{"id":57726,"date":"2012-06-15T21:43:23","date_gmt":"2012-06-16T02:43:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=57726"},"modified":"2012-06-15T21:43:23","modified_gmt":"2012-06-16T02:43:23","slug":"wielki-samotny-general-leopold-okulicki-niedzwiadek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=57726","title":{"rendered":"Wielki samotny – Genera\u0142 Leopold Okulicki „Nied\u017awiadek”"},"content":{"rendered":"

Nigdy pewnie nie poznamy prawdy o ostatnich tygodniach genera\u0142a Leopolda Okulickiego „Nied\u017awiadka”, ostatniego komendanta Armii Krajowej. Po moskiewskim procesie przyw\u00f3dc\u00f3w Polski Podziemnej w czerwcu 1945 r. \u017cy\u0142 w wi\u0119zieniu z dziesi\u0119cioletnim wyrokiem jeszcze przez p\u00f3\u0142tora roku. Pozosta\u0142y fragmenty listu, kt\u00f3ry zamierza\u0142 wys\u0142a\u0107 do Stalina – litery kre\u015blone z widocznym wysi\u0142kiem: „Postawa narodu polskiego w ci\u0105gu przesz\u0142o pi\u0119cioletniej nieprzerwanej walki z Niemcami by\u0142a wspania\u0142a…”. Stal\u00f3wka drze papier, atrament zalewa s\u0142owa. „Najwi\u0119kszym dorobkiem walki konspiracyjnej s\u0105 ludzie ideowo zaprawieni do walki o wolno\u015b\u0107…”. List pisany s\u0142abn\u0105c\u0105 r\u0119k\u0105 jest \u015bwiadectwem woli walki do ko\u0144ca – jak to le\u017ca\u0142o w jego naturze.
Pozosta\u0142 po nim protok\u00f3\u0142 sekcji, o kt\u00f3rym jeszcze d\u0142ugo – a mo\u017ce nigdy – nie b\u0119dziemy mogli powiedzie\u0107, czy jest prawdziwy; \u015bwistek z odr\u0119czn\u0105 notatk\u0105 z grudnia 1946 roku: „Zw\u0142oki wi\u0119\u017ania Okulickiego mo\u017cna spali\u0107 w krematorium na zasadach og\u00f3lnych”.

Walk\u0119 z nim stoczy s\u0105d krzywoprzysi\u0119\u017cny<\/strong><\/p>\r\n

Genera\u0142 Leopold Okulicki zosta\u0142 18 czerwca 1945 r. wprowadzony pod eskort\u0105 NKWD na sal\u0119 s\u0105dow\u0105 w Moskwie. Kiedy usiad\u0142 na \u0142awie oskar\u017conych, znalaz\u0142 si\u0119 w gronie pi\u0119tnastu m\u0119\u017cczyzn, ubranych jak i on, w cywilne garnitury, przygotowane przez Sowiet\u00f3w specjalnie na t\u0119 okazj\u0119. Dostrzeg\u0142 znajome, cho\u0107 wym\u0119czone i zmienione twarze. Siedzieli rozdzieleni przez enkawudzist\u00f3w – jakby z tej sali mogli jeszcze zagrozi\u0107 pot\u0119dze ZSRS. Wszyscy oni tworzyli w\u0142adze Polski Podziemnej i z tej w\u0142a\u015bnie racji Sowieci chcieli, a nawet musieli si\u0119 ich pozby\u0107. Mieli wobec Polski plany, w kt\u00f3rych nie by\u0142o miejsca dla ludzi pozbawionych z\u0142udze\u0144 co do celu moskiewskiej polityki.<\/p>\r\n

Oskar\u017conych zwieziono na ten proces z \u0141ubianki – g\u0142\u00f3wnego wi\u0119zienia NKWD\/KGB, gdzie przez prawie trzy miesi\u0105ce od porwania z Polski przez NKWD prze\u017cywali udr\u0119k\u0119 osamotnienia oraz nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 przes\u0142uchania. W marcu 1945 r. \u015bci\u0105gni\u0119to ich podst\u0119pem na spotkanie dow\u00f3dztwem Armii Czerwonej. Zamiast obiecanych rozm\u00f3w czeka\u0142o ich aresztowanie i b\u0142yskawiczna wyw\u00f3zka do Moskwy. „Tym razem po raz pierwszy w dziejach sowieckiej „sprawiedliwo\u015bci” na \u0142awie oskar\u017conych zasiedli nie sowieccy obywatele, lecz obywatele pa\u0144stwa i \u017co\u0142nierze narodu, kt\u00f3ry pierwszy wypowiedzia\u0142 wojn\u0119 hitleryzmowi” – pisa\u0142 19 czerwca 1945 r. londy\u0144ski „Dziennik Polski i Dziennik \u0179o\u0142nierza Polskiego”, organ Rz\u0105du RP na Uchod\u017astwie.
W akcie oskar\u017cenia zarzucono Polakom, \u017ce „uprawiali sabota\u017c i terror przeciwko Czerwonej Armii, posiadali nielegalne radiostacje oraz szerzyli propagand\u0119 antysowieck\u0105”.
Genera\u0142a Okulickiego oskar\u017cono dodatkowo o szpiegostwo. On jeden spo\u015br\u00f3d porwanych mia\u0142 za sob\u0105 d\u0142ugie i dramatyczne do\u015bwiadczenia z Sowietami.

Wezwany do boju bez chwa\u0142y…<\/strong><\/p>\r\n

By\u0142 w grupie czterech oficer\u00f3w przeprowadzonych potajemnie przez kuriera z ko\u0144cem pa\u017adziernika 1940 r. na obszar sowieckiej okupacji, gdzie Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej – poprzednik Armii Krajowej – poszed\u0142 w rozsypk\u0119 po serii powa\u017cnych wpadek.
Pu\u0142kownik Okulicki mia\u0142 odbudowa\u0107 struktury dowodzenia i zorganizowa\u0107 system \u0142\u0105czno\u015bci radiowej oraz kurierskiej z Warszaw\u0105 w Bia\u0142ostockiem i Lwowskiem. Trzeba by\u0142o stworzy\u0107 sie\u0107 wywiadu, opieraj\u0105c si\u0119 na ludziach sprawdzonych. Wyruszyli na wsch\u00f3d we czworo: Okulicki „Mr\u00f3wka” z Bronis\u0142aw\u0105 Wys\u0142ouchow\u0105 „Birut\u0105” oraz dw\u00f3ch oficer\u00f3w z radiostacj\u0105. Przez lini\u0119 Ribbentrop-Mo\u0142otow prowadzi\u0142 niejaki Zymon „Waldy”. Przed granic\u0105 obu okupacji rozdzielili si\u0119: Okulicki i „Biruta” poszli przez Raw\u0119 Rusk\u0105, oficerowie z „Waldym” inn\u0105 tras\u0105. Ci ostatni nigdy do Lwowa nie dotarli, bowiem Zymon by\u0142 prowokatorem NKWD. Tymczasem Okulicki za\u0142o\u017cy\u0142 dzi\u0119ki pomocy „Biruty” swoj\u0105 plac\u00f3wk\u0119 we Lwowie. By\u0142 ostro\u017cny, bo \u015bwiadom, \u017ce porusza si\u0119 po grz\u0105skim gruncie. Na miejscu zorientowa\u0142 si\u0119 natychmiast, jak g\u0142\u0119boko inwigilacja sowiecka si\u0119ga\u0142a w lwowskie struktury podziemne. Za spraw\u0105 „Waldego” NKWD zna\u0142o od pocz\u0105tku jego prawdziwe nazwisko, funkcj\u0119 i zamiary. W styczniu 1941 r. Okulicki zdecydowa\u0142 si\u0119 wys\u0142a\u0107 do Warszawy pierwszych \u0142\u0105cznik\u00f3w, w tym „Birut\u0119”. Na lwowskim dworcu zjawi\u0142 si\u0119 „Waldy”, by „osobi\u015bcie nadzorowa\u0107 przerzut”. Kurierzy nie zd\u0105\u017cyli nawet wyjecha\u0107 z miasta – zostali aresztowani ju\u017c na dworcu. Potem przysz\u0142a kolej na Okulickiego.
Znalaz\u0142 si\u0119 w okrytym ponur\u0105 s\u0142aw\u0105 wi\u0119zieniu Brygidki, w dawnym klasztorze. Podczas pi\u0119ciu miesi\u0119cy \u015bledztwa zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce infiltracja si\u0119ga samej Komendy G\u0142\u00f3wnej ZWZ. Przes\u0142uchiwa\u0142 go Iwan Sierow – ten sam, kt\u00f3ry nadzorowa\u0142 deportacje setek tysi\u0119cy Polak\u00f3w do \u0142agr\u00f3w w latach 1940-1941, ponosi\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 za zbrodni\u0119 katy\u0144sk\u0105 wiosn\u0105 1940 r., a pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej mia\u0142 uprowadzi\u0107 w\u0142adze Polski Podziemnej z Okulickim do Moskwy.

…i do m\u0119cze\u0144stwa<\/strong><\/p>\r\n

Ostatecznie pogr\u0105\u017cy\u0142 Okulickiego raport, kt\u00f3ry mia\u0142a przy sobie „Biruta”. Po odszyfrowaniu go NKWD zyska\u0142o dow\u00f3d, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 Okulickiego wymierzona by\u0142a w Sowiety, a nie – jak twierdzi\u0142, broni\u0105c si\u0119 – przeciw Niemcom. W\u00f3wczas przeniesiono go do wi\u0119zienia Lefortowo w Moskwie. Dr\u0119czony ponad miesi\u0105c przes\u0142uchaniami, pozbawiony snu, zamykany w celi z ostrym \u015bwiat\u0142em niszcz\u0105cym wzrok, nie wyda\u0142 nikogo. Z wyczerpania zacz\u0105\u0142 chorowa\u0107 na serce. Sformu\u0142owano wobec niego akt oskar\u017cenia, kt\u00f3ry zawi\u00f3d\u0142by go zapewne pod mur. Do procesu nie dosz\u0142o, bowiem III Rzesza uderzy\u0142a w czerwcu 1941 r. na Sowiety, zajmuj\u0105c w b\u0142yskawicznym tempie obszary opuszczane przez uciekaj\u0105cych w panice krasnoarmiejc\u00f3w.
Okulickiego uratowa\u0142a lipcowa umowa Sikorski – Majski, przewiduj\u0105ca utworzenie w ZSRS polskiej armii. Dziesi\u0105tki tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w – \u017co\u0142nierzy okaza\u0142y si\u0119 Stalinowi w tej dramatycznej chwili potrzebne. \u0141ubiank\u0119 opu\u015bci\u0142 w\u00f3wczas gen. W\u0142adys\u0142aw Anders, kt\u00f3remu rz\u0105d w Londynie wyznaczy\u0142 zadanie tw\u00f3rcy Polskich Si\u0142 Zbrojnych w ZSRS. Leopold Okulicki z oskar\u017conego sta\u0142 si\u0119 szefem sztabu Andersa. Armia zacz\u0119\u0142a si\u0119 formowa\u0107 we wrze\u015bniu 1941 r. w wyznaczonych przez w\u0142adze ZSRS miejscowo\u015bciach na po\u0142udniu Rosji pod Orenburgiem i w okolicach Saratowa. Trudno by\u0142o Okulickiemu wype\u0142nia\u0107 swoje zadanie – Sowieci nie chcieli opuszcza\u0107 budynk\u00f3w przeznaczonych dla polskiego sztabu, utrudniali wype\u0142nianie ustale\u0144 dokonywanych mi\u0119dzy Andersem a Stalinem.

Dawnych Polak\u00f3w duma i szlachetno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

By\u0142 praw\u0105 r\u0119k\u0105 dow\u00f3dcy. W grudniu 1941 r. znalaz\u0142 si\u0119 w sk\u0142adzie delegacji pod wodz\u0105 gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego, kt\u00f3ra rozmawia\u0142a na Kremlu z dow\u00f3dztwem sowieckim na temat dramatycznej sytuacji formowanej armii polskiej. Lekcewa\u017cenie przyj\u0119tych wtedy ustale\u0144 przez w\u0142adze sowieckie, g\u0142\u00f3wnie drastyczne zmniejszenie racji \u017cywno\u015bciowych dla g\u0142oduj\u0105cych ludzi, by\u0142y tematem rozm\u00f3w marcowych 1942 r. Andersa i Okulickiego z Mo\u0142otowem oraz Stalinem na Kremlu. Sowiecki przyw\u00f3dca nie by\u0142 sk\u0142onny do ust\u0119pstw. Zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c zorientowa\u0107 si\u0119, \u017ce Armia Andersa nie b\u0119dzie wobec niego tak lojalna, jak spodziewa\u0142 si\u0119 w gor\u0105cych letnich miesi\u0105cach 1941 roku. Jego zamiarem by\u0142o fizyczne i psychiczne wyniszczenie polskich \u017co\u0142nierzy.
Sytuacja Okulickiego by\u0142a trudna. Cz\u0142owiek uparty i nieznosz\u0105cy ob\u0142udy, nienadaj\u0105cy si\u0119 \u017cadn\u0105 miar\u0105 do uprawiania „dyplomacji” z Sowietami, popada\u0142 w konflikty z „\u0142\u0105cznikami” – de facto nadzorcami enkawudowskimi. Nie m\u00f3g\u0142 znie\u015b\u0107 zw\u0142aszcza obecno\u015bci pu\u0142kownika NKWD Kondratiuka, kt\u00f3ry niedawno torturowa\u0142 Wys\u0142ouchow\u0105 i prowadzi\u0142 \u015bledztwo przeciwko niemu samemu. Sowieci z kolei okazywali mu otwart\u0105 niech\u0119\u0107, a nawet wrogo\u015b\u0107 ze wzgl\u0119du na lwowski okres jego dzia\u0142alno\u015bci. W takich warunkach gen. Anders zdecydowa\u0142 si\u0119 – ze wzgl\u0119d\u00f3w czysto taktycznych i za zgod\u0105 Okulickiego – przesun\u0105\u0107 go w marcu 1942 r. na stanowisko dow\u00f3dcy 7. Dywizji Piechoty formuj\u0105cej si\u0119 w Kermine w Uzbekistanie. O swoim podw\u0142adnym pisa\u0142 w samych superlatywach: „P\u0142k dypl. Okulicki wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ze m\u0105 jako Szef Sztabu od pierwszych dni organizacji naszej armii w ZSRR. W tych najci\u0119\u017cszych chwilach, kiedy siedem miesi\u0119cy wsp\u00f3\u0142pracy mo\u017cna \u015bmia\u0142o policzy\u0107 za siedem lat, p\u0142k dypl. wykaza\u0142 tyle niespo\u017cytej energii i hartu ducha. (…) Ciesz\u0119 si\u0119 niezmiernie, \u017ce dzi\u0119kuj\u0105c mu za wielk\u0105 pomoc wykazan\u0105 naszej sprawie, mog\u0119 wyrazi\u0107 ca\u0142kowit\u0105 pewno\u015b\u0107 i wiar\u0119, \u017ce taki \u017co\u0142nierz nie zawiedzie nigdy na \u017cadnym stanowisku w pracy dla Polski”. Kiedy w kwietniu 1943 r. Niemcy og\u0142osili wiadomo\u015b\u0107 o odkryciu grob\u00f3w polskich oficer\u00f3w w Katyniu, pu\u0142kownik by\u0142 wstrz\u0105\u015bni\u0119ty – przecie\u017c sam dopytywa\u0142 si\u0119 Stalina o losy zaginionych, a w odpowiedzi us\u0142ysza\u0142, \u017ce generalissimus nic o ca\u0142ej sprawie nie wie. Mo\u017ce dlatego Okulicki zacz\u0105\u0142 stara\u0107 si\u0119 o szybki powr\u00f3t do kraju i konspiracji, cho\u0107 wiedzia\u0142, \u017ce przyjdzie mu j\u0105 kontynuowa\u0107 pod nieuchronnie nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 sowieck\u0105 okupacj\u0105. Zrezygnowa\u0142 w\u00f3wczas z propozycji obj\u0119cia dow\u00f3dztwa doborowej 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich. Wybra\u0142 drog\u0119 strom\u0105 i ci\u0119\u017ck\u0105 – wiod\u0105c\u0105 jednak wprost do kraju.<\/p>\r\n

Kiedy Anders walczy\u0142 o ka\u017cd\u0105 porcj\u0119 \u017cywno\u015bci dla \u017co\u0142nierzy, kobiet i dzieci, w Londynie po \u015bmierci premiera Sikorskiego w katastrofie na Gibraltarze, nad g\u0142owami wygna\u0144c\u00f3w odprawia\u0142a si\u0119 wielka polityka: kandydatem na stanowisko po Sikorskim by\u0142 gen. Kazimierz Sosnkowski, zwalczany m.in. przez ludowca Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka. Okulicki wyjecha\u0142 w lipcu 1943 r. wraz z grup\u0105 wys\u0142annik\u00f3w Andersa do Londynu, by poprze\u0107 gen. Sosnkowskiego, kt\u00f3ry zaj\u0105\u0142 po \u015bmierci Sikorskiego stanowisko Naczelnego Wodza. Przybyli za p\u00f3\u017ano: Miko\u0142ajczyk w\u0142a\u015bnie zosta\u0142 zaprzysi\u0119\u017cony jako premier.

Krwi\u0105 polewa\u0107 ziemi\u0119<\/strong><\/p>\r\n

Okulicki doczeka\u0142 powrotu do kraju dopiero w maju 1944 r., kilka miesi\u0119cy przed Powstaniem Warszawskim. Zosta\u0142 zrzucony ze spadochronem ju\u017c w stopniu genera\u0142a, a nast\u0119pnie przewieziony do Warszawy.
Naczelny W\u00f3dz mia\u0142 wobec niego specjalne oczekiwania: chcia\u0142 mianowicie, by Okulicki powstrzyma\u0142 wybuch Powstania Warszawskiego. Sosnkowski zdawa\u0142 sobie doskonale spraw\u0119 z tego, \u017ce „sojusznik naszych sojusznik\u00f3w” nie jest naszym sojusznikiem, za\u015b Okulicki mia\u0142 w jego planach odegra\u0107 g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w budowie podziemia na terenach przysz\u0142ej okupacji sowieckiej. By\u0142o to zadanie trudne, ale Okulickiego zawsze wyznaczano do takich zada\u0144 – najci\u0119\u017cszych, obarczonych wielkim ryzykiem i maj\u0105cych nik\u0142e szanse powodzenia. Sosnkowski rekomendowa\u0142 komendantowi g\u0142\u00f3wnemu Armii Krajowej Tadeuszowi Komorowskiemu „Borowi” swego wys\u0142annika: „Mia\u0142 on otrzyma\u0107 dow\u00f3dztwo dywizji (…) obecnie walcz\u0105cej we W\u0142oszech. Z przyk\u0142adn\u0105 i zas\u0142uguj\u0105c\u0105 na szacunek godno\u015bci\u0105 zrzek\u0142 si\u0119 tej perspektywy, aby przyj\u0105\u0107 moj\u0105 propozycj\u0119 udania si\u0119 do kraju, kt\u00f3r\u0105 uczyni\u0142em, wiedz\u0105c, jak dalece Kraj odczuwa brak starszych wiekiem, do\u015bwiadczonych i wykszta\u0142conych oficer\u00f3w”. „B\u00f3r” mianowa\u0142 go zast\u0119pc\u0105 szefa sztabu KG AK.
Okulicki przyby\u0142 wprawdzie z instrukcjami od Sosnkowskiego, ale obraz sytuacji w kraju sprawi\u0142, \u017ce zaj\u0105\u0142 stanowisko inne, ni\u017c tego w Londynie oczekiwano. Pu\u0142kownik Adam Sanojca, szef Oddzia\u0142u Organizacyjnego KG AK, wspomina\u0142 po wojnie: „Rozmawiali\u015bmy w\u0142a\u015bciwie przez ca\u0142\u0105 noc. Okulicki zacz\u0105\u0142 wyk\u0142ada\u0107 tez\u0119 gen. Sosnkowskiego. Wyja\u015bni\u0142 mi, \u017ce powinni\u015bmy zaprzesta\u0107 walki z Niemcami w celu zaoszcz\u0119dzenia naszych si\u0142 do walki z Rosj\u0105. W tym punkcie zwrotnym wojny – m\u00f3wi, przekazuj\u0105c mi instrukcj\u0119 Sosnowskiego – naszym jedynym obowi\u0105zkiem jest chroni\u0107 mas\u0119 biologiczn\u0105 narodu polskiego. Po d\u0142ugim lojalnym przedstawieniu mi tej tezy wy\u0142o\u017cy\u0142 mi sw\u00f3j punkt widzenia, kt\u00f3ry by\u0142 diametralnie r\u00f3\u017cny. Wed\u0142ug niego, powinni\u015bmy si\u0119 bi\u0107 z Niemcami tak, by pozosta\u0107 w walce do ko\u0144ca”.
Okulicki chcia\u0142 walczy\u0107 z Niemcami, ale za g\u0142\u00f3wnego wroga uwa\u017ca\u0142 ZSRS. Walka przeciw Niemcom dawa\u0107 mia\u0142a nam prawo moralne do upominania si\u0119 po wojnie o swoje. Gdyby\u015bmy si\u0119 wycofali, nie mieliby\u015bmy nic do powiedzenia – tak rozumowa\u0142. Trafnie, jak ma\u0142o kto, odczytywa\u0142 sowieckie intencje. Jego kalkulacja by\u0142a prosta: tylko fakt dokonany, zdobycie Warszawy, mo\u017ce zmusi\u0107 Sowiety do ust\u0119pstw i traktowania Polski jak partnera. Wiedzia\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas, jak Sowieci potraktowali wile\u0144sk\u0105 AK – s\u0105dzi\u0142, \u017ce ten sam los spotka wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy Polski Podziemnej. Trzeba by\u0142o wi\u0119c dzia\u0142a\u0107, a nie czeka\u0107 na zaj\u0119cie kraju przez NKWD i krwawe represje.
Przed samym powstaniem przyj\u0105\u0142 nowy pseudonim „Nied\u017awiadek” – ten, pod kt\u00f3rym przeszed\u0142 do historii. Zosta\u0142 wyznaczony na komendanta AK w przypadku aresztowania „Bora” przez NKWD w zdobytej, jak przewidywano, przez Polak\u00f3w Warszawie. Kiedy powstanie si\u0119 za\u0142ama\u0142o i zapad\u0142a decyzja o kapitulacji stolicy, Okulicki – w\u00f3wczas ju\u017c nast\u0119pca „Bora” – wyszed\u0142 3 pa\u017adziernika z ludno\u015bci\u0105 cywiln\u0105, a potem wydosta\u0142 si\u0119 z piek\u0142a obozu w Pruszkowie.

A placem boju b\u0119dzie d\u00f3\u0142 kryjomy<\/strong><\/p>\r\n

Znalaz\u0142 dla siebie kryj\u00f3wk\u0119 w Cz\u0119stochowie, sk\u0105d prowadzi\u0142 – zdawa\u0142oby si\u0119 – skazan\u0105 na niepowodzenie rekonstrukcj\u0119 Komendy G\u0142\u00f3wnej AK. Dzia\u0142a\u0142 w powszechnej atmosferze kl\u0119ski, chaosu, beznadziei. Wi\u0105za\u0142 w ca\u0142o\u015b\u0107 rozproszon\u0105 i rozbit\u0105 Armi\u0119 Krajow\u0105, nakazywa\u0142 nie atakowa\u0107 Niemc\u00f3w bez potrzeby – chyba \u017ce w obronie ludno\u015bci cywilnej.
Wyk\u0142ada\u0142 swoje racje prezydentowi W\u0142adys\u0142awowi Raczkiewiczowi, pisz\u0105c z pocz\u0105tkiem grudnia: „Jedyn\u0105 i najsilniejsz\u0105 zapor\u0119 wobec zagro\u017ce\u0144 sowieckich w stosunku do Polski stanowi jej pozycja w obozie sprzymierzonych zdobyta dzi\u0119ki roli, jak\u0105 ona odegra\u0142a w walce z Niemcami i wierno\u015bci, z jak\u0105 wywi\u0105zuje si\u0119 ze swych zobowi\u0105za\u0144 sojuszniczych. W t\u0119 w\u0142a\u015bnie pozycj\u0119 moraln\u0105, jak\u0105 zdobyli\u015bmy w \u015bwiecie, uderzy\u0142a propaganda sowiecka, staraj\u0105c si\u0119 zaszczepi\u0107 w opinii anglosaskiej w\u0105tpliwo\u015b\u0107 co do szczero\u015bci naszego stanowiska wobec Niemc\u00f3w, oskar\u017caj\u0105c Polski Ruch Podziemny o bierno\u015b\u0107, sabotowanie walki lub wprost otwart\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z nieprzyjacielem”.
Sam \u017cy\u0142 na granicy n\u0119dzy. Rozpaczliwe po\u0142o\u017cenie go nie z\u0142ama\u0142o – by\u0142 cz\u0142owiekiem stworzonym do dzia\u0142ania w takich sytuacjach. Te cechy charakteru, kt\u00f3re utrudnia\u0142y mu stosunki z innymi, okaza\u0142y si\u0119 w krytycznej sytuacji zbawienne. By\u0142 jednym z nielicznych, kt\u00f3rzy mogli sprosta\u0107 og\u00f3lnemu zam\u0119towi. Czyni\u0142 wszystko, by zapanowa\u0107 nad sytuacj\u0105 – skomplikowan\u0105, nieczyteln\u0105 nawet dla niego. Bo czy ktokolwiek – poza NKWD – m\u00f3g\u0142 by\u0107 w\u00f3wczas dobrze poinformowany? Okulicki wyznaczy\u0142 sobie zadania i par\u0142 do przodu ze swoj\u0105 koncepcj\u0105 dzia\u0142ania na przetrwanie i ratowanie niedobitk\u00f3w. Rozpocz\u0105\u0142 szerok\u0105 akcj\u0119 zabezpieczania rodzin \u017co\u0142nierzy poleg\u0142ych, wzi\u0119tych do niewoli lub uwi\u0119zionych. Jego polecenia mia\u0142y na celu uchronienie jak najwi\u0119kszej liczby ludzi z AK, dlatego zabrania\u0142 im ujawniania si\u0119 przed Sowietami. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce Londyn nie ma poj\u0119cia ani o rzeczywistych rozmiarach represji sowieckich, ani o sytuacji w kraju.

Syn poleg\u0142 w walkach pod Ankon\u0105<\/strong><\/p>\r\n

Jego pozycja w polskim Londynie by\u0142a s\u0142aba. Premier Miko\u0142ajczyk mia\u0142 mu za z\u0142e, \u017ce o Polskim Komitecie Wyzwolenia Narodowego za\u0142o\u017conym przez Sowiet\u00f3w z polskich komunist\u00f3w m\u00f3wi\u0142 „zdrajcy”. Sk\u0105d mia\u0142 Miko\u0142ajczyk wiedzie\u0107, do czego zdolni s\u0105 bolszewicy? By\u0142 ch\u0142opskim politykiem z Pozna\u0144skiego, zas\u0142u\u017conym w Powstaniu Wielkopolskim 1918-1919. Jego wrogiem byli zawsze Niemcy, a sowieckie zagro\u017cenie mia\u0142 pozna\u0107 dopiero po latach, kiedy w 1947 r. musia\u0142 ucieka\u0107 z komunistycznej Polski w baga\u017cach brytyjskiego konsula.
W listopadzie 1944 r. premierem zosta\u0142 – na szcz\u0119\u015bcie dla Okulickiego – Tomasz Arciszewski. Wreszcie 21 grudnia prezydent Raczkiewicz mianowa\u0142 go komendantem g\u0142\u00f3wnym AK na obszar obu okupacji. Kiedy po\u0142o\u017cenie Okulickiego sta\u0142o si\u0119 na tyle stabilne, na ile by\u0142o to w\u00f3wczas mo\u017cliwe, spad\u0142 na\u0144 cios – najci\u0119\u017cszy chyba w \u017cyciu. 22 grudnia dosta\u0142 wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci jedynego syna, Zbyszka. Ch\u0142opak walczy\u0142 w 2. Korpusie pod dow\u00f3dztwem Andersa pod Ankon\u0105. „Mimo silnego ognia artyleryjskiego podchor\u0105\u017cy Okulicki 8 sierpnia 1944 r. wys\u0142any jako obserwator wysuni\u0119ty, wykry\u0142 gniazdo broni maszynowej i chcia\u0142 je ogniem artylerii obezw\u0142adni\u0107. Zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny” – zanotowano w jego karcie ewidencyjnej. Zmar\u0142 tego samego dnia w szpitalu polowym. Ojciec widzia\u0142 go ostatni raz we wrze\u015bniu 1939 roku. „Mia\u0142 dwadzie\u015bcia lat. Nikogo w \u017cyciu tak nie kocha\u0142em, jak jego” – powiedzia\u0142 emisariuszowi, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bnie odprawia\u0142 do Londynu. Nie mia\u0142 czasu na w\u0142asny b\u00f3l, kiedy tysi\u0105ce ch\u0142opc\u00f3w takich jak Zbyszek gin\u0119\u0142o po lasach od niemieckich i sowieckich kul.

Wyzwanie przy\u015ble mu szpieg nieznajomy<\/strong><\/p>\r\n

W styczniu 1945 r., kiedy ruszy\u0142a sowiecka ofensywa, genera\u0142 wyda\u0142 rozkaz, kt\u00f3ry mia\u0142 ochroni\u0107 \u017co\u0142nierzy AK przed represjami. „W przekonaniu, \u017ce (…) zostaniecie na zawsze wierni tylko Polsce oraz by Wam u\u0142atwi\u0107 dalsz\u0105 prac\u0119, zwalniam Was z przysi\u0119gi i rozwi\u0105zuj\u0119 szeregi Armii Krajowej”.
R\u00f3wnocze\u015bnie kaza\u0142 pozostawi\u0107 w terenie sie\u0107 sztab\u00f3w i struktur, zachowa\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 i magazynowa\u0107 bro\u0144. Na przysz\u0142o\u015b\u0107…
Nadesz\u0142y wreszcie dramatyczne wydarzenia marca 1945 r.: „zaproszenie” od dow\u00f3dcy Armii Czerwonej na rozmowy; warunek, by uczestniczy\u0142 w nich Okulicki i wreszcie podj\u0119ta – wbrew zdrowemu rozs\u0105dkowi – decyzja Delegata Rz\u0105du na Kraj Jana Stanis\u0142awa Jankowskiego o spotkaniu z Sowietami w Pruszkowie. Kr\u00f3tko przedtem Okulicki depeszowa\u0142 do gen. Andersa w Londynie: „Represje i aresztowania \u017co\u0142nierzy AK trwaj\u0105 bez przerwy. Konieczna jest interwencja Anglosas\u00f3w. Do tego czasu aresztowano ponad 40 tysi\u0119cy. Ich los niewiadomy. Armia Czerwona i w\u0142adze sowieckie grabi\u0105, co si\u0119 da. Zachowuj\u0105 si\u0119 jak w zdobytym wrogim kraju. Jedynym w\u0142adc\u0105 jest NKWD”.
Po drodze do Pruszkowa genera\u0142 sp\u00f3\u017ani\u0142 si\u0119 na kolejk\u0119, potem zepsu\u0142 mu si\u0119 samoch\u00f3d. Upar\u0142 si\u0119, jak zwykle, i dojecha\u0142 rowerem, wype\u0142niaj\u0105c polecenie Jankowskiego.

***<\/strong>
Czy Leopold Okulicki zmar\u0142 na serce w wi\u0119zieniu na \u0141ubiance kwadrans po pierwszej w po\u0142udnie w wigili\u0119 1946 r. – jak utrzymywali Sowieci? Czy zosta\u0142 rozstrzelany przez NKWD – jak twierdzili wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniowie? Odpowied\u017a na to pytanie mo\u017ce kiedy\u015b nadejdzie, nie zmieni ona jednak tej prawdy, \u017ce \u017cycie swoje odda\u0142 Niepodleg\u0142ej.
Swoj\u0105 postaw\u0105 podczas procesu szesnastu obna\u017cy\u0142 prawdziwe, nadal urzeczywistniane zamiary Rosji wobec Polski. Prasa emigracyjna w Londynie pisa\u0142a w\u00f3wczas to, co i dzisiaj trzeba powt\u00f3rzy\u0107: „Moskwa czyni wszelkie wysi\u0142ki, a\u017ceby wykaza\u0107 narodowi polskiemu, \u017ce nie mo\u017ce liczy\u0107 na pomoc nikogo i nie mo\u017ce si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do \u017cadnego trybuna\u0142u”.<\/p>\r\n

Anna Zechenter<\/strong><\/strong><\/em><\/p>\r\n

\r\n

Autorka jest pracownikiem Oddzia\u0142owego Biura Edukacji Publicznej IPN w Krakowie.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Nigdy pewnie nie poznamy prawdy o ostatnich tygodniach genera\u0142a Leopolda Okulickiego „Nied\u017awiadka”, ostatniego komendanta Armii Krajowej. Po moskiewskim procesie przyw\u00f3dc\u00f3w Polski Podziemnej w czerwcu 1945 r. \u017cy\u0142 w wi\u0119zieniu z dziesi\u0119cioletnim wyrokiem jeszcze przez p\u00f3\u0142tora roku. Pozosta\u0142y fragmenty listu, kt\u00f3ry zamierza\u0142 wys\u0142a\u0107 do Stalina – litery kre\u015blone z widocznym wysi\u0142kiem: „Postawa narodu polskiego w ci\u0105gu […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,81,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57726"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57726"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57726\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}