{"id":57397,"date":"2012-06-06T15:18:39","date_gmt":"2012-06-06T20:18:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=57397"},"modified":"2012-06-12T10:26:02","modified_gmt":"2012-06-12T15:26:02","slug":"bez-madrej-edukacji-bedziemy-skazani-na-rozpad-naszej-wspolnoty-%e2%80%93-od-kryzysu-edukacji-do-kryzysu-cywilizacji-rozmowa-z-profesorem-andrzejem-nowakiem-czesc-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=57397","title":{"rendered":"Istnieje specyficzna kasta urz\u0119dnicza, kt\u00f3ra ma charakter ponadnarodowy \u2013 <em>doko\u0144czenie wywiadu z profesorem Andrzejem Nowakiem<\/em>"},"content":{"rendered":"<ul>\r\n<li><a href=\"#part1\">Czytaj cz\u0119\u015b\u0107 I<\/a><\/li>\r\n<li><a href=\"#part2\">Czytaj cz\u0119\u015b\u0107 II<\/a><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2><a name=\"part1\"><\/a>Bez m\u0105drej edukacji b\u0119dziemy skazani na rozpad naszej wsp\u00f3lnoty &#8211; od kryzysu edukacji do kryzysu cywilizacji &#8211; <em>Rozmowa z profesorem Andrzejem Nowakiem<\/em><\/h2>\r\n<p><strong><em>Cz\u0119\u015b\u0107 I<\/em><\/strong><\/p>\r\n<p><strong>Zacz\u0119li\u015bmy od edukacji, od nauczania polskiej historii w szko\u0142ach i o narodzie, kt\u00f3ry musi mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci. Jednak tak wa\u017cna sprawa, jak\u0105 jest to\u017csamo\u015b\u0107 narodowa Polak\u00f3w zamieni\u0142a si\u0119 w rozmow\u0119 na temat determinizmu cywilizacyjnego i wskazania zagro\u017ce\u0144 dla wsp\u00f3lnoty narodowej. \u201eG\u0142upim narodem si\u0119 \u0142atwiej rz\u0105dzi\u201d? &#8211; tak, ale problem jest nieco bardziej skomplikowany&#8230;<\/strong><\/p>\r\n<p><strong>Zapraszamy do lektury wywiadu z profesorem Andrzejem Nowakiem, redaktorem naczelnym Dwumiesi\u0119cznika ARCANA.<\/strong><\/p>\r\n<p><strong>Portal ARCANA: W kwietniu 2012 roku rozmawia\u0142 pan profesor w pa\u0142acu prezydenckim ze zwolennikami i tw\u00f3rcami nowej podstawy programowej. Jaki by\u0142 sens ten rozmowy? Prezydent Komorowski powiedzia\u0142 p\u00f3\u017aniej: \u201eczujemy wszyscy, \u017ce chcemy w imi\u0119 tego wsp\u00f3lnego kodu historycznego jak\u0105\u015b cz\u0119\u015b\u0107 wiedzy uczyni\u0107 w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny tym, co nas \u0142\u0105czy\u201d. W\u0142adza nasza cz\u0119sto zdobywa si\u0119 na szumne frazy, za kt\u00f3rymi potem nie idzie \u017cadne realne dzia\u0142anie. Czy to by\u0142 to taki teatrzyk na u\u017cytek propagandy? <\/strong><\/p>\r\n<p><strong>Prof. Andrzej Nowak:<\/strong> Oczywi\u015bcie nie wiem, jakie by\u0142y intencje towarzysz\u0105ce tej inicjatywie pana prezydenta, ale nie wydaje mi si\u0119 sensowne ocenianie w punkcie wyj\u015bcia tych intencji jako z\u0142ych i odrzucanie samej inicjatywy. Ju\u017c w tym stwierdzeniu, kt\u00f3re pan przytoczy\u0142, zawarta jest wcale nieb\u0142aha, wr\u0119cz najwa\u017cniejsza my\u015bl, kt\u00f3ra towarzyszy\u0142a protestom przeciwko nowej reformie. Chodzi o sta\u0142e odtwarzanie wsp\u00f3lnoty Polak\u00f3w. Wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra si\u0119 dzieli, spiera, ale &#8211; mimo to &#8211; przez odwo\u0142anie do wsp\u00f3lnych punkt\u00f3w naszej historii, o kt\u00f3rych powinny wiedzie\u0107 nast\u0119pne pokolenia, mo\u017ce prowadzi\u0107 ten sp\u00f3r nadal. Przecie\u017c nigdy si\u0119 nie pogodzimy we wszystkich sprawach, zawsze kto\u015b b\u0119dzie niezadowolony z prezydenta X, a kto\u015b z prezydenta Y. Oczywi\u015bcie, mamy te\u017c prawo powiedzie\u0107, \u017ce ten, czy \u00f3w polityk przekroczy\u0142 granic\u0119, za kt\u00f3r\u0105 ko\u0144czy si\u0119 wsp\u00f3lnota.<\/p>\r\n<p>W sprawie nauczania historii inicjatywa prezydenta Komorowskiego by\u0142a dobra i mog\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 przeci\u0105gni\u0119ciu tej nitki wsp\u00f3lnoty ponad podzia\u0142em, kt\u00f3ry wprowadza reforma szkolna pani minister Hall. Reforma dzieli spo\u0142ecze\u0144stwo na tych z poprzedniego pokolenia, kt\u00f3rzy mieli jedn\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 edukacj\u0119 historyczn\u0105 i na tych z nowego pokolenia &#8211; po reformie minister Hall. Ci ostatni zostaj\u0105 pozbawieni wsp\u00f3lnego nauczania na poziomie klasy 2 i 3 licealnej. To jest w\u0142a\u015bnie g\u0142\u00f3wna przyczyna, dla kt\u00f3rej protestujemy. Nie sama liczba godzin nauczania historii, cho\u0107 ona tak\u017ce jest <em>de facto<\/em> pomniejszona. Bezdyskusyjnym b\u0142\u0119dem tej reformy jest niepozostawienie \u017cadnego wsp\u00f3lnego, obowi\u0105zkowego rdzenia tej edukacji w klasie 2. i 3. Polacy w wieku 17, 18 lat strac\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 o\u015b historycznej \u015bwiadomo\u015bci, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej mo\u017cna dyskutowa\u0107 o sprawach polskich w Europie. Zostanie im, jako wsp\u00f3lne ze starszym pokoleniem, tylko to, czego byli uczeni do 15 roku \u017cycia. Przeciwko temu zjawisku protestujemy. Konkluzj\u0105 spotkania u prezydenta by\u0142 apel gospodarza do minister Szumilas, by uczyni\u0142a obowi\u0105zkowym jeden z dziewi\u0119ciu opcjonalnych blok\u00f3w tematycznych (Panteon ojczysty i ojczyste spory). Blok ten nie jest wyk\u0142adem w stylu \u201eS\u0142owacki wielkim poet\u0105 by\u0142\u201d, to strona rz\u0105dz\u0105ca go projektowa\u0142a i ten blok, jak rozumiem, mo\u017ce uczy\u0107 w\u0142a\u015bnie spierania si\u0119 o polsko\u015b\u0107, o najwa\u017cniejsze sprawy polskie, na przyk\u0142adach konkretnych bohater\u00f3w &#8211; przez jednych kwestionowanych, przez innych wynoszonych na piedesta\u0142. Samo jednak wyliczenie tych zagadnie\u0144 i wyliczenie tych os\u00f3b, kt\u00f3re w naszej historii kandydowa\u0142y do takiego miejsca na piedestale, wydaje nam si\u0119 wa\u017cne. To nie zast\u0105pi pe\u0142nego wykszta\u0142cenia historycznego, o kt\u00f3re ca\u0142y czas si\u0119 upominamy; nie zast\u0105pi odrzucenia tej reformy i wzmocnienia nauczania historycznego. Jest jednak niezb\u0119dnym minimum.<\/p>\r\n<p>Sugesti\u0119, kt\u00f3r\u0105 wyrazi\u0142em na spotkaniu, by uczyni\u0107 ten jeden blok obowi\u0105zkowym, poparli wszyscy obecni przeciwnicy reformy: pan prof. Wojciech Roszkowski, pan red. Piotr Zar\u0119ba, pan dyr. XII LO z Krakowa Ryszard Nowak, prof. Andrzej Rachuba z IH PAN.\u00a0 Wszyscy zgadzali si\u0119, \u017ce ten blok powinien by\u0107 obowi\u0105zkowy, ale tak\u017ce stwierdzili, \u017ce powinien by\u0107 wyk\u0142adany w podw\u00f3jnym wymiarze godzinowym (nie 30, ale 60). Powinien on zajmowa\u0107 <em>de facto<\/em> jedn\u0105 klas\u0119, druga za\u015b by\u0142aby po\u015bwi\u0119cona rzeczywi\u015bcie na dwa z pozosta\u0142ych o\u015bmiu blok\u00f3w do wyboru. By\u0142oby to po\u0142\u0105czenie elementu obowi\u0105zkowego z elementem fakultatywnym, z wolno\u015bci\u0105 wyboru, na kt\u00f3rej tak zale\u017cy reformatorom. To wydawa\u0142o nam si\u0119 podstaw\u0105 do minimalnego kompromisu, kompromisu w ramach tej reformy, kompromisu niewymagaj\u0105cego \u017cadnych koszt\u00f3w, \u017cadnych zmian komplikuj\u0105cych \u017cycie szk\u00f3\u0142. Pan prezydent podj\u0105\u0142 w\u0105tek uczynienia wspomnianego blok obowi\u0105zkowym i o to poprosi\u0142 pani\u0105 minister.<\/p>\r\n<p>Pani minister praktycznie odrzuci\u0142a sugestie prezydenta. Stwierdzi\u0142a, \u017ce nie mo\u017ce uczyni\u0107 obowi\u0105zkowym \u017cadnego z dziewi\u0119ciu zaproponowanych blok\u00f3w, cho\u0107 oczywi\u015bcie rozumie gospodarza spotkania i \u201ewzmocni obecno\u015b\u0107\u201d wspomnianego bloku przez nakaz uwzgl\u0119dnienia go we wszystkich podr\u0119cznikach. Ta decyzja pani minister zosta\u0142a potwierdzona w odpowiedzi na list, kt\u00f3ry w imieniu tej grupki przeciwnik\u00f3w reformy zaproszonych przez prezydenta, wys\u0142a\u0142 do niej redaktor Zaremba. Minister Szumilas przekaza\u0142a mu pismo, w kt\u00f3rym powt\u00f3rzy\u0142a tez\u0119 wcze\u015bniejsz\u0105: blok b\u0119dzie obecny w podr\u0119cznikach, ale nie da si\u0119 go wprowadzi\u0107 obowi\u0105zkowego dla wszystkich, bo jest ju\u017c \u201eza p\u00f3\u017ano\u201d. To, niestety, nie jest oczywi\u015bcie prawdziwe t\u0142umaczenie.<\/p>\r\n<p><strong><strong>Portal ARCANA:\u00a0<\/strong>Czy wi\u0119c rozmow\u0119 mo\u017cna uzna\u0107 za satysfakcjonuj\u0105c\u0105?<\/strong><\/p>\r\n<p><strong>Prof. Andrzej Nowak:\u00a0<\/strong>Pyta pan, czy rozmowa z prezydentem na temat tego minimalistycznego postulatu mia\u0142a sens? Wydaje mi si\u0119, \u017ce mia\u0142a. Pokaza\u0142a sp\u00f3r tym, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej udawali, \u017ce go w og\u00f3le nie ma: sp\u00f3r o znaczenie nauki historii w systemie edukacji. Z punktu widzenia programu zmiany \u015bwiadomo\u015bci historycznej m\u0142odszego pokolenia, nasz postulat zmiany programunie jest rewolucyjny. Jest tylko ma\u0142ym kamykiem, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by zmieni\u0107 bieg lawiny &#8211; bodaj na tym w\u0105skim odcinku. Nasza propozycja jest odpowiedzi\u0105 na radykalny charakter ostatniej reformy, kt\u00f3ra pog\u0142\u0119bia bardzo negatywne skutki reform wcze\u015bniejszych, przede wszystkim fatalnej reformy ministra Handkego (AWS), rozbijaj\u0105cej nauczanie podzielone na szko\u0142\u0119 podstawow\u0105 i 4-letnie liceum. Warto to podkre\u015bli\u0107 dlatego, \u017ce obro\u0144cy aktualnej reformy cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105 tak: wszyscy wiemy jak katastrofalne s\u0105 wyniki nauczania historii w szkole, a zatem je\u015bli reformujemy szko\u0142\u0119 to na pewno poprawimy te wyniki, bo jest tak \u017ale, \u017ce reforma mo\u017ce to tylko poprawi\u0107. Przyjrzenie si\u0119 tej reformie przez grup\u0119 historyk\u00f3w protestuj\u0105cych od stycznia 2009 roku (ponad 100 profesor\u00f3w historii podpisa\u0142o protest ju\u017c wtedy), przekonuje nas o czym\u015b innym. Ta reforma jeszcze dodatkowo dramatycznie pogorszy stan nauczania historii w szko\u0142ach, stan \u015bwiadomo\u015bci historycznej i to, co pr\u00f3bujemy teraz zrobi\u0107 to, nie przenosz\u0105c sprawy nauczania historii na p\u0142aszczyzn\u0119 sporu politycznego.<\/p>\r\n<p>\u0179eby zatrzyma\u0107 bieg tej lawiny obni\u017caj\u0105cych poziom i rozbijaj\u0105cych struktur\u0119 edukacji potrzeba dzia\u0142a\u0144 na du\u017co wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119. Po pierwsze politycznych, gdy\u017c wida\u0107 radykaln\u0105 niech\u0119\u0107 tego rz\u0105du, by zrobi\u0107 cokolwiek w sprawie poprawy stanu \u015bwiadomo\u015bci historycznej. Wyra\u017ana niech\u0119\u0107 ze strony ministerstwa pani Hall, kontynuowana przez ministerstwo pani Szumilas w sprawie jakiegokolwiek dialogu z przeciwnikami tej reformy wydaje si\u0119 symptomatyczna.<\/p>\r\n<p>Bardzo ciekawa by\u0142a tak\u017ce reakcja \u201eGazety Wyborczej\u201d, kt\u00f3r\u0105 dobrze wyrazi\u0142y teksty jednego z jej redaktor\u00f3w. Stwierdzi\u0142 on, \u017ce celem tej reformy jest w\u0142a\u015bnie odej\u015bcie od tego kanonu, od tej martyrologicznej obowi\u0105zkowo\u015bci, od tego rdzenia. Przynajmniej jeste\u015bmy ju\u017c na twardym gruncie i wiemy o co chodzi. Wobec uporu kolejnych dw\u00f3ch pa\u0144 minister w tej samej sprawie mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce to jest tak\u017ce cel inicjator\u00f3w reformy, kt\u00f3rej politycznie broni obecny rz\u0105d. Je\u015bli uwa\u017camy, \u017ce bez patriotyzmu wsp\u00f3lnota traci swoj\u0105 warto\u015b\u0107 w oczach tych, kt\u00f3rzy j\u0105 stanowi\u0105 i je\u015bli obecny rz\u0105d tego nie rozumie albo nie chce zrozumie\u0107, to trzeba zmieni\u0107 rz\u0105d. Oczywi\u015bcie patriotyzm rozumiemy jako pozytywne przywi\u0105zanie do ojczyzny, kt\u00f3re nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z wrogo\u015bci\u0105 i poni\u017caniem jakichkolwiek s\u0105siad\u00f3w.<\/p>\r\n<p><strong><strong>Portal ARCANA:\u00a0<\/strong>Jak mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 wtedy zmiany w programie szkolnym, te powa\u017cniejsze, kt\u00f3re mog\u0142yby zatrzyma\u0107 lawin\u0119, a nie tylko zmieni\u0107 jej bieg?<\/strong><\/p>\r\n<p><strong>Prof. Andrzej Nowak:\u00a0<\/strong>Nale\u017cy przywr\u00f3ci\u0107 korelacj\u0119 w nauczania j\u0119zyka polskiego i historii, gdy\u017c katastrofa nie dotyczy tylko nauczania historii, tylko ca\u0142ej edukacji. Nie chc\u0119 si\u0119 wypowiada\u0107 na temat fizyki, bo nie jestem specjalist\u0105, ale wiadomo, \u017ce Komitet Nauk Fizycznych PAN tak\u017ce zaprotestowa\u0142 w sprawie tej reformy, kt\u00f3ra drastycznie ograniczy\u0142a nauczanie fizyki, a jeszcze bardziej &#8211; podkre\u015blmy i to &#8211; chemii, geografii, biologii, a nawet\u2026 informatyki. To s\u0105 przedmioty, kt\u00f3re najwi\u0119cej ilo\u015bciowo trac\u0105. Cho\u0107 nie maj\u0105 tak fundamentalnego znaczenia dla to\u017csamo\u015bci danej grupy obywatelskiej, ale s\u0105 przecie\u017c bardzo wa\u017cne dla jej poziomu i miejsca w cywilizowanym \u015bwiecie. Inaczej ni\u017c historia, ale nie mniej ni\u017c historia. Natomiast korelacja z j\u0119zykiem polskim dlatego jest wa\u017cna, \u017ce j\u0119zyk polski \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 we wcze\u015bniejszej edukacji z nauczaniem historii w taki spos\u00f3b, \u017ce wprowadza\u0142 okre\u015blone w\u0105tki w tym samym czasie, co lekcje historii, rozwijaj\u0105c wiedz\u0119 o poszczeg\u00f3lnych epokach rozwoju naszej kultury w porz\u0105dku chronologicznym. Dzi\u0119ki temu wyst\u0119powa\u0142o zjawisko synergii, materia\u0142 lepiej si\u0119 utrwala\u0142 w g\u0142owach. Tymczasem rozpad\u0142a si\u0119 nauka j\u0119zyka polskiego, jako nauka pewnej formacji kulturalnej. Dzisiaj s\u0105 to postmodernistyczne kola\u017ce, w ka\u017cdym podr\u0119czniku inny. S\u0105 i takie, w kt\u00f3rych Gombrowicz wyst\u0119puje przed Sienkiewiczem. Niekt\u00f3rzy to usprawiedliwiaj\u0105, ale dla historyka i w og\u00f3le cz\u0142owieka my\u015bl\u0105cego jest to ustawienie absurdalne, bo Gombrowicza nie da si\u0119 zrozumie\u0107, bez uprzedniego poznania Sienkiewicza. Dam przyk\u0142ad, kt\u00f3ry by\u0142 ju\u017c sygnalizowany w prote\u015bcie ze stycznia 2009 r. Z literatury XX wieku jedyn\u0105 lektur\u0105 obowi\u0105zkow\u0105 dla wszystkich uczni\u00f3w polskich lice\u00f3w s\u0105 \u201eSklepy Cynamonowe\u201d Brunona Schulza. Nie chodzi przecie\u017c o krytyk\u0119 akurat tej pozycji, bo jest to literatura bardzo dobra i warta poznania, ale ograniczenie obowi\u0105zkowego wyboru do jednej ksi\u0105\u017cki sprawia, \u017ce na maturze nie mo\u017cna odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do innej literatury, do \u017cadnej innej pozycji &#8211; bo inne nie s\u0105 obowi\u0105zkowe\u2026 Dlatego drukuje si\u0119 na maturze ca\u0142e teksty, jakie absolwent ma przeanalizowa\u0107. Jakie teksty? Dwa czy trzy lata temu by\u0142 to fragment artyku\u0142u red. \u0179akowskiego, znacznie lepszym tekstem literackim by\u0142a na nast\u0119pnej maturze Ida Fink, po tym znowu by\u0142y jakie\u015b teksty z \u201eGazety Wyborczej\u201d, wsp\u00f3\u0142czesna publicystyka. Nie chodzi nawet o konsekwentny wyb\u00f3r tej a nie innej gazety, ale o to, \u017ce brak lektur obowi\u0105zkowych w nauczaniu zmusza nas do zaniechania pytania o nie na egzaminie dojrza\u0142o\u015bci. \u00a0Wszystkie matury musia\u0142yby dotyczy\u0107 \u201eSklep\u00f3w cynamonowych\u201d, je\u015bli mia\u0142yby si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do czego\u015b z XX wieku, bo jest to jedyna pozycja literacka, co do kt\u00f3rej ucze\u0144 nie m\u00f3g\u0142by si\u0119 potem procesowa\u0107, \u017ce zadano mu temat, kt\u00f3rego mia\u0142 prawo nie zna\u0107. Dlatego zamiast powa\u017cnych tekst\u00f3w &#8211; Iwaszkiewicza, Herberta, Mi\u0142osza &#8211; mamy artyku\u0142y z gazet\u2026 Je\u015bli mamy mie\u0107 w g\u0142owie co\u015b raczej, ni\u017c nic, to ten system trzeba zmieni\u0107. Szko\u0142a wcze\u015bniej co\u015b w g\u0142owach zostawia\u0142a. Niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce \u015bmieci. Zostawia\u0142a nam pewne znaki orientacyjne na mapie kultury. Dzisiaj nie mamy \u017cadnych obowi\u0105zkowych znak\u00f3w orientacyjnych w g\u0142owie absolwenta polskiego liceum. No, chyba, \u017ce taki uznamy sugesti\u0119: czytajcie \u201eWyborcz\u0105\u201d. Brak wiedzy powoduje, \u017ce jeste\u015bmy ca\u0142kowicie bezbronni wobec codziennej manipulacji medialnej. Celnie to spointowa\u0142 prof. Roszkowski w swoim, nies\u0142usznie w relacjach ze spotkania u prezydenta Komorowskiego pomijanym, g\u0142osie. Powiedzia\u0142, \u017ce najwa\u017cniejszym sensem nauczania historii jest, aby\u015bmy wiedzieli co, gdzie i kiedy si\u0119 sta\u0142o. M\u00f3wi\u0142, \u017ce spotyka wielu m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy ze znakomit\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 perswazji s\u0105 gotowi sprzecza\u0107 si\u0119 na ka\u017cdy temat, ale nie posiadaj\u0105 w istocie wiedzy na \u017caden temat. Posiadaj\u0105 sztuk\u0119 erystyczn\u0105. S\u0105 dobrymi sofistami. Nie ma \u017cadnego twardego gruntu, na kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142oby si\u0119 spotka\u0107 i powiedzie\u0107: mylisz si\u0119, albo ja si\u0119 myl\u0119. To powoduje, \u017ce media, politycy dzia\u0142aj\u0105cy w z\u0142ej wierze, wielkie korporacje, przed kt\u00f3rymi sk\u0105din\u0105d jeste\u015bmy tak cz\u0119sto ostrzegani, mog\u0105 bezkarnie nami manipulowa\u0107, bo nie znamy fakt\u00f3w. Nie mamy si\u0119 do czego odwo\u0142a\u0107, nie mamy \u017cadnych twardych danych. Ot\u00f3\u017c, po to jest historia, a m\u00f3wi\u0105c og\u00f3lnie ca\u0142a edukacja, \u017ceby nam pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 takich fakt\u00f3w wprowadzi\u0107 do g\u0142owy, \u017ceby zad\u017awi\u0119cza\u0142 nam sygna\u0142 ostrzegawczy, gdy kto\u015b nam b\u0119dzie m\u00f3wi\u0107, \u017ce dwa doda\u0107 dwa to pi\u0119\u0107. A przecie\u017c ci\u0105gle dzisiaj s\u0142yszymy, \u017ce dwa plus dwa to pi\u0119\u0107, albo trzy, albo, \u017ce to kwestia sporna, mo\u017ce nawet ideologiczna. Ci\u0105gle s\u0142yszymy podwa\u017canie elementarnej logiki dwuwarto\u015bciowej w rozmaitych komunikatach medialnych. Ot\u00f3\u017c, w\u0142a\u015bnie historia jest wa\u017cnym uzupe\u0142nieniem tej wiedzy i mo\u017cna j\u0105 wzbogaci\u0107 przez korelacj\u0119 z chronologicznym nauczaniem j\u0119zyka polskiego, zostawiaj\u0105cym jaki\u015b zbi\u00f3r fakt\u00f3w, poszerzaj\u0105cym nieco kanon. Ten kanon nie mo\u017ce by\u0107 ci\u0105gle taki sam, musi by\u0107 uzupe\u0142niany, ale nie mo\u017ce by\u0107 a\u017c tak w\u0105ski, \u017ce z XX wieku zostanie nam tylko Schulz. Dlaczego nie ma jednocze\u015bnie Mi\u0142osza i Herberta? My\u015bl\u0119, \u017ce bezwzgl\u0119dnie powinien by\u0107 jednocze\u015bnie zestaw wierszy Mi\u0142osza i jaki\u015b zestaw wierszy Herbarta. By\u0107 mo\u017ce jaki\u015b zestaw wierszy Szymborskiej czy Iwaszkiewicza. M\u00f3wi\u0119 niekoniecznie o swoich ulubionych autorach, cho\u0107 tych akurat wszystkich bardzo ceni\u0119, ale autorach, kt\u00f3rzy wydaj\u0105 mi si\u0119 wa\u017cni z literackiego punktu widzenia, ale tak\u017ce z punktu widzenia spor\u00f3w o polsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, o to\u017csamo\u015b\u0107 europejsk\u0105. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c potrzebne s\u0105 ogromne zmiany, zmieniaj\u0105ce t\u0119 ca\u0142\u0105 pseudofilozofi\u0119, kt\u00f3ra nam m\u00f3wi, \u017ce s\u0105 w dzisiejszym \u015bwiecie komputery, wi\u0119c wystarczy nam, aby\u015bmy si\u0119 nauczyli tylko je obs\u0142ugiwa\u0107. Obci\u0105\u017canie naszej g\u0142owy faktami, wiedz\u0105 konkretn\u0105 mija si\u0119 &#8211; zdaniem tw\u00f3rc\u00f3w reformy &#8211; z celem. Czy zapominaj\u0105, \u017ce brak wiedzy to tak\u017ce brak to\u017csamo\u015bci?<\/p>\r\n<p><strong><strong>Portal ARCANA:\u00a0<\/strong>W nakre\u015blaniu tej przygn\u0119biaj\u0105cej sytuacji w polskiej edukacji, kt\u00f3ra tak wiele z\u0142a wyrz\u0105dza spo\u0142ecze\u0144stwu, trudno czasem sobie nie zada\u0107 pytania: czy to jest intencjonalne dzia\u0142anie?<\/strong><\/p>\r\n<p><strong>Prof. Andrzej Nowak:\u00a0<\/strong>Dywagacje na temat intencji nie bardzo nas posun\u0105 w rozwi\u0105zywaniu problemu, cho\u0107 nie lekcewa\u017c\u0119 ich. Intencjonalna dezintegracja wygl\u0105da inaczej ni\u017c ta \u017cywio\u0142owa. Do zarysowanego dot\u0105d obrazu trzeba doda\u0107 na pewno jeszcze jeden wymiar: cywilizacyjny. Nie wi\u0105\u017ce si\u0119 on z dzia\u0142aniem pojedynczych ludzi czy polityk\u00f3w. Kryzys \u015bwiadomo\u015bci historycznej ma wymiar og\u00f3lnocywilizacyjny, tego nie wymy\u015bli\u0142 rz\u0105d Donalda Tuska. Tylko, \u017ce odpowiedzi na ten trend mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne: mo\u017cna go przyj\u0105\u0107 lub stara\u0107 si\u0119 go zatrzyma\u0107, spowolni\u0107. Albo mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce taka jest \u201efala historii\u201d i si\u0119 jej poddajemy, albo mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce skutki tego nie s\u0105 dobre i pr\u00f3bujemy to powstrzyma\u0107. Niekt\u00f3re pa\u0144stwa tak robi\u0105.<\/p>\r\n<p>A wi\u0119c nie wystarczy zmieni\u0107 Tuska.<\/p>\r\n<p>Dlaczego warto przeciwstawi\u0107 si\u0119 tym trendom? Dlaczego nie warto kapitulowa\u0107 przed zmianami cywilizacyjnymi? Przede wszystkim w obronie w\u0142asnej godno\u015bci. Jak powiedzia\u0142 pierwszy \u017cydowski s\u0119dzia w sk\u0142adzie ameryka\u0144skiego s\u0105du najwy\u017cszego Brandeis: <em>The irresistible is only that which is not resisted<\/em> (ang. \u201enieuchronne jest tylko to, przed czym nie pr\u00f3bujemy si\u0119 uchroni\u0107\u201d). Pr\u00f3bujmy wi\u0119c broni\u0107 przestrze\u0144 naszej wolno\u015bci, przed tymi wielkimi procesami, kt\u00f3re nas zniewalaj\u0105.<\/p>\r\n<p>Pa\u0144stwa ambitne i powa\u017cne rozwa\u017caj\u0105 skutki tak rozumianej globalizacji i pr\u00f3buj\u0105 nim przeciwdzia\u0142a\u0107. Dlaczego? Bo te tendencje prowadz\u0105 do rozpadu tych pa\u0144stw. Pojawi si\u0119 anomia spo\u0142eczna i nast\u0105pi przesuwanie si\u0119 \u015bwiata albo w stron\u0119 chaosu albo w stron\u0119 totalitaryzmu, jako odpowiedzi na chaos. Ju\u017c dzisiaj wida\u0107 jak zmiany gospodarczo-cywilizacyjne skutkuj\u0105 umasowieniem i utrwaleniem zjawiska bezrobocia. 20 lat temu czyta\u0142em niemieckie prognozy przewiduj\u0105ce, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo b\u0119dzie si\u0119 sk\u0142ada\u0142o z 20 % pracuj\u0105cych i 80% bezrobotnych. Wtedy wydawa\u0142o mi si\u0119 to abstrakcyjne, ale teraz taka przysz\u0142o\u015b\u0107 wydaje si\u0119 by\u0107 coraz bardziej realna. 50% ludzi pomi\u0119dzy 22 a 30 rokiem \u017cycia w Hiszpanii nie ma pracy, a w Polsce ta liczba b\u0119dzie podobna i to nie w odleg\u0142ej perspektywie, nie w 2080 r., ale w 2013 r.<\/p>\r\n<p>Pa\u0144stwo mo\u017ce wzmocni\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tej wsp\u00f3lnoty i zarazem wynikaj\u0105cych z niej zobowi\u0105za\u0144. Nie da si\u0119 tych zobowi\u0105za\u0144 wyja\u015bni\u0107 logik\u0105 wolnorynkow\u0105, bo wtedy nie ma motywu dla zatrzymania tych zjawisk. Je\u015bli wsp\u00f3lnot\u0119 traktujemy jako warto\u015b\u0107, to mamy zobowi\u0105zania wobec s\u0142abszych. Wobec tych 80% spo\u0142ecze\u0144stwa, skazanych na by\u0107 mo\u017ce wygodny los siedzenia przed telewizorem i picia jednej puszki piwa dziennie, kt\u00f3re pa\u0144stwo b\u0119dzie w stanie im zagwarantowa\u0107. Mo\u017cna te\u017c tym ludziom zaproponowa\u0107 jaki\u015b udzia\u0142 w tworzeniu wsp\u00f3lnego dobra, wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 bardziej aktywny, \u015bwiadomy, zwi\u0105zany z edukacj\u0105, wiedz\u0105. Przypomn\u0119, \u017ce postulat poszerzania wiedzy obywateli wszystkich stan\u00f3w jako pierwszy wysun\u0105\u0142 500 lat temu Stanis\u0142aw Zaborowski, w traktacie <em>O naturze d\u00f3br i praw kr\u00f3lewskich.<\/em> Jego odkrycie nadal obowi\u0105zuje: bez m\u0105drej edukacji b\u0119dziemy skazani na rozpad naszej wsp\u00f3lnoty. Kapitulacja wobec globalizmu zdaje si\u0119 pobrzmiewa\u0107 has\u0142em legist\u00f3w chi\u0144skich czy filozofii liberalizmu (np. Hobbesa): <em>im mniej wiemy (zw\u0142aszcza o przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 jako uk\u0142adem odniesienia do os\u0105du tera\u017aniejszo\u015bci)\u00a0 &#8211; \u00a0tym lepiej; im mniej wiemy &#8211; tym mniej si\u0119 buntujemy<\/em>. Im ciemniejszy jest lud tym wi\u0119kszy jest porz\u0105dek, zw\u0142aszcza historia jest tu niebezpieczna, tam s\u0105 wzory wolno\u015bci, protest\u00f3w w imi\u0119 wolno\u015bci. Chcieli to skasowa\u0107 chi\u0144scy zwolennicy pierwszego totalitaryzmu, 220 lat przed Chrystusem. Do tej my\u015bli wr\u00f3ci\u0142 1800 lat p\u00f3\u017aniej Hobbes w <em>Lewiatanie<\/em>. Dzi\u015b zdaj\u0105 si\u0119 wraca\u0107 do niej obro\u0144cy reformy wyp\u0142ukuj\u0105cej histori\u0119 z polskich lice\u00f3w.<\/p>\r\n<p>Stawia to nas na kraw\u0119dzi wojny spo\u0142ecznej, bo nie wszyscy dadz\u0105 si\u0119 zepchn\u0105\u0107 na margines, nie wystarcz\u0105 im igrzyska (TV, pornosy) czy chleb (puszka piwa). Nie wszyscy damy si\u0119 do tego sprowadzi\u0107, wszyscy mamy swoj\u0105 godno\u015b\u0107, prawie wszyscy mamy wy\u017csze potrzeby. Nie mo\u017cna rozwi\u0105za\u0107 tych problem\u00f3w w skali globalnej naraz, ale mo\u017cna to rozwi\u0105za\u0107 na p\u0142aszczy\u017anie, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 najlepsz\u0105 p\u0142aszczyzn\u0105 do tworzenia wsp\u00f3lnoty &#8211; pa\u0144stwa narodowego. Niezale\u017cnie od intencji, z jak\u0105 zosta\u0142o wypowiedziane, podoba\u0142o mi si\u0119 niedawne wyst\u0105pienie prezydenta Komorowskiego w obronie pa\u0144stwa narodowego. Oczywi\u015bcie w imi\u0119 odbudowy pa\u0144stwa narodowego musimy patrze\u0107 na wszystkich obywateli jako na potencjalnych uczestnik\u00f3w tej wsp\u00f3lnoty. Na prezydenta te\u017c. Je\u015bli m\u00f3wi co\u015b sensownego &#8211; to cieszmy si\u0119 z tego. Przypominaj\u0105c sobie brutalne prze\u015bladowania prezydenta, kt\u00f3rego tak cenili\u015bmy: Lecha Kaczy\u0144skiego &#8211; mo\u017cemy t\u0119 w\u0142a\u015bnie refleksj\u0119 przypomnie\u0107. Ch\u0119\u0107 \u201edo\u0142o\u017cenia\u201d przeciwnikowi nie mo\u017ce dominowa\u0107 nad imperatywem odtwarzania wsp\u00f3lnoty. Ten imperatyw jest niezb\u0119dny w sta\u0142ym podtrzymywaniu spo\u0142ecznej konstrukcji pa\u0144stwa narodowego. Doskonale rozumiej\u0105 to Niemcy, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 silne pa\u0144stwo. Zazdroszcz\u0119 im funkcjonowania tego pa\u0144stwa, kt\u00f3re dba o swoich obywateli, m\u0105drze dba tak\u017ce o swoje przetrwanie w XXI w. Niemieckie pa\u0144stwo zak\u0142ada, \u017ce jego obywatele b\u0119d\u0105 chcieli zosta\u0107 Niemcami. Niekt\u00f3rzy pan\u00f3w rozm\u00f3wcy, kt\u00f3rych g\u0142osy publikowali\u015bmy w ostatnich \u201eArcanach\u201d twierdzili, \u017ce nie musz\u0105 by\u0107 Polakami, polsko\u015b\u0107 ustawiali w roli przeszkody na drodze do swego osobistego szcz\u0119\u015bcia. Jakby nie doceniali tej realnej warto\u015bci, jak\u0105 dla obywatela mo\u017ce by\u0107 w\u0142asne, sprawnie dzia\u0142aj\u0105ce pa\u0144stwo narodowe.<\/p>\r\n<p><em>W dalszej cz\u0119\u015bci wywiadu rozmawiamy o sposobach scalania naszej wsp\u00f3lnoty i przeciwstawianiu jej liberalnym trendom. Pytamy te\u017c o stosunek do polskich libertarian i sens politycznego bojkotu EURO 2012 na Ukrainie. Czy Julia Timoszenko to ukrai\u0144ska Dziewica Orlea\u0144ska?<\/em><\/p>\r\n<p class=\"zrodlo\">Za: <a href=\"http:\/\/www.portal.arcana.pl\/Bez-madrej-edukacji-bedziemy-skazani-na-rozpad-naszej-wspolnoty-od-kryzysu-edukacji-do-kryzysu-cywilizacji-rozmowa-z-profesorem-andrzejem-nowakiem-czesc-i,2881.html\">Portal Arkana (06-06-2012) &#8211; &#8222;Bez m\u0105drej edukacji b\u0119dziemy skazani na rozpad naszej wsp\u00f3lnoty &#8211; od kryzysu edukacji do kryzysu cywilizacji. Rozmowa z profesorem Andrzejem Nowakiem. Cz\u0119\u015b\u0107 I&#8221;<\/a><\/p>\r\n<h2>Istnieje specyficzna kasta urz\u0119dnicza, kt\u00f3ra ma charakter ponadnarodowy &#8211; doko\u0144czenie wywiadu z profesorem Andrzejem Nowakiem<\/h2>\r\n<p><a name=\"part2\"><\/a><strong><em>Cz\u0119\u015b\u0107 II<\/em><\/strong><\/p>\r\n<p><strong>Zacz\u0119li\u015bmy od edukacji, od nauczania polskiej historii w szko\u0142ach i o narodzie, kt\u00f3ry musi mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci. Jednak tak wa\u017cna sprawa, jak\u0105 jest to\u017csamo\u015b\u0107 narodowa Polak\u00f3w zamieni\u0142a si\u0119 w rozmow\u0119 na temat determinizmu cywilizacyjnego i wskazania zagro\u017ce\u0144 dla wsp\u00f3lnoty narodowej. \u201eG\u0142upim narodem si\u0119 \u0142atwiej rz\u0105dzi\u201d? &#8211; tak, ale problem jest nieco bardziej skomplikowany&#8230;<\/strong><\/p>\r\n<p>Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 wywiadu dost\u0119pna <a href=\"http:\/\/www.portal.arcana.pl\/Bez-madrej-edukacji-bedziemy-skazani-na-rozpad-naszej-wspolnoty-od-kryzysu-edukacji-do-kryzysu-cywilizacji-rozmowa-z-profesorem-andrzejem-nowakiem-czesc-i,2881.html\">tutaj<\/a>. [<em>r\u00f3wnie\u017c powy\u017cej<\/em>]<\/p>\r\n<p><strong>Czyli naszym czytelnikom doradza pan legalizm?<\/strong><\/p>\r\n<p>Nie, raczej proponowa\u0142bym tylko potraktowa\u0107 serio znaczenie dobrej kondycji swej wsp\u00f3lnoty. Mo\u017cna to zobaczy\u0107 przez pryzmat osi\u0105gni\u0119\u0107 pa\u0144stwa niemieckiego. Mo\u017cna te\u017c np. wybra\u0107 wariant w\u0119gierski. W\u0119grzy odbudowuj\u0105 dzielnie, energicznie swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Mo\u017cna walczy\u0107 o ni\u0105 bez wzgl\u0119du na wielko\u015b\u0107 kraju, co udowadnia cho\u0107by Estonia, milionowy kraj, kt\u00f3ry broni swojego j\u0119zyka i kultury. Ale w\u0142a\u015bnie ta obrona warto\u015bci, to\u017csamo\u015bci i w\u0142asnej gospodarki mo\u017ce by\u0107 recept\u0105 na przetrwanie w XXI wieku. Czesi skutecznie realizuj\u0105 tak\u0105 polityk\u0119, zreszt\u0105 zawsze ich za to podziwia\u0142em. Rosja pr\u00f3buje realizowa\u0107 t\u0119 polityk\u0119 i cho\u0107 nie zgadzam si\u0119 z wieloma jej za\u0142o\u017ceniami, to jednak w pewnych aspektach trudno nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce s\u0142u\u017cy ona przysz\u0142o\u015bci tego pa\u0144stwa. Nie jest to najlepsza droga do m\u0105drej modernizacji, ale ma ona pewne pozytywy, z perspektywy samych Rosjan tak\u017ce. Podstawowym\u00a0problemem w Rosji jest kwestia demograficzna. Ale nie tylko w Rosji. Tak\u017ce, w jeszcze wi\u0119kszym nawet stopniu, jest to problem Polski. W Rosji pr\u00f3buje si\u0119 wspiera\u0107 odbudow\u0119 rodziny. A w Polsce? W pa\u0144stwie, kt\u00f3re nie stwarza w\u0142a\u015bciwych mo\u017cliwo\u015bci na przysz\u0142o\u015b\u0107 nie rodz\u0105 si\u0119 dzieci. Chodzi tu o bod\u017ace materialne, ale nie tylko. Rezygnacja z tych bod\u017ac\u00f3w w pa\u0144stwie polskim jest karygodna, konsekwentna antyrodzinna polityka jest skandaliczna.<\/p>\r\n<p>Akurat moja rodzina powsta\u0142a, szcz\u0119\u015bliwie mam dzieci, ale ju\u017c nieco m\u0142odszym pokoleniu wida\u0107, z jakimi obawami Polacy zak\u0142adaj\u0105 rodziny, decyduj\u0105 si\u0119 na dzieci. Polska zajmuje obecnie 209 miejsce pod wzgl\u0119dem dzietno\u015bci &#8211; na 220 sklasyfikowanych pa\u0144stw na \u015bwiecie! W 2100 roku b\u0119dzie 17 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w \u201etego kraju\u201d, bo trudno okre\u015bli\u0107 ich to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105, skoro dzi\u015b lekcewa\u017cymy jej podtrzymywanie (inaczej ni\u017c Niemcy, W\u0119grzy, Rosjanie, Esto\u0144czycy, Czesi, Francuzi&#8230;) Kto\u015b zapyta: ale to dobrze czy \u017ale? Odpowiem najpro\u015bciej: dla mnie to \u017ale, bo to b\u0119dzie oznacza\u0142o mniej moich wnuk\u00f3w&#8230;<\/p>\r\n<p><strong>Mniej gen\u00f3w profesora Andrzeja Nowaka?<\/strong><\/p>\r\n<p>I ka\u017cdego czytelnika tego wywiadu. Kto\u015b machnie r\u0119k\u0105 i powie: co mnie obchodz\u0105 moje geny w przysz\u0142o\u015bci, ja jestem tu i teraz, przed moim telewizorem, podczas meczu, kt\u00f3ry mnie interesuje. Prosz\u0119 mi nie przeszkadza\u0107 my\u015blami o tym, co b\u0119dzie za 20 czy za 50 lat\u2026 To jednak nie jest m\u0105dra reakcja.<\/p>\r\n<p><strong>Nawet Dawkins, ideowo nam obcy, zak\u0142ada, \u017ce nasze geny chc\u0105 przetrwa\u0107. Replikowa\u0107 si\u0119. <\/strong><\/p>\r\n<p>Na ten rezultat ilu nas b\u0119dzie za 100 lat sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 nie tylko decyzje ekonomiczne rz\u0105du, ale najwa\u017cniejsze jest to czy moja wsp\u00f3lnota jest t\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105, do kt\u00f3rej chc\u0119 nale\u017ce\u0107, kt\u00f3ra daje mi nadzieje na trwanie. A mo\u017ce jest to raczej wsp\u00f3lnota, od kt\u00f3rej chc\u0119 uciec, kt\u00f3ra do niczego mnie nie mobilizuje i zach\u0119ca do zamkni\u0119cia si\u0119 w prywatno\u015bci i do zostania kim\u015b innym: Niemcem, Francuzem, Europejczykiem? Pami\u0119tajmy, \u017ce nie tak \u0142atwo jest by\u0107 emigrantem. Sk\u0105din\u0105d wiadomo, \u017ce w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w za granic\u0105 rodzi si\u0119 wi\u0119cej dzieci. Pytanie tylko kim te dzieci b\u0119d\u0105.<\/p>\r\n<p><strong>Na kongresie \u201ePolska &#8211; wielki projekt\u201d sceptycznie pan odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do nazwy tej konferencji, a zdaje nam si\u0119 s\u0142ysze\u0107 tu w\u0142a\u015bnie Polsk\u0119 jako projekt na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\r\n<p>Ojczyzna to dziedzictwo! Nie swobodnie komponowany projekt, tylko zobowi\u0105zanie do poszerzania, pog\u0142\u0119biania tego, co zosta\u0142o nam dane, przekazane. Nie s\u0142yszeli panowie tego w moich s\u0142owach?<\/p>\r\n<p><strong>Ale jest w kontynuowaniu tego dziedzictwa silne pa\u0144stwo jako in\u017cynier dusz mobilizuj\u0105cy do robienia dzieci\u2026. Pa\u0144stwo dzisiaj do\u015b\u0107 cz\u0119sto kojarzy si\u0119 jako system opresyjny, kt\u00f3ry \u015bci\u0105ga podatki, ale nie daje nic w zamian. Buduje NFZ i ZUSy, ale nie pomaga a wysysa z nas si\u0142y. Nasze pa\u0144stwo jest silne &#8211; ale wobec nas\u2026 W \u015bci\u0105ganiu z nas podatk\u00f3w.<\/strong><\/p>\r\n<p>Owszem, w nasz\u0105 kultur\u0119 historyczn\u0105 wpisane jest traktowanie pa\u0144stwa nieufnie, jako zagro\u017cenia dla naszej wolno\u015bci &#8211; tak bywa\u0142o nawet w naj\u015bwietniejszych czasach I RP. Ale ten rys nie by\u0142 zawsze dominuj\u0105cy, a wyst\u0119powa\u0142 zawsze obok innej tendencji, tak dobie Jana Ostroroga, jak w czasach II RP, Kwiatkowskiego i Pi\u0142sudskiego, jak i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Te dwa nurty (pa\u0144stwowo-imperialny i obywatelsko-republika\u0144ski) istnia\u0142y obok siebie. Mo\u017cna postawi\u0107 inne pytanie: czy pa\u0144stwo budzi zaufanie i czy zwi\u0119ksza przekonanie, \u017ce jest wsparciem dla obywateli, czy jest takim wsparciem &#8211; czy odwrotnie: zaniechaniami i z\u0142ym dzia\u0142aniem wzmacnia w obywatelach poczucie nieufno\u015bci i separacji od pa\u0144stwa. Polityka pa\u0144stwa przez ostatnie 23 lata, z kr\u00f3tkimi i niezbyt konsekwentnymi przerwami (rz\u0105dy Jana Olszewskiego oraz Prawa i Sprawiedliwo\u015bci) likwidowa\u0142a powa\u017cne ga\u0142\u0119zie przemys\u0142u.\u00a0 Pa\u0144stwo wspar\u0142o t\u0119 likwidacj\u0119, a nie pr\u00f3bowa\u0142o broni\u0107 naszego potencja\u0142u przeciwko trendowi globalizacyjnemu zwanemu dla uproszczenia wolnorynkowym. Inne pa\u0144stwa wspiera\u0142y sw\u00f3j przemys\u0142, na przyk\u0142ad stoczniowy: w Niemczech, we Francji, w Korei. Korzy\u015b\u0107 z tego by\u0142a powa\u017cna: dla obywateli tych kraj\u00f3w. Likwidacja bardzo wielu innych ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u powoduje gigantyczne straty dla obywateli naszego kraju. Nie jest tak, jak pr\u00f3bowali nam wmawia\u0107 niekt\u00f3rzy ekonomi\u015bci, \u017ce nowoczesne pa\u0144stwo opiera si\u0119 tylko na us\u0142ugach. G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142e<img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.portal.arcana.pl\/upimage\/L3VwbG9hZHMvSW5uZS9ncmFmaWN6bmUgZHVwZXJlbGUvY3l0YXQgY3oyIDMuanBn.jpg\" alt=\"\" width=\"218\" height=\"75\" \/>m tego wzgl\u0119dnego sukcesu RFN na tle og\u00f3lnoeuropejskiego kryzysu, jest to, \u017ce Niemcy obroni\u0142y swoj\u0105 siln\u0105 pozycj\u0119 jednego z najwi\u0119kszych eksporter\u00f3w towar\u00f3w przemys\u0142owych na \u015bwiecie. Nie zlikwidowa\u0142y swojego przemys\u0142u, \u017cadnej ga\u0142\u0119zi, dzi\u0119ki temu prosperuj\u0105, a my przy nich &#8211; jako dostarczyciel s\u0142abo przetworzonych towar\u00f3w i najprostszych us\u0142ug. Niemcy maj\u0105 za co je kupowa\u0107. Jeste\u015bmy co prawda 10 partnerem gospodarczym Niemiec, ale dla nas to g\u0142\u00f3wny importer naszych towar\u00f3w. Niemcy obroni\u0142y sw\u00f3j przemys\u0142 i my sami z tego korzystamy, ale gdyby\u015bmy obronili sw\u00f3j w\u0142asny przemys\u0142 &#8211; nie twierdz\u0119, \u017ce wszystko da\u0142o si\u0119 obroni\u0107 &#8211; to nasza pozycja w \u015bwiecie by\u0142aby znacznie lepsza, a przede wszystkim obywatele zrozumieliby, \u017ce pa\u0144stwo nie umywa r\u0105k od ich problem\u00f3w. \u0179e nie oszukuje ich tak bezczelnie jak robi\u0142 to rz\u0105d Donalda Tuska w przypadku stoczni. Te szokuj\u0105co k\u0142amliwe wyst\u0105pienia premiera i ministra Grada, kt\u00f3ry powinien ponie\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 za oszukiwanie opinii publicznej. Przypomnijmy sobie, jak zapewniano nas o katarskich partnerach, tylko po to, by te deklaracje wycofa\u0107 po wyborach do europarlamentu. \u00a0Czy takie sytuacje mog\u0105 budzi\u0107 zaufanie do pa\u0144stwa?<\/p>\r\n<p><strong>Czy nie przebijaj\u0105 w s\u0142owach Pana Profesora tre\u015bci etatystyczne?<\/strong><\/p>\r\n<p>Nie. Wydaje mi si\u0119 tylko, \u017ce pa\u0144stwo nie mo\u017ce ca\u0142kowicie abdykowa\u0107 ze swoich funkcji, z roli organizatora pewnych dziedzin \u017cycia. S\u0105 takie dziedziny, w kt\u00f3rych nikt nie mo\u017ce pa\u0144stwa zast\u0105pi\u0107, bo po to one zosta\u0142o powo\u0142ane do istnienia, \u017ceby\u2026<\/p>\r\n<p><strong>Prowadzi\u0107 jak\u0105\u015b dystrybucj\u0119.<\/strong><\/p>\r\n<p>Tak. Element wyr\u00f3wnuj\u0105cy, kt\u00f3ry jest jedn\u0105 z definicji sprawiedliwo\u015bci, oczywi\u015bcie nie powinien by\u0107 doprowadzony do wersji socjalizmu utopijnego albo tym bardziej realnego, ale w jakim\u015b stopniu musi obowi\u0105zywa\u0107 we wsp\u00f3lnocie. Nie mo\u017cna pozwoli\u0107, by zasady wolnorynkowe bez \u017cadnej kontroli i \u017cadnego przeciwdzia\u0142ania pa\u0144stwa dekonstruowa\u0142y wsp\u00f3lnot\u0119.<\/p>\r\n<p><strong>A jednak Austriacka Szko\u0142a Ekonomiczna, kt\u00f3rych tw\u00f3rc\u00f3w i kontynuator\u00f3w Pan Profesor wydaje w Arcanach widzia\u0142a w wolnym rynku podstaw\u0119 do tworzenia si\u0119 wsp\u00f3lnoty. Nie by\u0142o za Kazimierza Wielkiego zarz\u0105dzania dziedzinami \u017cycia czy dystrybucji d\u00f3br\u2026<\/strong><\/p>\r\n<p>\u2026a jednak z jakiego\u015b powodu jest nazywany ten kr\u00f3l kr\u00f3lem ch\u0142opk\u00f3w\u2026<\/p>\r\n<p><strong>Z drugiej strony wolnorynkowcy nie uwzgl\u0119dniaj\u0105 specyficznych warunk\u00f3w, np. w Polsce ten kapita\u0142 jest specyficznie roz\u0142o\u017cony ze wzgl\u0119du na nasz\u0105 histori\u0119. Wolny rynek w wydaniu postkomunistycznej nomenklatury nie budzi zaufania ju\u017c w \u017caden spos\u00f3b. Ale co z libertarianami? Oni te\u017c powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na wsp\u00f3lnotowo\u015b\u0107, cywilizacj\u0119 itd.<\/strong><\/p>\r\n<p>Logika wolnorynkowa we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie prowadzi do rozbijania wsp\u00f3lnot w og\u00f3le, nie do tworzenia si\u0119 naturalnych wsp\u00f3lnot, a to dlatego, \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie z wolnym rynkiem istniej\u0105 pewne zagro\u017cenia, kt\u00f3rych wcze\u015bniej nie by\u0142o. \u015awiat akcji spo\u0142ecznej mo\u017cna podzieli\u0107 na trzy cz\u0119\u015bci. Jedn\u0105 z nich tworzy \u015bwiat wolnorynkowy, drug\u0105 polityka demokratyczna, kt\u00f3rej funkcj\u0105 jest pa\u0144stwo, za\u015b trzeci\u0105 stanowi \u015bwiat urz\u0119dniczy, administracja, biurokracja, menad\u017cerowie. Oni chc\u0105 by\u0107 niezale\u017cni i od polityki, i od gospodarki. I to oni twierdz\u0105, \u017ce maj\u0105 recept\u0119 na problemy spo\u0142eczne, gospodarcze, \u017ce uwolni\u0105 nas od obrzydliwego spektaklu politycznych spor\u00f3w. Ta w\u0142a\u015bnie tendencja wydaje mi si\u0119 najgro\u017aniejsza. Z naszymi wsp\u00f3\u0142obywatelami libertarianami mo\u017cemy si\u0119 tutaj porozumie\u0107. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do schmittia\u0144skiej koncepcji mo\u017cna rzec jasno: naszym wsp\u00f3lnym wrogiem jest w\u0142a\u015bnie ta trzecia tendencja. Razem z libertarianami mo\u017cemy &#8211; cho\u0107 zderzam si\u0119 tutaj z profesorem Jackiem Bartyzelem &#8211; broni\u0107 polityki demokratycznej. Libertarianie, kt\u00f3rzy krytykuj\u0105 polityk\u0119, a demokratyczn\u0105 polityk\u0119 by\u0107 mo\u017ce w szczeg\u00f3lno\u015bci, maj\u0105 z nami wsp\u00f3lnego wroga. Ten przeciwnik chce uniewa\u017cni\u0107 zasady gospodarcze i zasad\u0119 wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015bci politycznej obywateli. To ma by\u0107 w\u0142a\u015bnie wsp\u00f3lnota konstruowana przez urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 swoje projekty i uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za specjalist\u00f3w od realizowania projekt\u00f3w, finansowania projekt\u00f3w, oceniania p<img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.portal.arcana.pl\/upimage\/L3VwbG9hZHMvSW5uZS9ncmFmaWN6bmUgZHVwZXJlbGUvY3l0YXQgY3oyIDQuanBn.jpg\" alt=\"\" width=\"218\" height=\"75\" \/>rojekt\u00f3w. Wyspecjalizowana kadra od tych projekt\u00f3w ma monopol na sprawowanie w\u0142adzy, umie wyciska\u0107 \u015brodki z obywateli za pomoc\u0105 pa\u0144stwa i wyciska\u0107 kapitalist\u00f3w, by oni p\u0142acili na te rozmaite projekty. Ta urz\u0119dnicza kasta ma charakter ponadnarodowy. Szczeg\u00f3lnie w Unii Europejskiej to wida\u0107, gdzie owa kasta jest otwarcie wroga pa\u0144stwu narodowemu i korumpuje jego polityk\u00f3w, reprezentant\u00f3w, pozyskuje ich jako swoich agent\u00f3w wysokimi pensjami. Tu jest w\u0142a\u015bnie problem, na kt\u00f3ry trzeba zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, a kt\u00f3rego nie by\u0142o w XIX w., a tym bardziej za Kazimierza Wielkiego.<\/p>\r\n<p>Z elementu urz\u0119dniczego nie mo\u017cemy zrezygnowa\u0107, ale nie pozw\u00f3lmy mu zlikwidowa\u0107 wolnorynkowej gospodarki i i poddajmy go demokratycznej kontroli. Mam wra\u017cenie, \u017ce wyst\u0119puje hipertrofia czynnika biurokratycznego, mened\u017cerskiego. Poza Rosj\u0105 &#8211; bo tam polityka jest traktowana powa\u017cnie i poza Niemcami, gdzie jest traktowana wzgl\u0119dnie powa\u017cnie, wsz\u0119dzie w naszym s\u0105siedztwie dominuje zepchni\u0119cie polityki w sfer\u0119 kabaretu. Politycy mog\u0105 si\u0119 spotka\u0107 w programie Tomasza Lisa i poobrzuca\u0107 si\u0119 b\u0142otem\u2026<\/p>\r\n<p><strong>Trwa EURO 2012. Czy jest to dobry moment, by wp\u0142yn\u0105\u0107 na Ukrain\u0119 za traktowanie Julii Timoszenko? I wreszcie czy ta posta\u0107 jest warta nadstawiania karku, gdy znamy jej \u017cyciorys &#8211; wcale nie taki czysty &#8211; i jej interesy w latach 90-tych.<\/strong><\/p>\r\n<p>Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby poza w\u0142a\u015bnie tym wymiarem groteskowym, kabaretowym, da\u0142o si\u0119 uj\u0105\u0107 spraw\u0119 politycznego bojkotu cz\u0119\u015bci oficjalnej mistrzostw na Ukrainie jako obron\u0119 personaln\u0105 Julii Timoszenko. Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 sobie taki scenariusz: nowa dziewica bohater, Lady Godiva czy Dziewica Orlea\u0144ska, Emilia Plater. Pami\u0119tamy nie tylko to, co pan m\u00f3wi\u0142 o Timoszenko, ale i dzia\u0142alno\u015b\u0107 jej m\u0119\u017ca, wiemy o jej skomplikowanej grze politycznej prowadzonej z Rosj\u0105, w kt\u00f3rej jednak\u017ce nie podzielam zdania tych, kt\u00f3rzy oskar\u017caj\u0105 j\u0105 o przyj\u0119cie roli pionka w grze W\u0142adimira Putina. Nie chodzi tutaj o obron\u0119 personaln\u0105 Julii Timoszenko. Na poziomie zasad\u00a0 wa\u017cne jest upomnienie si\u0119 przeciw przekroczeniu pewnej granicy przez ukrai\u0144skie w\u0142adz\u0119 w traktowaniu opozycji. Pani Timoszenko jest tak prze\u015bladowana nie z powod\u00f3w swych \u201eprzest\u0119pstw\u201d czy ekonomicznych interes\u00f3w, tylko za to, \u017ce jest g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105 polityczn\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce zagrozi\u0107 Janukowyczowi. Taka jest istota sporu. Czy mamy uzna\u0107 za normalne, \u017ce szefa realnej opozycji zamyka si\u0119 w wi\u0119zieniu? Milczeniem stwarzamy przyzwolenie na sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej dzi\u015b w Kijowie g\u0142owa opozycji siedzi w wi\u0119zieniu, a jutro mo\u017ce w Warszawie b\u0119dzie to samo? Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce oczywi\u015bcie Ukraina jest du\u017co \u0142atwiejszym celem bojkotu ni\u017c Rosja, gdzie prze\u015bladowania opozycjonist\u00f3w maj\u0105 niekiedy du\u017co bardziej brutalny charakter. Cho\u0107 trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce \u017caden premier rosyjski nie siedzi w wiezieniu,. Z drugiej strony \u017caden by\u0142y premier rosyjski nie jest na tyle \u201enierozs\u0105dny\u201d, by wyst\u0119powa\u0107 przeciwko swojej w\u0142adzy &#8211; wie z czym to si\u0119 wi\u0105\u017c\u0119. Zarzut hipokryzji, jaki w zwi\u0105zku z tym mo\u017cna wysun\u0105\u0107: \u017ce pewne standardy stosujemy do Ukrainy, a nie stosujemy do Rosji, ma pewien sens. Da si\u0119 jednak odeprze\u0107 tak, \u017ce nie by\u0142o w Rosji takiego precedensu, by by\u0142y premier siedzia\u0142 w wi\u0119zieniu. Nie ma wi\u0119\u017ania politycznego o tej politycznej randze dla realnej, masowej opozycji. Co wa\u017cniejsze jednak, bojkot Ukrainy z powodu zasad stawia Rosj\u0119 w niedogodnej sytuacji. Bo o zasadach m\u00f3wi\u0105 politycy europejscy i uznaj\u0105 potrzeb\u0119 ich respektowania na Ukrainie &#8211;\u00a0 a to przecie\u017c ju\u017c prawie rosyjskie \u201epodw\u00f3rko\u201d \u2026 Ju\u017c za dwa lata, przy okazji igrzysk zimowych w Soczi b\u0119dzie mo\u017cna zapyta\u0107, nawi\u0105zuj\u0105c do kwestii bojkotu Ukrainy z 2012 roku: a jak wygl\u0105da sytuacja praw cz\u0142owieka w Rosji? B\u0119dziemy mogli o to zapyta\u0107 w 2014 r.: jak wygl\u0105da sytuacja opozycji w Rosji. I przypomnimy wtedy: przecie\u017c reagowali\u015bmy w sprawie Timoszenko.<\/p>\r\n<p>A je\u015bli nie zareagujemy w sprawie Timoszenko, czyli w sprawie opozycji, to w 2014 roku funkcjonariusze Putina odpowiedz\u0105: siedz\u0105 tylko jacy\u015b dziennikarze, jaki\u015b Chodorkowski, a gdy na Ukrainie siedzia\u0142a ex-premier to wy\u015bcie milczeli. Odwo\u0142anie si\u0119 do zasad w przypadku tej s\u0142abszej &#8211; Ukrainy umo\u017cliwi nam potem odwo\u0142anie si\u0119 do zasad w ocenie sytuacji u silniejszego: w Rosji Putina.<\/p>\r\n<p><strong>Czy euro jest szcz\u0119\u015bliwie wybran\u0105 okazj\u0105? <\/strong><\/p>\r\n<p>W\u0142adzom ukrai\u0144skim zale\u017cy, aby si\u0119 pokaza\u0107. Nie by\u0142o wcze\u015bniej innej okazji. Dzi\u0119ki temu sprawa jest dyskutowana. Nie oznacza\u0142o to nawet przez moment, \u017ce Euro na Ukrainie b\u0119dzie odwo\u0142ane. Apel prezesa Kaczy\u0144skiego nie dotyczy\u0142 odwo\u0142ania imprezy na Ukrainie &#8211; tego nie powinni\u015bmy si\u0119 domaga\u0107 w \u017cadnym wypadku. To by uderza\u0142o nie w polityk\u00f3w, ale w Ukrai\u0144c\u00f3w. S\u0142uszn\u0105 form\u0105 bojkotu mo\u017ce by\u0107 tylko nieobecno\u015b\u0107 polityk\u00f3w na Ukrainie.<\/p>\r\n<p><strong>A Chiny? Ich nie bojkotujemy\u2026<\/strong><\/p>\r\n<p>Na razie s\u0105siadujemy z Rosj\u0105. Rosja prowadzi polityk\u0119 strategicznych zwi\u0105zk\u00f3w z Europ\u0105. I dlatego najpilniejszym zadaniem jest okre\u015blenie tego, jaki charakter b\u0119d\u0105 mia\u0142y te zwi\u0105zki: czy taki, w kt\u00f3rym Europa zmienia si\u0119 na podobie\u0144stwo regu\u0142 imperialnej <em>Realpolitik<\/em> Putina, czy taki, w kt\u00f3rym Rosja przyjmuje pewne standardy europejskich wolno\u015bci. Je\u015bli sytuacja w Rosji drastycznie si\u0119 nie pogorszy to zak\u0142adam, \u017ce nie b\u0119dzie \u017cadnego bojkotu olimpiady w Soczi, ale je\u015bli Putin zaryzykuje jaki\u015b gest twardy, to b\u0119dzie si\u0119 musia\u0142 liczy\u0107 z jak\u0105\u015b reakcj\u0105 Zachodu. Ukrai\u0144ski precedens uderza wi\u0119c tak\u017ce i w Kreml. Podam jeden skuteczny przyk\u0142ad takiego protestu: w wyniku sprzeciwu jednego cz\u0142owieka, Vaclava Havla, Putinowi odebrano przyznan\u0105 ju\u017c nagrod\u0119 kwadrygi berli\u0144skiej. By\u0142y jakie\u015b \u015brodowiska w Niemczech, kt\u00f3re wspar\u0142y protest tego jednego cz\u0142owieka. Putin prze\u0142kn\u0105\u0142 t\u0119 przykr\u0105 pigu\u0142k\u0119, jak\u0105 by\u0142o odebranie mu presti\u017cowej nagrody, bo zale\u017cy mu na dobrych stosunkach z Niemcami. Protest jednego cz\u0142owieka wystarczy\u0142. Je\u015bli Rosja zbli\u017cy si\u0119 do Europy &#8211; na europejskich warunkach &#8211; to kiedy\u015b \u0142atwiej b\u0119dzie rozmawia\u0107 o prawach ludzkich w Chinach.<\/p>\r\n<p><em>Rozmawiali Adam Zechenter i Jakub Maciejewski<\/em><\/p>\r\n<p class=\"zrodlo\">Za: <a href=\"http:\/\/www.portal.arcana.pl\/,2914.html\">Portal Arkana (12-06-2012)<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Czytaj cz\u0119\u015b\u0107 I Czytaj cz\u0119\u015b\u0107 II Bez m\u0105drej edukacji b\u0119dziemy skazani na rozpad naszej wsp\u00f3lnoty &#8211; od kryzysu edukacji do kryzysu cywilizacji &#8211; Rozmowa z profesorem Andrzejem Nowakiem Cz\u0119\u015b\u0107 I Zacz\u0119li\u015bmy od edukacji, od nauczania polskiej historii w szko\u0142ach i o narodzie, kt\u00f3ry musi mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci. Jednak tak wa\u017cna sprawa, jak\u0105 jest to\u017csamo\u015b\u0107 [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57397"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57397"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57397\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57397"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57397"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57397"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}