesistych i pag\u00f3rkowatych terenach cmentarza, zbierali\u015bmy si\u0119 ponownie w innym miejscu. Przyrzekli\u015bmy t\u0142umnie na pami\u0119\u0107 Marsza\u0142ka walczy\u0107 o wolno\u015b\u0107 Polski. Harcerstwo dzia\u0142a\u0142o coraz intensywniej, konspiracyjne zbi\u00f3rki odbywa\u0142y si\u0119 w mieszkaniu druhny Hlebowicz\u00f3wny przy ulicy Wiwulskiego 8, a tak\u017ce przy ulicy Wile\u0144skiej i na Zarzeczu w domu Ninki Mieczkowskiej, kt\u00f3ra wywodzi\u0142a si\u0119 z zast\u0119pu \u201e\u0179urawie\u201d.<\/p>\r\n

W wigili\u0119 1939 r. pod kierunkiem druhny Hlebowicz\u00f3wny wystawili\u015bmy Jase\u0142ka, w kt\u00f3rej wyst\u0119powa\u0142am z Jol\u0105 Jankowsk\u0105 i Ank\u0105 Paw\u0142owsk\u0105. Po wyst\u0119pie \u015bpiewali\u015bmy kol\u0119dy i dzielili\u015bmy si\u0119 op\u0142atkiem. Ostatnie lekcje w Gimnazjum Kupieckim, w kt\u00f3rym by\u0142am w ostatniej klasie, mia\u0142y miejsce 26 maja 1941 roku. W tym czasie, w czerwcu, Rosjanie na du\u017c\u0105 skal\u0119 rozpocz\u0119li aresztowania i deportacj\u0119 ludno\u015bci polskiej. Po ulicach je\u017adzi\u0142y samochody ci\u0119\u017carowe, w kt\u00f3rych \u201d\u201d twarzami na pod\u0142odze \u201d\u201d le\u017celi sterroryzowani ludzie.<\/p>\r\n

23 grudnia w przeddzie\u0144 Bo\u017cego Narodzenia 1941 pachn\u0105ce jedlin\u0105 i \u015bwie\u017cymi \u015ble\u017cykami mieszkanie Ninki Mieczkowskiej, sta\u0142o si\u0119 azylem polsko\u015bci. Anio\u0142 na szczycie choinki mia\u0142 bia\u0142o-czerwon\u0105 sukienk\u0119, na amarantowych bombkach srebrzy\u0142y si\u0119 orze\u0142ki, bia\u0142o-czerwone kokardki rozrzucone po \u015bwierkowych ga\u0142\u0105zkach by\u0142y symbolem naszych okupacyjnych t\u0119sknot i nadziei. G\u0142odna, w dziurawych butach, dzieli\u0142am si\u0119 op\u0142atkiem i mia\u0142am tylko jedno pragnienie: aby nast\u0119pna wigilia by\u0142a w wolnej Polsce. Z druhnami Szarych Szereg\u00f3w, pod kierunkiem Janiny Hlenowicz\u00f3wny, sk\u0142ada\u0142am harcerskie przyrzeczenie, stoj\u0105c obok Ninki Mieczkowskiej i Anki Paw\u0142owskiej.<\/p>\r\n

Serce a\u017c skoczy\u0142o mi do gard\u0142a, \u0142ama\u0142 si\u0119 g\u0142os, gdy za druhn\u0105 Jasi\u0105 powtarza\u0142am: \u201eMam szczer\u0105 wol\u0119 ca\u0142ym \u017cyciem pe\u0142ni\u0107 s\u0142u\u017cb\u0119 Bogu i Polsce\u201d.<\/p>\r\n

Na mojej piersi widnia\u0142 harcerski krzy\u017c: cztery ramiona po\u0142\u0105czone s\u0142owem \u201eczuwaj\u201d. \u015apiewa\u0142y\u015bmy kol\u0119dy i pie\u015b\u0144 \u201eNie rzucim ziemi sk\u0105d nasz r\u00f3d\u201d. Nie by\u0142o weso\u0142ych zabaw i opychania si\u0119 smako\u0142ykami, ale pod choink\u0105 musia\u0142y znale\u017a\u0107 si\u0119 prezenty i to nie byle jakie! Na bia\u0142ych, zwini\u0119tych karteczkach widnia\u0142y wiersze, cytaty, \u017cyczenia. Na mojej przeczyta\u0142am: \u201eB\u0119dziemy pracowa\u0142y nad sob\u0105 z my\u015bl\u0105 o wolnej Polsce i jej przysz\u0142ych obywatelach. B\u0119dziemy pracowa\u0142y dla Polski, kt\u00f3ra tak bardzo potrzebuje naszej pomocy\u201d.<\/p>\r\n

Dr\u017ca\u0142y nam d\u0142onie, wilgotnia\u0142y oczy, ale postawi\u0142y\u015bmy na swoim, harcerska wigilia odby\u0142a si\u0119 na przek\u00f3r z\u0142u ze swastyk\u0105, dla podtrzymania wiary w lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, pomimo zakaz\u00f3w okupanta, gro\u017c\u0105cych kar\u0105 \u015bmierci.<\/p>\r\n

Poza opiek\u0105 nad grobami polskich \u017co\u0142nierzy, do sta\u0142ych obowi\u0105zk\u00f3w nale\u017ca\u0142o obchodzenie rocznic takich jak: 3 maja, 11 listopada, 12 maja (rocznica \u015bmierci J. Pi\u0142sudskiego), 6 sierpnia (wymarsz Pierwszej Kompanii Kadrowej). Uroczysto\u015bci zwi\u0105zane z tymi datami, przewa\u017cnie odbywa\u0142y si\u0119 w ko\u015bciele \u015bw. Jerzego. Msze celebrowa\u0142 ksi\u0105dz Sylwester Ma\u0142achowski, filozof i teolog, kt\u00f3ry pozosta\u0142 w Wilnie po w\u0142\u0105czeniu do ZSRR. Pami\u0119tam jego ostatnie s\u0142owa:<\/p>\r\n

\u201eKto\u015b tu musi zosta\u0107, aby pilnowa\u0107 j\u0119zyka polskiego i polskich grob\u00f3w. Wy, m\u0142odzi, musicie przetrwa\u0107, aby kiedy\u015b tu do nas powr\u00f3ci\u0107. My zawsze b\u0119dziemy na was czeka\u0107\u201d.<\/p>\r\n

Dla zamanifestowania polsko\u015bci przypinali\u015bmy do klap p\u0142aszcza bia\u0142o-czerwone kokardki, rzucali\u015bmy przez mur kwiaty na czarn\u0105 p\u0142yt\u0119 z napisem \u201eMatka i serce Syna\u201d. W prywatnych mieszkaniach odbywa\u0142y si\u0119 spotkania, na kt\u00f3rych wyg\u0142aszano odczyty, czytano wiersze i podziemne wydawnictwa. Jako harcerki dostarcza\u0142y\u015bmy pod wskazane adresy ciep\u0142\u0105 odzie\u017c i paczki \u017cywno\u015bciowe. Pod os\u0142on\u0105 nocy malowa\u0142y\u015bmy na murach czarn\u0105 farb\u0105 s\u0142owo \u201eWawer\u201d, kt\u00f3re by\u0142o kryptonimem antyhitlerowskiej organizacji m\u0142odzie\u017cowej, nazwanej od miejscowo\u015bci Wawer pod Warszaw\u0105, gdzie Niemcy rozstrzelali 107 Polak\u00f3w. Malowano te\u017c inne symbole Polski Walcz\u0105cej \u201d\u201d zw\u0142aszcza \u201ekotwic\u0119\u201d. Pod murem wi\u0119zienia na placu \u0141ukiskim zbiera\u0142y\u015bmy wyrzucane przez wi\u0119\u017ani\u00f3w grypsy, w kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej proszono o chleb, cebul\u0119 i papierosy, a tak\u017ce o powiadomienie rodziny, \u017ce wi\u0119\u017aniowie \u017cyj\u0105. Do mieszkania druhny Hlebowicz\u00f3wny cz\u0119sto zagl\u0105da\u0142am, przynosz\u0105c tekturowe paczki. Nosi\u0142am meldunki dosy\u0107 daleko, za rzek\u0119 Niemen, kt\u00f3r\u0105 przep\u0142ywa\u0142am promem. Dociera\u0142am do le\u015bnicz\u00f3wki, gdzie zetkn\u0119\u0142am si\u0119 z m\u0119\u017cczyzn\u0105 o z\u0142ej opinii w\u015br\u00f3d miejscowej ludno\u015bci, z kt\u00f3rym mia\u0142am przykre przej\u015bcie \u201d\u201d o czym powiadomi\u0142am druhn\u0119 Janin\u0119. Na jej reakcje nie d\u0142ugo czeka\u0142am. Wybra\u0142a si\u0119 do le\u015bnicz\u00f3wki, a po powrocie wezwa\u0142a mnie do siebie. Powiedzia\u0142a:<\/p>\r\n

\u201eM\u00f3w mi druhno Jasiu i ju\u017c ani s\u0142owa o le\u015bnicz\u00f3wce\u201d. Meldunki ukryte we w\u0142osach, nosi\u0142am w inne miejsce do Puszczy Rudnickiej. Ukrywa\u0142am je w wyrwie kamiennego nagrobka powsta\u0144ca z 1863 r. W 1943 r. by\u0142am tam z Ank\u0105. Nie przypuszcza\u0142am, \u017ce za rok, w 1944 p\u00f3jd\u0119 t\u0105 sam\u0105 drog\u0105, lecz jako partyzantka VII Brygady AK \u201eWilhelma\u201d.<\/p>\r\n

Wspomnienia dh. Teodozji Mruk\u00f3wny-Piaskowskiej<\/strong><\/em><\/p>\r\n

\u201eKurier Wile\u0144ski\u201d<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u00a0„Anio\u0142 na szczycie choinki mia\u0142 bia\u0142o-czerwon\u0105 sukienk\u0119, na amarantowych bombkach srebrzy\u0142y si\u0119 orze\u0142ki, bia\u0142o-czerwone kokardki rozrzucone po \u015bwierkowych ga\u0142\u0105zkach by\u0142y symbolem naszych okupacyjnych t\u0119sknot i nadziei. G\u0142odna, w dziurawych butach, dzieli\u0142am si\u0119 op\u0142atkiem i mia\u0142am tylko jedno pragnienie: aby nast\u0119pna wigilia by\u0142a w wolnej Polsce” – wspomina Teodozja Mruk\u00f3wna-Piaskowska Wybuch drugiej wojny \u015bwiatowej nie przerazi\u0142 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[30,188],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58218"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58218"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58218\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58218"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58218"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58218"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}