{"id":58067,"date":"2012-06-24T20:42:40","date_gmt":"2012-06-25T01:42:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=58067"},"modified":"2012-06-24T20:42:40","modified_gmt":"2012-06-25T01:42:40","slug":"przeciw-%e2%80%9educhomorom%e2%80%9d-i-%e2%80%9emodnowiarkom%e2%80%9d-grzegorz-kucharczyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=58067","title":{"rendered":"Przeciw \u201educhomorom&#8221; i \u201emodnowiarkom&#8221; &#8211; <em>Grzegorz Kucharczyk<\/em>"},"content":{"rendered":"<p><strong>W ca\u0142ym osiemnastym wieku i w pocz\u0105tkach dziewi\u0119tnastego nie brakowa\u0142o na ziemiach polskich wybitnych autor\u00f3w, kt\u00f3rzy kontestowali zwolennik\u00f3w pr\u0105d\u00f3w ideowych o\u015bwiecenia: deist\u00f3w, wyznawc\u00f3w tzw. religii naturalnej czy te\u017c libertyn\u00f3w. Co ciekawe, z \u00f3wczesnym mainstreamem kopie kruszyli r\u00f3wnie\u017c autorzy okre\u015blani dzi\u015b jako \u201ewielkie postaci polskiego o\u015bwiecenia\u201d.<\/strong><\/p>\r\n<table class=\"outset\" align=\"left\">\r\n<tbody>\r\n<tr>\r\n<td><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.pch24.pl\/images\/min_mid_big\/mid_3671.jpg\" alt=\"\" \/><\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\n<p class=\"zrodlo\">Ks. Stanis\u0142aw Konarski. Repr. P. Mecik \/Forum<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n<p>Jedn\u0105 z ciekawszych nowo\u015bci na rynku ksi\u0119garskim jest monografia autorstwa Martyny Deszczy\u0144skiej pt. <em>Polskie kontro\u015bwiecenie<\/em>. Autorka, historyk z Uniwersytetu Warszawskiego, zebra\u0142a po szeroko zakrojonej kwerendzie (nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c archiwali\u00f3w ko\u015bcielnych) bogat\u0105 kolekcj\u0119 g\u0142os\u00f3w polemicznych wobec nadchodz\u0105cego z Zachodu o\u015bwiecenia oraz jego politycznych nast\u0119pstw w postaci rewolucji francuskiej i rz\u0105d\u00f3w napoleo\u0144skich. Ksi\u0105\u017cka rozpoczyna si\u0119 od dokonywanej przez polskich autor\u00f3w (w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci duchownych) w pierwszej po\u0142owie XVIII wieku analizy katolickiej apologetyki. Jej zako\u0144czenie za\u015b, przenosi czytelnika w pierwsze lata istnienia Kr\u00f3lestwa Polskiego (po 1815 roku) oraz polemik wok\u00f3\u0142 modelu edukacji, instytucji rozwod\u00f3w (kt\u00f3ra zago\u015bci\u0142a po raz pierwszy na ziemiach polskich wraz z Kodeksem Napoleona w epoce Ksi\u0119stwa Warszawskiego) czy istnienia cenzury.<\/p>\r\n<p>Martyna Deszczy\u0144ska ukaza\u0142a ca\u0142\u0105 plejad\u0119 mniej znanych b\u0105d\u017a zupe\u0142nie nieznanych szerszej publiczno\u015bci antyo\u015bwieceniowych polemist\u00f3w. Ich apologetyczna i publicystyczna dzia\u0142alno\u015b\u0107 stanowi\u0142a dot\u0105d jeden z fragment\u00f3w czego\u015b, co mo\u017cna nazwa\u0107 histori\u0105 nieprzedstawion\u0105. Bo przecie\u017c histori\u0119 pisz\u0105 zwyci\u0119zcy, a jak \u201ewiemy\u201d &#8211; cho\u0107by dzi\u0119ki Valeremu Giscardowi d\u2019Estaign i innym tw\u00f3rcom tzw. konstytucji europejskiej &#8211; to dzi\u0119ki o\u015bwieceniu Europa zaistnia\u0142a jako prawdziwa cywilizacyjna jako\u015b\u0107.<\/p>\r\n<p>Tymczasem, dzi\u0119ki lekturze wspomnianej monografii, mo\u017cemy przekona\u0107 si\u0119, \u017ce w ca\u0142ym osiemnastym wieku i w pocz\u0105tkach dziewi\u0119tnastego, nie brakowa\u0142o na ziemiach polskich autor\u00f3w &#8211; co podkre\u015bla autorka, solidnie wykszta\u0142conych bynajmniej nie tylko w teologii katolickiej &#8211; kt\u00f3rzy kontestowali tytu\u0142owych \u201educhomor\u00f3w\u201d i \u201emodnowiark\u00f3w\u201d, jak nazywano w katolickiej literaturze antyo\u015bwieceniowej deist\u00f3w, zwolennik\u00f3w tzw. religii naturalnej czy te\u017c libertyn\u00f3w (nazywanych r\u00f3wnie\u017c \u201eswobodnikami\u201d lub \u201ewolnisiami\u201d).<\/p>\r\n<p>Co ciekawe, z o\u015bwieceniowym mainstreamem kopie kruszy\u0142y r\u00f3wnie\u017c postacie, kt\u00f3re w podr\u0119cznikowych uj\u0119ciach (odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 tutaj do zanikaj\u0105cej na naszych oczach epoki, gdy istnia\u0142o jeszcze nauczanie w szko\u0142ach pa\u0144stwowych) s\u0105 w\u0142a\u015bnie okre\u015blane jako \u201ewielkie postacie polskiego o\u015bwiecenia\u201d. Chocia\u017cby ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Konarski, pijar. Tw\u00f3rca Collegium Nobilium (1740 r.), autor wielkiego traktatu \u201eO skutecznym rad sposobie\u201d (1760-1762), w kt\u00f3rym jako pierwszy polski pisarz polityczny XVIII wieku wzywa\u0142 wprost do porzucenia przez Sarmat\u00f3w szkodliwej praktyki liberum veto. Za to w\u0142a\u015bnie kr\u00f3l Stanis\u0142aw August Poniatowski nagrodzi\u0142 go p\u00f3\u017aniej medalem \u201eSapere auso\u201d &#8211; \u201eTemu, kt\u00f3ry odwa\u017cy\u0142 si\u0119 by\u0107 m\u0105dry\u201d.<\/p>\r\n<p>Jednak, jak mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119 z ksi\u0105\u017cki Martyny Deszczy\u0144skiej, intelektualna odwaga ks. Konarskiego przejawia\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w czym\u015b innym. M\u0105dry pijar wiedzia\u0142 bowiem, \u017ce przepustk\u0105 do prawdziwej filozofii nie mo\u017ce by\u0107 reklamowany przez francuskich \u201eles philosophes\u201d deizm czy ateizm. Tych ostatnich nazywa\u0142 zreszt\u0105 sarkastycznie \u201educhami mocnymi\u201d vel \u201educhami dowcipnymi\u201d. Przeciwstawia\u0142 im idea\u0142 \u201epoczciwego chrze\u015bcijanina\u201d, wiernego syna Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n<p>Z kolei biskup J\u00f3zef Andrzej Za\u0142uski, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca s\u0142ynnej Biblioteki Za\u0142uskich, napisa\u0142 wielki, niestety niezrachowany do dzisiaj antyo\u015bwieceniowy traktat. Jednak swoiste streszczenie zawiera d\u0142ugi tytu\u0142 tego dzie\u0142a: \u201eGigantomachia Bezwierc\u00f3w pogn\u0119biona, to jest Poczet Bogoprzeczc\u00f3w czy Ateusz\u00f3w, Deist\u00f3w, Ko\u015bcio\u0142a Bo\u017cego oszczerc\u00f3w, Teist\u00f3w, Panteist\u00f3w, Enthusiast\u00f3w, Fanatyk\u00f3w, znaczniejszych Apostat\u00f3w, etc., co ich by\u0142o od pocz\u0105tku \u015bwiata a\u017c dot\u0105d pot\u0142umiony, wierszem opisany\u201d.<\/p>\r\n<p>W podobny spos\u00f3b sw\u00f3j stosunek do o\u015bwieceniowego ateizmu formu\u0142owa\u0142 kr\u00f3l Stanis\u0142aw Leszczy\u0144ski, tak\u017ce zaliczany do prekursor\u00f3w my\u015bli o\u015bwieceniowej w Polsce. Dosta\u0142 si\u0119 do tej kategorii dzi\u0119ki traktatowi \u201eG\u0142os wolny wolno\u015b\u0107 ubezpieczaj\u0105cy\u201d (ok. 1733 r.), w kt\u00f3rym domaga\u0142 si\u0119 reformy ustroju Rzeczypospolitej (m. in. poprzez ograniczenie liberum veto). Ponad dwadzie\u015bcia lat od napisania tego dzie\u0142a, ju\u017c jako ksi\u0105\u017c\u0119 Lotaryngii Leszczy\u0144ski napisa\u0142 rozprawk\u0119 mniej znan\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c udowadniaj\u0105c\u0105 jego wysokie walory intelektualne. Chodzi o pochodz\u0105cy z 1760 roku traktat \u201eNiedowiarstwo samym zdrowym rozumem pokonane\u201d (pierwsza polska edycja w Krakowie w 1823 roku). To wielka polemika z ateizmem o\u015bwieceniowej ideologii oraz przymiarkami w kierunku zmiany sensu s\u0142owa \u201etolerancja\u201d. Jak pisa\u0142 kr\u00f3l-wygnaniec: \u201eNie dajmy si\u0119 uwodzi\u0107 tem powierzchownem umiarkowaniem (moderacj\u0105) i oboj\u0119tno\u015bci\u0105 Pirroniczn\u0105. Jest ona tylko mask\u0105 Filozof\u00f3w uczonych i pokrywk\u0105 ich ukrytej zawzi\u0119to\u015bci, a rzetelnej i gwa\u0142townej przeciwko nauce z nieba, kt\u00f3ra pot\u0119pia wszystkie b\u0142\u0119dy i wyst\u0119pki nienawi\u015bci\u201d.<\/p>\r\n<p>No, ale w tzw. epoce \u015bwiate\u0142 miano \u201ekr\u00f3la-filozofa\u201d przylgn\u0119\u0142o do zupe\u0142nie innego w\u0142adcy.<\/p>\r\n<p><em><strong>Grzegorz Kucharczyk<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W ca\u0142ym osiemnastym wieku i w pocz\u0105tkach dziewi\u0119tnastego nie brakowa\u0142o na ziemiach polskich wybitnych autor\u00f3w, kt\u00f3rzy kontestowali zwolennik\u00f3w pr\u0105d\u00f3w ideowych o\u015bwiecenia: deist\u00f3w, wyznawc\u00f3w tzw. religii naturalnej czy te\u017c libertyn\u00f3w. Co ciekawe, z \u00f3wczesnym mainstreamem kopie kruszyli r\u00f3wnie\u017c autorzy okre\u015blani dzi\u015b jako \u201ewielkie postaci polskiego o\u015bwiecenia\u201d. Ks. Stanis\u0142aw Konarski. Repr. P. Mecik \/Forum Jedn\u0105 z ciekawszych [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,195,116],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58067"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58067"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58067\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}