{"id":57458,"date":"2012-06-08T22:19:43","date_gmt":"2012-06-09T03:19:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=57458"},"modified":"2012-06-08T22:19:43","modified_gmt":"2012-06-09T03:19:43","slug":"najstarszy-sposrod-socjalizmow-wywiad-z-prof-henrykiem-kieresiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=57458","title":{"rendered":"Najstarszy spo\u015br\u00f3d socjalizm\u00f3w – wywiad z prof. Henrykiem Kieresiem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Z prof. Henrykiem Kieresiem, profesorem KUL, filozofem, polonist\u0105, kierownikiem Katedry Filozofii Sztuki KUL, cz\u0142onkiem Towarzystwa Naukowego KUL, cz\u0142onkiem za\u0142o\u017cycielem Polskiego Towarzystwa Tomasza z Akwinu – oddzia\u0142u Societ\u00c3\u00a0 Internazionale Tommaso d\u2019Aquino, cz\u0142onkiem Komitetu Naukowego Powszechnej Encyklopedii Filozofii, przewodnicz\u0105cym Komitetu Naukowego Encyklopedii \u201eBia\u0142ych Plam\u201d rozmawia Rados\u0142aw Brz\u00f3zka<\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"Zwykle \u017ar\u00f3de\u0142 liberalizmu upatruje si\u0119 w rewolucji francuskiej oraz w my\u015bli tych, kt\u00f3rzy dali jej teoretyczne podwaliny. Nowa o\u015bwiecona epoka odci\u0119\u0142a si\u0119 radykalnie od starych b\u0142\u0119d\u00f3w. Czy rzeczywi\u015bcie? Jakie wskaz\u00f3wki dla zrozumienia liberalizmu daje nam filozofia?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Rzeczywi\u015bcie, panuje tego rodzaju przekonanie, \u017ce rewolucja francuska czy ca\u0142y okres o\u015bwiecenia da\u0142y jakie\u015b teoretyczne podstawy liberalizmu. Tak jest, je\u015bli si\u0119 patrzy na histori\u0119 Europy, na jej poznawczo-my\u015blowe dokonania, w spos\u00f3b – powiedzia\u0142bym – p\u0142ytki. W\u0142a\u015bciwych \u017ar\u00f3de\u0142 tego, co mo\u017cna okre\u015bli\u0107 szeroko liberalizmem, nale\u017cy szuka\u0107 w filozofii, a dok\u0142adnie m\u00f3wi\u0105c, w jej b\u0142\u0119dach.<\/p>\r\n

Ju\u017c staro\u017cytni Grecy dostrzegali problem cz\u0142owieka i problem ten, cho\u0107by w kulturze mitologicznej, wyra\u017ca\u0142 si\u0119 w postaci dw\u00f3ch przeciwstawnych uj\u0119\u0107 cz\u0142owieka. Jedno uj\u0119cie mie\u015bci\u0142o si\u0119 w ramach tzw. tradycji apolli\u0144skiej, w kt\u00f3rej, najkr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c, istot\u0105 cz\u0142owieka i polem jego cz\u0142owiecze\u0144stwa by\u0142 rozum, a z drugiej strony w nurcie dionizyjskim, kt\u00f3ry sk\u0142ania\u0142 si\u0119 ku pierwiastkom pozaracjonalnym bytu ludzkiego. To dualistyczne p\u0119kni\u0119cie w pojmowaniu cz\u0142owieka jest w kulturze Europy obecne od jej historycznych pocz\u0105tk\u00f3w po dzi\u015b dzie\u0144. Faza mitologiczna kultury europejskiej zosta\u0142a przezwyci\u0119\u017cona przez filozofi\u0119 – m\u00f3wi\u0119 o historycznym pocz\u0105tku tego przezwyci\u0119\u017cania, poniewa\u017c trwa ono nadal, nadal my\u015blimy mitologicznie (b\u0142\u0119dy filozoficzne sprzyjaj\u0105 powrotom mitologii) – ale mimo odkrycia filozofii wspomniane p\u0119kni\u0119cie pozosta\u0142o, jakkolwiek w pojmowaniu cz\u0142owieka przewa\u017ca\u0142y w\u0105tki racjonalne, czy nawet racjonalistyczne.<\/p>\r\n

W uj\u0119ciu mitologicznym cz\u0142owiek nie by\u0142 autonomicznym podmiotem w\u0142asnych dzia\u0142a\u0144, ale raczej sum\u0105 funkcji, zale\u017ca\u0142 od \u015bwiata wy\u017cszego, \u015bwiata bog\u00f3w, \u015bwiata przyrody. Filozofia podnios\u0142a cz\u0142owieka do rangi bytu \u017cywego, rozumnego i wolnego, a wi\u0119c takiego, kt\u00f3ry na tle poznania, na tle wiedzy zdobytej autonomicznym rozumem podejmuje decyzje wolne i kszta\u0142tuje w ten spos\u00f3b swoj\u0105 tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107. Kiedy \u015bledzimy dzieje filozofii, cho\u0107by w oparciu o jaki\u015b podr\u0119cznik, to zwraca uwag\u0119 silny racjonalizm Grek\u00f3w, niemniej jednak kiedy zajrzymy g\u0142\u0119biej, dostrze\u017cemy, \u017ce ju\u017c od historycznych pocz\u0105tk\u00f3w filozofii toczy si\u0119 w niej zmaganie pomi\u0119dzy nurtem realistycznym, a wi\u0119c takim, kt\u00f3ry respektuje istnienie \u015bwiata, jego racjonalno\u015b\u0107, kt\u00f3ry respektuje to, \u017ce cz\u0142owiek jest te\u017c bytem rozumnym, wolnym, poznaj\u0105cym \u015bwiat, buduj\u0105cym ten \u015bwiat, a nurtem idealistycznym, kt\u00f3ry wyrasta z podej\u015bcia tzw. krytycznego w filozofii, odrzucaj\u0105cego \u015bwiadectwo zdrowego rozs\u0105dku.<\/strong> Podej\u015bcie krytyczne, czyli idealizm wymaga od filozofii – a pami\u0119tajmy, \u017ce ta zawsze le\u017cy u podstaw kultury, bez wzgl\u0119du na to, czy jest wyeksplikowana w jaki\u015b spos\u00f3b, czy te\u017c istnieje w postaci niewypowiedzianych wprost za\u0142o\u017ce\u0144 – krytyki poznania w punkcie wyj\u015bcia, dotarcia do w\u0142adzy poznawczej, \u017ar\u00f3d\u0142a wiedzy czy do jakiej\u015b dyspozycji, kt\u00f3ra by\u0142aby \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy prawdziwej, rzetelnej. Tym podej\u015bciem jest ska\u017cona ca\u0142a grecka tradycja. Nawet gdy poznajemy my\u015bl Arystotelesa, kt\u00f3ry da\u0142 mocne podstawy realizmowi, dostrzegamy, \u017ce zwie\u0144czenie jego filozofii realistyczne bynajmniej nie by\u0142o. Filozofia krytyczna wymaga zatem krytyki poznania. Z tego uj\u0119cia rodz\u0105 si\u0119 dwa b\u0119d\u0105ce w opozycji nurty, mianowicie racjonalizm i irracjonalizm – skrajnie przeciwstawne wzgl\u0119dem siebie i zmagaj\u0105ce si\u0119 w dziejach filozofii od staro\u017cytno\u015bci po dzi\u015b dzie\u0144.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Jak wygl\u0105da\u0142y te zmagania w dziejach filozofii po epoce staro\u017cytnej?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Tradycja realistyczna pozostaje w defensywie, natomiast idealizm zdominowa\u0142 ca\u0142e dzieje filozofii, a obecno\u015b\u0107 tych dw\u00f3ch przeciwstawnych nurt\u00f3w ujawnia si\u0119 szczeg\u00f3lnie w etapach kryzysu, zapa\u015bci duchowej kultury europejskiej.<\/strong> W\u00f3wczas kt\u00f3ry\u015b z nich dochodzi do g\u0142osu i ro\u015bci sobie pretensje do kierowania kultur\u0105. Racjonalizm upatruje istoty cz\u0142owiecze\u0144stwa w rozumie autonomicznym, autarkicznym, w takim rozumie, kt\u00f3ry poznawszy idee (czyli to, co konieczne, wieczne, niezmienne), wedle tych idei tworzy cywilizacj\u0119 i kultur\u0119. Idealizm ko\u0144czy si\u0119 ostatecznie w sferze \u017cycia spo\u0142ecznego cywilizacj\u0105 totalitarn\u0105 i uniformizacj\u0105 kultury<\/strong>. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, od po\u0142owy XX w. po dzi\u015b dzie\u0144, racjonalizm zyska\u0142 miano modernizmu. Jest to nurt, kt\u00f3ry \u017cyje optymizmem poznawczym i moralnym, kt\u00f3ry przedsi\u0119bierze zamys\u0142 uszcz\u0119\u015bliwienia cz\u0142owieka i zbudowania \u015bwiata odpowiadaj\u0105cego naturze ludzkiej.<\/p>\r\n

Antypod\u0105 racjonalizmu jest irracjonalizm, a ten artyku\u0142uje si\u0119 rozmaicie, jako sensualizm, emotywizm, jako swoisty fideizm czy te\u017c intuicjonizm. Irracjonalizm jest ojcem rozmaitych \u201e-izm\u00f3w\u201d filozoficznych. Istot\u0119 irracjonalizmu stanowi to, \u017ce odrzuca rozum w jego roszczeniu do prawdziwo\u015bci, co prowadzi do tego, \u017ce to nie rozum, lecz inna w\u0142adza – wola b\u0105d\u017a zmys\u0142y, jakie\u015b inne \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy czy dyspozycja (a wi\u0119c uczucie, intuicja czy akt wiary, w znaczeniu jakiego\u015b \u015blepego zawierzenia, czy tzw. believe jako nie daj\u0105ce si\u0119 uzasadni\u0107 przekonanie o tym, \u017ce \u015bwiat istnieje, \u017ce jest poznawalny) – okre\u015bla istot\u0119 cz\u0142owieka. Rozum jest wed\u0142ug irracjonalizmu (irracjonalizm sam jest dzie\u0142em rozumu!) czym\u015b z\u0142ym, czym\u015b, co nale\u017cy egzorcyzmowa\u0107 z cz\u0142owieka, poniewa\u017c rozum ma totalitarne ci\u0105goty do uniformizacji.<\/p>\r\n

St\u0105d ca\u0142y dramat filozofii wyra\u017ca si\u0119 w sporze mi\u0119dzy uj\u0119ciem realistycznym a idealistycznym. Idealizm jest podzielony na racjonalizm i irracjonalizm, czyli – m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem dzisiejszym – modernizm i postmodernizm. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce liberalizm nie jest czym\u015b nowym, gdy\u017c ju\u017c od dawna greccy filozofowie wypowiadali podobne tezy, mianowicie i racjonalizm, i postmodernizm g\u0142osz\u0105, \u017ce cz\u0142owiek to wolno\u015b\u0107, \u017ce istot\u0105 cz\u0142owieka jest wolno\u015b\u0107.<\/strong> Zatem geneza tego nurtu le\u017cy w sporze filozoficznym, a wi\u0119c rozpoznanie jego \u017ar\u00f3de\u0142 wymaga spe\u0142nienia kluczowego warunku, jakim jest znajomo\u015b\u0107 filozofii, przyczyn jej zr\u00f3\u017cnicowania, i jednocze\u015bnie wymaga dotarcia do rzetelnych, rzeczowych kryteri\u00f3w oceny tych nurt\u00f3w. Idealizm jest b\u0142\u0119dem, zar\u00f3wno w wersji racjonalistycznej, jak i irracjonalistycznej. B\u0142\u0105d ten polega na niew\u0142a\u015bciwym uj\u0119ciu istoty cz\u0142owieka.<\/strong> Klasyczna koncepcja g\u0142osi, \u017ce cz\u0142owiek jest bytem rozumnym i wolnym, natomiast idealizm rozrywa t\u0119 naturaln\u0105 wi\u0119\u017a, kt\u00f3ra jest nam przecie\u017c dana w codziennym do\u015bwiadczeniu. Racjonalizm g\u0142osi, \u017ce cz\u0142owiek to rozum, irracjonalizm, \u017ce cz\u0142owiek to wolno\u015b\u0107. Mamy wi\u0119c do czynienia z jakim\u015b ostatecznym osadzenim problemu liberalizmu. Rzecz jasna, kiedy racjonalizm upada z racji jego totalitarnych konsekwencji, przybiera na sile jego antypoda – irracjonalizm z liberalizmem antropologicznym.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Wchodz\u0105c zatem w obszar rozga\u0142\u0119zie\u0144 w teorii spo\u0142ecznej – utopijnej, socjalistycznej – dochodzimy do momentu, w kt\u00f3rym okazuje si\u0119, \u017ce jest wsp\u00f3lny korze\u0144 poj\u0119\u0107, pewnych nurt\u00f3w, kt\u00f3re traktuje si\u0119 jako jedynie alternatywne wobec siebie\u2026<\/em><\/strong><\/p>\r\n

M\u00f3wili\u015bmy o poznawczo-my\u015blowym tle woluntaryzmu w teorii cz\u0142owieka, kt\u00f3ry si\u0119 przek\u0142ada na liberalizm w teorii spo\u0142ecznej. Jest ono zatem wsp\u00f3lnym \u017ar\u00f3d\u0142em woluntaryzmu i liberalizmu.<\/p>\r\n

Nale\u017ca\u0142oby jeszcze powr\u00f3ci\u0107 do schy\u0142ku \u015bredniowiecza i p\u00f3\u017aniej do renesansu, s\u0105 to bowiem czasy kolejnego naporu filozofii krytycznej. Filozofia krytyczna i jej liberalizm (woluntaryzm) od\u017cywa i rzuca ide\u0119 pojmowania cz\u0142owieka jako homo felicitas<\/em><\/strong>. Cz\u0142owiek ma pozyska\u0107 szcz\u0119\u015bcie, ma w jaki\u015b spos\u00f3b budowa\u0107 \u015bwiat, kultur\u0119, kt\u00f3ra odpowiada\u0142aby jego istocie. W\u00f3wczas ma miejsce ca\u0142y szereg zjawisk: odkrycia z dziedziny przyrodoznawstwa; odkrycia geograficzne; emancypacja rodz\u0105cych si\u0119 narod\u00f3w, z czym wi\u0105\u017ce si\u0119 zanikanie \u0142aciny jako j\u0119zyka uniwersalnego, kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 ka\u017cdy wykszta\u0142cony Europejczyk; kryzys w \u0142onie Ko\u015bcio\u0142a hierarchicznego, symbolizowany dat\u0105 wyst\u0105pienia Marcina Lutra w 1517 roku. Ponadto od p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca lat, a przynajmniej od edyktu mediola\u0144skiego, czyli od czasu uznania chrze\u015bcija\u0144stwa jako religii prawomocnej, a wi\u0119c takiej, kt\u00f3ra ma prawo kszta\u0142towa\u0107 \u017cycie spo\u0142eczne, kultura Europy jest w posiadaniu Ewangelii. Jednak mimo obecno\u015bci Ewangelii w kulturze europejskiej widoczne jest tak\u017ce z\u0142o, szczeg\u00f3lnie z\u0142o spo\u0142eczne, kt\u00f3re przejawia si\u0119 w postaci prywaty mo\u017cnych oraz takich zjawisk, jak lichwa, wyzysk biednych, pogardzanie cz\u0142owiekiem. Wtedy te\u017c pojawia si\u0119 osobliwa warstwa spo\u0142eczna, ni to filozof\u00f3w, ni kap\u0142an\u00f3w. Paul Johnson okre\u015bli\u0142 ich mianem intelektualist\u00f3w.<\/strong> S\u0105 to ludzie jako\u015b moralnie usposobieni, kt\u00f3rzy widz\u0105 z\u0142o spo\u0142eczne i chcieliby temu z\u0142u zaradzi\u0107. Ludzie ci staj\u0105 si\u0119 sumieniem Europy i domagaj\u0105 si\u0119 przemy\u015blenia podstaw kultury europejskiej, postawienia jej na w\u0142a\u015bciwe tory. Temu zjawisku towarzyszy renesans my\u015blenia utopijnego.<\/strong> W tym czasie zostaje odnalezione i przet\u0142umaczone Pa\u0144stwo Platona, kt\u00f3re stanowi znacz\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji. Od Tomasza Moore\u2019a i innych, w\u0142a\u015bciwie po dzie\u0144 dzisiejszy, wszyscy wielcy my\u015bliciele z tej krytycznej tradycji pisz\u0105 w\u0142asne utopie – wizje doskona\u0142ych spo\u0142ecze\u0144stw, pa\u0144stw. Utopie te mno\u017c\u0105 si\u0119 jak grzyby po deszczu. Pierwotnie jest to gatunek literacki nazywany powiastk\u0105 filozoficzn\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a umoralnia\u0107 cz\u0142owieka, a wi\u0119c mia\u0142a, przedstawiaj\u0105c jakie\u015b idealne \u015bwiaty, stanowi\u0107 przyczyn\u0119 wzorcz\u0105 dzia\u0142a\u0144 kulturowych. M\u00f3wi\u0105c wprost: patrz, cz\u0142owieku, jaki powiniene\u015b by\u0107, jakim mo\u017cna by\u0107. Konstrukcja tzw. \u015bwiat\u00f3w mo\u017cliwych rozpoczyna si\u0119 ju\u017c w my\u015bleniu utopijnym i zjawisko to trwa po dzie\u0144 dzisiejszy.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Utopia nie pozosta\u0142a niestety wy\u0142\u0105cznie na papierze. Jak dokona\u0142a si\u0119 jej ekspansja w kierunku praktyki \u017cycia spo\u0142ecznego?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Od czas\u00f3w nowo\u017cytnych w kulturze Europy obecne jest, obok filozofii, my\u015blenie utopijne. Do wybuchu rewolucji francuskiej utopie s\u0105 doktrynami r\u00f3\u017cnych stronnictw spo\u0142ecznych. Nast\u0119pnie utopie staj\u0105 si\u0119 doktrynami partii, kt\u00f3re si\u0119 pojawiaj\u0105, z dwiema g\u0142\u00f3wnymi: jakobin\u00f3w i \u017cyrondyst\u00f3w.<\/strong> Ka\u017cde z tych stronnictw ma inn\u0105 wizj\u0119 realizacji \u015bwiata doskona\u0142ego. Cz\u0119\u015b\u0107 utopii odpada, pozostaje pi\u0119\u0107, kt\u00f3re w gruncie rzeczy da si\u0119 sprowadzi\u0107 do trzech – i z nich rodzi si\u0119 socjalizm. Trzeba w tym miejscu podkre\u015bli\u0107, \u017ce utopia sama w sobie jest ju\u017c niejako socjalistyczna. Etymologicznie socjalizm pochodzi od socius – spo\u0142eczny, pa\u0144stwowy, a utopia zak\u0142ada w\u0142a\u015bnie prymat struktury spo\u0142ecznej nad konkretnym cz\u0142owiekiem.<\/strong> Utopia wnosi dystynkcj\u0119: spo\u0142ecze\u0144stwo – jednostka. Cz\u0142owiek jest tylko jednostk\u0105, a spo\u0142ecze\u0144stwo jest w posiadaniu formy \u017cycia spo\u0142ecznego, cz\u0142owiek jest zatem jedynie surowcem s\u0142u\u017c\u0105cym przetwarzaniu, ma dopiero by\u0107 cz\u0142owiekiem idealnym. Z tego my\u015blenia utopijnego wyrasta socjalizm, wyst\u0119puj\u0105cy w pi\u0119ciu wersjach: trzy z nich maj\u0105 charakter modernistyczny, a wi\u0119c s\u0105 oparte na racjonalizmie, natomiast dwie odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do woluntaryzmu, czyli do irracjonalizmu.<\/strong><\/p>\r\n

Co ciekawe, najstarszym historycznie socjalizmem, tym, kt\u00f3ry po rewolucji francuskiej zosta\u0142 w my\u015bleniu Europy i zacz\u0105\u0142 dominowa\u0107, jest w\u0142a\u015bnie liberalizm, znany pod postaci\u0105 kapitalizmu. By\u0142 on ju\u017c obecny wtedy, kiedy jeszcze w Europie panowa\u0142y trony, cho\u0107 ju\u017c rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tzw. rewolucja przemys\u0142owa – i tego trony nie wytrzyma\u0142y.<\/strong> Kapitalizm wytworzy\u0142 now\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107: producent\u00f3w i konsument\u00f3w, a wi\u0119c spo\u0142eczno\u015b\u0107 dynamiczn\u0105, tw\u00f3rcz\u0105, przetwarzaj\u0105c\u0105 \u015bwiat i ten \u015bwiat konsumuj\u0105c\u0105. Oczywi\u015bcie, z drugiej strony mia\u0142 miejsce ideowy nap\u00f3r socjalizmu, kt\u00f3ry ju\u017c by\u0142 zorganizowany w partie, w ruchy spo\u0142eczne. Co ciekawe, reakcj\u0105 na zwyrodnienia cywilizacyjne liberalizmu w XX wieku by\u0142 po kolei: komunizm, faszyzm, nazizm. Zwyrodnienia te to przede wszystkim: produkcja klasy spo\u0142ecznej upo\u015bledzonej cywilizacyjnie, a wi\u0119c tzw. proletariatu, czyli warstwy biedoty i bezrobotnych; kult pieni\u0105dza – has\u0142em \u017cycia spo\u0142ecznego staje si\u0119 \u201esprzeda\u0107-kupi\u0107\u201d, pieni\u0105dz jest miar\u0105 wszystkich rzeczy; niszczenie tradycji, poniewa\u017c ideologia ta \u017cyje tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 i przysz\u0142o\u015bci\u0105, rzuca projekty tzw. zaspokojenia potrzeb, czego\u015b, co z samej natury nie ma ko\u0144ca. Ponadto ma miejsce ca\u0142y szereg innych negatywnych zjawisk, kt\u00f3re s\u0105 funkcj\u0105 tych wymienionych.<\/p>\r\n

Komunizm jest reakcj\u0105 na zwyrodnienia liberalizmu. Proponuje on inn\u0105 metod\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego i inn\u0105 koncepcj\u0119 polityki, mianowicie: jedna parti\u0119 i jedn\u0105 metod\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego, czyli kolektywizm. Inn\u0105 reakcj\u0105 na liberalizm – a tak\u017ce na komunizm! – by\u0142 faszyzm Mussoliniego, w kt\u00f3rym odrzucano zar\u00f3wno kolektywizm, jak i krwio\u017cerczy kapitalizm i wielopartyjno\u015b\u0107, kt\u00f3ra do niczego nie prowadzi, kt\u00f3ra jest, jakby powiedzia\u0142 Koneczny, cywilizowaniem na wiele sposob\u00f3w jednocze\u015bnie. Do tego do\u0142\u0105czy\u0142 komunizm narodowy Adolfa Hitlera, czyli socjalizm nazistowski.<\/p>\r\n

Wymienione wy\u017cej rodzaje socjalizm\u00f3w wyrastaj\u0105 z jednego korzenia ideowego i wiek XX jest okresem zmagania si\u0119 socjalizm\u00f3w o panowanie nad \u015bwiatem. Socjalizmy w spos\u00f3b naturalny zast\u0105pi\u0142y trony, zapanowa\u0142y w Europie, w Hiszpanii, w Rosji, w Niemczech, we Francji. Ich historia jest bardzo z\u0142o\u017cona, skomplikowana. By\u0142y eksportowane w \u015bwiat, cho\u0107by do Meksyku, a po II wojnie \u015bwiatowej na Daleki Wsch\u00f3d. Ideologia ta rozlewa si\u0119 po \u015bwiecie jako nowa propozycja cywilizacyjna. II wojna \u015bwiatowa jest wojn\u0105 socjalizm\u00f3w o panowanie na \u015bwiatem. Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kszta\u0142t koalicji, kt\u00f3ry jest nieprzypadkowy: nazizm po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z faszyzmem. Faszyzm uto\u017csamia si\u0119 dzi\u015b z nazizmem, co jest pomys\u0142em libera\u0142\u00f3w. Jest on w rzeczywisto\u015bci zupe\u0142nie czym\u015b odr\u0119bnym od nazizmu, cho\u0107 istnia\u0142y jakie\u015b historyczne, geopolityczne powi\u0105zania mi\u0119dzy nimi. Z kolei liberalizm po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z komunizmem, a nawet go czynnie wspiera\u0142.<\/strong> Po II wojnie \u015bwiatowej na arenie dziej\u00f3w zosta\u0142 liberalizm, natomiast z drugiej strony komunizm, a po upadku komunizmu na aren\u0119 dziej\u00f3w wr\u00f3ci\u0142 liberalizm, dlatego admiratorzy liberalizmu twierdz\u0105, \u017ce jest to ostateczny g\u0142os w dziejach teorii spo\u0142ecznej, \u017ce nic wi\u0119cej cz\u0142owiek ju\u017c wymy\u015bli\u0107 nie mo\u017ce.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Skoro, jak zosta\u0142o powiedziane, socjalizm jest pewn\u0105 chor\u0105 naro\u015bl\u0105 na ciele Europy czy szeroko poj\u0119tej zachodniej tradycji, to co jest zagro\u017ceniem dla tego liberalizmu, co jakby wewn\u0105trz niego jest elementem rozk\u0142adowym?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Sama natura ludzka. Cz\u0142owiek jest bytem rozumnym i wolnym, na pewno nie da si\u0119 zredukowa\u0107 do tego, co g\u0142osi socjalizm, do tego, \u017ce cz\u0142owiek jest po prostu nawozem historii, \u017ce jest mas\u0105 czy jakim\u015b \u201ezasobem ludzkim\u201d, kt\u00f3ry stanowi przedmiot manipulacji i technologii.<\/strong> Socjalizm stosuje niezwykle perfidn\u0105 kombinacj\u0119 propagandy i terroru. Sercem propagandy jest w\u0142a\u015bnie utopia, czyli lansowana wizja szcz\u0119\u015bliwego \u015bwiata. Jest to \u015bwiat nieograniczonej konsumpcji materialnej – pierwsi utopi\u015bci wyszli ju\u017c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce z\u0142o spo\u0142eczne b\u0119dzie zlikwidowane w\u00f3wczas, gdy zapewni si\u0119 r\u00f3wny dost\u0119p do d\u00f3br konsumpcyjnych; kiedy zaspokoi si\u0119 potrzeby cz\u0142owieka, stanie si\u0119 on dobry, nast\u0105pi metanoia moralna. Jest to oczywi\u015bcie fa\u0142szywa teza. Z tego, \u017ce cz\u0142owiekowi powodzi si\u0119 dobrze w sensie materialnym, nie wynika, \u017ce b\u0119dzie on cz\u0142owiekiem dobrym moralnie. S\u0105 to zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne sfery, a praca kultury i cywilizacji polega na tym, aby te sfery \u201ez\u0142o\u017cy\u0107\u201d ze sob\u0105, zagwarantowa\u0107 cz\u0142owiekowi niezb\u0119dne minimum materialne, ale r\u00f3wnie\u017c kszta\u0142towa\u0107 jego ducha, poniewa\u017c to od ducha w\u0142a\u015bciwie wszystko zale\u017cy.<\/p>\r\n

Propaganda roztacza wizje, kt\u00f3rym jednak towarzyszy terror spo\u0142eczny. Jest on b\u0105d\u017a terrorem bezpo\u015brednim, czyli fizycznym, kiedy si\u0119 fizycznie likwiduje wszystkich niepoprawnych politycznie; b\u0105d\u017a terrorem po\u015brednim, czyli terrorem zmasowanego ataku propagandy, terrorem duchowym. Jest to przemoc strachu, tak jak to obserwujemy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, kiedy ludzi by\u0142ego bloku komunistycznego straszy si\u0119, \u017ce nie mamy wyj\u015bcia\u2026 s\u0105 to konieczne prawa dziejowe, my za\u015b jeste\u015bmy funkcj\u0105 tych praw, musimy si\u0119 zatem z tymi prawami pogodzi\u0107.<\/strong> Wrogiem liberalizmu – redukcjonizmu antropologicznego – jest sam cz\u0142owiek, kt\u00f3ry jest bytem rozumnym i wolnym, a nie tworzywem jakich\u015b urojonych przez socjalizm praw historii.<\/p>\r\n

Liberalizm przeszed\u0142 szereg przeobra\u017ce\u0144, ale z chwil\u0105 kiedy opanuje on aren\u0119 polityczn\u0105 globu, b\u0119dzie \u201epokazywa\u0142 z\u0119by\u201d. Musi tak by\u0107, poniewa\u017c jest socjalizmem i traktuje cz\u0142owieka jedynie jako surowiec. Za to ludzie zap\u0142ac\u0105 ogromn\u0105 cen\u0119.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Obecnie na sztandarach liberalizmu mam, jako ustr\u00f3j spo\u0142eczny demokracj\u0119 liberaln\u0105 z jej systemem partyjnym, kt\u00f3ry jakoby zapewnia poszanowanie godno\u015bci ka\u017cdego cz\u0142owieka, bo w tym liberalnym dialogu ka\u017cdy mo\u017ce uczestniczy\u0107\u2026<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Tak, to jest cz\u0119\u015b\u0107 propagandy, bowiem demokracja – i w tym miejscu nale\u017cy wierzy\u0107 Arystotelesowi – jest najgorszym z mo\u017cliwych ustroj\u00f3w, poniewa\u017c s\u0105 to rz\u0105dy gorszych czy, jak kto\u015b kiedy\u015b powiedzia\u0142, rz\u0105dy \u201ehien nad os\u0142ami\u201d.<\/strong> Rz\u0105dy wi\u0119kszo\u015bci, kt\u00f3ra jest manipulowana, kt\u00f3rej stwarza si\u0119 mira\u017c, \u017ce to ona wybiera, a w gruncie rzeczy \u00f3w wyb\u00f3r jest pokierowany przez tych wspomnianych wcze\u015bniej.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Dodatkowo wybiera mi\u0119dzy stronnictwami politycznymi, tymi partykularnymi opcjami ideologicznymi\u2026<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Tak, ja zawsze pytam, co \u0142\u0105czy robotnika, \u017co\u0142nierza, kap\u0142ana, nauczyciela, kt\u00f3rzy wybieraj\u0105 jak\u0105\u015b parti\u0119, a nie chc\u0119 ju\u017c tu m\u00f3wi\u0107 jak\u0105, bo jak wskazuje historia partie mno\u017c\u0105 si\u0119 jak grzyby po deszczu, bardziej ni\u017c wirusy. A to zmierza w jednym kierunku – neutralizacji tradycji \u0142aci\u0144skiej i my\u015bl\u0119, \u017ce scenariusz b\u0119dzie taki: b\u0119dzie liberalna lewica, liberalne centrum i liberalna prawica.<\/strong> W socjalizmie wszystko musi by\u0107 socjalistyczne! Socjalizm zawsze cele ma te same, natomiast r\u00f3\u017cne stosuje metody.<\/p>\r\n

Nurt okre\u015blany mianem liberalnego przejawia widoczn\u0105 tendencj\u0119 do misyjno\u015bci, ekspansji. Wsp\u00f3lna Europa i globalizm – te has\u0142a rozgrzewaj\u0105 umys\u0142y elit politycznych i publicyst\u00f3w. Wydaj\u0105 si\u0119 stopniowo realizowa\u0107, zw\u0142aszcza w Europie. Czy mo\u017cliwe jest stworzenie liberalnej supercywilizacji?<\/em><\/p>\r\n

Ideologia, o kt\u00f3rej m\u00f3wimy, ma wymiar globalny, jest totalitaryzmem. On musi panowa\u0107, natomiast spraw\u0105 taktyki jest, kiedy i jak\u0105 metod\u0105 b\u0119dzie to zrealizowane.<\/strong> Teraz socjalizm liberalny nie ma w\u0142a\u015bciwie \u017cadnego konkurenta. Sami socjali\u015bci s\u0105 ignorantami, nie wiedz\u0105, \u017ce u\u017cywaj\u0105c takich s\u0142\u00f3w, jak prawda, dobro, pi\u0119kno, sprawiedliwo\u015b\u0107, u\u017cywaj\u0105 s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re pochodz\u0105 z innej tradycji i maj\u0105 inne znaczenia ni\u017c te, jakie oni \u201epodk\u0142adaj\u0105\u201d, je\u015bli jakiekolwiek podk\u0142adaj\u0105, bo podejrzewam, \u017ce jest to tylko taka quasi-religijna magia j\u0119zyka.<\/p>\r\n

Socjalizm posiada w\u0142asn\u0105 wizj\u0119 zbawienia cz\u0142owieka i wizj\u0119 t\u0119 bezwzgl\u0119dnie mechanicznie stosuje, socjalizm jest cywilizacj\u0105 mechaniczn\u0105, aprioryczn\u0105, fundamentalistyczn\u0105, sakraln\u0105. Przem\u00f3wienia polityk\u00f3w b\u0119d\u0105cych admiratorami liberalizmu maj\u0105 charakter religijny, wci\u0105\u017c powtarza si\u0119: \u201eja g\u0142\u0119boko wierz\u0119\u2026\u201d Wszystko jest nabudowane na wierze, na woli, na wyborze pewnej wizji, a nie na wiedzy.<\/strong> To jest najwi\u0119ksze nieszcz\u0119\u015bcie, jakie niesie ze sob\u0105 liberalizm, bo pozbawia cz\u0142owieka rozumu i osadzenia w realnym \u015bwiecie.<\/p>\r\n

W zmaganiu socjalizm\u00f3w mi\u0119dzy sob\u0105 na placu boju pozosta\u0142 liberalizm. Tylko patrze\u0107, jak od\u017cyje kolektywizm, faszyzm, jak od\u017cyj\u0105 nacjonalizmy, bo narody nie dadz\u0105 sob\u0105 manipulowa\u0107.<\/strong> W Polsce ju\u017c od\u017cywa marksizm, kt\u00f3ry przynajmniej mia\u0142 – prza\u015bn\u0105, bo prza\u015bn\u0105 – jak\u0105\u015b wizj\u0119 kultury, natomiast liberalizm redukuje cz\u0142owieka do pozycji zwierz\u0119cia konsumuj\u0105cego, by tak rzec \u201edwutorowca\u201d.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

W spo\u0142ecznej my\u015bli europejskiej mamy tak\u017ce nurt chrze\u015bcija\u0144sko-klasyczny. Jest on obecnie w wyra\u017anej defensywie. Deklarowana po ostatnim soborze otwarto\u015b\u0107 na postchrze\u015bcija\u0144ski \u015bwiat zbyt cz\u0119sto owocuje oddaniem pola \u017cycia spo\u0142ecznego r\u00f3\u017cnej ma\u015bci socjalistom. Dlaczego warto jednak przypomina\u0107 cywilizacj\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105 z jej personalizmem?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Nasza tradycja kulturowa to trzy wielkie formacje. Pierwsz\u0105 jest dorobek Grek\u00f3w w zakresie filozofii. Ten jest zr\u00f3\u017cnicowany wewn\u0119trznie, rozdarty mi\u0119dzy realizmem a idealizmem, za\u015b idealizm mi\u0119dzy racjonalizmem a irracjonalizmem. Odziedziczyli\u015bmy wi\u0119c tradycj\u0119 my\u015bli greckiej razem z b\u0142\u0119dami, i to jest dla nas wyzwanie, dlatego znajomo\u015b\u0107 filozofii jest warunkiem koniecznym uczestniczenia w dyskursie kulturowym, bez tej znajomo\u015bci mamy do czynienia z be\u0142kotem popartym my\u015bleniem \u017cyczeniowym, czyli tym, co cechuje socjalizm.<\/strong> Drug\u0105 filar stanowi dorobek Rzymu w zakresie teorii pa\u0144stwa i prawa, kt\u00f3ry pomimo tego, \u017ce niesie z sob\u0105 ogromny \u0142adunek poznawczy, musi by\u0107 nieustannie ukrytyczniany. Trzecia formacja to jest tradycja judeochrze\u015bcija\u0144ska, a szczeg\u00f3lnie chrze\u015bcija\u0144stwo z Ewangeli\u0105, kt\u00f3ra jest wielkim traktatem o cz\u0142owieku. Okre\u015bla ona nie tylko stosunek cz\u0142owieka do Boga, Boga do cz\u0142owieka, ale m\u00f3wi, kim jest cz\u0142owiek, \u017ce jest on dzieckiem Bo\u017cym, a drugiemu cz\u0142owiekowi bratem, bli\u017anim.<\/p>\r\n

Na dzisiejszy dyskurs kulturowy sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 zbitki poj\u0119ciowe – i to r\u00f3wnie\u017c dotyczy nas, my nie znamy w\u0142asnej tradycji my\u015blowej, nie znamy dorobku, mieszamy ze sob\u0105 dziedziny, sfery, pogl\u0105dy, kt\u00f3re nale\u017cy wyr\u00f3\u017cni\u0107, oddzieli\u0107 i uporz\u0105dkowa\u0107. M\u00f3wi si\u0119 na przyk\u0142ad: cywilizacja chrze\u015bcija\u0144ska, tymczasem czego\u015b takiego nie ma i uchowaj Bo\u017ce, by\u015bmy budowali cywilizacj\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Europa, przy wybitnym wk\u0142adzie chrze\u015bcija\u0144stwa, jego koncepcji cz\u0142owieka, zosta\u0142a zbudowana przez cywilizacj\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105, inaczej – personalistyczn\u0105, w kt\u00f3rej wy\u0142\u0105cznym celem \u017cycia spo\u0142ecznego jest dobro konkretnego, realnego, pojedynczego cz\u0142owieka.<\/strong> Ten cz\u0142owiek ma by\u0107 widziany w ca\u0142ej jego wielko\u015bci i zarazem w tym, \u017ce potrzebuje on pomocy innych ludzi – poniewa\u017c jeste\u015bmy z natury bytami spo\u0142ecznymi – po to, aby m\u00f3g\u0142 zrealizowa\u0107 wszystkie mo\u017cno\u015bci, jakie le\u017c\u0105 u podstaw jego bytu. W tym sensie nasza cywilizacja opiera si\u0119 na wsp\u00f3\u0142pracy ludzi, wzajemnej pomocy w aktualizowaniu \u017cycia osobowego. \u0179ycie osobowe jest najwi\u0119kszym podobie\u0144stwem cz\u0142owieka do \u017cycia Boga, a wi\u0119c tam, gdzie poznajemy, kochamy, jeste\u015bmy wolni, jeste\u015bmy podmiotem prawa, suwerenem (bo ka\u017cdy ma sw\u00f3j w\u0142asny akt istnienia), gdzie jeste\u015bmy religijni: posiadamy godno\u015b\u0107 religijn\u0105. Nie trzeba by\u0107 chrze\u015bcijaninem, aby dostrzec i zaakceptowa\u0107 personalizm jako filozoficzn\u0105 wyk\u0142adni\u0119 cz\u0142owieka.<\/strong><\/p>\r\n

Objawienie chrze\u015bcija\u0144skie pomog\u0142o cz\u0142owiekowi, Europejczykowi odpowiedzie\u0107 na pytanie, kim jest. Rozpozna\u0107, \u017ce jest osob\u0105. Natomiast chrze\u015bcija\u0144stwo czy religia chrze\u015bcija\u0144ska nie wchodzi w struktur\u0119 cywilizacji. Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozumiany instytucjonalnie i rozumiany jako mistyczne cia\u0142o Chrystusa jest instytucj\u0105 spo\u0142eczn\u0105, a nie pa\u0144stwow\u0105.<\/strong> Chrze\u015bcijaninem jest si\u0119 z wolnego wyboru, z do\u015bwiadczenia i wyboru credo jako drogi \u017cycia, kt\u00f3ra jest na\u015bladowaniem Chrystusa, oczywi\u015bcie analogicznym na\u015bladowaniem, na miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci ludzkich. Chrze\u015bcija\u0144stwo jest zatem instytucj\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i odgrywa w tej dziedzinie rol\u0119 zasadnicz\u0105, poniewa\u017c pilnuje depozytu cz\u0142owiecze\u0144stwa, czyli personalizmu, sprzeciwia si\u0119 wszelkim ludzkim dzia\u0142aniom, kt\u00f3re prowadz\u0105 do naruszenia tego depozytu, bo takie dzia\u0142ania s\u0105 nikczemne.<\/strong><\/p>\r\n

Tutaj rysuje si\u0119 ogromna perspektywa przed Europejczykiem. Europa musi przemy\u015ble\u0107 sam\u0105 siebie, bior\u0105c pod uwag\u0119 bardzo niesprzyjaj\u0105cy uk\u0142ad geopolityczny: nap\u00f3r imperializmu ameryka\u0144skiego po\u0142\u0105czonego z izraelskim, nap\u00f3r imperializmu rosyjskiego, chi\u0144skiego, kt\u00f3re przyjmuj\u0105 powoli model liberalistyczny.<\/strong> Wymownym przyk\u0142adem socjalistycznej konstrukcji s\u0105 Chiny, kt\u00f3re przyjmuj\u0105 w gospodarce liberalizm, a od g\u00f3ry komunizm. W ten spos\u00f3b powstaje synteza dw\u00f3ch socjalizm\u00f3w. Wszyscy si\u0119 dziwi\u0105, a to jest mo\u017cliwe, bowiem socjalizm w swych r\u00f3\u017cnych postaciach jest rezultatem tego samego b\u0142\u0119du poznawczego. My natomiast musimy przypomnie\u0107 sobie nasz\u0105 tradycj\u0119, pozna\u0107 j\u0105 i – jak na dzi\u015b – konserwowa\u0107, m\u00f3wi\u0107 o niej, aby w razie potrzeby wr\u00f3ci\u0107 do w\u0142a\u015bciwego \u0142o\u017cyska \u017cycia, jakim jest personalizm.<\/strong><\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/em><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Cywilizacja, 6\/2003.<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z prof. Henrykiem Kieresiem, profesorem KUL, filozofem, polonist\u0105, kierownikiem Katedry Filozofii Sztuki KUL, cz\u0142onkiem Towarzystwa Naukowego KUL, cz\u0142onkiem za\u0142o\u017cycielem Polskiego Towarzystwa Tomasza z Akwinu – oddzia\u0142u Societ\u00c3\u00a0 Internazionale Tommaso d\u2019Aquino, cz\u0142onkiem Komitetu Naukowego Powszechnej Encyklopedii Filozofii, przewodnicz\u0105cym Komitetu Naukowego Encyklopedii \u201eBia\u0142ych Plam\u201d rozmawia Rados\u0142aw Brz\u00f3zka   Zwykle \u017ar\u00f3de\u0142 liberalizmu upatruje si\u0119 w rewolucji francuskiej oraz […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,261],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57458"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57458"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57458\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57458"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57458"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57458"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}